برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۴ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
===ثبت در منابع تاریخی کهن (حدود ۱۰۰۰ سال قبل)=== | ===ثبت در منابع تاریخی کهن (حدود ۱۰۰۰ سال قبل)=== | ||
در منابع بر جای مانده از حدود ۱۰۰۰ سال قبل، از این شهر بهعنوان سرزمینی که مرقد امام رضا در آن قرار دارد<ref>حدودالعالم من المشرق الی المغرب، 1362ش، ص90.</ref> و نیز بهعنوان مهمترین و کهنترین شهر [[خراسان]]<ref>قلقشندی، جغرافیای تاریخی ایران در قرن نهم هجری، ج2، 1384ش، ص100.</ref> یاد شده است؛ برای مثال، در کتابهای معروفی مانند «عجایب المخلوقات» | در منابع بر جای مانده از حدود ۱۰۰۰ سال قبل، از این شهر بهعنوان سرزمینی که مرقد امام رضا در آن قرار دارد<ref>حدودالعالم من المشرق الی المغرب، 1362ش، ص90.</ref> و نیز بهعنوان مهمترین و کهنترین شهر [[خراسان]]<ref>قلقشندی، جغرافیای تاریخی ایران در قرن نهم هجری، ج2، 1384ش، ص100.</ref> یاد شده است؛ برای مثال، در کتابهای معروفی مانند «عجایب المخلوقات» طوسی،<ref>طوسی، عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات، چ2، 1382ش، ص245 و 246.</ref> «البلدان» یعقوبی،<ref>یعقوبی، البلدان، 1408ق، ص47 و 70.</ref> «صورة الارض» ابنحوقل،<ref>ابنحوقل، صورةالارض، 1345ش، ص169.</ref> «سفرنامه» ابنبطوطه و «روضات الجنّات فی اوصاف مدینة هرات» زمجی اسفزاری به این شهر و مرقد امام هشتم در کنار قبر هارونالرشید (خلیفه عباسی) و نیز «مشهد مقدس رضوی»، اشاراتی صورت گرفته است. اِبنبابوَیه قمی در سدهٔ چهارم هجری، در «[[عیون اخبار الرضا]]»، یک فصل را بهصورت کامل به توصیف مشهد اختصاص داده و در آن به نامهای «مشهد» و «مشهد رضوی» اشاره کرده است.<ref>ماهوان، تاریخ مشهدالرضا، ۱۳۸۳ش، ص152 و 153.</ref> | ||
===تثبیت نام مشهد در دورههای بعدی=== | ===تثبیت نام مشهد در دورههای بعدی=== | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
بهگفتهٔ برخی از مورخین که [[شاهنامه]] هم از آن یاد کرده، یزدگرد سوم پس از ورود مسلمانان به ایران، راهی توس شد و به کُنارنگ توس پناه برد. کُنارنگیان، تا پایان عصر اموی، تسلط خود بر خطهٔ خراسان را حفظ کردند اما در نهایت در ۱۲۹ق، با حملهٔ سپاهیان ابومسلم، آن سرزمین را رها کردند.<ref>ماهوان، تاریخ مشهدالرضا، ۱۳۸۳ش، ص22-25.</ref> | بهگفتهٔ برخی از مورخین که [[شاهنامه]] هم از آن یاد کرده، یزدگرد سوم پس از ورود مسلمانان به ایران، راهی توس شد و به کُنارنگ توس پناه برد. کُنارنگیان، تا پایان عصر اموی، تسلط خود بر خطهٔ خراسان را حفظ کردند اما در نهایت در ۱۲۹ق، با حملهٔ سپاهیان ابومسلم، آن سرزمین را رها کردند.<ref>ماهوان، تاریخ مشهدالرضا، ۱۳۸۳ش، ص22-25.</ref> | ||
