روز جهانی معلولان: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ۶ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۱

روز جهانی معلولان؛ مناسبتی بین‌المللی برای حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت.

روز جهانی معلولان، همزمان با ۱۲ آذر و ۳ دسامبر، گرامی داشته می‌شود. این روز را مناسبتی سالانه برای ارتقای حقوق و رفاه افراد دارای معلولیت می‌دانند. روز جهانی معلولان به‌عناون نماد توانمندی افراد دارای نیازهای ویژه، پاسداشت ارزش‌های انسانی بدون توجه به محدودیت‌های جسمی و فرصتی برای سوق دادن اذهان عمومی به باور این توانمندی‌ها شناخته می‌شود. پیشینهٔ بین‌المللی، اهداف بنیادی، برنامه‌های اجرایی و شعارهای سالانه، ابعاد مختلف این مناسبت را در راستای تحقق شمول اجتماعی و برابرسازی فرصت‌ها تبیین می‌کنند.

معرفی

روز جهانی معلولان در تقویم ایران با ۱۲ آذر و در تقویم میلادی با ۳ دسامبر تعیین شده است.^[۱] این مناسبت که از سوی سازمان ملل متحد نام‌گذاری شده، به ترویج حقوق و بهبود شرایط زندگی افراد دارای معلولیت اختصاص دارد. محور اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ مسائل معلولیت، تقویت درک جامعه و جلب حمایت از کرامت و مشارکت این افراد در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است.^[۲]

تاریخچه

شکل‌گیری نگاه جهانی به پدیدهٔ معلولیت و ضرورت تخصیص روزی بین‌المللی برای آن، به پیامدهای انسانی و اجتماعی دو جنگ جهانی بازمی‌گردد. گسترش نارسایی‌های جسمی و روانی ناشی از جنگ‌ها و تحولات اقتصادی، معلولیت را به موضوعی مهم در مناسبات اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد.^[۳] پس از آن، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲م، روز سوم دسامبر را به‌عنوان روز جهانی معلولان تعیین کرد. پیش از این اقدام، سازمان ملل سال ۱۹۸۱م را به‌عنوان سال جهانی معلولان و بازهٔ زمانی ۱۹۸۳م تا ۱۹۹۲م را به‌عنوان دههٔ جهانی معلولان اعلام کرده بود.^[۴] همچنین منشور سال ۱۹۸۲م سازمان ملل متحد، این مناسبت را برآمده از نیازهای حقوقی معلولان می‌داند و بر لزوم برخورداری آنها از امکانات آموزشی، بهداشتی، مسکن، اشتغال و تفریح در کنار سایر افراد جامعه تأکید می‌کند.^[۵]

اهداف

روز جهانی معلولان با هدف افزایش آگاهی دربارهٔ حقوق، توانمندی‌ها و نیازهای افراد دارای معلولیت نام‌گذاری شده است.^[۶] از مهم‌ترین اهداف این مناسبت، آشنا کردن جامعه با مسائل و حقوق افراد دارای معلولیت،^[۷] معرفی توانمندی‌ها و دستاوردهای آنان و مقابله با کلیشه‌های نادرست،^[۸] گسترش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن محیط‌های مناسب و دسترس‌پذیر،^[۹] تأکید بر رفع موانع آموزشی، شغلی و اجتماعی،^[۱۰] بهبود دسترسی آنان به آموزش، اشتغال و خدمات بهداشتی^[۱۱] و توجه به چالش‌های زنان و دختران دارای معلولیت است.^[۱۲]

برنامه‌ها و شعارهای سالانه

سطح بین‌المللی

برنامهٔ اصلی گرامی‌داشت این روز سالانه در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک با برگزاری نشست‌های رسمی، میزگردهای تخصصی و رویدادهای فرهنگی همراه است. هم‌زمان، دولت‌های عضو، سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی در سراسر جهان اقدامات گوناگونی را برای ارتقای حقوق افراد دارای معلولیت سازمان‌دهی می‌کنند. همچنین، سازمان ملل متحد در ژوئن ۲۰۱۹م، استراتژی شمول معلولان را با هدف ارتقای استانداردهای عملکردی در تمام ارکان اجرایی خود تدوین کرد. بر پایهٔ این طرح، تحقق کامل حقوق معلولان بخش جدانشدنی از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادی است. گزارش‌های این سازمان بر ضرورت تسریع در اجرای سیاست‌های حمایتی و تأمین مالی برای دستیابی به اهداف توسعهٔ پایدار تا سال ۲۰۳۰م تأکید دارند.^[۱۳]

