بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر = شیردهی مادر.jpg | |||
| زیرنویس تصویر = تصویری از یک مادر در حال شیردادن به نوزاد خود | |||
| image_alt =تصویری از یک مادر در حال شیردادن به نوزاد خود | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''شیردهی مادر؛''' فرایندی که در آن، مادر، کودک را با شیر خود، سیر میکند. | |||
شیردهی فرایند تغذیه نوزاد با [[شیر مادر]] است که برای تکامل جسمی و شناختی [[کودک]] و تقویت سیستم ایمنی او ضرورت دارد. بر اساس توصیههای پزشکی و متون فقهی، تغذیه انحصاری تا ۶ ماهگی و تداوم آن تا ۲ سالگی مطلوب است. این فرایند علاوه بر رشد نوزاد، خطر ابتلا به دیابت، بیماریهای قلبی و برخی سرطانها را در مادر کاهش میدهد. موفقیت در شیردهی مستلزم تغذیه مناسب مادر، پرهیز از مواد مضر و حمایت روانی خانواده است. موانع شغلی و تبلیغات جایگزین از چالشهای این روند هستند که در قوانین ایران با تدابیری چون مرخصی زایمان و مرخصی ساعتی حمایت میشود. | شیردهی فرایند تغذیه نوزاد با [[شیر مادر]] است که برای تکامل جسمی و شناختی [[کودک]] و تقویت سیستم ایمنی او ضرورت دارد. بر اساس توصیههای پزشکی و متون فقهی، تغذیه انحصاری تا ۶ ماهگی و تداوم آن تا ۲ سالگی مطلوب است. این فرایند علاوه بر رشد نوزاد، خطر ابتلا به دیابت، بیماریهای قلبی و برخی سرطانها را در مادر کاهش میدهد. موفقیت در شیردهی مستلزم تغذیه مناسب مادر، پرهیز از مواد مضر و حمایت روانی خانواده است. موانع شغلی و تبلیغات جایگزین از چالشهای این روند هستند که در قوانین ایران با تدابیری چون مرخصی زایمان و مرخصی ساعتی حمایت میشود. | ||
| خط ۲۷: | خط ۵۷: | ||
== حمایت از مادران شیرده == | == حمایت از مادران شیرده == | ||
[[پرونده:شیردهی مادر۱.png|جایگزین=نقشبرجستهٔ تابوت سنگی مارکوس کورنلیوس استاتیوس. مادر در حضور پدر، در حال شیردادن به نوزاد|بندانگشتی|مادر در حضور پدر، در حال شیردادن به نوزاد. نقشبرجستهٔ تابوت سنگی مارکوس کورنلیوس استاتیوس، حدود ۱۵۰ پیش از میلاد.]] | |||
مادران در روزهای نخستین پساز زایمان، بهویژه در اولین تجربهٔ مادری، به راهنمایی، دلگرمی و پشتیبانی زنان باتجربه نیاز دارند. این حمایتها برای تداوم موفق شیردهی ضروری است. مادرانی که دچار تنشهای روانی یا شرایط استرسزا میشوند، بیش از سایرین به کمک نیاز دارند؛ چراکه [[افسردگی]] و [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] از عوامل اصلی ناکامی در شیردهی بهشمار میروند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> شیردهی در حالتهای روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنشهای روحی یا خستگی بیش از حد، موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بیضرر جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، 1390ش، ص143.]</ref><ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> | مادران در روزهای نخستین پساز زایمان، بهویژه در اولین تجربهٔ مادری، به راهنمایی، دلگرمی و پشتیبانی زنان باتجربه نیاز دارند. این حمایتها برای تداوم موفق شیردهی ضروری است. مادرانی که دچار تنشهای روانی یا شرایط استرسزا میشوند، بیش از سایرین به کمک نیاز دارند؛ چراکه [[افسردگی]] و [[اضطراب فراگیر|اضطراب]] از عوامل اصلی ناکامی در شیردهی بهشمار میروند.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص181.]