در سال ۲۰۲ یا ۲۰۳ق، مأمون (خلیفه عباسی)، [[امام رضا]] را از مدینه به دارالخلافهٔ خود در «مرو» فراخواند. پس از شهادت امام رضا، او را در باغی که قبر هارون (خلیفه پیشین عباسی) نیز در آن بود دفن کردند. این باغ در نزدیکی روستای سناباد قرار داشت. از آن پس، این منطقه را «مشهد» یعنی «محل شهادت» نامیدند<ref>ماهوان، تاریخ مشهدالرضا، ۱۳۸۳ش، ص65-85.</ref> و بارگاه امام رضا مهمترین محور تحولات سیاسی و اجتماعی این منطقه گردید. در سدهٔ چهارم قمری، سبکتگین (مؤسس سلسله غزنویان) همزمان با فتح توس، آرامگاه امام رضا را ویران کرد. بعدها پسرش (سلطان محمود) مقبره امام رضا را بازسازی کرد و سلطان مسعود غزنوی، بهمنظور حفاظت از این آرامگاه، استحکامات دفاعی را در اطراف آن بنا کرد. در زمان [[سلجوقیان]]، نظامالملک وزیر شاهان سلجوقی، [[مسجد|مسجدی]] در توس ساخت.<ref>ابرو، جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، ۱۳۷۰ش، ص55.</ref> سلطان سنجر سلجوقی نیز با اقدامات خود به اهمیت سیاسی این شهر افزود.<ref>ایمانپور، «بررسی پیشینه یک اثر معماری در حرم رضوی»، ۱۳۸۹ش، ص15-35.</ref> نخستین گنبد حرم امام رضا نیز در همین دوره ساخته شد که جنس آن از کاشی بود.<ref>عالمزاده، حرم رضوی به روایت تاریخ، ۱۳۸۸ش.</ref> | در سال ۲۰۲ یا ۲۰۳ق، مأمون (خلیفه عباسی)، [[امام رضا]] را از مدینه به دارالخلافهٔ خود در «مرو» فراخواند. پس از شهادت امام رضا، او را در باغی که قبر هارون (خلیفه پیشین عباسی) نیز در آن بود دفن کردند. این باغ در نزدیکی روستای سناباد قرار داشت. از آن پس، این منطقه را «مشهد» یعنی «محل شهادت» نامیدند<ref>ماهوان، تاریخ مشهدالرضا، ۱۳۸۳ش، ص65-85.</ref> و بارگاه امام رضا مهمترین محور تحولات سیاسی و اجتماعی این منطقه گردید. در سدهٔ چهارم قمری، سبکتگین (مؤسس سلسله غزنویان) همزمان با فتح توس، آرامگاه امام رضا را ویران کرد. بعدها پسرش (سلطان محمود) مقبره امام رضا را بازسازی کرد و سلطان مسعود غزنوی، بهمنظور حفاظت از این آرامگاه، استحکامات دفاعی را در اطراف آن بنا کرد. در زمان [[سلجوقیان]]، [[نظامالملک]] وزیر شاهان سلجوقی، [[مسجد|مسجدی]] در توس ساخت.<ref>ابرو، جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، ۱۳۷۰ش، ص55.</ref> سلطان سنجر سلجوقی نیز با اقدامات خود به اهمیت سیاسی این شهر افزود.<ref>ایمانپور، «بررسی پیشینه یک اثر معماری در حرم رضوی»، ۱۳۸۹ش، ص15-35.</ref> نخستین گنبد حرم امام رضا نیز در همین دوره ساخته شد که جنس آن از کاشی بود.<ref>عالمزاده، حرم رضوی به روایت تاریخ، ۱۳۸۸ش.</ref> | ||
در بازه زمانی سدههای چهارم تا ششم قمری، بزرگان و رجالی برجسته از این خطه برخاستند. از آن جمله میتوان به خواجه نظامالملک، امام محمد غزالی، احمد غزالی، ابوالقاسم فردوسی، اسدی توسی و شیخ توسی اشاره کرد.<ref>ابرو، جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، ۱۳۷۰ش، ص55.</ref> در سال ۷۹۱ق، میرانشاه (پسر تیمور) پس از محاصرهٔ چندین ماههٔ توس، آن را تصرف کرد و شهر را کاملاً ویران کرد. در آن رخداد، تنها کسانی زنده ماندند که به حرم امام رضا پناه بردند. از آن پس، آبادانی منطقه به گرداگرد حرم امام رضا منتقل شد و مشهد، جایگزین توس گردید.<ref>خواندمیر، حبیب السیر، چ2، 1353ش، ص432 و 433.</ref> در همین دوره، با توجه [[گوهرشاد بیگم|گوهرشاد]] همسر شاهرخ تیموری، نخستین [[مسجد جامع]] این شهر ساخته شد.