جز ویکی سازی برچسبها: واگردانی دستی برگرداندهشده |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
==معرفی== | ==معرفی== | ||
خمسۀ نظامی یا پنج گنج، شاهکار ادبی در [[زبان فارسی]]، سرودۀ | خمسۀ نظامی یا پنج گنج، شاهکار ادبی در [[زبان فارسی]]، سرودۀ [[نظامی گنجوی]]، شاعر ایرانی است. این اثر شامل پنج مثنوی بهنامهای «[[مخزن الاسرار]]»، «خسرو و شیرین»، «[[لیلی و مجنون]]»، «[[هفتپیکر]]» و «اسکندرنامه»، برگرفته از داستانهای عامیانه و مشهور فارسی است. [[مخزن الاسرار]] در سال ۵۷۲ق سروده شده و شامل ۲۲۶۳ بیت است. خسرو و شیرین در سالهای ۵۷۳ق تا ۵۷۶ق به نظم درآمده است و ۶۵۱۲ بیت دارد. سرودن [[لیلی و مجنون]] در ۵۸۴ق به پایان رسیده و دارای ۴۷۱۸ بیت است. [[هفتپیکر]] در ۵۱۳۶ بیت و در۵۹۳ق سروده شده است. اسکندرنامه نیز در ۱۰۵۰۰ بیت بهنظم در آمده است و سفرهای جنگی اسکندر مقدونی را شرح میدهد. پنج نسخه از این اثر کمنظیر در موزه ملیایران، کاخ موزۀ گلستان، کتابخانه و موزۀ ملی ملک، مدرسۀ عالی شهید مطهری و کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران موجود است.<ref>[https://www.nlai.ir/detail-page/-/asset_publisher/1XAU1TD4jK8G/content/-5 «خمسه نظامی 5»، وبسایت سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلام ایران.]</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
سنت «خمسنویسی» در ادبیات فارسی بهدوران پیش از [[اسلام]] و تمدن «هندوایرانی» بر میگردد؛ زمانی که «برزویۀ طبیب» در زمان «انوشیروان» ساسانی کتاب «کلیله و دمنه» یا «پَنجهتَنتَره» (پنجفصل) را از زبان سانسکریت به زبان «فارسی میانه» ترجمه کرد و سپس ابنمقفع متن پهلوی را در ۱۰ باب معرفی و یادآوری کرد که ایرانیها، ۵ باب دیگر بر اصل کتاب افزودهاند. بهباور برخی محققان، نام اصلی کتاب که پنجگانه بوده و نیز اضافهشدن 5 باب بر آن در هر بار بازنویسی و ترجمه، اهمیت «پنجگانهنویسی» در میان هندوان و ایرانیان را نشان میدهد. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240862/%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C شایگانفر، «خمسه نظامی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | سنت «خمسنویسی» در ادبیات فارسی بهدوران پیش از [[اسلام]] و تمدن «هندوایرانی» بر میگردد؛ زمانی که «برزویۀ طبیب» در زمان «انوشیروان» ساسانی کتاب «کلیله و دمنه» یا «پَنجهتَنتَره» (پنجفصل) را از زبان سانسکریت به زبان «فارسی میانه» ترجمه کرد و سپس ابنمقفع متن پهلوی را در ۱۰ باب معرفی و یادآوری کرد که ایرانیها، ۵ باب دیگر بر اصل کتاب افزودهاند. بهباور برخی محققان، نام اصلی کتاب که پنجگانه بوده و نیز اضافهشدن 5 باب بر آن در هر بار بازنویسی و ترجمه، اهمیت «پنجگانهنویسی» در میان هندوان و ایرانیان را نشان میدهد. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240862/%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C شایگانفر، «خمسه نظامی»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۵: | ||
خمسۀ نظامی بعد از [[شاهنامه فردوسی|شاهنامۀ فردوسی]]، بیشترین جلوهگاه هنر و الهامبخش هنرمندان مختلف در عرصۀ خوشنویسی، تذهیب، نگارگری، جلدسازی،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1405327/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «چرا ما نظامی را ایرانی میدانیم؟»، خبر آنلاین.]</ref> تشعیر، صفحهآرایی، موسیقی و سینما بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83241327/%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خمسه نظامي در انواع هنر ايراني به جلوه درآمده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در این میان، نگارگران بهدلیل توصیف تصویری در خمسه، تأثیر بیشتری پذیرفتهاند و پژوهشگران، این اثر را بعد از قرن هفتم تا قرن سیزدهم هجری، مهمترین منبع مصورسازی برای نگارگران ایرانی دانستهاند.<ref>[http://shabestan.ir/detail/News/1156975 «خمسه نظامی يکي از مهمترين منابع مصورسازي نگارگران ايراني است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | خمسۀ نظامی بعد از [[شاهنامه فردوسی|شاهنامۀ فردوسی]]، بیشترین جلوهگاه هنر و الهامبخش هنرمندان مختلف در عرصۀ خوشنویسی، تذهیب، نگارگری، جلدسازی،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1405327/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%A7-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «چرا ما نظامی را ایرانی میدانیم؟»، خبر آنلاین.]</ref> تشعیر، صفحهآرایی، موسیقی و سینما بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83241327/%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%84%D9%88%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خمسه نظامي در انواع هنر ايراني به جلوه درآمده است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در این میان، نگارگران بهدلیل توصیف تصویری در خمسه، تأثیر بیشتری پذیرفتهاند و پژوهشگران، این اثر را بعد از قرن هفتم تا قرن سیزدهم هجری، مهمترین منبع مصورسازی برای نگارگران ایرانی دانستهاند.<ref>[http://shabestan.ir/detail/News/1156975 «خمسه نظامی يکي از مهمترين منابع مصورسازي نگارگران ايراني است»، خبرگزاری شبستان.]</ref> | ||
==ثبت جهانی== | ==ثبت جهانی== | ||
«خمسه» نظامی، پس از | «خمسه» نظامی، پس از ۲ سال تلاش متخصصان ایرانی و ارزیابی کارشناسان یونسکو در ۱۳۹۰ش، در حافظۀ جهانی «یونسکو» ثبت جهانی شد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/406789/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%85%D8%B3%D9%87-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%81%D9%87%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%B3%DA%A9%D9%88 «ثبت جهانی خمسه نظامی و التفهیم ابوریحان در یونسکو»، جام جم آنلاین.]</ref> | ||
==نمادهای فرهنگی و دینی در خمسه== | ==نمادهای فرهنگی و دینی در خمسه== | ||
بهباور بسیار از محققان، درونمایۀ اصلی سخن نظامی در خمسه عشق، عفت و پاکدامنی است و لیلی، مجنون، شیرین و فرهاد که در داستانهای این اثر آمدهاند، دارای ارزشهای اخلاقی و معنوی و نمادی از عفت و پاکدامنی محسوب میشوند.<ref>[https://www.farhang.gov.ir/fa/news/680540/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C «جایگاه و اهمیت خمسه نظامی در حوزه تمدنی ایران و اسلام»، وبسایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref> | بهباور بسیار از محققان، درونمایۀ اصلی سخن نظامی در خمسه عشق، عفت و پاکدامنی است و لیلی، مجنون، شیرین و فرهاد که در داستانهای این اثر آمدهاند، دارای ارزشهای اخلاقی و معنوی و نمادی از عفت و پاکدامنی محسوب میشوند.<ref>[https://www.farhang.gov.ir/fa/news/680540/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A2%D8%A6%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AD%DA%A9%DB%8C%D9%85-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C «جایگاه و اهمیت خمسه نظامی در حوزه تمدنی ایران و اسلام»، وبسایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref> | ||