سطح ملی

در ایران، نهادهای متولی و دستگاه‌های فرهنگی با انتشار پیام‌ها و اجرای برنامه‌های متنوع این مناسبت را گرامی می‌دارند:

نهادهایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با ارج نهادن به توانمندی‌های افراد دارای نیازهای ویژه، رویدادهایی همچون جشنوارهٔ ملی رویش^[۱۴] را برای نمایش استعدادها، ارتقای دسترس‌پذیری و ترویج عدالت فرهنگی برگزار می‌کنند.^[۱۵] همچنین سازمان آموزش و پرورش استثنایی نمایشگاه‌هایی از دستاوردهای این قشر برپا می‌سازد.^[۱۶]
این مناسبت فرصتی سالانه برای ارزیابی میزان تحقق عدالت اجتماعی است.^[۱۷] تشکل‌های مدنی از جمله جامعهٔ معلولین ایران از این روز برای پیگیری مطالبات قانونی، نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان استفاده می‌کنند. مناسب‌سازی شهری، پوشش بیمه‌ای خدمات توان‌بخشی، تأمین مسکن و ثبات شغلی از مهم‌ترین خواسته‌های این تشکل‌ها است.^[۱۸]
مؤسسات خیریه و مراکز غیردولتی نیز از این روز برای آگاهی‌بخشی دربارهٔ اهمیت خدمات کاردرمانی، حمایت‌های روان‌پزشکی و ایجاد محیط‌های امن آموزشی بهره می‌گیرند.^[۱۹]

شعارهای سالانه

سازمان ملل متحد برای هر دوره از این روز، شعارها و محورهای ویژه‌ای تعیین می‌کند تا سمت‌وسوی اقدامات بین‌المللی را مشخص سازد. این محورها مواردی مانند تقویت نقش رهبری افراد دارای معلولیت در تصمیم‌گیری‌ها، بسترسازی برای آینده‌ای عادلانه و توسعه جوامع فراگیر را در بر می‌گیرند تا برنامه‌ریزی‌ها به‌سمت رفع موانع فیزیکی و ساختاری هدایت شوند.^[۲۰]

سال	شعار سالانه روز جهانی معلولان
۱۹۹۸م	هنر، فرهنگ و زندگی مستقل
۱۹۹۹م	دسترسی برای همه در هزاره جدید
۲۰۰۰م	ساخت فناوری اطلاعات برای همه
۲۰۰۱م	مشارکت کامل و برابری، نیاز به رویکردهای جدید برای ارزیابی پیشرفت و نتایج
۲۰۰۲م	زندگی مستقل و معاش پایدار
۲۰۰۳م	صدای خودمان
۲۰۰۴م	هیچ چیز دربارهٔ ما بدون ما تصمیم‌گیری نشود
۲۰۰۵م	حقوق افراد معلول، عمل در توسعه
۲۰۰۶م	قابلیت دسترسی الکترونیکی
۲۰۰۷م	کار مناسب برای افراد معلول
۲۰۰۸م	پیمان حقوق افراد معلول، شان و عدالت برای همه ما
۲۰۰۹م	ساختن اهداف توسعه هزاره قابل دسترس، تقویت قدرت افراد معلول و جوامع آن‌ها
۲۰۱۰م	حفظ وعده، گنجاندن معلولیت در اهداف توسعه هزاره
۲۰۱۱م	همراهی برای دنیای بهتر، گنجاندن افراد معلول در توسعه
۲۰۱۲م	برداشتن موانع برای ایجاد جامعه جاویدان و قابل دسترس برای همه
۲۰۱۳م	شکستن موانع، باز کردن درها، برای جامعه پایدار و توسعه برای همه
۲۰۱۴م	توسعه پایدار، وعده فناوری
۲۰۱۵م	اهمیت گنجاندن، دسترسی و قدرت برای افراد با توانمندی‌های مختلف
۲۰۱۶م	دستیابی به ۱۷ هدف برای آینده مورد انتظار
۲۰۱۷م	تحول به سمت جامعه پایدار و مقاوم برای همه
۲۰۱۸م	تقویت افراد معلول و اطمینان از جامعیت و برابری
۲۰۱۹م	ترویج مشارکت افراد معلول و رهبری آن‌ها در برنامه توسعه ۲۰۳۰
۲۰۲۰م	بازسازی بهتر به سوی دنیای پس از کرونا، جامعه‌پذیر، دسترس‌پذیر و پایدار
۲۰۲۱م	رهبری و مشارکت افراد معلول به سوی دنیای پس از کرونا
۲۰۲۲م	راهکارهای تحول‌آفرین برای توسعه جامع و نقش نوآوری در افزایش دسترسی
۲۰۲۳م	متحد در اقدام برای نجات و دستیابی به اهداف توسعه پایدار برای افراد دارای معلولیت
۲۰۲۴م	تقویت رهبری افراد دارای معلولیت برای آینده‌ای فراگیر و پایدار
۲۰۲۵م	پرورش جوامع فراگیر برای معلولان جهت پیشبرد پیشرفت اجتماعی^[۲۱]

