حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
|||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر = شورای امنیت سازمان ملل متحد.png | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر = تالار شورای امنیت ملل متحد در نیویورک | ||
| image_alt =تالار شورای امنیت ملل متحد در نیویورک | | image_alt = تالار شورای امنیت ملل متحد در نیویورک | ||
| فایل پادکست = | | فایل پادکست = | ||
| حجم فایلپادکست = | | حجم فایلپادکست = | ||
| تاریخ پادکست = | | تاریخ پادکست = | ||
| زیرنویس عنوان = | | زیرنویس عنوان = | ||
| عنوان اصلی = شورای امنیت سازمان ملل متحد | |||
| عنوان اصلی = | | عنوان انگلیسی = | ||
| عنوان انگلیسی = | | عنوان عربی = مجلس الأمن التابع للأمم المتحدة | ||
| عنوان عربی = | | عنوان علمی = | ||
| عنوان علمی = | | شاخه علمی = حقوق بینالملل، روابط بینالملل | ||
| شاخه علمی = | | نوع مفهوم = رکن اصلی و بازوی اجرایی سازمان ملل متحد | ||
| نوع مفهوم = | | معنای اصطلاحی = نهاد مسئول حفظ صلح و امنیت بینالمللی با قدرت اتخاذ تصمیمات الزامآور | ||
| معنای اصطلاحی = | | حوزه کاربرد = دیپلماسی بینالمللی، مدیریت بحران و حقوق عمومی | ||
| حوزه کاربرد = | | گستره جغرافیایی = جهانی | ||
| گستره جغرافیایی = | | منشأ تاریخی = ۱۹۴۶م (برگزاری نخستین نشست) | ||
| منشأ تاریخی = | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | |||
| نخستین کاربرد = | | مرتبط با = [[سازمان ملل متحد]]، [[مجمع عمومی سازمان ملل متحد]]، [[حق وتو]] | ||
| ریشه واژه = | | اهمیت = عالیترین نهاد تصمیمگیر در حوزه صلح و امنیت جهانی و صدور قطعنامههای الزامآور | ||
| مرتبط با = | | مبدع = | ||
| اهمیت = | | مروج = | ||
| مبدع = | | مقدس برای = | ||
| مروج = | | مورد احترام = | ||
| مقدس برای = | | آثار مرتبط = | ||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | }} | ||
{{درشت|'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''}}؛ بازوی اجرایی سازمان ملل متحد برای مدیریت بحرانها و پاسداری از صلح جهانی. | {{درشت|'''شورای امنیت سازمان ملل متحد'''}}؛ بازوی اجرایی سازمان ملل متحد برای مدیریت بحرانها و پاسداری از صلح جهانی. | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۱: | ||
=== حق وتو === | === حق وتو === | ||
[[پرونده:شورای امنیت سازمان ملل متحد۱.png|جایگزین=اورتگاس رای وتوی آمریکا به پیشنویس شورای امنیت سازمان ملل در مورد غزه را اعلام کرد|بندانگشتی|اورتگاس رای وتوی آمریکا به | [[پرونده:شورای امنیت سازمان ملل متحد۱.png|جایگزین=اورتگاس رای وتوی آمریکا به پیشنویس شورای امنیت سازمان ملل در مورد غزه را اعلام کرد|بندانگشتی|اورتگاس رای وتوی آمریکا به پیشنویس شورای امنیت سازمان ملل در مورد غزه را اعلام کرد]] | ||
حق وتو به امتیاز ویژه و انحصاری پنج عضو دائم شورای امنیت اطلاق میشود که بهواسطهٔ آن، رأی منفی هر یک از این پنج کشور بهتنهایی میتواند مانع از تصویب قطعنامههای ماهوی شود حتی اگر سایر اعضای شورا به آن رأی مثبت داده باشند. با این حال، رویهٔ عملی شورا مقرر کرده که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | حق وتو به امتیاز ویژه و انحصاری پنج عضو دائم شورای امنیت اطلاق میشود که بهواسطهٔ آن، رأی منفی هر یک از این پنج کشور بهتنهایی میتواند مانع از تصویب قطعنامههای ماهوی شود حتی اگر سایر اعضای شورا به آن رأی مثبت داده باشند. با این حال، رویهٔ عملی شورا مقرر کرده که غیبت عمدی اعضای دائم در جلسات یا امتناع آنها از دادن رأی، بهعنوان رأی منفی یا همان وتو تلقی نشده و شورا آن را بهعنوان رأی ممتنع ارادی ثبت میکند تا مانع از تصویب قطعنامه نشود.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/385764/ «وظایف و اختیارات شورای امنیت و سازمان ملل متحد مورد بررسی قرار گرفت/ بازیگران صلح و جنگ در جهان»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> | ||
