زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''روز پژوهش و فناوری'''</big>؛ مناسبتی ملی در ایران، جهت ترویج فرهنگ تحقیق، تجلیل از پژوهشگران و تقویت پیوند دانشگاه و صنعت.<br> روز پژوهش و فناوری که در تقویم رسمی ایران مصادف با ۲۵ آذر است، فرصتی ملی برای تأکید بر نقش محوری تحقیقات کاربردی در ح...» ایجاد کرد
 
 
(۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''روز پژوهش و فناوری'''</big>؛ مناسبتی ملی در ایران، جهت ترویج فرهنگ تحقیق، تجلیل از پژوهشگران و تقویت پیوند دانشگاه و صنعت.<br>
{{درشت|'''روز پژوهش و فناوری'''}}؛ روز ۲۵ آذر، مناسبتی ملی در ایران، جهت ترویج فرهنگ تحقیق و پژوهش.


روز پژوهش و فناوری که در تقویم رسمی ایران مصادف با ۲۵ آذر است، فرصتی ملی برای تأکید بر نقش محوری تحقیقات کاربردی در حل مسائل اساسی کشور و پیشبرد توسعۀ پایدار به‌شمار می‌رود. این مناسبت علمی با هدف ترویج فرهنگ پژوهش‌محوری در میان آحاد جامعه، تقدیر از تلاش‌های علمی دانشمندان و فناوران و تقویت پیوند نظام‌مند میان مراکز دانشگاهی و بخش‌های تولیدی گرامی داشته می‌شود. از آن‌جا که تولید علم و تجاری‌سازی دستاوردهای آن دو رکن تفکیک‌ناپذیر در زنجیرۀ ارزش به‌شمار می‌روند، این روز بر اهمیت هم‌زمانی این دو حوزه برای تحقق استقلال اقتصادی و رونق دانش‌بنیان تأکید دارد. بزرگداشت این مناسبت علاوه بر جنبه‌های ترویجی، بستری برای واکاوی چالش‌های بودجه‌ای، بررسی موانع ساختاری پیش روی نخبگان و هدایت هدفمند سرمایه‌گذاری‌ها به‌سمت نیازهای واقعی جامعه است.
روز پژوهش و فناوری که در تقویم رسمی ایران مصادف با ۲۵ آذر است، فرصتی ملی برای تأکید بر نقش محوری تحقیقات کاربردی در حل مسائل اساسی کشور و پیشبرد توسعهٔ پایدار به‌شمار می‌رود. این روز که از سال ۱۳۷۹ش توسط شورای فرهنگ عمومی کشور نامگذاری شده، فرصتی سالانه برای ارزیابی کارنامهٔ علمی کشور، نمایش آخرین دستاوردهای فناورانه و تجلیل از پژوهشگران و فناوران برتر است. رویکرد اساسی این مناسبت ملی بر کاربردی‌سازی دانش، ترویج تحقیقات نیازمحور و ایجاد بستر تعامل میان محققان و بخش‌های تولیدی تمرکز دارد.
==تاریخچه==
 
در تقویم رسمی ایران، روز ۲۵ آذر به‌عنوان روز پژوهش و فناوری نام‌گذاری شده است. روند شکل‌گیری این مناسبت علمی از سال ۱۳۷۹ش با هدف ترویج فرهنگ پژوهش در کشور آغاز شد. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز از سال ۱۳۸۴ش، نام این مناسبت را به روز پژوهش و فناوری تغییر داد تا با توجه به اهمیت فناوری در تحقق نتایج پژوهشی،  بر اهمیت هم‌زمانی این دو حوزه تأکید شود.  
