برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
جز اضافه کردن برچسب: خنثیسازی |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
== شیوهٔ حکمرانی == | == شیوهٔ حکمرانی == | ||
شیوهٔ کشورداری قاجارها بر نظام خاندانسالاری و پیوندهای [[خویشاوندی]] استوار بود. شاهزادگان قاجار، که جمعیت زیادی داشتند، ایالات و ولایات را اداره میکردند و این نظام، اگرچه ظرفیت سیاسی ایجاد میکرد، اما به رقابتهای درونی، هزینههای سنگین و بحرانهای مالی نیز انجامید. انتخاب ولیعهد بر اساس دیدگاه آقامحمدخان و با تأکید بر اصالت مادری از طایفهٔ قاجار انجام میشد تا سلطنت در خاندان قوانلو باقی بماند، اما | شیوهٔ کشورداری قاجارها بر نظام خاندانسالاری و پیوندهای [[خویشاوندی]] استوار بود. شاهزادگان قاجار، که جمعیت زیادی داشتند، ایالات و ولایات را اداره میکردند و این نظام، اگرچه ظرفیت سیاسی ایجاد میکرد، اما به رقابتهای درونی، هزینههای سنگین و بحرانهای مالی نیز انجامید. انتخاب ولیعهد بر اساس دیدگاه آقامحمدخان و با تأکید بر اصالت مادری از طایفهٔ قاجار انجام میشد تا سلطنت در خاندان قوانلو باقی بماند، اما بهدلیل نبود قانون روشن، شاهزادگان مدعی اعتراض میکردند و بحران جانشینی به چالشی ساختاری تبدیل شد. در این میان، دولتهای خارجی، بهویژه روسیه و انگلستان، با گنجاندن حمایت از ولیعهد در عهدنامههای [[عهدنامه گلستان|گلستان]] و [[عهدنامه ترکمانچای|ترکمانچای]]، بهتدریج در امور داخلی دخالت کردند و مشروعیت جانشینی را به پشتوانهٔ خارجی پیوند زدند.<ref>[https://jhr.ui.ac.ir/article_16510.html قدیمی قیداری، «بحران جانشینی در دولت قاجار (از تأسیس تا جلوس محمد شاه قاجار)»، ۱۳۸۹ش، ص۱۰۳-۱۰۴]</ref> | ||
ابزار اعمال قدرت نظامی نیز بر پایهٔ ساختار ایلی استوار بود. رهبران ایلات با تکیه بر سوارهنظام و تفنگداران قبیلهای، نیروهای خود را سازمان میدادند؛ اما این نیروها فاقد نظم، لباس متحدالشکل، آموزش نظامی استاندارد و سلاحهای کارآمد بودند.<ref>[https://psri.ir/?id=ef5jgx1w «قوای نظامی در دوره قاجار»، وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> | ابزار اعمال قدرت نظامی نیز بر پایهٔ ساختار ایلی استوار بود. رهبران ایلات با تکیه بر سوارهنظام و تفنگداران قبیلهای، نیروهای خود را سازمان میدادند؛ اما این نیروها فاقد نظم، لباس متحدالشکل، آموزش نظامی استاندارد و سلاحهای کارآمد بودند.<ref>[https://psri.ir/?id=ef5jgx1w «قوای نظامی در دوره قاجار»، وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
|- | |- | ||
|'''محمدشاه''' | |'''محمدشاه''' | ||
|لشکرکشی به هرات و مخالفت انگلستان، عهدنامه ارزروم دوم، آغاز جنبش بابیه، اعتراضات روحانیون شیعه در اصفهان<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2728426/اوضاع-سیاسی-دوره-محمد-شاه-قاجار اسمعیلی خوشمردان، «اوضاع سیاسی دوره محمد شاه قاجار مقاله»، ۱۳۹۴ش، ص۹-۱۱.]</ref> | |لشکرکشی به [[هرات]] و مخالفت انگلستان، عهدنامه ارزروم دوم، آغاز جنبش بابیه، اعتراضات روحانیون شیعه در اصفهان<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2728426/اوضاع-سیاسی-دوره-محمد-شاه-قاجار اسمعیلی خوشمردان، «اوضاع سیاسی دوره محمد شاه قاجار مقاله»، ۱۳۹۴ش، ص۹-۱۱.]</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''ناصرالدینشاه''' | |'''ناصرالدینشاه''' | ||
|واگذاری امتیاز رویتر، امتیاز تنباکو و نهضت تحریم تنباکو، امتیاز بانک استقراضی، عهدنامه آخال و از دست رفتن سرزمینهای شرق خزر، قتل | |واگذاری امتیاز رویتر، امتیاز تنباکو و نهضت تحریم تنباکو، قرارداد گلداسمید، امتیاز بانک استقراضی، عهدنامه آخال و از دست رفتن سرزمینهای شرق خزر، قتل [[امیرکبیر]]، شورش بابیان، سه سفر به اروپا و افزایش وابستگی به بیگانگان<ref>پیرنیا و اقبال، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، ۸۴۸–۸۶۲.</ref><ref>[https://ensafnews.com/350528/%D8%B9%D9%87%D8%AF%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%8C-%D8%A2%D8%AE%D8%A7%D9%84-%D9%88-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D9%85%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D9%82%D8%B1/ «عهدنامه های پاریس، آخال و گلداسمیت، قراردادهای ترکمانچای دیگر»، وبسایت انصاف نیوز.]</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''مظفرالدینشاه''' | |'''مظفرالدینشاه''' | ||