| خط ۷۲: | خط ۷۰: | ||
=== صلاحیت تأسیس محاکم کیفری === | === صلاحیت تأسیس محاکم کیفری === | ||
احراز تهدید علیه صلح بر عهدهٔ شورا است و این رکن میتواند به استناد مواد منشور، نهادهای فرعی ایجاد کند. تشکیل دادگاههای کیفری بینالمللی اختصاصی برای مجازات [[نسلکشی]] و [[جنایت جنگی|جنایات جنگی]]، مانند دادگاههای مربوط به [[یوگسلاوی]] سابق و [[رواندا]]، از طریق صدور قطعنامههای مستقیم و بدون نیاز به فرایند طولانی معاهدات صورت گرفته است تا کارایی | احراز تهدید علیه صلح بر عهدهٔ شورا است و این رکن میتواند به استناد مواد منشور، نهادهای فرعی ایجاد کند. تشکیل دادگاههای کیفری بینالمللی اختصاصی برای مجازات [[نسلکشی]] و [[جنایت جنگی|جنایات جنگی]]، مانند دادگاههای مربوط به [[یوگسلاوی]] سابق و [[رواندا]]، از طریق صدور قطعنامههای مستقیم و بدون نیاز به فرایند طولانی معاهدات صورت گرفته است تا کارایی امنیت دستهجمعی مخدوش نشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1682910/fa توکلی افشار، «تحلیل و بررسی ابعاد حقوقی منشور سازمان ملل متحد»، 1403ش، ص315-316.]</ref> شورا همچنین صلاحیت دارد اتباع کشورهای غیرعضو در [[دیوان کیفری بینالمللی]] را جهت محاکمه به این نهاد قضایی ارجاع دهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | ||
=== وظایف مشترک با مجمع عمومی === | === وظایف مشترک با مجمع عمومی === | ||
| خط ۸۱: | خط ۷۹: | ||
=== مداخلات کیفری و حمایتهای حقوق بشری === | === مداخلات کیفری و حمایتهای حقوق بشری === | ||
بر اساس بیانیه اجلاس سران جهان در ۲۰۰۵م، جامعهٔ بینالمللی مسئولیت دارد در صورت کوتاهی آشکار یک دولت در محافظت از شهروندان خود، اقدامات دستهجمعی علیه جنایات جنگی و [[پاکسازی]] قومی انجام دهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> شورا دیگر نقض سیستماتیک [[حقوق بشر]] را یک موضوع صرفاً حاکمیتی و داخلی تلقی نمیکند بلکه اقدامات خود را به ابزارهای اجرایی فصل هفتم مجهز کرده است. همچنین شورا با خروج از رویههای سنتی، توجه خاصی به پدیدهٔ [[خشونت جنسی|خشونتهای جنسی]] در مخاصمات بهعنوان ابزار جنگی معطوف کرده و مسئولیت کیفری آمران و عاملان نقض حقوق غیرنظامیان بهویژه [[زنان]] و [[کودک|کودکان]] را برجسته ساخته است.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص35-37.]</ref> | بر اساس بیانیه اجلاس سران جهان در ۲۰۰۵م، جامعهٔ بینالمللی مسئولیت دارد در صورت کوتاهی آشکار یک دولت در محافظت از شهروندان خود، اقدامات دستهجمعی علیه جنایات جنگی و [[پاکسازی]] قومی انجام دهد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> شورا دیگر نقض سیستماتیک [[حقوق بشر]] را یک موضوع صرفاً حاکمیتی و داخلی تلقی نمیکند بلکه اقدامات خود را به ابزارهای اجرایی فصل هفتم منشور مجهز کرده است. همچنین شورا با خروج از رویههای سنتی، توجه خاصی به پدیدهٔ [[خشونت جنسی|خشونتهای جنسی]] در مخاصمات بهعنوان ابزار جنگی معطوف کرده و مسئولیت کیفری آمران و عاملان نقض حقوق غیرنظامیان بهویژه [[زنان]] و [[کودک|کودکان]] را برجسته ساخته است.<ref>[https://jclr.atu.ac.ir/article%2012119.html حجازی و صلحچی، «شورای امنیت سازمان ملل متحد و تأثیر آن در ایجاد امنیت و عدالت کیفری بینالمللی»، 1399ش، ص35-37.]</ref> | ||
