(۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد)
خط ۳۱:
خط ۳۱:
<big>'''اوقات فراغت زنان'''</big>؛ فرصتهای فراغت و تفریح زنان.
<big>'''اوقات فراغت زنان'''</big>؛ فرصتهای فراغت و تفریح زنان.
اوقات فراغت زنان، فرصتی برای انتقال عناصر فرهنگی و تقویت انسجام و نشاط اجتماعی است. چگونگی گذراندن این زمانها و بهرهگیری از این فرصتها به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه بستگی داشته و کیفیت استفادۀ مطلوب از آن، در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی زنان تأثیرگذار است.
اوقات فراغت به زمان آزاد از کار و فعالیتهای روزمره گفته میشود که با انگیزهای درونی و برای سرگرمی، تفریح و بازآفرینی نیروی جسمی و روانی سپری میشود. این فرصت، افزونبر جنبهٔ فردی، بستری برای انتقال عناصر فرهنگی، تقویت انسجام اجتماعی و افزایش نشاط جمعی بهشمار میرود. چگونگی گذراندن این اوقات، به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه وابسته است و کیفیت بهرهمندی از آن، نقشی مستقیم در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی زنان دارد.
==مفهومشناسی==
==مفهومشناسی==
فراغت در لغت به معنای آسودگی و رهایی از کار و شغل است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه فراغت.]</ref> و در اصطلاح به زمان آزاد از کار و فعالیتهای روزمره گفته میشود؛ یعنی فرصتی که پساز پایان دادن به وظایف و مشغلههای شغلی باقی میماند و معمولاً با مفاهیمی چون سرگرمی و تفریح همراه است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/172059/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA فروزانکیا، «تعریف اوقات فراغت»، وبسایت تبیان.]</ref> بااینحال، فراغت را نباید با بیکاری یا فقدان فعالیت یکی دانست. فعالیتهای اوقات فراغت نه از روی نیاز مالی یا اجبار، بلکه با انگیزهای درونی و برای ارضای خواست شخصی صورت میگیرند و گاه در همین زمان، بیشترین انرژی و خلاقیت انسان به کار گرفته میشود که نتیجهای با کیفیت بالا به همراه دارد. زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در چگونگی گذران اوقات فراغت بهشمار میروند.<ref>ساروخانی، دائرهالمعارف علوم اجتماعی، 1370ش، ج1، ص834.</ref>
فراغت در لغت به معنای آسودگی و رهایی از کار و شغل است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه فراغت.]</ref> و در اصطلاح به زمان آزاد از کار و فعالیتهای روزمره گفته میشود؛ یعنی فرصتی که پساز پایان دادن به وظایف و مشغلههای شغلی باقی میماند و معمولاً با مفاهیمی چون سرگرمی و تفریح همراه است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/172059/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA فروزانکیا، «تعریف اوقات فراغت»، وبسایت تبیان.]</ref> اوقات فراغت را نباید با بیکاری یا فقدان فعالیت یکی دانست. فعالیتهای اوقات فراغت نه از روی نیاز مالی یا اجبار، بلکه با انگیزهای درونی و برای ارضای خواست شخصی صورت میگیرند و گاه در همین زمان، بیشترین انرژی و خلاقیت انسان به کار گرفته میشود که نتیجهای با کیفیت بالا به همراه دارد. زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در چگونگی گذران اوقات فراغت بهشمار میروند.<ref>ساروخانی، دائرهالمعارف علوم اجتماعی، 1370ش، ج1، ص834.</ref>[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان1.jpg|بندانگشتی|تاسیس پارکهای مخصوص بانوان حاکی از تحولات در اوقات فراغت است]]
==اوقات فراغت زنان در ایران==
== عوامل مؤثر بر اوقات فراغت زنان ==
اوقات فراغت زنان تحتتأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. عوامل اصلی عبارتند از: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزندان. عوامل فرعی نیز شامل تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.]</ref>
=== پیشینه ===
در دوران گذشته، بهویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان تنها در مناسبتهایی همچون [[نوروز]]، اعیاد دینی، عزاداریهای محرم یا رویدادهای خانوادگی مانند عروسی، تولد نوزاد و مرگ فرصت مییافتند تا دست از کار روزمره بردارند. در این دوره، رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، [[تعزیه]] و قبرستان، از شکلهای رایج و پسندیدهٔ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از [[دین]] و مذهب شکل میگرفت. در ساعتهای استراحت روزانه نیز فراوانترین شکل گذران اوقات فراغت، یکجا نشستن و گپزدن با خانواده و دوستان بود. اما امروزه اوقات فراغت زنان در ایران، دستخوش تحولات چشمگیری شده است و بخش مهمی از آن به فعالیتهای بدنی برای تناسب اندام و نیز سرگرمی با محتوای اینترنت و گوشیهای هوشمند اختصاص پیدا کرده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
=== تحولات تاریخی ===
در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت مییافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانهداری و بچهداری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول میشدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانیهای زنانه سرگرم میشدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشنها و عزاداریهای عمومی، اماکن [[سفر زیارتی|زیارتی]] و مذهبی، مجالس روضهخوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت بهویژه در روزهایی مثل سیزدهبهدر محدود میشد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref> پساز انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگتر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> بااینحال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه هستند<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.</ref> و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، همزمان با استفاده از رسانههای جمعی، میکنند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/430679-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%8 . «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز.]</ref>
=== تحولات معاصر ===
امروزه فضاهای تفریحی در ایران به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم میشوند. تحولات عصر حاضر در عرصهٔ فراغت زنان شامل پدیدههایی چون لژ خانوادگی در رستورانها، پارکها و فضای سبز مخصوص بانوان، رستورانها و کافیشاپها، ورزشگاهها و سالنهای [[ورزش زنان|ورزشی]]، فضاهای بازی در آموزشگاهها، دانشگاهها و مدارس، و فضاهای فرهنگی مانند سالنهای کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگسرا، بازارها و مراکز خرید است. این تحولات از یکسو حاکی از [[تفکیک جنسیتی]] فضاهای اوقات فراغت و از سوی دیگر نشاندهندهٔ گسترش امکانات و بهبود وضعیت زنان در این عرصه است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref>[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان1.jpg|بندانگشتی|تاسیس پارکهای مخصوص بانوان حاکی از تحولات در اوقات فراغت است]]
