ذی‌الحجه: تفاوت میان نسخه‌ها

ذی‌حجه، دوازدهمین و آخرین ماه از ماه‌های دوازدگانة قمری و از ماه‌های حرام در [[فرهنگ اسلامی]] است که بین ماه‌های ذی‌قعده و محرم قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسک و مناسبت‌های مذهبی همچون عرفه، عید قربان، مناسک حج و واقعه غدیر، این ماه از اهمیت و جایگاه بالایی نزد مسلمانان به‌ویژه شیعیان، برخوردار است.

واژهٔ عربی ذی‌حجه، از ریشهٔ «ح‌ج‌ج» به‌معنای قصد کردن، زیارت کردن و برپا کردن جشن است. این معانی، ناظر به مناسک حج و خروج مردم از شهرها و خانه‌های خود به قصد انجام مناسک حج هستند.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13564 قاسملو و کثیری بیدهندی، «ذیحجة»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

مناسک حج از مهم‌ترین عبادت‌های اجتماعی مسلمانان است که حتی پیش از اسلام نیز در همین ماه برگزار می‌شد و به همین دلیل، این ماه را ذی‌حجه نامیده‌اند.<ref>مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۱۸۹.</ref>این ماه به‌نام‌های ذی‌الحجه، ذوالحجه و ذوالحجة الحرام نیز آمده<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13564 قاسملو و کثیری بیدهندی، «ذیحجة»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> و جزء چهار ماه حرام (ذی‌قعده، ذی‌حجه، محرم و رجب) است که هرگونه جنگ و خونریزی در آن حرام است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۱۴۰۴ق، ج۲۱، ص32.</ref>

در دوران جاهلیت ماه‌های حرام از دهم ذی‌حجه آغاز و ماه‌های محرم، صفر، ربیع‌الاول و ده روز از ربیع‌الثانی را شامل می‌شده است. مدت روزهای این ماه نیز قراردادی و توافقی ۲۹ روز بوده اما بعد از اسلام مثل دیگر ماه‌های قمری بر اساس رؤیت هلال، ۲۹ یا ۳۰ روز است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=13564 قاسملو و کثیری بیدهندی، «ذیحجة»، دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

ماه ذی‌حجه، از ماه‌های بافضیلت قمری است؛ در روایات اسلامی بر حفظ حرمت این ماه و عبادت در آن، به‌ویژه در دههٔ اول آن تأکید زیادی شده است. در برخی روایات، مراد از شب‌های ده‌گانه‌ای که در قرآن، به آن قسم یاد شده،<ref>سورهٔ فجر، آیهٔ 1.</ref> ده شبانه‌روز نخست ماه ذی‌حجه دانسته شده است.<ref>قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۴۱۹؛ طوسی، مصباح المتهجّد، ۱۴۱۱ق، ص۶۷۱.</ref>در روایتی از پیامبر اکرم نقل شده است که فضیلت عبادت و کار نیک در دههٔ اوّل ماه ذی‌حجه بیش از سایر ایام است.<ref>سید بن طاووس، الاقبال بأعمال الحسنه، 1376ش، ص۳۱۷.</ref>ثواب روزهٔ این ایام نیز معادل آزاد کردن صد بنده، انفاق صد شتر و صد اسب در راه خدا و کفارهٔ شصت سال گناهان اعلام شده است.<ref>ابن‌بابویه، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، 1406ق، ص73.</ref>

ازدواج [[امام علی]] و [[حضرت فاطمه]] (۱ ذی‌حجه ۲ق).

شهادت [[امام محمد باقر]] (۷ ذی‌حجه ۱۱۴ق).

حرکت [[امام حسین]] از مکه به عراق (۸ ذی‌حجه ۶۰ق).

ماه ذی‌حجه به‌دلیل مناسک عبادی و مناسبت‌های مذهبی که در آن وجود دارد، از اهمیت خاصی نزد مسلمانان برخوردار است. در فرهنگ اسلامی، روز دهم این ماه عید قربان نام‌گذاری شده است. در این روز ادارات تعطیل بوده و مسلمانان در کشورهای مختلف با تزئین و چراغانی‌کردن مساجد و اماکن مذهبی، پوشیدن لباس نو، پخش شیرینی و دیدوبازدید، این روز را جشن می‌گیرند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1397327/عید-سعید-قربان-در-کشورهای-مختلف «عید قربان در کشورهای مختلف»، خبرگزاری مشرق.]</ref>برگزاری نماز عید در مساجد و قربانی کردن حیواناتی مانند گاو، گوسفند و شتر و توزیع گوشت آن میان فقرا و مستمندان از دیگر سنت‌های مسلمانان در روز عید قربان است.<ref>[https://www.rouydad24.ir/fa/news/270556/سنت‌های-جالب-کشورهای-مسلمان-برای-عید-قربان «سنت‌های جالب کشورهای مسلمان برای عید قربان»، رویداد24.]</ref>

عید غدیر خم (هجدهم ذی‌حجه) از دیگر مناسبت‌های مذهبی در این ماه است که شیعیان با چراغانی کردن مساجد و مکان‌های مذهبی، برپایی مجالس سخنرانی، اجرای سرود، مولودی‌خوانی و شعرخوانی در فضایل و مناقب امام علی، آن را جشن می‌گیرند. برگزاری مراسم عروسی، جشن و سرور، پخش شربت و شیرینی، اطعام، هدیه دادن و رفتن به منازل سادات و بزرگان دینی از دیگر آداب‌ورسوم شیعیان در شب و روز هجدهم ذی‌حجه (عید غدیر) است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/8227/109283/عید-غدیر-در-کشور-های-اسلامی دوران، «عید غدیر در کشورهای اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

ماه ذی‌حجه در اشعار شعرای فارسی‌زبان مورد توجه بوده است. خاقانی در قصیده‌ای چنین سروده است:<ref>[https://ganjoor.net/khaghani/divankh/ghetekh/sh95 خاقانی، دیوان اشعار، «قطعات» شماره 95، گنجور.]</ref>