=== حفاظت از میراث فرهنگی === | === حفاظت از میراث فرهنگی === | ||
| خط ۹۱: | خط ۸۹: | ||
=== رفتارهای گزینشی === | === رفتارهای گزینشی === | ||
[[پرونده:شورای امنیت سازمان ملل متحد۳.jpg|جایگزین= | [[پرونده:شورای امنیت سازمان ملل متحد۳.jpg|جایگزین=قطعنامه جلوگیری از اعمال مجدد تحریمها علیه ایران به دلیل برنامهٔ هستهای|بندانگشتی|شورای امنیت سازمان ملل روز جمعه ۲۸ شهریور ۱۴۰۴ش با ۹ رأی مخالف قطعنامهای که برای جلوگیری از اعمال مجدد تحریمها علیه ایران به دلیل برنامهٔ هستهایش ارائه شده بود، را رد کرد.]] | ||
بررسیهای تاریخی نشان میدهد برخورد گزینشی و اعمال [[استاندارد دوگانه|استانداردهای دوگانه]] تحت تأثیر منافع اعضای دائم، از عوامل اصلی تزلزل مشروعیت شورا در [[افکار عمومی]] است.<ref>موسیزاده و رنجبر، «بررسی مقایسهای رفتارهای دوگانهٔ شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین»، 1393ش، ص173.</ref> از نظر منتقدان، ریشههای ساختاری این رویکرد به پیشینهٔ سیاسی بنیانگذاران اصلی شورا مانند [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] و [[بریتانیا]] بازمیگردد؛ [[مرکز اسناد انقلاب اسلامی]] با استناد به مداخلات تاریخی این دو قدرت در [[ایران]]، از جمله [[کودتای ۲۸ مرداد]] و [[واقعه طبس]]، اعطای حق وتو به اعضای دائم را عاملی در جهت نقض اصل برابری دولتها و پیشبرد منافع فراملی آنها ارزیابی میکند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/31/18-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8% | بررسیهای تاریخی نشان میدهد برخورد گزینشی و اعمال [[استاندارد دوگانه|استانداردهای دوگانه]] تحت تأثیر منافع اعضای دائم، از عوامل اصلی تزلزل مشروعیت شورا در [[افکار عمومی]] است.<ref>موسیزاده و رنجبر، «بررسی مقایسهای رفتارهای دوگانهٔ شورای امنیت در قبال تحولات اخیر لیبی و بحرین»، 1393ش، ص173.</ref> از نظر منتقدان، ریشههای ساختاری این رویکرد به پیشینهٔ سیاسی بنیانگذاران اصلی شورا مانند [[ایالات متحده آمریکا|ایالات متحدهٔ آمریکا]] و [[بریتانیا]] بازمیگردد؛ [[مرکز اسناد انقلاب اسلامی]] با استناد به مداخلات تاریخی این دو قدرت در [[ایران]]، از جمله [[کودتای ۲۸ مرداد]] و [[واقعه طبس]]، اعطای حق وتو به اعضای دائم را عاملی در جهت نقض اصل برابری دولتها و پیشبرد منافع فراملی آنها ارزیابی میکند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/31/18-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%_آر%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%_ا%D8%_ز-%D8%_خ%DB%8C%D8%_ا%D9%86%D8%_ت%E2%80%8_9%D9%87%D8%_ا%D8%_ی-%D8%_ب%D9%86%DB%8_ی%D8%_ا%D9%86%DA%_گ%D8%_ذ%D8%_ا%D8%_ر%D8%_ا%D9%86-%D8%_ش%D9%88% «18 روایت تاریخی از خیانتهای بنیانگذاران شورای امنیت»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> در همین راستا، به تعلل تاریخی شورا در تعیین متجاوز در [[جنگ عراق علیه ایران]]، سکوت در قبال بحران سوریه و وتوهای مکرر قطعنامههای مربوط به [[اشغال سرزمین فلسطین|مسئلهٔ فلسطین]] اشاره میشود.<ref>[https://pasokh.org/fa/Question/View/11677/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%D9%8A-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA-% «فلسفۀ وجود شورای امنیت و سازمان ملل چیست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، حوزۀ علمیۀ قم.]</ref> | ||