== تاریخچه ==
==اهداف==  
۲۵ آذر در تقویم رسمی ایران روز پژوهش و فناوری نام دارد. این مناسبت علمی از سال ۱۳۷۹ش با هدف ترویج فرهنگ پژوهش در تقویم قرار گرفت.<ref>{{پک|عزیزی|1386|ک=مجلهٔ گلبرگ|ف=روز پژوهش|ص=}}</ref> وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در سال ۱۳۸۴ش<ref>{{پک/بن|روز1|ک=مجلهٔ چاپلود|ف=25 آذر؛ روز پژوهش و فناوری}}</ref> با افزودن واژهٔ فناوری به این عنوان، بر ضرورت هم‌زمانی پژوهش و کاربردی‌سازی آن تأکید کرد.<ref>{{پک|عزیزی|1386|ک=مجلهٔ گلبرگ|ف=روز پژوهش|ص=}}</ref>
هدف از تعیین این روز در تقویم، شناسایی توانمندی‌های پژوهشی در مراکز علمی، پیوند میان پژوهشگران و بخش‌های تولیدی و ایجاد فضا برای کاربردی کردن دستاوردهای علمی است زیرا توسعۀ پایدار و استقلال اقتصادی کشورها به میزان سرمایه‌گذاری در بخش پژوهش بستگی دارد. همچنین، این مناسبت ملی با اهداف گوناگون علمی، ساختاری و فرهنگی پایه‌گذاری شده که مهم‌ترین آنها عبارتند از:
 
===اهداف کلان===
== اهداف ==
# توسعۀ فرهنگ تحقیق: ارتقای جایگاه اجتماعی فعالیت‌های علمی در سطح عمومی و تشویق نخبگان به تولید دانش پایدار.
این مناسبت ملی با هدف ایجاد هم‌گرایی در بدنهٔ علمی و اجرایی کشور و حرکت به‌سمت توسعهٔ پایدار برگزار می‌شود.<ref>{{پک|عزیزی|1386|ک=مجلهٔ گلبرگ|ف=روز پژوهش|ص=}}</ref> اهداف کلان این مناسبت در سه محور اصلی خلاصه شده است:
# ارتباط صنعت و دانشگاه: ایجاد بسترهای تعاملی فعال میان پژوهشگران، صنایع تولیدی و خریداران فناوری برای تبدیل دانش به محصولات کاربردی.
# '''ارتباط دانش و تولید''': ایجاد بستر تعامل میان محققان و صنایع برای تبدیل ایده‌ها و یافته‌های علمی به محصولات بازارپذیر،<ref>{{پک/بن|روز1|ک=مجلهٔ چاپلود|ف=25 آذر؛ روز پژوهش و فناوری}}</ref> تجاری‌سازی دانش و خلق نوآوری.<ref>{{پک/بن|فل1|ک=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز|ف=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش}}</ref>
# تجاری‌سازی و ثروت‌آفرینی: معرفی یافته‌های علمی نوین به بازار و زمینه‌سازی برای تولید ثروت از مسیر دانش کاربردی.
# '''ارزیابی عملکرد سالانه''': سنجش نظام‌مند کارنامه تحقیقاتی دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و دستگاه‌های اجرایی کشور در کنار تقدیر از فعالان و حامیان برگزیده.<ref>{{پک/بن|سیویلیکا1|ک=وب‌سایت سیویلیکا|ف=روز پژوهش}}</ref>
# تبیین مسیر آینده: گزارش وضعیت علمی موجود به بدنۀ جامعه و برنامه‌ریزی هدفمند برای جهت‌دهی به پژوهش‌های ملی.  
# '''هدایت مسیر آینده''': ارتقای جایگاه اجتماعی تحقیق،<ref>{{پک/بن|فل1|ک=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز|ف=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش}}</ref> جلب توجه نخبگان و نسل جوان به علم بومی<ref>{{پک/بن|روز1|ک=مجلهٔ چاپلود|ف=25 آذر؛ روز پژوهش و فناوری}}</ref> و برنامه‌ریزی هدفمند برای جهت‌دهی به پژوهش‌های توسعه‌ای در جهت جلب نظر تصمیم‌گیران ارشد.<ref>{{پک/بن|فل1|ک=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز|ف=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش}}</ref>
# جلب توجه عمومی: معطوف کردن تمرکز جامعه و به‌ویژه نسل جوان، دانش‌آموزان و دانشجویان به نقش بنیادین پژوهش در استقلال کشور.