==رویکردها==
==رویکردها==
در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت بهعنوان دنبالهای بر کار تعریف میشود؛ بااینحال، بهدلیل نقش فزایندهٔ آن در جوامع مدرن، امروزه فراغت بهعنوان پدیدهای مستقل و شایستهٔ مطالعهٔ جدی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این پدیده به حدی است که بهعنوان یکی از ارکان اصلی سبک زندگی مدرن، در طبقهبندی اقشار جامعه نیز کاربرد یافته است.<ref>اباذری و کاظمی، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، 1384ش، ص12-16.</ref> جامعهشناسان با بهرهگیری از شاخصهای تفریحی و عادتوارههای مصرفی مانند نوع موسیقی، انتخاب رستورانها یا سبکهای ورزشی مورد علاقه، به تحلیل و طبقهبندی افراد و فرهنگ آنها میپردازند. مفاهیمی نظیر فرهنگ تودهای عامهپسند در برابر فرهنگ والای نخبگانی نیز برآمده از همین رهیافت طبقهبندی است.<ref>چنی، سبک زندگی، 1382ش، ص111-113.</ref>
در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت بهعنوان دنبالهای بر کار تعریف شده و بهدلیل نقش فزایندهٔ آن در جوامع مدرن، امروزه فراغت بهعنوان پدیدهای مستقل و شایستهٔ مطالعهٔ جدی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این پدیده بهحدی است که بهعنوان یکی از ارکان اصلی سبک زندگی مدرن، در طبقهبندی اقشار جامعه نیز کاربرد یافته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/416766/fa اباذری و کاظمی، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، 1384ش، ص12-16.]</ref> جامعهشناسان با بهرهگیری از شاخصهای تفریحی و عادتوارههای مصرفی مانند نوع موسیقی، انتخاب رستورانها یا سبکهای ورزشی مورد علاقه، به تحلیل و طبقهبندی افراد و فرهنگ آنها میپردازند. مفاهیمی نظیر فرهنگ تودهای عامهپسند در برابر فرهنگ والای نخبگانی نیز برآمده از همین رهیافت طبقهبندی است.<ref>چنی، سبک زندگی، 1382ش، ص111-113.</ref>
گئورگ زیمل، جامعهشناس آلمانی، نخستین نظریهپردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته میشود.<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص39.</ref> در میان جریانهای فمینیستی، برخی رویکردها فراغت را ابزاری برای بازتولید نظام پدرسالاری و تشدید سلطهٔ مردان بر زنان میدانند. در نقطهٔ مقابل، فمینیستهای لیبرال بر این باورند که سیاستگذاری فرهنگی و ورزشی باید زمینهساز ایجاد فرصتهای برابر برای هر دو جنس باشد.<ref>جعفری و رضائیان، «فراغت زنان در کلان شهرها، تبین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»، 1399ش، ص7.</ref>
گئورگ زیمل، جامعهشناس آلمانی، نخستین نظریهپردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته میشود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص39.]</ref> در میان جریانهای فمینیستی، برخی رویکردها، فراغت را ابزاری برای بازتولید نظام پدرسالاری و تشدید سلطهٔ مردان بر زنان میدانند. در نقطهٔ مقابل، فمینیستهای لیبرال بر این باورند که سیاستگذاری فرهنگی و ورزشی باید زمینهساز ایجاد فرصتهای برابر برای هر دو جنس باشد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»، 1399ش، ص7.]</ref>
=== رویکرد اسلامی ===
=== رویکرد اسلامی ===
برخی از دینپژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزههای اسلامی نهتنها با بهرهمندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق میکنند. در این دیدگاه، فراغت بهعنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده میشود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.<ref>شرفالدین، سبک اهل بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>
برخی از دینپژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزههای اسلامی نهتنها با بهرهمندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق میکنند. در این دیدگاه، فراغت بهعنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده میشود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.<ref>شرفالدین، سبک اهلبیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>
=== رویکرد حقوقی ===
=== رویکرد حقوقی ===
سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، آگاهیبخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهتدهی به فعالیتهای زنان در راستای تامین [[حق سلامتی زنان|سلامت]] جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیتپذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.<ref> [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref>
سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، آگاهیبخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهتدهی به فعالیتهای زنان در راستای تامین [[حق سلامتی زنان|سلامت]] جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیتپذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.<ref> [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref>
== کارکردهای اجتماعی ==
در دنیای امروز، افراد از طریق فعالیتهای فراغتی، خود را نشان داده و هویتشان را بروز میدهند. انتخابهای آنها در مورد چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نشاندهندهٔ ارزشها، سلیقه و علایق آنها است. به عبارت دیگر، نوع تفریحی که هر کس انتخاب میکند، آینهٔ فرهنگ و جایگاه اجتماعی او بهشمار میرود.<ref>ذکایی، فراغت، مصرف و جامعه، 1391ش، ص104.</ref>
=== شیوههای رایج گذران فراغت در میان زنان ایران ===
مهمانیرفتن از شیوههای رایج گذران اوقات فراغت در میان زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیونهای ماهوارهای، و تماشای فیلم از دیگر شیوههای گذران اوقات فراغت است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.]</ref> براساس یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، ۱۱٫۵ میلیون زن ایرانی، نزدیک به ۵۰درصد کل کاربران کشور، از اینترنت استفاده میکردند که بالاترین نرخ در خاورمیانه محسوب میشود.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص71.]</ref>
=== ورزش و فعالیتهای بدنی ===
