جز ویکی سازی و تمیزکاری |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br> | <big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br> | ||
جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمان|مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبکزندگی اسلامی دارد. این روز در سبکزندگی مؤمنانه، مقدس محسوب میشود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینهسازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آدابورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشنها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمانهای دیگر، فراهم میکند. | جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمان|مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبکزندگی اسلامی دارد. این روز در سبکزندگی مؤمنانه، مقدس محسوب میشود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینهسازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آدابورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشنها، دیدوبازدید از اقوام، [[عیادت]] بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، [[تفریح]] در طبیعت و رفتن به [[زیارت]] اهل قبور را بیشر از زمانهای دیگر، فراهم میکند. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
| خط ۱۶: | خط ۱۶: | ||
==ویژگیها== | ==ویژگیها== | ||
# در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است: | # در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است: | ||
# اگر كسی در روز جمعه فوت كند، به شرط معرفت به حق اهلبیت | # اگر كسی در روز جمعه فوت كند، به شرط معرفت به حق [[اهلبیت]]، از [[عذاب قبر]] در امان میماند؛ | ||
# خیر و كرامت برای بهشتیان افزایش مییابد؛ | # خیر و كرامت برای بهشتیان افزایش مییابد؛ | ||
# ارواح مؤمنان، بازماندگان خود را زیارت میكنند؛ | # ارواح مؤمنان، بازماندگان خود را زیارت میكنند؛ | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br> | الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br> | ||
کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br> | کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br> | ||
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز | طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و [[غسل جمعه]] و [[نماز جمعه]] برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی [[عید قربان]] و [[عید فطر]] اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ <br> | ||
ابنماجه، سنن بهتحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br> | ابنماجه، سنن بهتحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br> | ||
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن ابیشیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br> | طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن ابیشیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br> | ||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
# دعا و طلب مغفرت از خداوند؛ | # دعا و طلب مغفرت از خداوند؛ | ||
# فراگیری [[دین]]؛ | # فراگیری [[دین]]؛ | ||
# انتظار فرج امام زمان و دعا برای ظهور او؛ | # [[انتظار]] فرج [[امام مهدی|امام زمان]] و دعا برای [[ظهور امام مهدی|ظهور]] او؛ | ||
# خواندن دعای سِمات در هنگام غروب؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | # خواندن دعای سِمات در هنگام غروب؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
# خواندن دعای ندبه در صبح جمعه.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D8%AF%D8%A8%D9%87 «دعای ندبه»، وبسایت ویکی فقه.]</ref> | # خواندن [[دعای ندبه]] در صبح جمعه.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D8%AF%D8%A8%D9%87 «دعای ندبه»، وبسایت ویکی فقه.]</ref> | ||
===2. آداب روز جمعه=== | ===2. آداب روز جمعه=== | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۴: | ||
==جمعه در قرآن== | ==جمعه در قرآن== | ||
در | در [[سوره جمعه]]، آیاتی وجود دارد که به تشریح [[نماز جمعه]]، بهعنوان اصلیترین آیین این روز پرداخته است.<ref>سوره جمعه، آیات 9-11.</ref> برخی مفسران، در تفسیر آیۀ سوم [[سوره بروج]] (وَ شاهِـدٍ وَ مَشْهودٍ) اعلام کردهاند که واژۀ شاهد به «[[عید قربان]]» و واژۀ مشهود به «جمعه» اشاره دارد.<ref>شافعی، الام، ۱۴۰۰ق، ج1، ص217؛ <br> | ||
طبری، تفسیر، ۱۴۰۵ق.، ج30، ص164.</ref> | طبری، تفسیر، ۱۴۰۵ق.، ج30، ص164.</ref> | ||
==نماز جمعه== | ==نماز جمعه== | ||
{{اصلی|نماز جمعه}} | |||
روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، بهعنوان جایگزینی برای نماز ظهر بهحساب میآید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج1، ص408؛ <br> | روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، بهعنوان جایگزینی برای نماز ظهر بهحساب میآید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابنقدامه، المغنی، بیتا، ج1، ص408؛ <br> | ||
ابننجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: ۱. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ ۲. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ <br> | ابننجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: ۱. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ ۲. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ <br> | ||
| خط ۷۷: | خط ۷۹: | ||
