روسپی‌گری: تفاوت میان نسخه‌ها

روسپی‌گری به فعالیت سازمان‌یافتهٔ ارائهٔ خدمات جنسی در ازای دریافت پول گفته می‌شود که با تن‌فروشی تفاوت دارد. این پدیده دارای پیشینهٔ تاریخی کهن، عوامل متعدد فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی، و پیامدهای زیانبار جسمی، روانی، اجتماعی و خانوادگی است. رویکردهای حقوقی، دینی، فمینیستی و سیاسی-اقتصادی متفاوتی نسبت به آن وجود دارد. راهکارهای مقابله با روسپی‌گری شامل آموزش، توانمندسازی اقتصادی، حمایت‌های اجتماعی، اقدامات قانونی، تقویت فرهنگ دینی و برنامه‌های بازپروری است.

روسپی‌گری به معنای ارائهٔ خدمات جنسی در ازای دریافت پول است. این پدیده در فارسی با اصطلاحاتی همچون زنان خیابانی، [[انحراف جنسی]]، [[ازدواج سفید]]، [[زنا]]، تن‌فروشی، [[صنعت سکس|صنعت سکس،]] [[قاچاق زنان]] و [[خیانت زناشویی]] و در زبان عربی با واژگانی مانند قحبه، عاهرة و فاحشه ارتباط معنایی دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91043/روسپیگری-و-سکوت-سنگین-قانون فلاحتی شهاب‌الدینی، «روسپی‌گری و سکوت سنگین قانون»، 1382ش.]</ref> واژهٔ روسپی در اصل مخفف روسپید، به معنی روسیاه است و به‌صورت کنایه‌آمیز و تحقیرآمیز به زنان بدکاره گفته می‌شود.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1377ش، ذیل واژه روسپی.</ref><ref>[https://sid.ir/paper/1017766/fa موسوی‌فرد و دیگران، «مروری جامعه‌شناختی و جرم‌شناختی نسبت به پدیدۀ روسپی‌گری در نظام بین‌الملل و ایران با تأکید بر آموزه‌های جرم‌شناسی اسلامی»، 1401ش، ص267 و 268.]</ref> دربارهٔ پیشینهٔ تاریخی این واژه، اختلاف‌نظر وجود دارد: برخی منابع رایج‌شدن آن را به اواخر سدهٔ هجدهم میلادی نسبت می‌دهند،<ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/410/روسپیگری-چیست.html «روسپی‌گری چیست»، وب‌سایت فیلیا.]</ref> درحالی‌که برخی دیگر معتقدند این واژه قرن‌ها پیش‌از میلاد مسیح نیز برای اشاره به این عمل به کار می‌رفته است.<ref>ه[https://jafarhashemlou.blogfa.com/post/2541 اشملو، «نگاهی به پدیده روسپی‌گری و تن‌فروشی»، وب‌سایت روان‌شناسی هاشملو.]</ref>

اگرچه دو واژۀ روسپی‌گری و تن‌فروشی، اغلب به جای یکدیگر به کار می‌روند، اما تفاوت‌هایی با هم دارند: تن‌فروشی مفهومی عام‌تر دارد و شامل هر نوع رابطهٔ جنسی فردی و مقطعی در ازای دریافت پول می‌شود،<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/187516/مردان-تن-فروش-و-حساب‌های-پر-پول‌ «مردان تن‌فروش و حساب‌های پر پول!»، وب‌سایت رویداد24.]</ref><ref>مدنی قهفرخی، جامعه‌شناسی روسپی‌گری و آسیب‌های اجتماعی، 1395ش، ص65 و 79-81.</ref><ref>[https://dr-sanaie.com/%d8%b1%d9%88%d8%b3%d9%be%db%8c%da%af%d8%b1%db%8c-%da%86%db%8c%d8%b3%d8%aa/ سنایی، «روسپیگری چیست»، وب‌سایت دکتر کامیار سنایی.]</ref> اما روسپی‌گری به فعالیتی سازمان‌یافته گفته می‌شود که به‌عنوان یک شغل در نظر گرفته می‌شود.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_4196.html موحد مجد و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، 1399ش، ص283-284.]</ref>