 
===اهداف ساختاری و عملیاتی===
== آیین‌ها و برنامه‌های اجرایی ==
# سنجش کارنامه سالانه: ارزیابی نظام‌مند و مستمر فعالیت‌های تحقیقاتی دانشگاه‌ها، دستگاه‌های اجرایی و پارک‌های علم و فناوری.
سیاست‌گذاری و هماهنگی برنامه‌های هفته و روز پژوهش و فناوری در بخش دانشگاهی بر عهدهٔ معاونت‌های پژوهش و فناوری و نیز معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است<ref>{{پک/بن|فل1|ک=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز|ف=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش}}</ref> که با همکاری دانشگاه‌ها، پارک‌های علم و فناوری و دستگاه‌های اجرایی برگزار می‌شود.<ref>{{پک/بن|بهترین1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=هفتهٔ پژوهش بهترین بستر گسترش گفتمان فناوری/ مرکز کاریابی و مدرسهٔ اشتغال در دانشگاه‌ها ایجاد شود}}</ref> در بخش حوزوی نیز شورای عالی و مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه با برپایی جشنواره‌های تخصصی، نمایشگاه‌های دستاوردهای پژوهش دینی و تجلیل از پژوهشگران برتر، متصدی گرامی‌داشت این مناسبت هستند.<ref>{{پک/بن|تشریح1|ک=پایگاه خبری رهپویان قم|ف=تشریح برنامه‌های معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در هفتهٔ پژوهش}}</ref> محور اصلی این رویدادها، برپایی نمایشگاه‌ها و فن‌بازارهای سراسری جهت معرفی آخرین یافته‌های علمی، ایجاد بستر تعامل میان عرضه‌کنندگان فناوری و متقاضیان صنعتی،<ref>{{پک/بن|فل1|ک=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز|ف=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش}}</ref> انتشار کارنامهٔ علمی سالانه دستگاه‌ها و برگزاری آیین‌های رسمی تجلیل از محققان نخبهٔ دانشگاهی و حوزوی است.<ref>{{پک/بن|سیویلیکا1|ک=وب‌سایت سیویلیکا|ف=روز پژوهش}}</ref>
# تقدیر از فعالان علمی: تجلیل از تلاش‌های پژوهشگران، فناوران، نویسندگان مقاله‌های علمی برتر و حامیان برگزیده برای تقویت انگیزه‌های علمی.  
 
# افزایش حساسیت مدیریتی: جلب نظر تصمیم‌گیران ارشد کشور به‌ضرورت حمایت مادی و معنوی از طرح‌های تحقیقاتی.
رویکرد حاکم بر این برنامه‌ها بر گسترش گفتمان فناوری و تأکید بر تحقیقات توسعه‌ای و نیازمحور در کنار پژوهش‌های بنیادی استوار است تا دانشگاه‌ها و مراکز علمی به‌عنوان اتاق فکر جامعه، بستر لازم را برای تبدیل ایده به محصول و خلق نوآوری فراهم کنند.<ref>{{پک/بن|بهترین1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=هفتهٔ پژوهش بهترین بستر گسترش گفتمان فناوری/ مرکز کاریابی و مدرسهٔ اشتغال در دانشگاه‌ها ایجاد شود}}</ref> در همین راستا، همایش‌های علمی متعددی شکل می‌گیرد که با آسیب‌شناسی وضعیت تحقیقاتی، بررسی موانع تولید علم، تبیین راهکارهای توسعهٔ علمی و تحلیل شاخص‌های مالی در مقایسه با الگوهای جهانی، به‌دنبال جهت‌دهی به پژوهش‌ها برای رفع چالش‌های بومی جامعه هستند.<ref>{{پک/بن|روز1|ک=مجلهٔ چاپلود|ف=25 آذر؛ روز پژوهش و فناوری}}</ref>
==اهمیت و کارکردهای ملی==
 
بزرگداشت این روز بر نقش حیاتی علم و ابزار تجلی آن در چهار حوزۀ کلیدی تأکید دارد:
== پانویس ==
# پایۀ پیشرفت علمی: تحقیق مبنای گسترش مرزهای دانش است که نمونه‌های ملموس آن در تولید واکسن‌های پزشکی و روش‌های نوین زیست‌محیطی جلوه می‌کند.