</ref> شیردهی در حالتهای روانی منفی مانند استرس، هیجانات و تنشهای روحی یا خستگی بیش از حد، موجب تأثیر منفی بر کودک است.<ref>[https://noorlib.ir/book/view/31413?pageNumber=143&viewType=html&query=گیاهی%20بسیار%20تلخ%20و%20بیضرر جانباللهی، پزشکی سنتی و عامیانه مردم ایران با نگاه مردمشناختی، 1390ش، ص143.]</ref><ref>[https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&ved=2ahUKEwiA4fLvwZiJAxXtKvsDHWGCC8gQFnoECCQQAQ&url=https%3A%2F%2Fwww.mehrnews.com%2Fnews%2F2114866%2F%25D8%25A7%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25B1%25D8%25B3-%25D9%2588-%25D8%25AA%25D9%2586%25D8%25B4-%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AD%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B9%25D8%25AB-%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2587%25D8%25B4-%25D8%25B4%25DB%258C%25D8%25B1-%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586-%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25B4%25D9%2588%25D8%25AF&usg=AOvVaw2o8UfdXA3ba-7u_gxz3v8V&opi=89978449 دانش، «استرس و تنش روحی باعث کاهش شیر مادران میشود»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۳۲: | خط ۶۳: | ||
=== سیاستهای حمایتی === | === سیاستهای حمایتی === | ||
مجلس شورای | [[پرونده:شیردهی مادر۲.png|جایگزین=اتاق مادر و کودک درایستگاه مترو بهارستان برای تسهیل در شیردهی و تعویض نوزادان|بندانگشتی|اتاق مادر و کودک درایستگاه مترو بهارستان بهمنظور تسهیل در شیردهی و تعویض نوزادان.]] | ||
[[مجلس شورای اسلامی]]، قوانین ویژهای را برای ترویج تغذیه با [[شیر مادر]] و حمایت از مادران در دوران شیردهی تصویب کرده است. در این قوانین به مواردی مانند [[مرخصی زایمان]]، مرخصی ساعتی شیردهی و نیز امنیت شغلی مادران توجه شده است. حتی مرخصی استعلاجی و زایمان برای بانوانی که بهصورت نیمهوقت فعالیت میکنند همانند کارمندان تماموقت تعیین شده است. همچنین زنان کارگر از مرخصی بارداری و زایمان جمعاً به مدت ۹۰ روز برخوردار هستند و این مدت، جزو سوابق خدمت آنان محسوب میشود و حقوق نیز تعلق میگیرد. مادران شیرده بعد از شروع به کار، تا ۲۴ ماهگی کودک، روزانه یک ساعت از مرخصی شیردهی بهرهمند هستند. کارفرما مکلف است به مادران شیرده تا پایان دوسالگی کودک پساز هر سه ساعت فعالیت، نیمساعت فرصت شیردهی بدهد و نیز مراکز مربوط به نگهداری کودکان از قبیل شیر خوارگاه و مهد کودک را ایجاد کند. همچنین تبلیغ و ترویج هرگونه شیر مصنوعی ممنوع است تا شیر مصنوعی فقط در شرایط خاصی که شیرخواران از شیر مادر محروم هستند به مصرف برسد. ورود هر نوع شیرخشک و غذاهای کمکی شیرخوار، تابع قانون است و شیر خشک فقط از طریق داروخانه توزیع میشود.<ref>[https://www.trjums.ac.ir/behdasht/fa/regulation/86/قانون-ترویج-تغذیه-با-شیر-مادر-و-حمایت-از-مادر «قانون ترویج تغذیه با شیر مادر و حمایت از مادر»، وبسایت معاونت بهداشت.]</ref> | |||