روسپی‌گری به‌عنوان حرفه‌ای برای کسب درآمد، در پژوهش‌های تاریخی اغلب با پدیده‌هایی مانند شهرنشینی، مالکیت خصوصی و محدودیت روابط جنسی پیش‌از ازدواج مرتبط دانسته شده است.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_4196.html موحد مجد و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، 1399ش، ص280-283.]</ref> در یونان باستان، این پدیده رواج داشت و در شهر آتن، روسپیان بخشی از فعالیت‌های اقتصادی به‌‌شمار می‌رفتند، اما همواره با انگ اجتماعی و محرومیت از حقوق مدنی روبرو بودند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_4196.html موحد مجد و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، 1399ش، ص280-283.]</ref><ref>[https://jafarhashemlou.blogfa.com/post/2541 هاشملو، «نگاهی به پدیده روسپی‌گری و تن‌فروشی»، وب‌سایت روان‌شناسی هاشملو.]</ref> برخی پژوهشگران نیز خاستگاه روسپی‌گری را با برده‌داری و بهره‌کشی از زنان اسیر پیوند داده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107549/%D9%81%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D9%BE%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%DB%8C مکنون و عطایی‌آشتیانی، «فمینیسم و روسپی‌گری»، 1384ش.]</ref>

|فقدان هدف و [[عزت نفس|عزت‌نفس]]،<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_13342.html باقری و دیگران، «تجربه زیسته زنان در گرایش به روسپیگری و رفتارهای جنسی پرخطر»، 1400ش، ص261.]</ref> استقلال‌طلبی،<ref>[https://www.sid.ir/paper/515482/خرید%20اقساطی%20گوشی%20آیفون%2014 میرآبی و فولادیان، «شناسایی علل و فرآیندهای مؤثر بر پدیدۀ روسپی‌گری (مورد مطالعه: شهر مشهد)»، 1398ش، ص11.]</ref> [[اعتیاد به مواد مخدر|اعتیاد]]، [[فرار از خانه]]، تحصیلات پایین، ضعف اعتقادات مذهبی،<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_13342.html باقری و دیگران، «تجربۀ زیستۀ زنان در گرایش به روسپی‌گری و رفتارهای جنسی پرخطر»، 1400ش، ص239 و 240 و 242.]</ref><ref>[https://sid.ir/paper/1017766/fa موسوی‌فرد و دیگران، «مروری جامعه‌شناختی و جرم‌شناختی نسبت به پدیدۀ روسپی‌گری در نظام بین‌الملل و ایران با تأکید بر آموزه‌های جرم‌شناسی اسلامی»، 1401ش، ص270.]</ref> نابسامانی روابط عاطفی،<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_13342.html باقری و دیگران، «تجربه زیسته زنان در گرایش به روسپیگری و رفتارهای جنسی پرخطر»، 1400ش، ص262.]</ref> اعتیاد والدین،<ref>[https://ssoss.ui.ac.ir/article_27637.html زمردیان و اکبری، «شروط مؤثر بر شکل‌گیری، تداوم و خروج از روسپیگری؛ یک مطالعه کیفی»، 1401ش، ص144.]</ref> سابقهٔ سوءاستفادهٔ جنسی در کودکی (۵۵ تا ۹۰درصد موارد)،<ref>[https://sid.ir/paper/429285/fa فارلی ملیسا و دیگران، «روسپیگری، خشونت و اختلال استرس پس از سانحه»، 1381ش، ص242.]</ref> [[ازدواج‌ اجباری|ازدواج اجباری]]، تفاوت سنی زیاد والدین و فرزندان،<ref>[https://www.sid.ir/paper/524909/fa هاشمی‌فرد و حسنی، «روسپی‌گری در سیاست کیفری ایران»، 1399ش، ص600 و 601.]</ref> بی‌توجهی به تربیت دینی،<ref>[https://sid.ir/paper/509240/fa ربانی خوراسگانی و قانع، «بررسی تجارب زیسته زنان روسپی (مورد مطالعه: شهرهای یزد و اصفهان)»، 1394ش، ص62.]</ref> طلاق،<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_13342.html باقری و دیگران، «تجربۀ زیستۀ زنان در گرایش به روسپی‌گری و رفتارهای جنسی پرخطر»، 1400ش، ص239-240 و 242-244 و 265-266.]</ref> نظارت افراطی بر رفتار فرزندان،<ref>[https://www.sid.ir/paper/515482/خرید%20اقساطی%20گوشی%20آیفون%2014 میرآبی و فولادیان، «شناسایی علل و فرآیندهای مؤثر بر پدیدۀ روسپی‌گری (مورد مطالعه: شهر مشهد)»، 1398ش، ص11 و 31.]</ref> عدم تأمین نیازهای اولیه توسط خانواده،<ref>[https://sid.ir/paper/1017766/fa موسوی‌فرد و دیگران، «مروری جامعه‌شناختی و جرم‌شناختی نسبت به پدیدۀ روسپی‌گری در نظام بین‌الملل و ایران با تأکید بر آموزه‌های جرم‌شناسی اسلامی»، 1401ش، ص280.]</ref> اجبار زنان توسط همسر یا خانواده به تن‌فروشی،<ref>[https://sid.ir/paper/1000211/fa موحدمجد و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، 1399ش، ص282.]</ref> [[نارضایتی جنسی]] در [[روابط زناشویی]]<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_13342.html باقری و دیگران، «تجربه زیسته زنان در گرایش به روسپیگری و رفتارهای جنسی پرخطر»، 1400ش، ص267.]</ref> و [[تنوع‌طلبی جنسی|تنوع‌طلبی]]<ref>[https://www.sid.ir/paper/524909/fa هاشمی‌فرد و حسنی، «روسپیگری در سیاست کیفری ایران»، 1399ش، ص588.]</ref> در افراد متأهل.<ref>[https://sid.ir/paper/56481/fa مدنی‌ قهفرخی و روشن‌فکر، «ویژگی‌های مشتریان تن‌فروشی از دیدگاه زنان تن‌فروش خیابانی شهر تهران»، 1388ش، ص42-41.]</ref>