{{پانویس}}
# کاربردی‌سازی دانش: فناوری در کنار پژوهش، زمینه‌ساز انتقال علم به پهنۀ عمل است. ورود هوش مصنوعی، نانو، علوم زیستی و ساخت خودروهای برقی از نتایج این فرآیند هستند.
{{آغاز منابع}}
# رشد اقتصادی و اجتماعی: سرمایه‌گذاری در بخش تحقیق موجب ارتقای بهره‌وری صنایع و تولید محصولات رقابتی در بازارهای جهانی می‌شود.
 
# حل بحران‌های بومی: دسترسی به دانش فنی بومی، ابزار رویارویی با بحران‌های پیچیده‌ای نظیر چالش‌های آبی، آلودگی هوا و امنیت غذایی به‌شمار می‌رود.
== منابع ==
==آیین‌ها و برنامه‌های اجرایی==
{{آغاز منابع}}
معاونت پژوهش و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری وظیفۀ هماهنگی و سیاست‌گذاری برنامه‌های روز و هفتۀ پژوهش را بر عهده دارد. این برنامه‌ها با همکاری دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی در محورهای زیر برگزار می‌شوند:
* {{یادکرد وب|عنوان=25 آذر؛ روز پژوهش و فناوری|نشانی=https://www.chapload.com/۲۵-آذر-روز-پژوهش-و-فناوری/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=24 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|روز1}}|وبگاه=مجلهٔ چاپلود}}
===برپایی نمایشگاه‌ها و فن‌بازارها===
* {{یادکرد وب|عنوان=تشریح برنامه‌های معاونت پژوهش حوزه‌های علمیه در هفتهٔ پژوهش|نشانی=https://rahpooyan-qom.ir/تشریح-برنامه‌های-معاونت-پژوهش-حوزه‌|تاریخ=25 آذر 1403|تاریخ بازبینی=24 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تشریح1}}|وبگاه=پایگاه خبری رهپویان قم}}
معرفی آخرین دستاوردهای علمی و ایجاد بستر فیزیکی برای پیوند میان عرضه‌کنندگان فناوری و متقاضیان صنعتی.
* {{یادکرد وب|عنوان=روز پژوهش|نشانی=https://civilica.com/event/127/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=24 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سیویلیکا1}}|وبگاه=وب‌سایت سیویلیکا}}
===انتشار کارنامه علمی===
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=عزیزی|نام۱=سمیه|تاریخ=1386|عنوان=روز پژوهش|پیوند=https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/58094/58094/روز_پژوهش|ژورنال=مجلهٔ گلبرگ|دوره=|شماره=نود و سوم|صفحات=}}
ارائۀ گزارش عملکرد سالانۀ دستگاه‌ها و ارزیابی پروژه‌های فناورانه برتر سال.  