در مقابل، مأموریتهای صلحبانی در مناطقی مانند [[نامیبیا]]، [[کامبوج]] و [[موزامبیک]] بهعنوان کارکردهای عملیاتی شورا ثبت شدهاند؛ هرچند منتقدان معتقدند فرایند ملتسازی و ایجاد ثبات در این مناطق نیز در موارد متعددی همراستا با منافع و بازتعریف نظم سیاسی مدنظر قدرتهای بزرگ غربی پیش رفته است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> همچنین، پیوند میان شورا و [[دیوان کیفری بینالمللی]] بهدلیل امکان تأثیرگذاری سیاسی بر روند ارجاع پروندهها به دادستان دیوان، استقلال این نهاد قضایی را با چالش مواجه میکند.<ref>حکمتآرا، «ارتباط دادستان دیوان کیفری بینالمللی با شورای امنیت سازمان ملل متحد»، 1390ش، ص14.</ref> | در مقابل، مأموریتهای صلحبانی در مناطقی مانند [[نامیبیا]]، [[کامبوج]] و [[موزامبیک]] بهعنوان کارکردهای عملیاتی شورا ثبت شدهاند؛ هرچند منتقدان معتقدند فرایند ملتسازی و ایجاد ثبات در این مناطق نیز در موارد متعددی همراستا با منافع و بازتعریف نظم سیاسی مدنظر قدرتهای بزرگ غربی پیش رفته است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> همچنین، پیوند میان شورا و [[دیوان کیفری بینالمللی]] بهدلیل امکان تأثیرگذاری سیاسی بر روند ارجاع پروندهها به دادستان دیوان، استقلال این نهاد قضایی را با چالش مواجه میکند.<ref>حکمتآرا، «ارتباط دادستان دیوان کیفری بینالمللی با شورای امنیت سازمان ملل متحد»، 1390ش، ص14.</ref> | ||
| خط ۱۰۱: | خط ۹۹: | ||
کامرون، سازمان ملل متحد، ایران و عراق، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۵–۲۴۴.</ref> این روند سرانجام به پذیرش [[قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت|قطعنامهٔ ۵۹۸]] از سوی [[امام خمینی]] منجر شد؛<ref>هدایتی خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران)، ۱۳۷۴ش، ص۱۲۹–۱۵۸ و ۳۱۷–۳۱۸.</ref> قطعنامهای که بند معرفی [[عراق]] بهعنوان متجاوز در سال ۱۳۷۰ش توسط دبیرکل محقق شد، اما بندهای مربوط به پرداخت غرامت و خسارات بازسازی آن بهدلیل ابهامهای ساختاری شورا هرگز به اجرا درنیامد.<ref>ملکی، جنگ تحمیلی و شورای امنیت سازمان ملل متحد، ۱۳۶۶ش، ص۱۸۲.</ref> | کامرون، سازمان ملل متحد، ایران و عراق، ۱۳۷۶ش، ص۲۳۵–۲۴۴.</ref> این روند سرانجام به پذیرش [[قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت|قطعنامهٔ ۵۹۸]] از سوی [[امام خمینی]] منجر شد؛<ref>هدایتی خمینی، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران (تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران)، ۱۳۷۴ش، ص۱۲۹–۱۵۸ و ۳۱۷–۳۱۸.</ref> قطعنامهای که بند معرفی [[عراق]] بهعنوان متجاوز در سال ۱۳۷۰ش توسط دبیرکل محقق شد، اما بندهای مربوط به پرداخت غرامت و خسارات بازسازی آن بهدلیل ابهامهای ساختاری شورا هرگز به اجرا درنیامد.<ref>ملکی، جنگ تحمیلی و شورای امنیت سازمان ملل متحد، ۱۳۶۶ش، ص۱۸۲.</ref> | ||
