جز ویکی سازی و تمیزکاری |
←منابع: ابرابزار |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
تنگۀ هرمز یکی از مهمترین تنگههای جهان است که در جنوب غربی آسیا، در جنوب ایران و شمال عمان قرار دارد و بهعنوان ورودی خلیج فارس شناخته میشود. این تنگه نزدیکترین منطقه دریایی بین شبهجزیره عربستان و فلات ایران است و بهشکل هلالی در شمال و بهسمت فلات ایران واقع شده است. از نظر جغرافیایی، تنگۀ هرمز از غرب به خطی به طول ۲۰٫۷۵ مایل که از جنوب [[جزیر | تنگۀ هرمز یکی از مهمترین تنگههای جهان است که در جنوب غربی آسیا، در جنوب ایران و شمال عمان قرار دارد و بهعنوان ورودی [[خلیج فارس]] شناخته میشود. این تنگه نزدیکترین منطقه دریایی بین شبهجزیره عربستان و فلات ایران است و بهشکل هلالی در شمال و بهسمت فلات ایران واقع شده است. از نظر جغرافیایی، تنگۀ هرمز از غرب به خطی به طول ۲۰٫۷۵ مایل که از جنوب [[جزیر لارک]] به تنگهٔ رأس مسعود در جزیرهٔ مسندم میرسد، محدود میشود. از شرق نیز به دماغهٔ کوه در ساحل ایران به طول ۵۲٫۵ مایل که از رأس دبه آغاز میشود، محدود است. این خط عریضترین قسمت تنگه محسوب میشود. تنگه هرمز به طول ۳۰ کیلومتر و با عرضی متغیر بین ۲۱ تا ۲۴ مایل دریایی، بهطور کامل آبهای ساحلی ایران و عمان را در خود جای داده و در میان آنها آبهای آزاد وجود ندارد. دو کشور به توافق رسیدند که یک خط منصف برای تقسیم این آبها رسم کنند. عمق تنگه بهدلیل شیب تند کف آن از شمال به جنوب متفاوت است؛ بهعنوان مثال، عمق آبها در نزدیکی جزیرهٔ لارک حدود ۳۶ متر است، در حالی که در ساحل جنوبی نزدیک جزیرهٔ مسندم این عمق به حدود ۱۵۰ متر میرسد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص145-146.]</ref> نزدیکترین فاصله میان سرزمین تحت حاکمیت ایران و سرزمین تحت کنترل عمان، بین جزیرهٔ لارک و جزیرهٔ قوین یا السلامه عمان قرار دارد. این بخش، باریکترین قسمت تنگه هرمز با پهنای ۳۳٫۶ کیلومتر است.<ref>[https://mana.ir/fa/news/106479/هر-آنچه-از-تنگه-هرمز-میخواهید-بدانید «هر آنچه از تنگه هرمز میخواهید بدانید»، وبسایت مانا.]</ref> | ||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
سنگنگارههای کشفشده در سواحل خلیج فارس، قدمت دریانوردی تمدنهای مختلف در این آبراه را روایت میکند. در منطقهٔ خصب در شمال عمان، سنگنگارهای به [[زبان سومری]] یافت شده که به هزارهٔ سوم قبل از میلاد تعلق دارد و به تبادل دریایی میان تمدن سند در [[پاکستان]] فعلی و بینالنهرین در [[عراق]] اشاره دارد. استفاده از این حوزهٔ آبی باعث شد تا [[ایلامیان]] در هزاره سوم قبل از میلاد، برای اولین بار اقدام به مدیریت دریانوردی و امنیت دریایی این منطقه کنند و بنادر و پایگاههای نظامی مانند [[بندر سیراف|سیراف]]، [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]] را تأسیس کنند.<ref>[https://www.sornakhabar.com/بخش-عمومی-4/389265-قدمت-تنگه-هرمز-را-در-سنگ-نگاره-ها-بیابید «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر.]</ref> تنگه هرمز در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد و در دوران حکومتهای بینالنهرینی مانند سومر، اکد، بابل، ایلام و آشور، بهمنظور حفظ حاکمیت بر آبراه و دسترسی به راه تجاری بین دریای مدیترانه و خلیج فارس، اهمیت ویژهای داشت. تا پیش از سالهای ۳۳۰ تا ۶۴۰ قبل از میلاد، خلیج فارس محل فعالیت فینیقیها بود که ایرانیان در این دوره به سلطهٔ آنها پایان دادند. در [[ | سنگنگارههای کشفشده در سواحل خلیج فارس، قدمت دریانوردی تمدنهای مختلف در این آبراه را روایت میکند. در منطقهٔ خصب در شمال عمان، سنگنگارهای به [[زبان سومری]] یافت شده که به هزارهٔ سوم قبل از میلاد تعلق دارد و به تبادل دریایی میان تمدن سند در [[پاکستان]] فعلی و بینالنهرین در [[عراق]] اشاره دارد. استفاده از این حوزهٔ آبی باعث شد تا [[ایلامیان]] در هزاره سوم قبل از میلاد، برای اولین بار اقدام به مدیریت دریانوردی و امنیت دریایی این منطقه کنند و بنادر و پایگاههای نظامی مانند [[بندر سیراف|سیراف]]، [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]] را تأسیس کنند.