* {{یادکرد وب|عنوان=فلسفهٔ پیدایش هفتهٔ پژوهش و نامگذاری روزهای هفتهٔ پژوهش|نشانی=https://theo.scu.ac.ir/fa/w/فلسفه-پیدایش-هفته-پژوهش-و-نامگذاری-روزهای-هفته-پژ|تاریخ=11 آذر 1403|تاریخ بازبینی=24 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|فل1}}|وبگاه=وب‌سایت دانشکدهٔ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران اهواز}}
===نشست‌های تخصصی===
* {{یادکرد وب|عنوان=هفتهٔ پژوهش بهترین بستر گسترش گفتمان فناوری/ مرکز کاریابی و مدرسهٔ اشتغال در دانشگاه‌ها ایجاد شود|نشانی=https://www.isna.ir/news/1400090907361/هفته-پژوهش-بهترین-بستر-گسترش-گفتمان-فناوری-مرکز-کاریابی-و-مدرسه|تاریخ=9 آذر 1400|تاریخ بازبینی=25 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|بهترین1}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
همایش‌های علمی ملی و بین‌المللی با هدف آسیب‌شناسی وضعیت تحقیقاتی کشور.
{{پایان منابع}}
# نشست‌های تخصصی آسیب‌شناسی پژوهش: بررسی موانع تولید علم در قالب نشست‌های تخصصی، از برنامه‌های گرامیداشت این مناسبت است که در آن راهکارهای کاهش موانع مالی پژوهشگران، تسهیل تهیۀ ابزارهای آزمایشگاهی، عبور از رویکردهای نظری به‌سمت تجاری‌سازی یافته‌های علمی در صنایع کلیدی مانند فناوری اطلاعات و خودروسازی و نیز تعریف نظام‌مند اولویت‌های جامعه برای جلوگیری از طرح‌های تکراری و هدررفت بودجه‌های عمومی مطرح می‌شود.
# نشست‌های بررسی راهکارهای توسعه علمی: ارائه و بررسی راهکارهای عملی برای بهبود وضعیت علمی کشور از دیگر برنامه‌های این مناسبت است. کارشناسان در جریان رویدادهای این روز به تبیین موضوعاتی مانند تقویت پارک‌های علم و فناوری برای انتقال ایده به صنعت، مشارکت در پروژه‌های جهانی، آموزش مهارت‌های تحقیق در مدارس و نیز ساده‌سازی قوانین اداری جهت تسریع در جذب اعتبارات نخبگان می‌پردازند.
# نشست‌های بررسی بودجه و شاخص‌های مالی: تحلیل شاخص‌های مالی و بررسی سهم بودجۀ پژوهشی از تولید ناخالص داخلی، از محورهای تخصصی در برنامه‌ها و نشست‌های علمی این مناسبت ملی است؛ به‌طوری که در این رویدادها با مقایسۀ سهم ناچیز اعتبارات پژوهشی ایران، ثبت رقم چهل و دو صدم درصد در سال ۱۴۰۱ش و حدود نیم درصد در اواخر دهۀ نود، با میانگین جهانیِ حدود دو درصد و الگوی کشورهای پیشرو مانند کرۀ جنوبی با بیش از چهار درصد و کشورهایی نظیر ژاپن، سوئد، آلمان و ایالات متحده آمریکا با بیش از دو و نیم درصد، بر لزوم سرمایه‌گذاری برای دستیابی به استقلال اقتصادی تأکید می‌شود.  
==نقش وزارتخانه‌های تخصصی و بومی‌سازی فناوری==
دستگاه‌های اجرایی از ارکان اصلی در عملیاتی کردن اهداف روز پژوهش هستند. در این میان وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نمونه‌ای از نهادهای پیشرو در تحقق برنامه‌های پژوهش‌محور است:
# انتقال فناوری و بومی‌سازی: طراحی و بومی کردن نرم‌افزارها، برنامه‌های کاربردی و شبکه‌ها از طریق ایجاد زنجیرۀ تبدیل ایده به محصولات دانش‌بنیان در پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات.
# ارتقای همکاری با وزارت علوم: آمادگی برای بستر‌سازی و توسعه ابرشبکه‌های علمی میان تمامی دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی کشور به‌منظور افزایش دسترسی به اطلاعات علمی.