پانویس

↑ پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان.
↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
↑ «روز جهانی معلولین»، خبرگزاری تبیان.
↑ «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیرین سلامت.
↑ محمدی، «روز جهانی معلولان»، مجلهٔ گلبرگ.
↑ «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیرین سلامت.
↑ پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان.
↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
↑ «روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش»، خبرگزاری شرق.
↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
↑ «روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت.
↑ «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش.
↑ «فراخوان سومین جشنوارهٔ ملی رویش منتشر شد»، خبرگزاری مهر.
↑ «روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به توانایی‌های افراد دارای نیازهای ویژه»، پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
↑ «آشنایی با روز جهانی معلولان»، خبرگزاری همشهری.
↑ «پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.
↑ «پیام جامعهٔ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400»، وبسایت جامعهٔ معلولین ایران.
↑ «روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت.
↑ «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.
↑ «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش.

منابع

«آشنایی با روز جهانی معلولان». خبرگزاری همشهری. ۲۷ آبان ۱۳۸۷. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
پورقاسم، کیوان (۱۲ آذر ۱۳۹۸). «روز جهانی معلولان». وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«پیام جامعهٔ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400». وبسایت جامعهٔ معلولین ایران. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان». پایگاه اطلاع‌رسانی دولت. ۱۵ آذر ۱۳۹۵. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی افراد دارای معلولیت». وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه». خبرگزاری ایسنا. ۱۲ آذر ۱۴۰۴. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به توانایی‌های افراد دارای نیازهای ویژه». پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. ۱۳ آذر ۱۳۹۹. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش». خبرگزاری شرق. ۱۳ آذر ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی معلولین». خبرگزاری تبیان. ۱۳ آذر ۱۳۸۱. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«روز جهانی معلولین». وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
«فراخوان سومین جشنوارهٔ ملی رویش منتشر شد». خبرگزاری مهر. ۱۷ خرداد ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.
محمدی، فاطمه (۱۳۸۳). «روز جهانی معلولان». مجلهٔ گلبرگ (پنجاه و هفتم).
«نامگذاری روز جهانی معلولین». وب‌سایت مجمع خیرین سلامت. ۲۰ مرداد ۱۳۹۷. دریافت‌شده در ۳ مرداد ۱۴۰۵.

[1] پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان.

[2] «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.

[3] «روز جهانی معلولین»، خبرگزاری تبیان.

[4] «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیرین سلامت.

[5] محمدی، «روز جهانی معلولان»، مجلهٔ گلبرگ.

[6] «نامگذاری روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیرین سلامت.

[7] پورقاسم، «روز جهانی معلولان»، وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان.

[8] «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.

[9] «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.