علاوه بر آن، بررسی روند ارجاع پروندهٔ هستهای ایران از شورای حکام [[آژانس بینالمللی انرژی اتمی]] به شورای امنیت از سال ۱۳۸۴ش و صدور قطعنامههای متوالی، از دیگر مصادیق عینی رفتارهای ساختاری این نهاد در قبال حقوق و تکالیف کشورها تلقی میشود. شورا پس از صدور بیانیهٔ غیرالزامی ۱۶۹۶، پنج قطعنامهٔ تحریمی شامل ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۸۸۷ را با تکیه بر ابزارهای اجرایی فصل هفتم منشور ملل متحد تصویب کرد که حاوی محدودیتهای دیپلماتیک و ممنوعیت صادرات تسلیحات سنگین بود. این روند با صدور قطعنامهٔ ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰م به اوج خود رسید؛ سندی که شدیدترین تدابیر تنبیهی را علیه ایران وضع کرد و حوزههایی مانند غنیسازی، فعالیتهای موشکی بالستیک، ترابری دریایی و بخشهای بانکی و مالی ایران را هدف محدودیتهای فراملی قرار داد.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/1940867/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8% | علاوه بر آن، بررسی روند ارجاع پروندهٔ هستهای ایران از شورای حکام [[آژانس بینالمللی انرژی اتمی]] به شورای امنیت از سال ۱۳۸۴ش و صدور قطعنامههای متوالی، از دیگر مصادیق عینی رفتارهای ساختاری این نهاد در قبال حقوق و تکالیف کشورها تلقی میشود. شورا پس از صدور بیانیهٔ غیرالزامی ۱۶۹۶، پنج قطعنامهٔ تحریمی شامل ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۸۸۷ را با تکیه بر ابزارهای اجرایی فصل هفتم منشور ملل متحد تصویب کرد که حاوی محدودیتهای دیپلماتیک و ممنوعیت صادرات تسلیحات سنگین بود. این روند با صدور قطعنامهٔ ۱۹۲۹ در سال ۲۰۱۰م به اوج خود رسید؛ سندی که شدیدترین تدابیر تنبیهی را علیه ایران وضع کرد و حوزههایی مانند غنیسازی، فعالیتهای موشکی بالستیک، ترابری دریایی و بخشهای بانکی و مالی ایران را هدف محدودیتهای فراملی قرار داد.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/1940867/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%B7%D8%_ص%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%_ش%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%_ا%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%_ع%D9%84%DB%8C%D8%_ه-%D8%_ا%D9%8_ر «نگاهی به قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران»، خبرگزاری دیپلماسی ایرانی.]</ref> | ||
در [[خرداد]] ۱۴۰۵ش، پیگیری تروئیکای اروپایی برای فعالسازی سازوکار ماشه و احیای کمیتهٔ تحریمهای قطعنامهٔ ۱۷۳۷ علیه ایران با ۱۱ رأی موافق تصویب شد که اعتراض صریح [[روسیه]] و [[چین]] را بهدلیل فقدان مبنا و وجاهت حقوقی در پی داشت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8% | در [[خرداد]] ۱۴۰۵ش، پیگیری تروئیکای اروپایی برای فعالسازی سازوکار ماشه و احیای کمیتهٔ تحریمهای قطعنامهٔ ۱۷۳۷ علیه ایران با ۱۱ رأی موافق تصویب شد که اعتراض صریح [[روسیه]] و [[چین]] را بهدلیل فقدان مبنا و وجاهت حقوقی در پی داشت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%_ش-%D8%_س%D8%_ا%D9%8A%D8%_ت-%D8%_خ%D9%88%D8%_ا%D9%86-62/4275560-%D8%_ر%D8%_ا%D9%8A-%D8%_ش%D9%88%D8%B1%D8%_ا%D9%8A-%D8%_ا%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%_س%D8%_ا%D8%_ز%D9%85%D8%_ا%D9%86-%D9%_م%D9%84%D9%84-%D8%_ب%D9%87-%D8%_ب%D8%_ر%D8%_ر%D8%_س%D9%8A-%D8%_ب%D8%_ا%D8%_ز%DDA%_گ%D8%_ش%D8%_ا%D8%_ت-%D8%_ت%D8%_ح%D8%_ر%D9%8A%D9%_م-%D9%87%D8%_ا-%D8%_ع%D9%84%D9%8A%D9%_ه-%D8%_ا%D9%8A%D8%_ر%D8%_ان «رای شورای امنیت سازمان ملل به بررسی بازگشت تحریمها علیه ایران»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.]