# '''رویکرد آزادی کامل''': در این الگو روسپی‌گری مانند سایر مشاغل به رسمیت شناخته می‌شود، آلمان،<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91043/روسپیگری-و-سکوت-سنگین-قانون فلاحتی شهاب‌الدینی، «روسپی‌گری و سکوت سنگین قانون»، 1382ش.]</ref> استرالیا و نیوزیلند ازجمله کشورهای پیرو این نظام حقوقی بوده و بر این امر تأکید دارند که روسپی‌گری نوعی [[سبک زندگی]] و شغل است و زنان حق دارند؛ [[زندگی]] و [[حرفۀ]] خود را انتخاب کنند؛<ref>[https://www.ricac.ac.ir/pages/1100 «روسپی‌گری»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.]</ref>

# '''رویکرد بینابینی''': این رویکرد عمدتاً از کنوانسیون ۱۹۴۹م. سازمان ملل متحد راجع به مبارزه با قاچاق انسان و بهره‌کشی از روسپی‌گری الهام گرفته است. در این نظام، روسپی‌گری جرم نیست، اما تبلیغ، عرضه کردن خود و قوادی (واسطه‌گری)، جرم محسوب می‌شود. فرانسه از کشورهایی است که از این نظام پیروی می‌کرد اما براساس مصوبات جدید مجلس فرانسه، روسپی‌گری در این کشور جرم معرفی شده و مجرمان ملزم به پرداخت جریمهٔ نقدی و حضور در کلاس آموزشی هستند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/460548/روسپی-گری-در-فرانسه-جرم-شد «روسپی‌گری در فرانسه جرم شد»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref> در سوئد نیز روسپی‌گری قانونی است ولی پااندازی، تأسیس فاحشه‌خانه و برپایی نمایش زندۀ سکس غیرقانونی است و مشتری نیز علاوه‌بر عاملان، مجازات می‌شوند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107549/فمینیسم-و-روسپی-گری مکنون و عطایی آشتیانی، «فمینیسم و روسپی‌گری»، 1384ش.]</ref> سوئد تنها کشوری است که خرید سکس در آن جرم بوده ولی فروش آن جرم تلقی نمی‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91043/روسپیگری-و-سکوت-سنگین-قانون فلاحتی شهاب‌الدینی، «روسپی‌گری و سکوت سنگین قانون»، 1382ش.]</ref>