<ref>Zabeth, Lanmarks of Mashhad, 1999, p15.</ref> | در بازه زمانی سدههای چهارم تا ششم قمری، بزرگان و رجالی برجسته از این خطه برخاستند. از آن جمله میتوان به خواجه نظامالملک، امام محمد غزالی، احمد غزالی، ابوالقاسم فردوسی، اسدی توسی و شیخ توسی اشاره کرد.<ref>ابرو، جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو، ۱۳۷۰ش، ص55.</ref> در سال ۷۹۱ق، میرانشاه (پسر تیمور) پس از محاصرهٔ چندین ماههٔ توس، آن را تصرف کرد و شهر را کاملاً ویران کرد. در آن رخداد، تنها کسانی زنده ماندند که به حرم امام رضا پناه بردند. از آن پس، آبادانی منطقه به گرداگرد حرم امام رضا منتقل شد و مشهد، جایگزین توس گردید.<ref>خواندمیر، حبیب السیر، چ2، 1353ش، ص432 و 433.</ref> در همین دوره، با توجه [[گوهرشاد بیگم|گوهرشاد]] همسر شاهرخ تیموری، نخستین [[مسجد جامع]] این شهر ساخته شد.<ref>Zabeth, Lanmarks of Mashhad, 1999, p15.</ref> | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
===مشهد در عصر صفویان=== | ===مشهد در عصر صفویان=== | ||
[[پرونده:مشهد۷.jpg|جایگزین=بالا خیابان و پایین خیابان؛ نخستین خیابانهای مشهد در دورۀ شاهعباس صفوی. |بندانگشتی|بالا خیابان و پایین خیابان؛ نخستین خیابانهای مشهد در دورۀ شاهعباس صفوی]] | [[پرونده:مشهد۷.jpg|جایگزین=بالا خیابان و پایین خیابان؛ نخستین خیابانهای مشهد در دورۀ شاهعباس صفوی. |بندانگشتی|بالا خیابان و پایین خیابان؛ نخستین خیابانهای مشهد در دورۀ شاهعباس صفوی]] | ||
در دوره [[صفویه|صفویان]]، | در دوره [[صفویه|صفویان]]، [[شیعه|تشیع]] در ایران رسمیت یافت و شهر مشهد بهواسطهٔ حرم امام رضا از رونقی دوچندان برخوردار شد.<ref>سیدی، تاریخ شهر مشهد، ۱۳۷۸ش، ص94.</ref> ساختوساز گستردهای در مشهد آغاز شد و مرکزیت خراسان نیز از شهر هرات به مشهد انتقال یافت.<ref>مخلصی، «مشهد؛ پایتخت افشاریان»، پایتختهای ایران، چ1، 1374ش، ص626 و 627.</ref> در این دوره و برای مدتی، شهر مشهد بارها مورد حمله [[قوم ازبک|ازبکها]] قرار گرفت.<ref>Houtsma, E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1993, p496.</ref> پس از آزادی کامل مشهد از تصرف ازبکان، بر اعتبار و رونق این شهر افزوده شد. شاهراهی میان [[اصفهان]]، [[هرات]] و مشهد احداث گردید و کاروانسراها و آبانبارهای بزرگی در این مسیر ساخته شد. حرم امام رضا نیز در این دوره گسترش یافت.<ref>مخلصی، «مشهد؛ پایتخت افشاریان»، پایتختهای ایران، چ1، 1374ش، ص626 و 627.</ref> شاه عباس، خیابانی را از غرب به شرق مشهد احداث کرد که در میان آن نهری جاری بود و نیز آب چشمهگیلاس (روستایی در ۵۰ کیلومتری مشهد) را به این شهر انتقال داد.<ref>منجم یزدی، تاریخ عباسی، ۱۳۶۶ش، ص328.</ref> در این دوره، مشهد بهعنوان «شهر مقدس ایران» شناخته شد و [[زیارت امام رضا]] در فرهنگ ایرانیان نهادینه گردید.<ref>سیوری، ایران عصر صفوی، ۱۳۹۳ش، ص97.</ref> | ||
