جز حمید فاضل صفحهٔ پیشنویس:سرمهدوزی را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به سرمهدوزی منتقل کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''سرمهدوزی؛''' دوخت رشتههای فلزی روی پارچه برای ایجاد طرح و نقش. | '''سرمهدوزی؛''' دوخت رشتههای فلزی روی پارچه برای ایجاد طرح و نقش. | ||
سرمهدوزی از دوختهای اصیل ایرانی است که در همهٔ ادوار تاریخی ایران رواج داشته است. شکوفایی این هنر به [[ | سرمهدوزی از دوختهای اصیل ایرانی است که در همهٔ ادوار تاریخی ایران رواج داشته است. شکوفایی این هنر به دوره [[صفویه]] برمیگردد؛ در این دوره یکی از ارزشمندترین پردههای [[کعبه|خانهٔ خدا]] با نقوش محرابی و حیوانی، مزین به سرمهدوزی، در [[ایران]] ساخته شد. سرمهدوزی دارای طرحها و نقشهای متعددی است که از آن برای تزیین انواع پوشاک و منسوجات استفاده میشود. | ||
== تعریف == | == تعریف == | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
قدمت هنر سرمهدوزی به سه هزار سال قبل برمیگردد.<ref>{{پک|اسعدی|1400|ک=وبسایت بتهجقه|ف=هنر سرمهدوزی چیست؟}}</ref> پیش از [[ورود اسلام به ایران]]، سرمهدوزی رایج بوده و اغلب از طرحهای انتزاعی در این دوختها استفاده میشده است.<ref>{{پک|حسنبیگی|1365|ک=مروری بر صنایع دستی ایران|ص=263}}</ref> در این دوره، طرحهای سرمهدوزی به شکل برگ مو یا پیچک بودند که از قرن سوم در جنوب روسیه بهدست آمده بود.<ref name=":02">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریهٔ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعهٔ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=108}}</ref> هنر سرمهدوزی در دورهٔ [[اشکانیان]] و سلوکیان نیز همچنان رایج بود. در دورهٔ اشکانیان این هنر همراه با دیگر دوختهای تزیینی به کشورهای دیگر صادر میشد.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> در دورهٔ [[ساسانیان|ساسانی]] نیز این هنر ادامه داشت. در دورهٔ صدر اسلام هنرهای سنتی برای مدتی دچار افول شد و نمونههای سرمهدوزی تا دورهٔ [[سلجوقیان|سلجوقی]] توسط نگارندگان مشاهده نشد. در دورهٔ سلجوقی پارچههای سرمهدوزی شبیه نمونههای مورد استفاده در دورهٔ ساسانی وجود داشته که همراه با سایر رودوزیها مانند [[گلابتوندوزی]]، [[ابریشمدوزی]] و [[دهیکدوزی]] تزیین میشده است.<ref name=":022">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریهٔ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعهٔ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=108}}</ref> | قدمت هنر سرمهدوزی به سه هزار سال قبل برمیگردد.<ref>{{پک|اسعدی|1400|ک=وبسایت بتهجقه|ف=هنر سرمهدوزی چیست؟}}</ref> پیش از [[ورود اسلام به ایران]]، سرمهدوزی رایج بوده و اغلب از طرحهای انتزاعی در این دوختها استفاده میشده است.<ref>{{پک|حسنبیگی|1365|ک=مروری بر صنایع دستی ایران|ص=263}}</ref> در این دوره، طرحهای سرمهدوزی به شکل برگ مو یا پیچک بودند که از قرن سوم در جنوب روسیه بهدست آمده بود.<ref name=":02">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریهٔ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعهٔ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=108}}</ref> هنر سرمهدوزی در دورهٔ [[اشکانیان]] و سلوکیان نیز همچنان رایج بود. در دورهٔ اشکانیان این هنر همراه با دیگر دوختهای تزیینی به کشورهای دیگر صادر میشد.