تلاش برای افزایش تعداد شیرخواران تغذیهشده با شیر مادر و اجرای تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماهگی از سیاستهای بهداشتی اغلب کشورها است تا مرگومیر کودکان کاهش یابد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص5.]</ref> همچنین سازمان بهداشت جهانی، آگاهیبخشی به مادران و جامعه را امر مهمی معرفی کرده است. این آگاهیبخشی توسط ارگانهای مختلف و افراد مؤثری مانند مشاوران شیردهی، گروههای حامی تغذیه با شیر مادر، کارکنان بهداشتی، ماماهای همراه و محلی، پزشکان، پرستاران، متخصصان (زنان، کودکان و تغذیه)، [[حوزه علمیه قم|روحانیون]]، دانشگاهیان، [[خانواده]]، رسانه، سیاستگذاران و مدیران در سیستمهای سلامت بهداشت و درمان میسر میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/93051104426/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-شروع-زندگی-هر-کودک-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> | تلاش برای افزایش تعداد شیرخواران تغذیهشده با شیر مادر و اجرای تغذیه انحصاری با شیر مادر تا ۶ ماهگی از سیاستهای بهداشتی اغلب کشورها است تا مرگومیر کودکان کاهش یابد.<ref>[https://ethicsjournal.ir/article-1-527-fa.pdf مختاریان و همکاران، «ضرورت اخلاقی تغذیه با شیر مادر و پایبندی به حقوق نوزادان»، 1396ش، ص5.]</ref> همچنین سازمان بهداشت جهانی، آگاهیبخشی به مادران و جامعه را امر مهمی معرفی کرده است. این آگاهیبخشی توسط ارگانهای مختلف و افراد مؤثری مانند مشاوران شیردهی، گروههای حامی تغذیه با شیر مادر، کارکنان بهداشتی، ماماهای همراه و محلی، پزشکان، پرستاران، متخصصان (زنان، کودکان و تغذیه)، [[حوزه علمیه قم|روحانیون]]، دانشگاهیان، [[خانواده]]، رسانه، سیاستگذاران و مدیران در سیستمهای سلامت بهداشت و درمان میسر میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/93051104426/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-شروع-زندگی-هر-کودک-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> | ||
| خط ۵۱: | خط ۸۳: | ||
== احکام فقهی == | == احکام فقهی == | ||
در صورت درخواست | در صورت درخواست [[مادر]]، لازم است پدر بابت شیردهی به مادر اجرت پرداخت کند.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص89.</ref> شیردهی حق مادر بوده، حتی اگر [[طلاق]] گرفته باشد،<ref>طباطبایی، زن در قرآن، 1402ش، ص237.</ref> اما اگر مادر از حق خود برای شیر دادن اجتناب کند، پدر این اجازه را دارد که برای نوزاد خود [[دایه]] بگیرد.<ref>[https://old.makarem.ir/main.aspx?reader=1&pid=61853&lid=0&mid=16325&catid=0 مکارم شیرازی، «احکام شیردادن نوزاد»، وبسایت دفتر آیتالله مکارم شیرازی.]</ref> همچنین شیر دادن بعد از دو سال اثر حقوقی نداشته و پدر نیز وظیفهای در برابر هزینههای آن ندارد.<ref>نظری توکلی، حضانت کودکان در فقه اسلامی، 1385ش، ص31.</ref> قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران نیز شیردهی را حق مادر دانسته نه وظیفهٔ او، با اینحال اگر تغذیهٔ کودک منحصر در شیر مادر شود لازم است که به نوزاد شیر دهد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97937 «ماده 1176 قانون مدنی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