 

برخی پژوهشگران معتقدند که جوامع غربی، دو راهکار کلان حقوقی را برای کاهش بهره‌کشی جنسی از تن‌فروشی تجربه کرده‌اند: اول؛ جرم‌زدایی و قانونی‌سازی با این شرط که ساماندهی آن بر عهدهٔ دولت باشد و فعالیت‌های سازمان‌یافتهٔ غیردولتی جرم تلقی شود و دوم؛ غیرقانونی‌سازی کامل که در آن هم خریدار و هم فروشندهٔ خدمات جنسی مجرم شناخته می‌شوند. به باور این محققان، هیچ‌یک از این دو رویکرد تأثیر جدی در کاهش بهره‌کشی جنسی در غرب نداشته و حتی به تشدید [[قاچاق زنان]] و شکل‌گیری بازارهای پنهان تن‌فروشی انجامیده است. امروزه کشورهای غربی تلاش دارند تا از رویکردی که صرفاً بر مقابله با بهره‌کشی جنسی متمرکز است، به سمت ساماندهی این پدیده حرکت کنند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/799057/نقش-قانون-گذاری-در-مقابله-با-تن-فروشی دانشمندی، «نقش قانون‌گذاری در مقابله با تن‌فروشی»، خبرآنلاین.]</ref>

برخی شاخه‌های [[فمینیسم]] نیز به بهانهٔ دفاع از حقوق زنان، آزادی و حق آنان بر کنترل بدن خویش، رویکردی موافق با روسپی‌گری دارند. [[سیمون دوبوار]] معتقد است که فحشا راهی برای رهایی زنان از وابستگی به مردان است و در این فرایند، زن نه‌تنها قربانی نمی‌شود، بلکه به سلطه نیز دست می‌یابد. کارول پیتمن نیز مالکیت مرد بر زن روسپی را توهم می‌داند و بر مالکیت زن بر مرد تأکید دارد و فاحشه را نه یک قربانی مظلوم، بلکه خمیرمایهٔ زن آزادشده معرفی می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/107549/فمینیسم-و-روسپی-گری مکنون و عطایی‌آشتیانی، «فمینیسم و روسپی‌گری»، مطالعات راهبردی زنان، 1384ش.]</ref>

'''شغل‌انگاری:''' تن‌فروشان اغلب با این ادعا که کارشان ارائه خدمتی اجتماعی به مشتریان است، کجروی خود را توجیه کرده و تن‌فروشی را یک حرفه جلوه می‌دهند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_4196.html موحدمجد و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، 1399ش، ص280.]</ref> بر مبنای نظریه کنش متقابل، بازار تن‌فروشی تابع عرضه و تقاضا است و هرجا تقاضا وجود داشته باشد، عرضه نیز پدید می‌آید. نظریه مبادله نیز به این امر اشاره دارد که طرفین رابطه چیزی را برای مبادله عرضه می‌کنند و در صورت رضایت دو طرف، مبادله انجام می‌شود. این دیدگاه با نقد نظریه هنجارهای اجتماعی بر این امر تأکید دارد که افراد تا زمانی خود را با هنجارهای اجتماعی تطبیق می‌دهند که آنها را به نفع خود تصور کنند. بر این مبنا؛ در شکل‌گیری پدیده تن‌فروشی، فروشنده و خریدار به یک اندازه نقش دارند؛ منتها در افکار عمومی عمدتاً زن مقصر تلقی شده و فحشای مرد نادیده گرفته می‌شود.<ref>[https://sid.ir/paper/56481/fa مدنی‌قهفرخی و روشن‌فکر، «ویژگی‌های مشتریان تن‌فروشی از دیدگاه زنان تن‌فروش خیابانی شهر تهران»، 1388ش، ص36-35.]</ref>

 

* درخشان، فاطمه و پرچمی، داوود، «مطالعه تطبیقی روسپی‌گری و راهکارهای کاهش آن با تأکید بر ایران»، فصلنامه علوم‌اجتماعی، شماره ۱۰۵، تیر ۱۴۰۳ش.