==غسل جمعه== | ==غسل جمعه== | ||
{{اصلی|غسل جمعه}} | |||
از دیگر آیینهای مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابنقاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br> | از دیگر آیینهای مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابنقاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br> | ||
سرخسی، المبسوط، ۱۴۰۶ق، ج1، ص89.</ref> برخی فقیهان، غسل جمعه را مستحب و برخی دیگر آن را واجب دانستهاند.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص209 و 607؛ <br> | سرخسی، المبسوط، ۱۴۰۶ق، ج1، ص89.</ref> برخی فقیهان، غسل جمعه را مستحب و برخی دیگر آن را واجب دانستهاند.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص209 و 607؛ <br> | ||
| خط ۸۲: | خط ۸۵: | ||
ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص164؛ <br> | ابـنرشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص164؛ <br> | ||
علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج1، ص318؛ <br> | علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج1، ص318؛ <br> | ||
مدرسی طباطبایی، مقدمهای بر فقه شیعه، ۱۳۶۸ش، ص295.</ref> | مدرسی طباطبایی، مقدمهای بر فقه شیعه، ۱۳۶۸ش، ص295.</ref> | ||
==ظهور امام زمان== | ==ظهور امام زمان== | ||
[[شیعیان]] با تکيه بر روایات، بر این باورند که [[امام زمان]] (امام دوازدهم [[شیعیان]]) در روز جمعه ظهور میکند.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص467.</ref> بههمین دلیل، در این روز، شیعیان به خواندن دعای فرج، زیارات و ادعیۀ مربوط به امام زمان میپردازند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۴ق، ص۵۹ و ۵۴۱.</ref><br> | [[شیعیان]] با تکيه بر روایات، بر این باورند که [[امام زمان]] (امام دوازدهم [[شیعیان]]) در روز جمعه ظهور میکند.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص467.</ref> بههمین دلیل، در این روز، شیعیان به خواندن دعای فرج، زیارات و ادعیۀ مربوط به امام زمان میپردازند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۴ق، ص۵۹ و ۵۴۱.</ref><br> | ||
| خط ۹۰: | خط ۹۴: | ||
===2. ظرفیتسازی رسانهای و سیاسی=== | ===2. ظرفیتسازی رسانهای و سیاسی=== | ||
حاکمان [[مسلمان]] از فرصت عبادی روز جمعه، بهویژه از خطبههای نماز | حاکمان [[مسلمان]] از فرصت عبادی روز جمعه، بهویژه از خطبههای [[نماز جمعه]]، برای این موارد استفاده میکردند: اعلام تغییر خلیفه، سلطان یا حاكمان ردههای پایینتر، ولایتعهدی، گرفتن بیعت از مردم، اعلام براندازی، شورش یا استقلال و خودمختاری، عزل و نصب كارگزاران ارشد، اعلام فرمانهای حكومتی، ضرب سكۀ جدید، لعن مخالفان و معرفی مدرّسان جدید برای مدرسههای بزرگ.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
===3. اقتصاد و تجارت=== | ===3. اقتصاد و تجارت=== | ||
در شهرهایی كه در آنها نماز جمعه برگزار میشد، جمعهبازاری نیز برپا میشد كه بیشتر از بازارهای دیگر در ایام هفته مورد استقبال قرار میگرفت؛ زیرا روستاییان و ساكنان اطراف شهرها، در این روز، هم به عبادت میپرداختند و هم خریدهای هفتگی خود را انجام میدادند. بههمین دلیل، ساختن بازار در كنار [[مساجد]] جمعه یک تدبیر تجاری بود. همچنین، در شهرهای كوچک و روستاها نیز برپایی جمعهبازارهای محدودتر بهعنوان نیازی هفتگی، معمول بوده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | در شهرهایی كه در آنها نماز جمعه برگزار میشد، جمعهبازاری نیز برپا میشد كه بیشتر از بازارهای دیگر در ایام هفته مورد استقبال قرار میگرفت؛ زیرا روستاییان و ساكنان اطراف شهرها، در این روز، هم به عبادت میپرداختند و هم خریدهای هفتگی خود را انجام میدادند. بههمین دلیل، ساختن بازار در كنار [[مساجد]] جمعه یک تدبیر تجاری بود. همچنین، در شهرهای كوچک و روستاها نیز برپایی جمعهبازارهای محدودتر بهعنوان نیازی هفتگی، معمول بوده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۲۱: | ||
# جمعه «سنگین» است و كارها در این روز به كندی به انجام میرسند؛ | # جمعه «سنگین» است و كارها در این روز به كندی به انجام میرسند؛ | ||
# چیدن سفرۀ [[حضرت رقیه]] در سه شب جمعۀ متوالی و نذر آجیل مشكلگشا در سه، پنج یا هفت شب جمعۀ آخر ماه؛ | # چیدن سفرۀ [[حضرت رقیه]] در سه شب جمعۀ متوالی و نذر آجیل مشكلگشا در سه، پنج یا هفت شب جمعۀ آخر ماه؛ | ||
# نذرِ چهل صبح جمعه زیارت [[ | # نذرِ چهل صبح جمعه [[زیارت]] [[حرم عبدالعظیم حسنی]] در [[ری]] برای حصول حاجات. | ||
# در علم تعبیرخواب، این باور وجود داشت كه اگر كسی جمعه یا نماز جمعه را خواب ببیند، تعبیر آن، این است كه امور او اصلاح و کارهای او آسان و بابرکت شده و یا به سفری پر بركت خواهد رفت؛ | # در علم تعبیرخواب، این باور وجود داشت كه اگر كسی جمعه یا [[نماز جمعه]] را خواب ببیند، تعبیر آن، این است كه امور او اصلاح و کارهای او آسان و بابرکت شده و یا به سفری پر بركت خواهد رفت؛ | ||
# همچنین اعتقاد بر این بود كه جمعه در [[قیامت]]، برای كسانی كه آن را ارج مینهند بهصورتِ جوانی زیبا متجسم خواهد شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | # همچنین اعتقاد بر این بود كه جمعه در [[قیامت]]، برای كسانی كه آن را ارج مینهند بهصورتِ جوانی زیبا متجسم خواهد شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمانستایش و موسیپور، «جمعه»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
==اعمال مکروه در جمعه== | ==اعمال مکروه در جمعه== | ||
# [[حجامت]] كردن؛ | # [[حجامت]] كردن؛ | ||