<ref>[https://www.sornakhabar.com/بخش-عمومی-4/389265-قدمت-تنگه-هرمز-را-در-سنگ-نگاره-ها-بیابید «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر.]</ref> تنگه هرمز در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد و در دوران حکومتهای بینالنهرینی مانند سومر، اکد، بابل، ایلام و آشور، بهمنظور حفظ حاکمیت بر آبراه و دسترسی به راه تجاری بین دریای مدیترانه و خلیج فارس، اهمیت ویژهای داشت. تا پیش از سالهای ۳۳۰ تا ۶۴۰ قبل از میلاد، خلیج فارس محل فعالیت فینیقیها بود که ایرانیان در این دوره به سلطهٔ آنها پایان دادند. در دوران [[هخامنشیان]]، چندین پایگاه دریایی در دهانهٔ تنگه هرمز تأسیس شد و سواحل جنوبی آن در عمان امروزی نیز به تصرف درآمد. در دورهٔ اسلامی، حاکمیت بر تنگه هرمز به خلافتهای اموی، بنیعباس، آلبویه، غزنویان، سلجوقیان و اتابکان فارس منتقل شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص151-156.]</ref> | ||
در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالیها بر تنگه هرمز مسلط شدند و با اشغال [[جزیره هرمز]]، حاکم محلی را تحت فرمان خود درآوردند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/درباره-تنگه-هرمز «درباره تنگه هرمز»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> آنها در سال ۱۵۰۷م با ساخت قلعهای مستحکم با استفاده از آبانبارها و مخازن اسلحه راههای دریایی را کنترل کردند و به کشتیها بدون پرداخت باج به دولت [[پرتغال]]، اجازه عبور از تنگه هرمز ندادند. پس از ۱۱۷ سال، [[شاهعباس صفوی]] به کمک امامقلیخان و اتحاد با انگلیسیها، در سال ۱۶۲۱م پرتغالیها را از هرمز بیرون راند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783832/تنگه-هرمز-روایت-هزاران-سال-ایستادگی-در-گلوگاه-طلای-سیاه «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه»، خبرگزاری مهر.]</ref> به همین مناسبت، [[۱۰ اردیبهشت]] در تقویم رسمی ایران بهعنوان [[روز ملی خلیج فارس]] نامگذاری شده است.<ref>[https://7sobh.com/بخش-اجتماعی-35/590439-دلیل-نامگذاری-اردیبهشت-به-روز-ملی-خلیج-فارس-چیست «دلیل نامگذاری 10 اردیبهشت به روز ملی خلیجفارس چیست؟»، وبسایت هفت صبح.]</ref> | در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالیها بر تنگه هرمز مسلط شدند و با اشغال [[جزیره هرمز]]، حاکم محلی را تحت فرمان خود درآوردند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/درباره-تنگه-هرمز «درباره تنگه هرمز»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> آنها در سال ۱۵۰۷م با ساخت قلعهای مستحکم با استفاده از آبانبارها و مخازن اسلحه راههای دریایی را کنترل کردند و به کشتیها بدون پرداخت باج به دولت [[پرتغال]]، اجازه عبور از تنگه هرمز ندادند. پس از ۱۱۷ سال، [[شاهعباس صفوی]] به کمک امامقلیخان و اتحاد با انگلیسیها، در سال ۱۶۲۱م پرتغالیها را از هرمز بیرون راند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783832/تنگه-هرمز-روایت-هزاران-سال-ایستادگی-در-گلوگاه-طلای-سیاه «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه»، خبرگزاری مهر.]</ref> به همین مناسبت، [[۱۰ اردیبهشت]] در تقویم رسمی ایران بهعنوان [[روز ملی خلیج فارس]] نامگذاری شده است.<ref>[https://7sobh.com/بخش-اجتماعی-35/590439-دلیل-نامگذاری-اردیبهشت-به-روز-ملی-خلیج-فارس-چیست «دلیل نامگذاری 10 اردیبهشت به روز ملی خلیجفارس چیست؟»، وبسایت هفت صبح.]</ref> | ||
| خط ۳۲۴: | خط ۳۲۴: | ||