فعالیتهای ورزشیِ تفریحی، بهدلیل تأثیر مثبت بر سلامت جسمانی و روانی، از مؤثرترین گونههای فراغت بهشمار میروند. در ایران، پرداختن زنان به این نوع فعالیتها، افزونبر جنبهٔ سلامت و نشاط، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> فواید فعالیت بدنی برای زنان شامل کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماریهای قلبی-عروقی، سکتهٔ مغزی، [[سرطان]]، دیابت و پوکی استخوان و نیز بهبود سلامت روان است. اوقات فراغتِ ورزشی به زنان کمک میکند تا عملکرد بهتری در نقشهای مادری و شهروندی خود داشته باشند.<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref> بااینحال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کمتحرکی زنان خبر داده و اعلام کرده است که بیش از ۶۰درصد زنان ایرانی، اوقات فراغت ورزشی ندارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref> پژوهشها نشان دادهاند که عواملی همچون نهادینهسازی فعالیتها، آموزش و فرهنگسازی، ترویج فعالیتهای جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان، عدالت در اجرا، حمایت رسانهای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکتپذیری، در توسعهٔ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان مؤثر هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref>
=== اوقات فراغت زنان روستایی ===
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد و فراغت معمولاً حول وظایف ضروری روزمره تحقق مییابد. زنان روستایی افزونبر کارهای خانه و کشاورزی، فرصت چندانی برای تفنن ندارند و حتی اوقات فراغت آنها نیز غالباً صرف فعالیتهای تولیدی مانند بافندگی پارچه، چادرشب، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین میشود. برخی دیگر نیز اوقات خود را بهصورت خانوادگی به زیارت، شبنشینی، گردهمایی در کوچهها یا کنار تنور، شرکت در مراسم مذهبی در [[مسجد]] یا خانههای همسایگان میگذرانند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضیزاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref>
[[تحصیل دختران|تحصیلات]] فرد، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزند، از جمله عوامل اصلی و تحصیلات همسر، شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری و امکانات رفاهی و کار خانگی از جمله عوامل فرعی موثر بر اوقات فراغت زنان است.<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.</ref>
=== اوقات فراغت زنان در کلانشهرها ===
کارشناسان، شیوهٔ گذران اوقات فراغت زنان در کلانشهرهای ایران را متأثر از ریشههای فرهنگی گوناگون و گاهی کژتابی مفهومی دانسته<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref> و به چهار محور اصلی توجه کردهاند:
از منظر کارشناسان، فراغت زنان متأهل، بهدلیل مسئولیت بیشتر با چالشهای بیشتری همراه است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> مشکلات مربوط به خانه، مسائل اقتصادی، امنیت اجتماعی، زمانبندی شخصی، سنن فرهنگی، مسئولیتهای شخصی، مهارت و علائق شخصی، امنیت و سلامت شخصی، فراغت زنان را با چالش روبرو میکند.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان میدهند که اوقات فراغت زنان در شهرها، بهخصوص کلانشهرها، بسیار کمتر از اوقات فراغت مردان بوده و با محدودیتهای جدی در امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>
# '''ضرورت سیاستگذاری ویژه''': زنان باید از حاشیه به متن سیاستگذاریها وارد شوند<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref> و اسناد بالادستی با مشارکت آنان تدوین شود.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12220_96752f0608aff8b3436a1b5a5099c0ce.pdf?lang=en حبیبپور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.]</ref> اختصاص بودجه و توجه کافی به فراغت زنان، ضمن کاهش بیتفاوتی اجتماعی، امکان بهرهمندی واقعی جامعه<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/609504/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.]</ref> از توان مدیریتی و اجرایی آنان را فراهم میآورد.<ref>[https://journals.pnu.ac.ir/article_2989_5.html موسویراد و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.]</ref>
# '''غلبهٔ مصرف تظاهری''': امروزه بسیاری از زنان در کلانشهرها، آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوهٔ مصرف بروز میدهند. این الگو که معمولاً از طبقات بالا به پایین تسری مییابد، پاساژگردی و مدلینگ را به شیوهای رایج در گذران فراغت تبدیل کرده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، 1395ش، ص150.</ref>
# '''محدودیت خودانگارانه و عذاب وجدان''': پایبندی برخی زنان به نقشهای سنتی مانند مراقبت تماموقت از خانواده، انجام کارهای خانه و تکمسئولیتی در نگهداری از فرزندان، موجب میشود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref>
# '''انباشت فراغت و افراطگرایی''': در مقابل، برخی دیگر با افراط در فراغت مانند توجه بیشازحد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و زیادهروی در فراغت مجازی مواجه هستند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> گاهی این موضوع چنان پیش میرود که فرد بهجای توجه به ارزشهای واقعی و معنوی، تنها به فکر زیبایی ظاهری و جلب تحسین دیگران میافتد و این کار را تا حد زیادهروی و افراط ادامه میدهد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص144.]</ref>
=== راهکارهای حل مشکلات اوقات فراغت زنان ===
=== اوقات فراغت زنان در فضای مجازی ===
#افزایش امنیت اجتماعی تا زنان از نظر روانی و جسمی در آرامش بوده و امکان حضور در عرصههای مختلف اجتماعی را داشته باشند.
امروزه بسیاری از زنان، فضای مجازی را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح میدهند. کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به دادهها و اخبار، امکان حضور همزمان در گروههای گوناگون (آشپزی، موسیقی، خیاطی)، بهروز بودن، بهرهمندی از گروههای تربیتی در زمینهٔ فرزندپروری، آشنایی با دیدگاههای دیگران، گسترش دایرهٔ تعاملات و هزینهٔ پایین آن برشمردهاند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
#آموزش مهارتهای زندگی شامل ویژگیهای روانشناختی (افزایش نشاط، افزایش [[اعتماد به نفس]] و خودشناسی) و مهارتهای کاربردی زندگی (مدیریت زمان و مدیریت منابع مالی).
#بازنگری در قانون فراغت زنان.
#تولیدات فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانهای برای استفادۀ مطلوب و بهینه (بهخصوص در زمینۀ فضای مجازی).
#احداث مجموعههای چندمنظوره مانند پارکها و فضاهای فراغتی، راهاندازی مراکز تفریحی ورزشی چندمنظوره که امکان خدماترسانی به زنان خانهدار و زنان شاغل دارای فرزندان خردسال را فراهم کند.
#حملونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با شرایط مادران و زنان.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
==کارکردها==
== چالشها و موانع ==
بسیاری از نظریهپردازان اجتماعی بر این نکته اتفاق نظر دارند که رفتارها و مصارف فراغتی وجه مهمی از سبک زندگی را در جامعه معاصر تشکیل میدهند و بهعنوان یک عامل مؤثر بر شکلگیری هویت اجتماعی شناخته میشود. به گفته گرامشی بر اساس مناسبات قدرت، نوع خاصی از فراغت پدید آمده به نحوی که کارگران بهواسطه فعالیتهای فراغتی خود نوعی مقاومت در برابر فرهنگ مسلط را بروز میدهند. در آراء بوردیو و وبلن نیز تاکید بر اهمیت نمادین فراغت و رابطه آن با منزلت و سرمایه اجتماعی و فرهنگی افراد مورد توجه قرارگرفته است. طبق این رهیافتها به مرور زمان و با گسترش مدرنیته، کار بهطور فزایندهای در ایجاد هویت اجتماعی بیاهمیتتر میشود و دستکم برای بخش وسیعی از طبقات متوسط جدید، نظامهای ارزشی جدیدی که بر اساس [[مصرف نمایشی|مصرف]] و گذران فراغت استوارند جایگزین میشوند.<ref>اباذری و کاظمی، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، 1384ش، ص12-16.</ref>
به باور کارشناسان، زنان متأهل بهدلیل مسئولیتهای بیشتر، با دشواریهای بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> عواملی مانند مشکلات خانهداری، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، محدودیتهای زمانی، رسوم فرهنگی، مسئولیتهای شخصی، کمبود مهارت و علاقه، و نیز نگرانیهای مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع اصلی فراغت زنان بهشمار میروند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان میدهد که اوقات فراغت زنان در شهرها، بهویژه در کلانشهرها، بهمراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و آنان با کمبود جدی امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>
در عصر مدرن خودابرازی و خودآگاهی افراد و الگوهایی از مصرف که در برگیرنده ارجحیت، سلیقه و ارزشهای افراد است و الگوهای کنشی تمیز دهنده اعضای جامعه، بیشترین تجلی خود را در کنشهای فراغتی مییابند. نوع فعالیت فراغتی انتخاب شده توسط فرد نشانهای از ارزشهای فرهنگی و قریحه او و به دنبال آن جایگاه اجتماعی او است.<ref>. ذکایی، فراغت، مصرف و جامعه، 1391ش، ص104.</ref>
== زمینههای بهبود اوقات فراغت زنان ==
برای بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، کارشناسان موارد زیر را پیشنهاد کردهاند:
مهمانی رفتن یکی از مهمترین شیوههای گذران اوقات فراغت زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیونهای ماهوارهای، و تماشای فیلم از دیگر شیوههای گذران اوقات فراغت است.<ref>عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.</ref> حضور 11.5 میلیون زن ایرانی در اینترنت در سال 2003م، نزدیک به 50 درصد کل کاربران کشور و بالاترین نرخ در خاورمیانه است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص71.]</ref>
* افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصههای اجتماعی؛[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpg|بندانگشتی|357x357پیکسل|زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.]]
* آموزش مهارتهای زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبهنفس و خودشناسی (مهارتهای روانشناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارتهای کاربردی)؛
* بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
* تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانهای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
* ایجاد حملونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
* احداث مجموعههای چندمنظوره مانند پارکها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانهدار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
=== ورزش زن ===
==اوقات فراغت زنان در ایران==
فعالیتهای اوقات فراغت مبتنی بر ورزش با هدف بهبود شرایط جسمانی و روانی، یکی از مؤثرترین فعالیتهای تفریحی شناخته شده است. امروزه، ورزشهای تفریحی زنان، بهدلیل اهمیت خود زنان و نقش آنها در جامعه، از اساسیترین موضوعات در حیطۀ ورزش بوده که اهمیت آن در ایران، علاوه بر موضوع سلامت و نشاط جامعه، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرارگرفته است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> فعالیت بدنی برای زنان دارای فواید بسیاری از جمله کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماریهایی همچون بیماریهای قلبی- عروقی، سکته مغزی، انواع [[سرطان]]، دیابت و پوکی استخوان است. علاوه بر آن، بهبود سلامت روان نیز در گرو افزایش فعالیتهای بدنی است. بههمین دلیل، اوقات فراغت یکی از راههایی است که به زنان کمک میکند تا علاوه بر شرکت در فعالیتهای فراغتی، وظایف مادری و شهروندی خود را نیز بهتر انجام دهند.<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref>
دفتر امور زنان در وزارت بهداشت ایران از کمتحرکی زنان در ایران خبر داده و اعلام کرده است که بیش از 60 درصد زنان ایرانی اوقات فراغت ورزشی ندارند.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref> پژوهشهای صورتگرفته در ایران نشان دادهاند تمهیدات حمایتی از ورزش تفریحی زنان، نهادینهسازی فعالیتها، آموزش و فرهنگسازی، ترویج و توسعۀ فعالیتهای جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان و دختران، عدالت در اجرای فعالیتها، حمایت رسانهای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکتپذیری، در توسعۀ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان تأثیرگذار است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref>
=== پیشینه ===
در دوران گذشته، بهویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان تنها در مناسبتهایی همچون [[نوروز]]، اعیاد دینی، عزاداریهای محرم یا رویدادهای خانوادگی مانند عروسی، تولد نوزاد و مرگ فرصت مییافتند تا دست از کار روزمره بردارند. در این دوره، رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، [[تعزیه]] و قبرستان، از شکلهای رایج و پسندیدهٔ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از [[دین]] و مذهب شکل میگرفت. در ساعتهای استراحت روزانه نیز فراوانترین شکل گذران اوقات فراغت، یکجا نشستن و گپزدن با خانواده و دوستان بود. اما امروزه اوقات فراغت زنان در ایران، دستخوش تحولات چشمگیری شده است و بخش مهمی از آن به فعالیتهای بدنی برای تناسب اندام و نیز سرگرمی با محتوای اینترنت و گوشیهای هوشمند اختصاص پیدا کرده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
=== اوقات فراغت زنان روستایی ===
=== تحولات تاریخی ===
