مشهد: تفاوت میان نسخه‌ها

مشهد، به‌دلیل حضور مردمی دین‌مدار و انقلابی، حضور بارگاه امام رضا، وجه اشتراک‌های گوناگون و نیز ارتباطات بین‌المللی و جغرافیایی با کشورهای منطقه، نقشی مؤثر در وقوع انقلاب اسلامی در [[ایران]] و صدور آن در منطقه داشته است. فعالیت‌های انقلابی گسترده‌ای توسط مردم مشهد در تاریخ معاصر ایران به وقوع پیوسته که از آن جمله می‌توان به [[واقعه مسجد گوهرشاد]]، به توپ بسته‌شدن حرم رضوی و واقعهٔ ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ش اشاره کرد. بسیاری از پژوهشگران بر این باورند که راهپیمایی زنان در دی ماه ۱۳۵۶ش، یکی از شاخص‌ترین نقاط درک انقلاب در میان مردم مشهد بوده است.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/98287/نقش-مشهد-در-پیروزی-انقلاب-اسلامی-و-تأثیر-آن-بر-کشور‌های-جهان-اسلام «نقش مشهد در پیروزی انقلاب اسلامی و تأثیر آن بر کشورهای جهان اسلام»، وب‌سیات شهرآرا نیوز.]</ref>

همچنین، حضور هستهٔ مرکزی روحانیت مبارز و در رأس آنها [[سید علی خامنه‌ای]] (رهبر انقلاب) در [[مسجد]] کرامت، به‌عنوان یکی از عوامل پیوند مذهبیون و ملی‌گرایان و نیز عامل سازماندهی فعالیت‌های انقلابی در این شهر بوده است. از دیگر عوامل انقلابی‌شدن این مردم می‌توان به وجود کانون‌های فکری در این شهر همچون کانون نشر حقایق، انجمن پیروان [[قرآن]]، جلسات پرسش و پاسخ شهید هاشمی‌نژاد و مساجد کرامت و [[امام حسن]] اشاره کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83194446/مشهد-1357-در-آینه-تاریخ-انقلاب-اسلامی «مشهد 1357ش در آینۀ تاریخ انقلاب اسلامی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

اکثریت مردم مشهد، [[مسلمان]] و [[شیعه|شیعه‌ی]] دوازده امامی هستند. اقلیت‌های مذهبی به‌صورت پراکنده و اندک در این شهر سکونت دارند. برای مثال، محله‌ای به‌نام «محله جدید» در مشهد هست که در گذشته محل سکونت یهودیان در این شهر بوده است. ارمنیان نیز در دوران قاجار از طریق [[تجارت]] وارد خراسان و سپس در مشهد ساکن شدند. گروهی دیگر از آن‌ها، از سمت آذربایجان و [[اصفهان]] به این شهر نقل مکان کردند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/18321/مروری-بر-پیشینه-لهجه-مشهدی «مروری بر پیشینه لهجه مشهدی»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.]</ref>

[[حوزه علمیه مشهد]] در شمار بهترین مدارس علمی در جهان [[شیعه|تشیع]] محسوب می‌شود. این مدرسه علمیه، در قرون اول ظهور اسلام تأسیس و با گذر زمان تکمیل شده و بر رونق آن افزوده شد. پس از [[انقلاب اسلامی]] [[ایران]]، این مدرسه و سایر مدارس دینی این شهر، بازسازی شدند.<ref>پسندیده، حوزه علمیه خراسان، ۱۳۸۵ش، ص358-367.</ref> از دیگر مدارس علمی و کهن در این شهر می‌توان به مدارس عباس‌قلی خان، پریزاد (منسوب به پریزاد، ندیمه گوهرشاد)،<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهر_مشهد «شهر مشهد»، ویکی فقه.]</ref> رضوان، دودر، نواب، پیر مراد، آیت‌الله صدوقی، میرزا جعفر و مدرسه بزرگ آیت‌الله میلانی<ref>شریف رازی، گنجینه دانشمندان، 1352ش، ج7، ص89.</ref> اشاره کرد.

#'''موقوفات زنان''': [[گوهرشاد بیگم|گوهرشادبانو]] (در [[تیموریان|دورهٔ تیموریان]])، از جمله زنان مؤثر و مهم در تاریخ ایران است که منشأ خدمات و خیرات بسیاری بوده است. او، ضمن ساخت [[مسجد گوهرشاد|مسجد زیبای گوهرشاد]] در جوار حرم امام رضا، برخی موقوفات دیگر از جمله ۶۱ دکان، مزرعه سعدآباد، مزرعه سرده و امثال آن را نیز [[وقف]] مصارف مربوط به این [[مسجد]] کرد. در دورهٔ صفویان نیز بانوانی خَیّر بودند که بخشی از املاک و مزارع خود را وقفِ مصارف حرم مطهر در مشهد کردند که از آن جمله می‌توان به آهو خانم، قمرنساخانم و فاطمه خانم اشاره کرد. در [[قاجاریه|دورهٔ قاجار]] نیز بانوانی واقف بودند که بخشی از اموال خود را وقف اموری همچون روشنایی حرم، دارالشفا، تعزیه‌داری و کمک به فقرای مشهد کردند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/106086/موقوفات-زنان-از-صفویه-تا-قاجار-در-مشهد «موقوفات زنان از صفویه تا قاجار در مشهد»، خبرگزاری شهرآرا نیوز.]</ref>

#'''سایر موقوفات''': هرچند، بیشتر وقف‌نامه‌های آستان قدس رضوی، مساجد و مدارس مشهد، در طول تاریخ، بر اثر [[جنگ]]، غارت و مخالفت از بین رفته است، اما هنوز هم بخشی از منابع که به موقوفات مشهد اشاره داشته‌اند، باقی مانده که از آن جمله می‌توان به [[تاریخ بیهقی]] (دورهٔ غزنویان)، تاریخ عالم‌آرای عباسی (دورهٔ صفویان)، طومار علی‌شاه افشار (دورهٔ افشاریان)، طومار عضدالملک (دورهٔ قاجاریان)، فهرست نوروزعلی بسطامی، مطلع‌الشمس (دورهٔ قاجاریان)، کتابچهٔ صدیق‌الدوله (آثارالرضویه)، جزوهٔ خطی عهد ناصری، جزوهٔ محمد ولی خان اسدی، وقف‌نامه‌های آستان قدس، کتابچهٔ مختاربک و مجموعهٔ اوقاف خراسان اشاره کرد که در آنها به موقوفات افراد در دوره‌های مختلف اشاره شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/121489/منابع-موقوفات-آستان-قدس-رضوي-و-فهرست-واقفان-مشهد-مقدس «منابع موقوفات آستان قدس رضوی و فهرست واقفان مشهد»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

مشهد، از دورهٔ صفویان (به‌عنوان اولین پایتخت انتخابی توسط حکومت صفوی)، همواره فرهنگ [[عزاداری]]‌های آیینی، [[پرده‌خوانی]] و [[روضه‌خوانی|روضه]] را در خود حفظ کرده و به نقاط دیگری از ایران نیز انتقال داده است. از جمله آیین‌های این شهر می‌توان به فرهنگ «شله‌خوران» و «مراسم باران‌خواهی» اشاره کرد.<ref>[https://chamedoon.com/mag/آشنایی-با-فرهنگ-بومی-مشهد#گویش-و-لهجه-مشهدی «فرهنگ بومی مشهد»، وب‌سایت چمدون.]</ref>