در آموزههای دینی مستحب است شیردهی به بچه با شیر مادر باشد، مگر اینکه بهدلایلی، غیر مادر ترجیح پیدا کند.<ref>خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، 1385ش، ج2، ص333.</ref> شیردهی به کودک دو سال کامل توصیه شده؛<ref>شبیری زنجانی، توضیح المسائل، 1388ش، ص539.</ref> گرچه شیردهی تا بیستویک ماه نیز اجازه داده شده و بعضی از فقها کمتر از این مدت را اگر بدون ضرورت باشد، جایز ندانستهاند.<ref>خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، 1385ش، ج2، ص333.</ref> | در آموزههای دینی [[مستحب]] است شیردهی به بچه با شیر مادر باشد، مگر اینکه بهدلایلی، غیر مادر ترجیح پیدا کند.<ref>خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، 1385ش، ج2، ص333.</ref> شیردهی به کودک دو سال کامل توصیه شده؛<ref>شبیری زنجانی، توضیح المسائل، 1388ش، ص539.</ref> گرچه شیردهی تا بیستویک ماه نیز اجازه داده شده و بعضی از فقها کمتر از این مدت را اگر بدون ضرورت باشد، جایز ندانستهاند.<ref>خمینی، ترجمه تحریر الوسیله، 1385ش، ج2، ص333.</ref> [[قرآن]] در آیه ۲۳۳ [[سوره بقره]]، آیه ۱۵ [[سوره احقاف]]، آیه ۱۴ [[سوره لقمان]]، آیه ۷۳ [[سوره نساء]] و آیه ۶ [[سوره طلاق]] به تغذیه نوزاد با شیر مادر و اهمیت آن اشاره کرده است.<ref>[https://jbums.org/article-1-4319-fa.pdf زاهد پاشا و همکاران، «اسلام و تغذیه با شیر مادر»، 1391ش، ص15.]</ref> روایتها و متون فقهی اشاره شده و مدت آن حدود دو سال عنوان شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/93051104426/تغذیه-با-شیر-مادر-بهترین-شروع-زندگی-هر-کودک-است «تغذیه با شیر مادر بهترین سرمایهگذاری در زمینه سلامت جامعه است»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ بازدید: 22 آبان 1401ش.]</ref> | ||
در قرآن مدت شیردهی کامل دو سال بیان شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_233_سوره_بقره سوره بقره، آیه 233.]</ref> اطبای سنتی مانند حکیم جرجانی و [[ابنسینا | در قرآن مدت شیردهی کامل دو سال بیان شده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_233_سوره_بقره سوره بقره، آیه 233.]</ref> اطبای سنتی مانند حکیم جرجانی و [[ابنسینا]] نیز طول مدت زمان شیردهی را دو سال بیان کردهاند. از نظر ابنسینا با ظهور دندانهای نیش، لازم است غذاهای نرم وارد چرخهٔ تغذیه کودک شده و شیر مادر نیز بهتدریج کمتر شود. از بعضی اطبای سنتی نیز نقل شده کودک تا یکسالگی تنها از شیر مادر تغذیه کرده و بعد از یک سالگی غذاهای سبک را در برنامهٔ غذایی کودک اضافه کنند.<ref>[https://mes.nahad.ir/article_469.html قربانی و خادم، «اهمیت تغذیه با شیر مادر از دیدگاه آموزههای دینی، طب سنتی ایران و طب رایج»، 1396ش، ص45-46.]</ref> بعضی از مراکز علمی نیز زمان شروع غذای جامد را از ششماهگی بیان میکنند؛ گرچه تأکید دارند که کودک تا یکسالگی به غذایی غیر از شیر مادر نیاز ندارد.<ref>فلدمن، روانشناسی تحولی؛ رشد در گستره زندگی از لقاح تا کودکی، 1399ش، ج1، ص162.</ref> از نظر بعضی حکیمان طب سنتی ایران، تغذیه از شیر مادر بیش از دو سال به مزاج طفل آسیب میرساند.<ref>حسنزاده آملی، سدرة المنتهی فی تفسیر قرآن المصطفی، 1388ش، ج1، ص283.</ref> | ||
== چالشها == | == چالشها == | ||
[[پرونده:شیردهی مادر۳.png|جایگزین=شیردهی به نوزاد کودک با شیشه شیر|بندانگشتی|شیردهی به نوزاد کودک با شیشه شیر]] | |||