|صدور فرمان مشروطیت و تأسیس مجلس شورای | |صدور فرمان مشروطیت و تأسیس [[مجلس شورای ملی]]، تدوین نظامنامه و متمم قانون اساسی، تحصنهای مشروطهخواهان (مهاجرت صغری و کبری)، وامهای خارجی برای سفرهای اروپایی، واگذاری امتیازات گسترده به روس و انگلیس (نفت، راهآهن، بانک)<ref>پیرنیا و اقبال، تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، ۸۴۸–۸۶۲.</ref> | ||
|- | |- | ||
|'''محمدعلیشاه''' | |'''محمدعلیشاه''' | ||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
حسینقلیخان جهانسوز و آسیه خانم | حسینقلیخان جهانسوز و آسیه خانم | ||
|۲۱ ذیالحجه ۱۲۱۱–۱۹ جمادیالثانی ۱۲۵۰ق | |||
|۳۷ سال | |||
۲۱ ذیالحجه ۱۲۱۱–۱۹ جمادیالثانی ۱۲۵۰ق | |||
(۲۸ خرداد ماه ۱۱۷۶–۱ آبان ۱۲۱۳ش)<ref>باسورث، سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی. ۱۳۸۱ش، ۲۶۴.</ref> | (۲۸ خرداد ماه ۱۱۷۶–۱ آبان ۱۲۱۳ش)<ref>باسورث، سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی. ۱۳۸۱ش، ۲۶۴.</ref> | ||
| خط ۲۳۳: | خط ۲۳۸: | ||
== انقراض == | == انقراض == | ||
سلسله قاجار با کودتای نظامی اسفند ۱۲۹۹ش به رهبری رضاخان و با حمایت انگلستان، قدرت را از دست داد. رضاخان که پیشتر با سمتهایی چون فرماندهٔ قوای قزاق و سردار سپه، | سلسله قاجار با کودتای نظامی اسفند ۱۲۹۹ش به رهبری رضاخان و با حمایت انگلستان، قدرت را از دست داد. رضاخان که پیشتر با سمتهایی چون فرماندهٔ قوای قزاق و سردار سپه، بهتدریج قدرت را به دست گرفته بود، در [[۳ آبان|سوم آبان]] ۱۳۰۲ش به نخستوزیری رسید و احمدشاه را مجبور به ترک کشور و سفر به اروپا کرد. او در غیاب شاه، با سرکوب شورشهای داخلی ازجمله قیام شیخ خزعل در خوزستان و شورش کردها و ترکمنها و تبلیغات گسترده علیه احمدشاه، زمینه را برای خلع او فراهم ساخت. در [[۹ آبان|نهم آبان]] ۱۳۰۴ش، مجلس پنجم با تصویب مادهواحدهای، احمدشاه را خلع و حکومت موقت را به رضاخان سپرد. سرانجام در [[۲۲ آذر]] ۱۳۰۴ش، مجلس مؤسسان با تغییر اصول متمم قانون اساسی، سلطنت را به رضاخان واگذار کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=ef5jgx1w «انحلال سلسه قاجار»، وبسایت مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> ناکارآمدی، ظلم، نارضایتی گسترده، ناامنی، فقر و رویگردانی نخبگان، از عوامل زوال سلسله قاجاریه دانسته شده است.<ref>آوری، تاریخ معاصر ایران، 1369ش، ج۱، ص372.</ref><ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/106995/انتقال-قدرت-از-قاجاریه-به-پهلوی واعظ، «انتقال قدرت از قاجاریه به پهلوی (مقاله پژوهشی حوزه)»، ۱۳۸۲ش، ص۱۳۷-۱۴۲.]</ref><ref>[https://www.iichs.ir/fa/news/230/برخی-زمینه-های-سقوط-سلسله-قاجار پورقنبر، محمدحسن، «برخی زمینههای سقوطِ سلسله قاجار»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۴ش.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۲۶۹: | خط ۲۷۴: | ||
* شعبانی، رضا و صنعتی، فریبا، «میرزا آقاخان نوری و مرده ریگ اصلاحات امیر کبیر»، مجلهٔ تحقیقات تاریخ اجتماعی، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۵ش. | * شعبانی، رضا و صنعتی، فریبا، «میرزا آقاخان نوری و مرده ریگ اصلاحات امیر کبیر»، مجلهٔ تحقیقات تاریخ اجتماعی، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۵ش. | ||
* شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | * شمیم، علیاصغر، ایران در دورهٔ سلطنت قاجار (قرن سیزدهم و نیمهٔ اول قرن چهاردهم)، تهران، بهزاد، ۱۳۸۷ش. | ||
* «عهدنامه های پاریس، آخال و گلداسمیت، قراردادهای ترکمانچای دیگر»، وبسایت انصاف نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۸ خرداد ۱۴۰۱ش. | |||
* فرهمند، علی، «گذری بر امتیازات پی در پی انگلیس در عهد ناصری، مجله مطالعات تاریخی»، شماره ۲۲، ۱۳۸۷ش. | * فرهمند، علی، «گذری بر امتیازات پی در پی انگلیس در عهد ناصری، مجله مطالعات تاریخی»، شماره ۲۲، ۱۳۸۷ش. | ||
* «قبر شاهان ایرانی کجاست؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش. | * «قبر شاهان ایرانی کجاست؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۴ش. | ||