* راغب‌اصفهانی، حسین بن محمد، ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن‏، ترجمه غلامرضا خسروی، تهران، ‏ مرتضوی، ‏۱۳۷۴ش. ذیل واژه فحش.

* زرین‌پناه، سپیده، «شهرنو؛ روایتی دیگر از زنان تن‌فروش»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ دی ماه ۱۳۹۱ش.

* سنایی، کامیار، «روسپیگری چیست»، وب‌سایت دکتر کامیار سنایی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر۱۴۰۱ش.

* علیزاده، بهار، «روابط پنهانی مردان تن‌فروش با زنان خیابانی چگونه است؟»، وب‌سایت مجله انترنیتی جوان ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۴۰۱ش.

* غلامی، علی، هویت و نقش‌های جنسیتی زن در اسلام، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص)، ۱۴۰۲ش.

* فلاحتی شهاب‌الدینی، علی، «روسپی‌گری و سکوت سنگین قانون»، مطالعات راهبردی زنان، شماره۲۲، سال ۱۳۸۲ش.

* قربانی، اسماعیل و دیگران، «روسپی‌گری: تحمیل اجتماعی یا انتخاب شخصی؛ ارائه یک تحلیل کیفی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، شماره ۱۲، شهریور ۱۳۹۶ش. ص۱۴۴.

* لاریجانی، مهسا و میرحسینی، زهرا، «نیمهٔ پنهان زندگی زنان تن‌فروش»، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، شماره۲، تابستان ۱۳۹۸ش.

* مدنی قهفرخی، سعید، جامعه‌شناسی روسپی‌گری و آسیب‌های اجتماعی، تهران، پارسه، ۱۳۹۵ش.

* مکنون، ثریا و عطایی‌آشتیانی، زهره، «فمینیسم و روسپی‌گری»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۸، سال ۱۳۸۴ش.

* ملیسا فارلی و دیگران، روسپیگری، خشونت و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، ترجمه مهدیس کامکار، رفاه اجتماعی، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۵، ۱۳۸۱ش.

* موحدمجد، مجید و دیگران، «کاوش معنایی تن‌فروشی در تجربه زیسته زنان تن‌فروش: یک مطالعه کیفی (مطالعه موردی زنان مراجعه کننده D.I.C. خانه خورشید تهران)»، فصلنامه زن و جامعه، شماره ۴۲، تیر ۱۳۹۹ش.

* موزرم پور، محمد، داغ ننگ روسپیگری، تهران، ندای کارآفرین، ۱۳۹۷ش.

* موسوی‌فرد، سید محمدرضا و دیگران، «مروری جامعه‌شناختی و جرم‌شناختی نسبت به پدیدهٔ روسپی‌گری در نظام بین‌الملل و ایران با تأکید بر آموزه‌های جرم‌شناسی اسلامی»، تمدن حقوقی، شمارهٔ دوازده، پاییز ۱۴۰۱ش.

* میرآبی، سعیده و فولادیان، مجید، «شناسایی علل و فرآیندهای مؤثر بر پدیدهٔ روسپی‌گری (مورد مطالعه: شهر مشهد)»، جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، شمارهٔ یک، ۱۳۹۸ش.

* هاشمی فرد، فاطمه‌سادات و حسنی، علی‌رضا، «روسپیگری در سیاست کیفری ایران»، فصلنامه بین‌المللی قانون‌یار، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۱۴، ۱۳۹۹ش.