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و اوقات فراغت وجود ندارد و فراغت، معمولا حول وظایف ضروری روزمره تحقق مییابد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضیزاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103.]</ref> بسیاری از زنان روستایی، علاوه بر انجام کارهای خانه، دوشادوش مردان به فعالیتهای کشاورزی و سایر کارهای معمولی زندگی روستایی میپردازند و فرصت چندانی برای تفنن ندارند. در بسیاری از مناطق روستایی، حتی اوقات فراغت زنان نیز صرف کارهای تولیدی میشود؛ در برخی روستاهای ایران، زنان در اوقات فراغت، انواع مختلف پارچه، چادرشبهای ابریشمی و نخی، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین میبافند. گاهی زنان بهصورت خانوادگی به زیارت یا شبنشینی میروند. عدهای از زنان نیز با جمعشدن بر سر تنور، جمعشدن بر سر کوچهها، رفتن به [[مسجد]] برای ادای فریضههای مذهبی و یا شرکت در مراسمهای مذهبی در خانههای همسایگان، اوقات فراغت خود را سپری میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضیزاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص104-105.]</ref>
در [[ایران در دوران صفویه|دوران صفویه]] و [[ایران در دوران قاجاریه|قاجاریه]]، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت مییافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانهداری و بچهداری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول میشدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانیهای زنانه سرگرم میشدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشنها و عزاداریهای عمومی، اماکن [[سفر زیارتی|زیارتی]] و مذهبی، مجالس روضهخوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت بهویژه در روزهایی مثل سیزدهبهدر محدود میشد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref> پساز انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگتر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> بااینحال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه هستند<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نرهای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.]</ref> و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، همزمان با استفاده از رسانههای جمعی، میکنند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/430679-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز.]</ref>
=== اوقات فراغت زنان در کلانشهرها ===
=== تحولات معاصر ===
[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpg|بندانگشتی|357x357پیکسل|زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.]]
امروزه فضاهای تفریحی در ایران به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم میشوند. تحولات عصر حاضر در عرصهٔ فراغت زنان شامل پدیدههایی چون لژ خانوادگی در رستورانها، پارکها و فضای سبز مخصوص بانوان، رستورانها و کافیشاپها، ورزشگاهها و سالنهای [[ورزش زنان|ورزشی]]، فضاهای بازی در آموزشگاهها، دانشگاهها و مدارس، و فضاهای فرهنگی مانند سالنهای کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگسرا، بازارها و مراکز خرید است. این تحولات از یکسو حاکی از [[تفکیک جنسیتی]] فضاهای اوقات فراغت و از سوی دیگر نشاندهندهٔ گسترش امکانات و بهبود وضعیت زنان در این عرصه است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.]</ref>
شیوۀ گذران اوقات فراغت زنان در کلانشهرها دارای ریشههای فرهنگی گوناگون بوده و گاهی متأثر از کژتابی مفهومی نسبت به زن و اوقات فراغت آنها است.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref> کارشناسان در بررسی اوقات فراغت زنان در کلانشهرهای ایران، به موارد زیر توجه کردهاند:
#ضرورت نگاه ویژه به اوقات فراغت زنان و خارج شدن آنها از حاشیۀ سیاستگذاریها به متن؛<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref> در تنظیم اسناد بالادستی باید موجودیت مستقل زنان پذیرفته شود و از آنها برای تدوین سیاستها و قوانین ویژه زنان، بهره گرفته شود تا در مرحلۀ اجرا نیز توجه و بودجۀ کافی به فراغت زنان، اختصاص یابد.<ref>حبیبپور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.</ref> بدین ترتیب، بیتفاوتی اجتماعی زنان نیز کاهش مییابد و آنها برای بهبود وضعیت خود، تلاش میکنند<ref>علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.</ref> و جامعه از ظرفیت و توان مدیریتی و اجرایی زنان به صورت واقعی بهرهمند میشود.<ref>موسوی راد و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.</ref>
#غلبۀ مصرف؛ امروزه بسیاری از زنان در کلانشهرهای ایران این انگاره را پذیرفتهاند که فرد میتواند آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوۀ مصرف بروز دهد. مصرف تظاهری معمولاً از طبقات بالا به پایین اجتماعی تسری پیدا میکند و پاساژگردی و مدلینگ به شیوۀ رایج گذران اوقات فراغت تبدیل شده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، 1395ش، ص150.</ref>
#محدودیت خودانگارانه؛ برخی زنان که همچنان به نقشهای سنتی خود مانند مسئولیت مراقبت از اعضای [[خانواده]]، حضور و در دسترس بودن تماموقت مادر، کار خانگی تمام وقت و تکمسئولیتی بودن نگهداری از فرزندان، پایبند هستند در برابر اقتضائات زندگی امروزی، دچار نوعی سردرگمی شده و بهدلیل آنکه حق فراغتی برای خود قائل نیستند، اگر زمانی را به سرگرمی و فراغت از مسئولیتها سپری کنند دچار عذاب وجدان میشوند.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref>
#انباشت فراغت؛ برخی زنان در تعیین میزان فراغت به افراط میگرایند؛ توجه بیش از حد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، غلبۀ فرهنگ مصرفی و زیادهروی در فراغت مجازی، از مصادیق انباشت فراغت است.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> این افراط گاهی تا اختلال در تعریف ارزش و اختلال در تعریف بدن مشروع پیش میرود و زن را بهسوی زیباسازی فزایندۀ بدن با هدف دریافت تشویق از دیگران و نمایش برتری و بیتوجهی به ارزشهای متعالی و معنوی سوق میدهد.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفتخوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص144.]</ref>
=== اوقات فراغت زنان در فضای مجازی ===
امروزه، بسیاری از زنان ترجیح میدهند تا اوقات فراغت خود را در فضای مجازی سپری کنند. کارشناسان، از جمله دلایل اصلی این اقدام را ارتباط آسان و بیوقفه با دوستان و آشنایان، امکان کسب دادهها (خبرها)، امکان حضور همزمان در گروههای گوناگون (مانند گروههای آشپزی، موسیقی و خیاطی)، بهروز بودن، موفقیت بیشتر در تربیت فرزندان (با عضویت در گروههای تربیتی مفید و کارآمد)، آشنایی با طرز فکر دیگران، توسعۀ دایرۀ تعاملات افراد و کمهزینه بودن آن میدانند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
خط ۱۰۳:
خط ۱۰۱:
==منابع==
==منابع==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
*اباذری، یوسف و کاظمی، عباس، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، نشریهنامه علوم اجتماعی، شماره 25، بهار 1384ش.