امروزه تغذیه انحصاری با شیر [[مادر در سیاست اجتماعی جهانی|مادر]] در بسیاری از کشورها از جمله ایران روند کاهشی دارد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص177.]</ref> در یک مطالعهٔ صورتگرفته در سطح ملی، میزان تغذیهٔ انحصاری با شیر مادر در ایران ۴۵٫۹ درصد بیان شده است که نسبت به مطالعات گذشته نشانگر روند کاهشی آن است. شاغل بودن مادر،<ref>[https://sid.ir/paper/1134562/fa اسماعیلی و دیگران، «تغذیه انحصاری با شیر مادر تا 6 ماهگی شیرخوار و عوامل اجتماعی و جمعیت شناختی مؤثر بر آن در ایران»، 1401ش، ص793.]</ref> احساس ضعف و ناتوانی پس از زایمان،<ref>جعفری اصل و دیگران، «عوامل مرتبط با تداوم تغذیه کودکان با شیر مادر»، 1393ش، ص4.</ref> تبلیغات گستردهٔ شرکتهای تولیدکنندهٔ شیرخشک در تغییر فرهنگ شیردهی مادران،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1029338/تغذیه-با-شیر-مادر-در-پزشکی-و-اموزه-های-اسلامی جمیل الحیال، «تغذیه با شیر مادر در پزشکی و آموزههای اسلامی»، 1386ش، ص23.]</ref> فاصلهٔ کم بین دو زایمان، نارسبودن نوزاد، کمبودن شیر مادر، بیمار بودن مادر یا نوزاد، حساسیت نوزاد به شیر مادر، مشکل جسمی نوزاد، جدایی کودک از مادر،<ref>[https://jmums.mazums.ac.ir/article-1-436-fa.html جلاهی و دیگران، «بررسی علل تغذیه با شیر مصنوعی در شیرخواران زیر 6 ماه تحت پوشش مراکز بهداشتی-درمانی استان مازندران سال 1382»، 1384ش، ص113.]</ref> مشکلات پستان، مصرف آنتیبیوتیک، مشکلات خانوادگی و ناراحتیهای روانی از عوامل اثرگذار بر کاهش شیردهی ذکر شده است.<ref>عزالدین زنجانی و دیگران، «پایش کیفی عوامل مؤثر بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و تداوم آن در مناطق شهری و روستایی کشور در سال 1379»، 1381ش، ص137.</ref> | امروزه تغذیه انحصاری با شیر [[مادر در سیاست اجتماعی جهانی|مادر]] در بسیاری از کشورها از جمله ایران روند کاهشی دارد.<ref>[https://rahbordfarhangi.csr.ir/article_123265_0d36e8fad92e720edc6ce0f28f3ed3e6.pdf الهیدوست و ربانی، «تحلیل کیفی پیوند حمایت اجتماعی و تغذیه با شیر مادر در بین مادران شاغل شهر اصفهان»، 1393ش، ص177.]</ref> در یک مطالعهٔ صورتگرفته در سطح ملی، میزان تغذیهٔ انحصاری با شیر مادر در ایران ۴۵٫۹ درصد بیان شده است که نسبت به مطالعات گذشته نشانگر روند کاهشی آن است. شاغل بودن مادر،<ref>[https://sid.ir/paper/1134562/fa اسماعیلی و دیگران، «تغذیه انحصاری با شیر مادر تا 6 ماهگی شیرخوار و عوامل اجتماعی و جمعیت شناختی مؤثر بر آن در ایران»، 1401ش، ص793.]</ref> احساس ضعف و ناتوانی پس از زایمان،<ref>جعفری اصل و دیگران، «عوامل مرتبط با تداوم تغذیه کودکان با شیر مادر»، 1393ش، ص4.</ref> تبلیغات گستردهٔ شرکتهای تولیدکنندهٔ شیرخشک در تغییر فرهنگ شیردهی مادران،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1029338/تغذیه-با-شیر-مادر-در-پزشکی-و-اموزه-های-اسلامی جمیل الحیال، «تغذیه با شیر مادر در پزشکی و آموزههای اسلامی»، 1386ش، ص23.]</ref> فاصلهٔ کم بین دو زایمان، نارسبودن نوزاد، کمبودن شیر مادر، بیمار بودن مادر یا نوزاد، حساسیت نوزاد به شیر مادر، مشکل جسمی نوزاد، جدایی کودک از مادر،<ref>[https://jmums.mazums.ac.ir/article-1-436-fa.html جلاهی و دیگران، «بررسی علل تغذیه با شیر مصنوعی در شیرخواران زیر 6 ماه تحت پوشش مراکز بهداشتی-درمانی استان مازندران سال 1382»، 1384ش، ص113.]</ref> مشکلات پستان، مصرف آنتیبیوتیک، مشکلات خانوادگی و ناراحتیهای روانی از عوامل اثرگذار بر کاهش شیردهی ذکر شده است.<ref>عزالدین زنجانی و دیگران، «پایش کیفی عوامل مؤثر بر تغذیه انحصاری با شیر مادر و تداوم آن در مناطق شهری و روستایی کشور در سال 1379»، 1381ش، ص137.</ref> | ||