</ref> دستگاه دیپلماسی ایران قطعنامههای شورای امنیت در مواجهه با حق دفاع مشروع کشورها را مصداق بارز خروج شورا از وظایف قانونی و ساختاری توصیف میکند. وزارت امور خارجهٔ ایران با استناد به اصول منشور ملل متحد، مصوبات این شورا در محکومیت اقدامات دفاعی ایران را فراتر از اختیارات قانونی این نهاد و تحت تأثیر بهرهبرداری ابزاری ایالات متحدهٔ آمریکا قلمداد کرده است. از نظر موضع رسمی ایران، عدم محکومیت تجاوزات نظامی علیه تمامیت ارضی کشور و در مقابل، تصویب قطعنامههای یکجانبه با حمایت پایگاههای نظامی بیگانه در منطقه، نشاندهندهٔ انحراف شورا از کارکرد اصلی خود در حفظ صلح و امنیت بینالمللی است.<ref>[https://mfa.gov.ir/portal/newsview/784762/%D9%82%D8%_ط%D8%_ع%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%_ش%D9%88%D8%_ر%D8%_ا%D9%8A-%D8%_ا%D9%85%D9%_ن%D9%_ي%D8%_ت-%D8%_ا%D9%88%D8%_ج-%D8%_ب%D9%8A-%D8%_ع%D8%_د%D8%_ا%D9%84%D8%_ت%D9%8A-%D8%_ع%D9%84%D9%8A%D9%_ه-%D9%_م%D9%84%D8%_ت-%D8%_ع%D9%84%D9%8A-%D8%_ح-%D8%_د%D9%81%D8%_ا%D8%_ع-%D8%_ا%D8%_ز-%D8%_خ%D9%88%D8%_د-%D8%_ا%D8%_س «قطعنامۀ شورای امنیت، اوج بیعدالتی علیه ملتی است که در حال دفاع از خود است»، وبسایت وزارت امور خارجهٔ ایران.]</ref> | ||
=== مداخلات نظامی === | === مداخلات نظامی === | ||
| خط ۱۱۷: | خط ۱۱۵: | ||
غلبهٔ رویکردهای یکجانبه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورای امنیت موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد، اما با تهدید قدرتها به تشکیلنشدن سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان [[جنگ کره]] و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامهٔ ۳۷۷ موسوم به اتحاد برای صلح مقرر کرد که در صورت فلجشدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، بهسرعت تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در [[بحران کانال سوئز]] در سال ۱۹۵۶م، اشغال مجارستان، پروندهٔ نامیبیا در سال ۱۹۸۱م و [[بلندیهای جولان]] در سال ۱۹۸۲م جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | غلبهٔ رویکردهای یکجانبه، استفاده از حق وتو و ساختار غیردموکراتیک شورای امنیت موجب شده تا این رکن در مواردی به ابزاری سیاسی در دست قدرتهای بزرگ تبدیل شود. این موضوع در کنفرانس سانفرانسیسکو نیز با اعتراض کشورها مواجه شد، اما با تهدید قدرتها به تشکیلنشدن سازمان، مورد پذیرش قرار گرفت. برای جبران این بنبستهای ساختاری، در جریان [[جنگ کره]] و وتوهای مکرر شوروی، مجمع عمومی در سال ۱۹۵۰م با تصویب قطعنامهٔ ۳۷۷ موسوم به اتحاد برای صلح مقرر کرد که در صورت فلجشدن شورای امنیت، مجمع عمومی میتواند به درخواست اکثریت اعضا یا رأی ۹ عضو شورا، بهسرعت تشکیل جلسه داده و تدابیر دستهجمعی حتی توسل به نیروی نظامی را به اعضا توصیه کند؛ ابزاری که در [[بحران کانال سوئز]] در سال ۱۹۵۶م، اشغال مجارستان، پروندهٔ نامیبیا در سال ۱۹۸۱م و [[بلندیهای جولان]] در سال ۱۹۸۲م جهت عبور از بنبست شورا بهکار گرفته شد.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/تحقیق-معرفی-شورای-امنیت-ملل-متحد-/ عابری، «معرفی شورای امنیت ملل متحد»، وبسایت علمی و پژوهشی آسمان.]</ref> | ||