[10] «روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش»، خبرگزاری شرق.

[11] «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.

[12] «روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت.

[13] «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش.

[14] «فراخوان سومین جشنوارهٔ ملی رویش منتشر شد»، خبرگزاری مهر.

[15] «روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به توانایی‌های افراد دارای نیازهای ویژه»، پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

[16] «آشنایی با روز جهانی معلولان»، خبرگزاری همشهری.

[17] «پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان»، پایگاه اطلاع‌رسانی دولت.

[18] «پیام جامعهٔ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400»، وبسایت جامعهٔ معلولین ایران.

[19] «روز جهانی معلولین»، وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت.

[20] «روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه»، خبرگزاری ایسنا.

[21] «روز جهانی افراد دارای معلولیت»، وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-<big>'''روز جهانی معلولان'''</big>؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه.<br>
+{{درشت|'''روز جهانی معلولان'''}}؛ مناسبتی بین‌المللی برای حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت.
-روز جهانی معلولان، همزمان با 12 آذر در ایران و 3 دسامبر در سطح جهانی، گرامی داشته می‌شود. این روز را مناسبتی سالانه برای ارتقای حقوق و رفاه افراد دارای معلولیت می‌دانند. روز جهانی معلولان به‌عناون نماد توانمندی افراد دارای نیازهای ویژه، پاسداشت ارزش‌های انسانی بدون توجه به محدودیت‌های جسمی و فرصتی برای سوق دادن اذهان عمومی به باور این توانمندی‌ها شناخته می‌شود. پیشینۀ بین‌المللی، اهداف بنیادی، برنامه‌های اجرایی و شعارهای سالانه، ابعاد مختلف این مناسبت را در راستای تحقق شمول اجتماعی و برابرسازی فرصت‌ها تبیین می‌کنند.
+روز جهانی معلولان، همزمان با [[۱۲ آذر]] و [[۳ دسامبر]]، گرامی داشته می‌شود. این روز را مناسبتی سالانه برای ارتقای حقوق و رفاه افراد دارای معلولیت می‌دانند. روز جهانی معلولان به‌عناون نماد توانمندی افراد دارای نیازهای ویژه، پاسداشت ارزش‌های انسانی بدون توجه به محدودیت‌های جسمی و فرصتی برای سوق دادن اذهان عمومی به باور این توانمندی‌ها شناخته می‌شود. پیشینهٔ بین‌المللی، اهداف بنیادی، برنامه‌های اجرایی و شعارهای سالانه، ابعاد مختلف این مناسبت را در راستای تحقق شمول اجتماعی و برابرسازی فرصت‌ها تبیین می‌کنند.
-==معرفی==
-روز جهانی معلولان در تقویم ایران با ۱۲ آذر و در تقویم بین‌المللی با ۳ دسامبر هم‌زمان است.  این مناسبت که از سوی سازمان ملل متحد نام‌گذاری شده، به ترویج حقوق و بهبود شرایط زندگی افراد دارای معلولیت اختصاص دارد. محور اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی دربارۀ مسائل معلولیت، تقویت درک جامعه و جلب حمایت از کرامت و مشارکت این افراد در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است.
+== معرفی ==
-==تاریخچه==