*«بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1400ش.
*«بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1400ش.
*پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره 10، شماره 3، پاییز 1391ش.
*«پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 30 فروردین 1396ش.
*«پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 30 فروردین 1396ش.
*«سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1403ش.
*«شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: 23 آبان 1396ش.
*اباذری، یوسف و کاظمی، عباس، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، نشریهنامه علوم اجتماعی، شماره 25، بهار 1384ش.
*پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره 10، شماره 3، پاییز 1391ش.
*جعفری هفتخوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعهشناختی شهری، دوره 10، شماره 34، 1399ش.
*جعفری هفتخوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعهشناختی شهری، دوره 10، شماره 34، 1399ش.
*چنی، دیوید، سبک زندگی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی، 1382ش.
*چنی، دیوید، سبک زندگی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی، 1382ش.
*حبیبپور گتابی، کرم و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت دربین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 15، شماره 58، 1391ش.
*حبیبپور گتابی، کرم و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت دربین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 15، شماره 58، 1391ش.
*دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 26 تیر 1405ش.
*ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، 1391ش.
*ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، 1391ش.
*روجک، کریس، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، بهترجمۀ عباس مخب، تهران، تیسا، 1395شک
*روجک، کریس، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، بهترجمۀ عباس مخبر، تهران، تیسا، 1395ش.
*ساروخانی، باقر، دائرهالمعارف علوم اجتماعی، تهران، موسسه کیهان، 1370ش.
*ساروخانی، باقر، دائرهالمعارف علوم اجتماعی، تهران، موسسه کیهان، 1370ش.
*شرفالدین، حسین، سبک اهل بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روانشناسی، دوره 9، شماره 16، 1394ش.
*«سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1403ش.
*صفاری، مرجان و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها، تبین مسائل اوقات فراغت زنان متاهل شهر تهران»، مطالعات جامعهشناختی شهری، سال دهم، شماره سیوچهارم، بهار 1399ش.
*شرفالدین، حسین، سبک اهلبیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روانشناسی، دوره 9، شماره 16، 1394ش.
*علمدار، فاطمه و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامۀ علوم اجتماعی)»، دوره 9، شماره 1، 1397ش.
* «شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.*علمدار، فاطمه و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامۀ علوم اجتماعی)»، دوره 9، شماره 1، 1397ش.
*عمید، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 14 خرداد 1403ش.
*عنایت، حلیمه و نرهای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره 4، پاییز 1393ش.
*عنایت، حلیمه و نرهای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره 4، پاییز 1393ش.
*فرضیزاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، نشریۀ زن در توسعه وسیاست، دوره 15، شماره 1، 1396ش.
*فرضیزاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، نشریۀ زن در توسعه وسیاست، دوره 15، شماره 1، 1396ش.
خط ۱۲۴:
خط ۱۲۰:
*کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامۀ زن و جامعه، دوره 7، 1395ش.
*کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامۀ زن و جامعه، دوره 7، 1395ش.
*مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 2، شماره 6، 1400ش.
*مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 2، شماره 6، 1400ش.
*موسوی راد، طاهره و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، پژوهشهای کاربردی در مدیریت ورزش، دوره 5، شماره 17، 1395ش.
*موسویراد، طاهره و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، پژوهشهای کاربردی در مدیریت ورزش، دوره 5، شماره 17، 1395ش.
{{آغاز چپچین}}
{{آغاز چپچین}}
*Arai, S. M., & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
*Arai, S. M., & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
اوقات فراغت به زمان آزاد از کار و فعالیتهای روزمره گفته میشود که با انگیزهای درونی و برای سرگرمی، تفریح و بازآفرینی نیروی جسمی و روانی سپری میشود. این فرصت، افزونبر جنبهٔ فردی، بستری برای انتقال عناصر فرهنگی، تقویت انسجام اجتماعی و افزایش نشاط جمعی بهشمار میرود. چگونگی گذراندن این اوقات، به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه وابسته است و کیفیت بهرهمندی از آن، نقشی مستقیم در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی زنان دارد.