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> در دورهٔ [[ساسانیان|ساسانی]] نیز این هنر ادامه داشت. در دورهٔ صدر اسلام هنرهای سنتی برای مدتی دچار افول شد و نمونههای سرمهدوزی تا دورهٔ [[سلجوقیان|سلجوقی]] توسط نگارندگان مشاهده نشد. در دورهٔ سلجوقی پارچههای سرمهدوزی شبیه نمونههای مورد استفاده در دورهٔ ساسانی وجود داشته که همراه با سایر رودوزیها مانند [[گلابتوندوزی]]، [[ابریشمدوزی]] و [[دهیکدوزی]] تزیین میشده است.<ref name=":022">{{پک|زکریایی کرمانی|قاسمی فلاورجانی|1402|ک=نشریهٔ هنرهای صناعی ایران|ف=مطالعهٔ هنر سرمهدوزی استان اصفهان با رویکرد آیندهپژوهی|ص=108}}</ref> | ||
در دورهٔ [[تیموریان | در دورهٔ [[تیموریان]] از سرمهدوزی در تزیینات [[پرده کعبه]] استفاده شده است. در این دوره، سورههای کوتاه و آیاتی از قرآن را با خطوط ریحان، ثلث، نسخ، رقاع و توقیع سرمهدوزی میکردند؛ بهطوریکه ابتدا روی نوشته را با نخ ضخیمی مانند قیطان میپوشاندند و سپس روی آن را با نخ سرمه ساقهدوزی میکردند تا جلای خاصی به آن ببخشد. این پرده اکنون در [[موزه ملی ایران]] نگهداری میشود.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | ||
اوج هنر و شکوفایی سرمهدوزی مربوط به | اوج هنر و شکوفایی سرمهدوزی مربوط به دوره [[صفویه]] بوده است. در این دوره یکی از فاخرترین پردههای کعبه در ایران ساخته شد. این پرده با نقوش محرابی و حیوانی نقشپردازی شده و با سایر دوختها از قبیل گلابتوندوزی، [[پیلهدوزی]]، دهیکدوزی و ملیلهدوزی تزیین شده است. این پرده اکنون در موزهٔ هنرهای تزیینی ایران نگهداری میشود.<ref>{{پک|سیدصدر|1388|ک=دایرةالمعارف هنرهای صنایع دستی و حرف مربوط به آن|ص=198}}</ref> | ||
در دورههای | در دورههای [[افشاریه]]، [[زندیه]] و [[قاجاریه]] کیفیت نخ سرمه نسبت به دورههای قبل کمتر شد؛ اما تعداد آثار باقیمانده نشاندهندهٔ رواج این هنر است.<ref>{{پک|صحافی|۱۳۹۹|ک=انجمن نیوز (پایگاه خبری انجمن تاریخ ومیراث ایرانیان)|ف=نگاهی به هنرهای سنتی ایران- سرمهدوزی ((خراسان جنوبی))}}</ref> | ||
در دورهٔ پهلوی سرمهدوزی در لباس اشراف و ثروتمندان بهکار میرفت. یک نمونه از آن، قبای [[اشرف پهلوی]] است که در [[مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد|مجموعهٔ فرهنگی تاریخی سعدآباد]] نگهداری میشود. در این دوره سرمهدوزی علاوهبر تزیین لباس اشراف در وسایل روزمرهٔ مردم بهصورت رومیزی و [[جهیزیه|جهیزیهٔ]] بانوان نیز بهکار میرفت.<ref name=":024">{{پک|موسوی|زکریایی کرمانی|1400|ک=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|ف=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|ص=10}}</ref> | در دورهٔ پهلوی سرمهدوزی در لباس اشراف و ثروتمندان بهکار میرفت. یک نمونه از آن، قبای [[اشرف پهلوی]] است که در [[مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد|مجموعهٔ فرهنگی تاریخی سعدآباد]] نگهداری میشود. در این دوره سرمهدوزی علاوهبر تزیین لباس اشراف در وسایل روزمرهٔ مردم بهصورت رومیزی و [[جهیزیه|جهیزیهٔ]] بانوان نیز بهکار میرفت.<ref name=":024">{{پک|موسوی|زکریایی کرمانی|1400|ک=کنفرانس بینالمللی علوم انسانی، اجتماعی و سبک زندگی|ف=مردمشناسی رودوزیهای سنتی اصفهان (بررسی نمونه موردی، زردوزی، سرمهدوزی و نقدهدوزی)|ص=10}}</ref> | ||