همچنین، وضع تحریمهای همهجانبه، با محرومکردن دولتها از روابط آزاد بینالمللی و هدف قرار دادن معیشت، بهداشت و ساختار آموزشی شهروندان عادی، از سوی منتقدان مصداق نقض فاحش حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانسته | همچنین، وضع تحریمهای همهجانبه، با محرومکردن دولتها از روابط آزاد بینالمللی و هدف قرار دادن معیشت، بهداشت و ساختار آموزشی شهروندان عادی، از سوی منتقدان مصداق نقض فاحش حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دانسته شده است؛ اقداماتی که بهدلیل آثار آسیبرسان بر تودههای مردم، از منظر حقوقی نوعی تروریسم اقتصادی تلقی شده و ضرورت بازتعریف قواعد مسئولیت بینالمللی سازمانها را برای مهار رفتارهای شورا آشکار میکند.<ref>[https://www.pfbaj.ir/article%20214141.html علیزاده و دیگران، «شورای امنیت؛ از تقابل حافظان صلح و امنیت بینالمللی تا ناقضان حقوق بشر»، 1403ش، ص72-74.]</ref> | ||
در نظام حقوق بینالملل، تفکیک بنیادینی میان اقدامات قهرآمیز وجود دارد؛ تدابیر اجباری شورای امنیت بر اساس [[منشور ملل متحد]]، ابزارهایی فراملی برای مقابله با تهدیدات علیه صلح هستند که در نظامسازیهای جدید، معافیتهای پایدار را برای فعالیتهای بشردوستانه پیشبینی کردهاند. در مقابل، تحریمهای یکجانبه که توسط دولتها یا ائتلافهای خاص وضع میشوند، فاقد مشروعیت هنجاری و مکانیسمهای توازن ساختاری منشور هستند؛ این تدابیر بهجای صیانت از صلح، در راستای منافع ژئوپلیتیک کشورهای اعمالکننده تنظیم شده و با فراتر رفتن از مرزهای حاکمیتی، محدودیتهای فرامرزی را تحمیل میکنند. بههمین دلیل، تحریمهای یکجانبه نهتنها بهدلیل ترجیح سیاست بر حقوق با اصول عدالت در تضاد هستند بلکه بهواسطهٔ نقض حقوق بنیادین بشر، بازنگری جدی در قواعد [[حقوق بینالملل]] را اجتنابناپذیر کردهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/1521758/fa علوی و دیگران، «مقایسۀ تحریمهای یکجانبه و تحریمهای شورای امنیت: تحلیل حقوقی و پیامدهای فرامرزی»، 1404ش، ص367-369.]</ref> | در نظام حقوق بینالملل، تفکیک بنیادینی میان اقدامات قهرآمیز وجود دارد؛ تدابیر اجباری شورای امنیت بر اساس [[منشور ملل متحد]]، ابزارهایی فراملی برای مقابله با تهدیدات علیه صلح هستند که در نظامسازیهای جدید، معافیتهای پایدار را برای فعالیتهای بشردوستانه پیشبینی کردهاند. در مقابل، تحریمهای یکجانبه که توسط دولتها یا ائتلافهای خاص وضع میشوند، فاقد مشروعیت هنجاری و مکانیسمهای توازن ساختاری منشور هستند؛ این تدابیر بهجای صیانت از صلح، در راستای منافع ژئوپلیتیک کشورهای اعمالکننده تنظیم شده و با فراتر رفتن از مرزهای حاکمیتی، محدودیتهای فرامرزی را تحمیل میکنند. بههمین دلیل، تحریمهای یکجانبه نهتنها بهدلیل ترجیح سیاست بر حقوق با اصول عدالت در تضاد هستند بلکه بهواسطهٔ نقض حقوق بنیادین بشر، بازنگری جدی در قواعد [[حقوق بینالملل]] را اجتنابناپذیر کردهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/1521758/fa علوی و دیگران، «مقایسۀ تحریمهای یکجانبه و تحریمهای شورای امنیت: تحلیل حقوقی و پیامدهای فرامرزی»، 1404ش، ص367-369.]</ref> | ||
| خط ۱۵۴: | خط ۱۵۲: | ||
* «۱۸ روایت تاریخی از خیانتهای بنیانگذاران شورای امنیت»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۴ش. | * «۱۸ روایت تاریخی از خیانتهای بنیانگذاران شورای امنیت»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۳ مرداد ۱۳۹۴ش. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
<!-- | |||
== تغییر مسیرهای پیشنهادی == | |||
شورای امنیت{{سخ}} | |||
شورای امنیت ملل متحد{{سخ}} | |||
UNSC{{سخ}} | |||
--> | |||
[[رده:شورای امنیت سازمان ملل متحد| ]] | |||
[[رده:ارکان سازمان ملل متحد]] | |||
[[رده:اصلاح رباتیک+عکس+تایید]] | |||
[[رده:مصورسازی]] | |||