مفهومشناسی
فراغت در لغت به معنای آسودگی و رهایی از کار و شغل است[۱] و در اصطلاح به زمان آزاد از کار و فعالیتهای روزمره گفته میشود؛ یعنی فرصتی که پساز پایان دادن به وظایف و مشغلههای شغلی باقی میماند و معمولاً با مفاهیمی چون سرگرمی و تفریح همراه است.[۲] اوقات فراغت را نباید با بیکاری یا فقدان فعالیت یکی دانست. فعالیتهای اوقات فراغت نه از روی نیاز مالی یا اجبار، بلکه با انگیزهای درونی و برای ارضای خواست شخصی صورت میگیرند و گاه در همین زمان، بیشترین انرژی و خلاقیت انسان به کار گرفته میشود که نتیجهای با کیفیت بالا به همراه دارد. زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در چگونگی گذران اوقات فراغت بهشمار میروند.[۳]
اوقات فراغت زنان تحتتأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. عوامل اصلی عبارتند از: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزندان. عوامل فرعی نیز شامل تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی میشود.[۴]
رویکردها
در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت بهعنوان دنبالهای بر کار تعریف شده و بهدلیل نقش فزایندهٔ آن در جوامع مدرن، امروزه فراغت بهعنوان پدیدهای مستقل و شایستهٔ مطالعهٔ جدی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این پدیده بهحدی است که بهعنوان یکی از ارکان اصلی سبک زندگی مدرن، در طبقهبندی اقشار جامعه نیز کاربرد یافته است.[۵] جامعهشناسان با بهرهگیری از شاخصهای تفریحی و عادتوارههای مصرفی مانند نوع موسیقی، انتخاب رستورانها یا سبکهای ورزشی مورد علاقه، به تحلیل و طبقهبندی افراد و فرهنگ آنها میپردازند. مفاهیمی نظیر فرهنگ تودهای عامهپسند در برابر فرهنگ والای نخبگانی نیز برآمده از همین رهیافت طبقهبندی است.[۶]
گئورگ زیمل، جامعهشناس آلمانی، نخستین نظریهپردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته میشود.[۷] در میان جریانهای فمینیستی، برخی رویکردها، فراغت را ابزاری برای بازتولید نظام پدرسالاری و تشدید سلطهٔ مردان بر زنان میدانند. در نقطهٔ مقابل، فمینیستهای لیبرال بر این باورند که سیاستگذاری فرهنگی و ورزشی باید زمینهساز ایجاد فرصتهای برابر برای هر دو جنس باشد.[۸]
رویکرد اسلامی
برخی از دینپژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزههای اسلامی نهتنها با بهرهمندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق میکنند. در این دیدگاه، فراغت بهعنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده میشود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.[۹]
رویکرد حقوقی
سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاهها، آگاهیبخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهتدهی به فعالیتهای زنان در راستای تامین سلامت جسمی و بهداشت روانی، کاهش اضطراب و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.[۱۰]
کارکردهای اجتماعی
در دنیای امروز، افراد از طریق فعالیتهای فراغتی، خود را نشان داده و هویتشان را بروز میدهند. انتخابهای آنها در مورد چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نشاندهندهٔ ارزشها، سلیقه و علایق آنها است. به عبارت دیگر، نوع تفریحی که هر کس انتخاب میکند، آینهٔ فرهنگ و جایگاه اجتماعی او بهشمار میرود.[۱۱]
شیوههای رایج گذران فراغت در میان زنان ایران
مهمانیرفتن از شیوههای رایج گذران اوقات فراغت در میان زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیونهای ماهوارهای، و تماشای فیلم از دیگر شیوههای گذران اوقات فراغت است.[۱۲] براساس یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، ۱۱٫۵ میلیون زن ایرانی، نزدیک به ۵۰درصد کل کاربران کشور، از اینترنت استفاده میکردند که بالاترین نرخ در خاورمیانه محسوب میشود.[۱۳]
ورزش و فعالیتهای بدنی
فعالیتهای ورزشیِ تفریحی، بهدلیل تأثیر مثبت بر سلامت جسمانی و روانی، از مؤثرترین گونههای فراغت بهشمار میروند. در ایران، پرداختن زنان به این نوع فعالیتها، افزونبر جنبهٔ سلامت و نشاط، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۴] فواید فعالیت بدنی برای زنان شامل کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماریهای قلبی-عروقی، سکتهٔ مغزی، سرطان، دیابت و پوکی استخوان و نیز بهبود سلامت روان است. اوقات فراغتِ ورزشی به زنان کمک میکند تا عملکرد بهتری در نقشهای مادری و شهروندی خود داشته باشند.[۱۵] بااینحال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کمتحرکی زنان خبر داده و اعلام کرده است که بیش از ۶۰درصد زنان ایرانی، اوقات فراغت ورزشی ندارند.[۱۶] پژوهشها نشان دادهاند که عواملی همچون نهادینهسازی فعالیتها، آموزش و فرهنگسازی، ترویج فعالیتهای جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان، عدالت در اجرا، حمایت رسانهای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکتپذیری، در توسعهٔ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان مؤثر هستند.[۱۷]
اوقات فراغت زنان روستایی
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد و فراغت معمولاً حول وظایف ضروری روزمره تحقق مییابد. زنان روستایی افزونبر کارهای خانه و کشاورزی، فرصت چندانی برای تفنن ندارند و حتی اوقات فراغت آنها نیز غالباً صرف فعالیتهای تولیدی مانند بافندگی پارچه، چادرشب، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین میشود. برخی دیگر نیز اوقات خود را بهصورت خانوادگی به زیارت، شبنشینی، گردهمایی در کوچهها یا کنار تنور، شرکت در مراسم مذهبی در مسجد یا خانههای همسایگان میگذرانند.[۱۸]
اوقات فراغت زنان در کلانشهرها
کارشناسان، شیوهٔ گذران اوقات فراغت زنان در کلانشهرهای ایران را متأثر از ریشههای فرهنگی گوناگون و گاهی کژتابی مفهومی دانسته[۱۹] و به چهار محور اصلی توجه کردهاند:
ضرورت سیاستگذاری ویژه: زنان باید از حاشیه به متن سیاستگذاریها وارد شوند[۲۰] و اسناد بالادستی با مشارکت آنان تدوین شود.[۲۱] اختصاص بودجه و توجه کافی به فراغت زنان، ضمن کاهش بیتفاوتی اجتماعی، امکان بهرهمندی واقعی جامعه[۲۲] از توان مدیریتی و اجرایی آنان را فراهم میآورد.[۲۳]
غلبهٔ مصرف تظاهری: امروزه بسیاری از زنان در کلانشهرها، آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوهٔ مصرف بروز میدهند. این الگو که معمولاً از طبقات بالا به پایین تسری مییابد، پاساژگردی و مدلینگ را به شیوهای رایج در گذران فراغت تبدیل کرده است.[۲۴]
محدودیت خودانگارانه و عذاب وجدان: پایبندی برخی زنان به نقشهای سنتی مانند مراقبت تماموقت از خانواده، انجام کارهای خانه و تکمسئولیتی در نگهداری از فرزندان، موجب میشود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.[۲۵]
انباشت فراغت و افراطگرایی: در مقابل، برخی دیگر با افراط در فراغت مانند توجه بیشازحد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و زیادهروی در فراغت مجازی مواجه هستند.[۲۶] گاهی این موضوع چنان پیش میرود که فرد بهجای توجه به ارزشهای واقعی و معنوی، تنها به فکر زیبایی ظاهری و جلب تحسین دیگران میافتد و این کار را تا حد زیادهروی و افراط ادامه میدهد.[۲۷]
اوقات فراغت زنان در فضای مجازی
امروزه بسیاری از زنان، فضای مجازی را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح میدهند. کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به دادهها و اخبار، امکان حضور همزمان در گروههای گوناگون (آشپزی، موسیقی، خیاطی)، بهروز بودن، بهرهمندی از گروههای تربیتی در زمینهٔ فرزندپروری، آشنایی با دیدگاههای دیگران، گسترش دایرهٔ تعاملات و هزینهٔ پایین آن برشمردهاند.[۲۸]
چالشها و موانع
به باور کارشناسان، زنان متأهل بهدلیل مسئولیتهای بیشتر، با دشواریهای بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.[۲۹] عواملی مانند مشکلات خانهداری، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، محدودیتهای زمانی، رسوم فرهنگی، مسئولیتهای شخصی، کمبود مهارت و علاقه، و نیز نگرانیهای مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع اصلی فراغت زنان بهشمار میروند.[۳۰] آمارها نشان میدهد که اوقات فراغت زنان در شهرها، بهویژه در کلانشهرها، بهمراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و آنان با کمبود جدی امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.[۳۱]
زمینههای بهبود اوقات فراغت زنان
برای بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، کارشناسان موارد زیر را پیشنهاد کردهاند:
افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصههای اجتماعی؛پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpgزمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.