روزانه تعدادی کشتی شامل نفتکش، کانتینربر و شناورهای تجاری، پس از اخذ مجوز و با هماهنگی و تحت حفاظت امنیتی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با وجود ناامنی ایجادشده توسط ارتش امریکا از تنگه هرمز عبور میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6837554/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DB%B3%DB%B5-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «عبور ۳۵ فروند کشتی با هماهنگی نیروی دریایی سپاه از تنگه هرمز»، خبرگزاری مهر]؛ [https://www.mehrnews.com/news/6836091/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DB%B2%DB%B6-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «نیروی دریایی سپاه: ۲۶ کشتی با هماهنگی نیروی دریایی عبور کردند»، خبرگزاری مهر.]</ref> | روزانه تعدادی کشتی شامل نفتکش، کانتینربر و شناورهای تجاری، پس از اخذ مجوز و با هماهنگی و تحت حفاظت امنیتی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، با وجود ناامنی ایجادشده توسط ارتش امریکا از تنگه هرمز عبور میکنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6837554/%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DB%B3%DB%B5-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «عبور ۳۵ فروند کشتی با هماهنگی نیروی دریایی سپاه از تنگه هرمز»، خبرگزاری مهر]؛ [https://www.mehrnews.com/news/6836091/%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%DB%B2%DB%B6-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «نیروی دریایی سپاه: ۲۶ کشتی با هماهنگی نیروی دریایی عبور کردند»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== توافق بازگشایی === | |||
{{اصلی|تفاهمنامه اسلامآباد}} | |||
در [[۲۱ خرداد]] ۱۴۰۵ش، با میانجیگری قطر و هماهنگی ایالات متحده، مذاکراتی در [[تهران]] برگزار شد که طی آن، اختلافات اصلی درباره سه موضوع کلیدی شامل آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، بازگشایی تنگه هرمز و چارچوب برنامه هستهای ایران به میزان قابلتوجهی کاهش یافت. در [[۲۴ خرداد]]، دو طرف اعلام کردند که به توافق پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیدهاند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1044478/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%87%D9%85-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد»، همشهری آنلاین.]</ref> | |||
=== درگیری نظامی === | |||
{{اصلی|نبرد هرمز}} | |||
پس از امضای تفاهمنامه و توافق اولیه بر مدیریت این آبراه توسط ایران، روند بازگشایی تدریجی با مدیریت ایران آغاز شد. عبور غیرمجاز برخی کشتیها خارج از مدیریت ایران سبب واکنش ایران شد. آمریکا در همین برهه ادعای جدیدی مبنی بر نقش داشتن در مدیریت تنگه هرمز با دریافت هزینه خدمات دریایی، مطرح ساخت و تفاهمنامه را پایانیافته اعلام کرد.<ref>[[«آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز»، همشهری آنلاین.]]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۳۰: | خط ۳۳۸: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* «آشنایی با جزئیات تفاهمنامه اسلامآباد». همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ش. | |||
* «آشنایی با روزشمار بحران و مسدود شدن تنگه هرمز»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۴۰۵ش. | |||
* «آغاز فعالیت حساب رسمی «مدیریت آبراهه خلیج فارس» در ایکس»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | * «آغاز فعالیت حساب رسمی «مدیریت آبراهه خلیج فارس» در ایکس»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* «ادعای ترامپ: از همین حالا، نیروی دریایی ایالات متحده روند محاصره همه کشتیهایی را که تلاش میکنند وارد یا خارج از تنگه هرمز شوند آغاز خواهد کرد / هر کشتی در آبهای بینالمللی که به ایران عوارض پرداخت کرده باشد شناسایی و متوقف میشود / محاصره بهزودی آغاز خواهد شد؛ کشورهای دیگر نیز در آن مشارکت خواهند کرد»، وبسایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «ادعای ترامپ: از همین حالا، نیروی دریایی ایالات متحده روند محاصره همه کشتیهایی را که تلاش میکنند وارد یا خارج از تنگه هرمز شوند آغاز خواهد کرد / هر کشتی در آبهای بینالمللی که به ایران عوارض پرداخت کرده باشد شناسایی و متوقف میشود / محاصره بهزودی آغاز خواهد شد؛ کشورهای دیگر نیز در آن مشارکت خواهند کرد»، وبسایت انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «اروپا از بسته بودن تنگه هرمز روزانه چقدر خسارت دیده است؟»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | * «اروپا از بسته بودن تنگه هرمز روزانه چقدر خسارت دیده است؟»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