در دوران | در دوران [[صفویه]]، مشهد یکی از ۱۳ شهر ایران بود که فرماندهی ارشد نظامی (بیگلربیگی / امیرِ امیران) در آن مستقر بود و بر شهرهای اطراف نیز فرماندهی میکرد.<ref>سیدی، تاریخ شهر مشهد، ۱۳۷۸ش، ص218.</ref> همچنین مشهد از معدود شهرهای ایران در آن روزگار بود که سکه در آن ضرب میشد.<ref>سیدی، تاریخ شهر مشهد، ۱۳۷۸ش، ص206.</ref> در ۱۱۳۵ق، ایل ابدالی به خراسان یورش برد و مشهد را تصرف کردند. این تصرف در ۱۱۳۸ق پایان یافت و مشهد دوباره آزاد شد.<ref>Bosworth, "Mashhad". Historic Cities of the Islamic World, 2007.</ref> | ||
===مشهد در عصر افشاریان=== | ===مشهد در عصر افشاریان=== | ||
| خط ۱۳۳: | خط ۱۳۳: | ||
===سوغات و صنایع محلی=== | ===سوغات و صنایع محلی=== | ||
[[زعفران]]، [[زرشک]]، | [[زعفران]]، [[زرشک]]، [[نبات]]، هل، خشکبار، ادویه، [[قالی]] و [[گلیم]] و [[نمد]]، [[انگشتر]] [[فیروزه]] و [[عقیق]] از سوغاتیهای معروف شهر مشهد است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2522929/سوغات-خراسان-رضوی-هفت-سین-توشه-گردشگران-نوروزی «سوغات خراسان رضوی هفتسین توشه گردشگران نوروزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> از جمله صنایع محلی این شهر نیز میتوان به پوستیندوزی، فرشهای دستبافت مشهدی، [[گلیمبافی]]، نمدبافی، ارغوانبافی، سماورسازی، [[آینهکاری]]، سنگتراشی، تابلو نقره، [[مهر (نماز)|مهر]] و [[تسبیح]] و سجاده، جام چهلکلید، چرم دستدوز، [[عطر]] مشهدی، شعربافی، خلعت یا کفن اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/9/6/192333/mashhad-handicrafts/ وکیلی، «با صنایع دستی مشهد آشنا شوید»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
===غذاهای محلی=== | ===غذاهای محلی=== | ||
| خط ۱۴۳: | خط ۱۴۳: | ||
===مشاهیر=== | ===مشاهیر=== | ||
مشهد، در طول تاریخ، همواره یکی از خاستگاههای اندیشههای سترگ و مردان و زنان بزرگ، در ایران بوده است. افرادی همچون [[فردوسی]]، شیخ طبرسی، حر عاملی، امام محمد غزالی، [[نظامالملک طوسی|خواجه نظامالملک]]، [[محمدتقی بهار]]، [[علی شریعتی]]، محمدرضا شجریان،<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهر_مشهد «شهر مشهد»، ویکی فقه.]</ref> شیخ طوسی، سیدعلی سیستانی، سیدحسن طباطبایی قمی، میرزا جواد آقا تهرانی، محمدرضا حکیمی خراسانی، | مشهد، در طول تاریخ، همواره یکی از خاستگاههای اندیشههای سترگ و مردان و زنان بزرگ، در ایران بوده است. افرادی همچون [[فردوسی]]، شیخ طبرسی، حر عاملی، امام محمد غزالی، [[نظامالملک طوسی|خواجه نظامالملک]]، [[محمدتقی بهار]]، [[علی شریعتی]]، محمدرضا شجریان،<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/شهر_مشهد «شهر مشهد»، ویکی فقه.]</ref> شیخ طوسی، سیدعلی سیستانی، سیدحسن طباطبایی قمی، میرزا جواد آقا تهرانی، محمدرضا حکیمی خراسانی، [[سید علی خامنهای]]، حسین وحید خراسانی، مهدی اخوان ثالث، محمد واعظزاده خراسانی، میرزا مهدی اصفهانی، [[احمد کافی]]، محمدمهدی رکنی یزدی و سید محمدمهدی میلانی از این خطه برخاستهاند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/مشهد «مشهد»، ویکی شیعه.]</ref> | ||
==زیرساختهای مشهد== | ==زیرساختهای مشهد== | ||