آموزش مهارتهای زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبهنفس و خودشناسی (مهارتهای روانشناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارتهای کاربردی)؛
بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانهای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
ایجاد حملونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
احداث مجموعههای چندمنظوره مانند پارکها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانهدار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.[۳۲]
اوقات فراغت زنان در ایران
پیشینه
در دوران گذشته، بهویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان تنها در مناسبتهایی همچون نوروز، اعیاد دینی، عزاداریهای محرم یا رویدادهای خانوادگی مانند عروسی، تولد نوزاد و مرگ فرصت مییافتند تا دست از کار روزمره بردارند. در این دوره، رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، تعزیه و قبرستان، از شکلهای رایج و پسندیدهٔ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از دین و مذهب شکل میگرفت. در ساعتهای استراحت روزانه نیز فراوانترین شکل گذران اوقات فراغت، یکجا نشستن و گپزدن با خانواده و دوستان بود. اما امروزه اوقات فراغت زنان در ایران، دستخوش تحولات چشمگیری شده است و بخش مهمی از آن به فعالیتهای بدنی برای تناسب اندام و نیز سرگرمی با محتوای اینترنت و گوشیهای هوشمند اختصاص پیدا کرده است.[۳۳]
تحولات تاریخی
در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت مییافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانهداری و بچهداری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول میشدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانیهای زنانه سرگرم میشدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشنها و عزاداریهای عمومی، اماکن زیارتی و مذهبی، مجالس روضهخوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت بهویژه در روزهایی مثل سیزدهبهدر محدود میشد.[۳۴] پساز انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگتر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.[۳۵] بااینحال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه هستند[۳۶] و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، همزمان با استفاده از رسانههای جمعی، میکنند.[۳۷]
تحولات معاصر
امروزه فضاهای تفریحی در ایران به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم میشوند. تحولات عصر حاضر در عرصهٔ فراغت زنان شامل پدیدههایی چون لژ خانوادگی در رستورانها، پارکها و فضای سبز مخصوص بانوان، رستورانها و کافیشاپها، ورزشگاهها و سالنهای ورزشی، فضاهای بازی در آموزشگاهها، دانشگاهها و مدارس، و فضاهای فرهنگی مانند سالنهای کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگسرا، بازارها و مراکز خرید است. این تحولات از یکسو حاکی از تفکیک جنسیتی فضاهای اوقات فراغت و از سوی دیگر نشاندهندهٔ گسترش امکانات و بهبود وضعیت زنان در این عرصه است.[۳۸]
اباذری، یوسف و کاظمی، عباس، «رویکردهای نظری خرید: از جامعهشناسی تا مطالعات فرهنگی»، نشریهنامه علوم اجتماعی، شماره 25، بهار 1384ش.
«بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی میشود؟»، وبسایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1400ش.
پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره 10، شماره 3، پاییز 1391ش.
«پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 30 فروردین 1396ش.
جعفری هفتخوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعهشناختی شهری، دوره 10، شماره 34، 1399ش.
چنی، دیوید، سبک زندگی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی، 1382ش.
حبیبپور گتابی، کرم و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت دربین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 15، شماره 58، 1391ش.
دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 26 تیر 1405ش.
ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، 1391ش.
روجک، کریس، نظریۀ فراغت: اصول و تجربهها، بهترجمۀ عباس مخبر، تهران، تیسا، 1395ش.
ساروخانی، باقر، دائرهالمعارف علوم اجتماعی، تهران، موسسه کیهان، 1370ش.
«سیاستهای بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1403ش.
شرفالدین، حسین، سبک اهلبیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روانشناسی، دوره 9، شماره 16، 1394ش.
«شیوههای گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.*علمدار، فاطمه و دیگران، «فرآیند خلق بیتفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامۀ علوم اجتماعی)»، دوره 9، شماره 1، 1397ش.
عنایت، حلیمه و نرهای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعهشناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره 4، پاییز 1393ش.
فرضیزاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، نشریۀ زن در توسعه وسیاست، دوره 15، شماره 1، 1396ش.
کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامۀ زن و جامعه، دوره 7، 1395ش.
مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفیسازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیتهای جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 2، شماره 6، 1400ش.
موسویراد، طاهره و دیگران، «اولویتبندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP)»، پژوهشهای کاربردی در مدیریت ورزش، دوره 5، شماره 17، 1395ش.
Arai, S. M., & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
Madani, B., & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