* «اعلام جزئیات طرح جدید | * «اعلام جزئیات طرح جدید ۱۰ بندی مدیریت تنگه هرمز»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «آنچه باید دربارهٔ تنگه هرمز بدانید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ش. | * «آنچه باید دربارهٔ تنگه هرمز بدانید»، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ش. | ||
* «آیا محاصره دریایی ایران توسط آمریکا امکانپذیر است؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «آیا محاصره دریایی ایران توسط آمریکا امکانپذیر است؟»، پایگاه اطلاعرسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
| خط ۳۴۱: | خط ۳۵۱: | ||
* «بستن تنگه هرمز، خلاف حقوق بینالملل؟»، فارسنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «بستن تنگه هرمز، خلاف حقوق بینالملل؟»، فارسنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «بحران تنگه هرمز؛ بازنده واقعی محاصره دریایی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵. | * «بحران تنگه هرمز؛ بازنده واقعی محاصره دریایی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵. | ||
* | ** بحرینی، علی و مجدزاده خاندانی، بهروز، «بررسی آزادی عبور از تنگهها و امکان مسدود کردن تنگه هرمز در حقوق بینالملل»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، شمارهٔ ۱، زمستان ۱۳۹۵ش. | ||
* بحرینی، علی و مجدزاده خاندانی، بهروز، «بررسی آزادی عبور از تنگهها و امکان مسدود کردن تنگه هرمز در حقوق بینالملل»، مطالعات راهبردی علوم انسانی و اسلامی، شمارهٔ ۱، زمستان ۱۳۹۵ش. | |||
* «پایان موفقیتآمیز رزمایش سپاه در تنگه هرمز/ هشدار دریایی به واشینگتن»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش. | * «پایان موفقیتآمیز رزمایش سپاه در تنگه هرمز/ هشدار دریایی به واشینگتن»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۴۰۴ش. | ||
* «پیامدهای محاصره دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ دج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | * «پیامدهای محاصره دریایی»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ دج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش. | ||
| خط ۳۶۸: | خط ۳۷۷: | ||
* صادقی، فاطمه، «واشگنتن نتوانست از نفت ایران علیه خودش استفاده کند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | * صادقی، فاطمه، «واشگنتن نتوانست از نفت ایران علیه خودش استفاده کند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «طرح دوفوریتی مجلس برای دریافت عوارض خدماتی از عبور کشتیها در تنگه هرمز»، وبسایت جامجم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «طرح دوفوریتی مجلس برای دریافت عوارض خدماتی از عبور کشتیها در تنگه هرمز»، وبسایت جامجم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «عبور ۳۵ فروند کشتی با هماهنگی نیروی دریایی سپاه از تنگه هرمز»، خبرگزاری | * «عبور ۳۵ فروند کشتی با هماهنگی نیروی دریایی سپاه از تنگه هرمز»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۴۰۵ش. | ||
* «عوارض تنگه هرمز بیشترین فشار را بر کشورهای عربی وارد میکند»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «عوارض تنگه هرمز بیشترین فشار را بر کشورهای عربی وارد میکند»، نورنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۱ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
* «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | * «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش. | ||