+روز جهانی معلولان در تقویم ایران با [[۱۲ آذر]] و در تقویم میلادی با [[۳ دسامبر]] تعیین شده است.<ref>{{پک|پورقاسم|۱۳۹8|ک=وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان|ف=روز جهانی معلولان}}</ref> این مناسبت که از سوی [[سازمان ملل متحد]] نام‌گذاری شده، به ترویج حقوق و بهبود شرایط زندگی افراد دارای معلولیت اختصاص دارد. محور اصلی این روز، افزایش آگاهی عمومی دربارهٔ مسائل معلولیت، تقویت درک جامعه و جلب حمایت از [[کرامت انسان|کرامت]] و مشارکت این افراد در عرصه‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی است.<ref>{{پک/بن|ایسنا1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه}}</ref>
-شکل‌گیری نگاه جهانی به پدیدۀ معلولیت و ضرورت تخصیص روزی بین‌المللی برای آن، به پیامدهای انسانی و اجتماعی دو جنگ جهانی بازمی‌گردد. گسترش نارسایی‌های جسمی و روانی ناشی از جنگ‌ها و تحولات اقتصادی، معلولیت را به موضوعی مهم در مناسبات اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد.  پس از آن، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲م، روز سوم دسامبر را به‌عنوان روز جهانی معلولان تعیین کرد. پیش از این اقدام، سازمان ملل سال ۱۹۸۱م را به‌عنوان سال جهانی معلولان و بازۀ زمانی ۱۹۸۳م تا ۱۹۹۲م را به‌عنوان دهۀ جهانی معلولان اعلام کرده بود.  همچنین منشور سال ۱۹۸۲م میلادی سازمان ملل متحد، این مناسبت را برآمده از نیازهای حقوقی معلولان می‌داند و بر لزوم برخورداری آنها از امکانات آموزشی، بهداشتی، مسکن، اشتغال و تفریح در کنار سایر افراد جامعه تأکید می‌کند.
-==اهداف و چشم‌انداز==
+== تاریخچه ==
-تعیین روز جهانی معلولان بر پایۀ رویکردهای مدرن بین‌المللی انجام شده است؛ رویکردهایی که معلولیت را بیماری نمی‌دانند بلکه افراد دارای معلولیت را شهروندانی با نیازهای ویژه قلمداد می‌کنند.  اهداف و محورهای اصلی این مناسبت عبارت‌اند از:
+شکل‌گیری نگاه جهانی به پدیدهٔ معلولیت و ضرورت تخصیص روزی بین‌المللی برای آن، به پیامدهای انسانی و اجتماعی دو جنگ جهانی بازمی‌گردد. گسترش نارسایی‌های جسمی و روانی ناشی از جنگ‌ها و تحولات اقتصادی، معلولیت را به موضوعی مهم در مناسبات اجتماعی و سیاسی تبدیل کرد.<ref>{{پک/بن|تبیان1|ک=خبرگزاری تبیان|ف=روز جهانی معلولین}}</ref> پس از آن، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۹۲م، روز سوم دسامبر را به‌عنوان روز جهانی معلولان تعیین کرد. پیش از این اقدام، سازمان ملل سال ۱۹۸۱م را به‌عنوان سال جهانی معلولان و بازهٔ زمانی ۱۹۸۳م تا ۱۹۹۲م را به‌عنوان دههٔ جهانی معلولان اعلام کرده بود.<ref>{{پک/بن|سلامت1|ک=وب‌سایت مجمع خیرین سلامت|ف=نامگذاری روز جهانی معلولین}}</ref> همچنین منشور سال ۱۹۸۲م سازمان ملل متحد، این مناسبت را برآمده از نیازهای حقوقی معلولان می‌داند و بر لزوم برخورداری آنها از امکانات آموزشی، بهداشتی، مسکن، اشتغال و تفریح در کنار سایر افراد جامعه تأکید می‌کند.<ref>{{پک|محمدی|1383|ک=مجلهٔ گلبرگ|ف=روز جهانی معلولان|ص=}}</ref>
-# ارتقای آگاهی عمومی: گسترش شناخت جوامع دربارۀ انواع معلولیت، توانمندی‌ها و نیازهای این افراد و نیز آشنا ساختن آنها با حقوق مادی و معنوی خود برای رفع موانع موجود.
-# تبیین دستاوردها و اصلاح دیدگاه‌ها: به رسمیت شناختن سهم معلولان در توسعۀ جامعه، اصلاح کلیشه‌های نادرست و تبیین موفقیت‌های آنها در بخش‌های گوناگون.
+== اهداف ==
-# ایجاد محیط‌های فراگیر و شمول اجتماعی: فراهم آوردن بستری برای گفت‌وگو جهت ساخت محیط‌های دسترس‌پذیر، ترویج مشارکت کامل و جلب حمایت جوامع از کرامت و رفاه انسانی آنها.
+روز جهانی معلولان با هدف افزایش آگاهی دربارهٔ حقوق، توانمندی‌ها و نیازهای افراد دارای معلولیت نام‌گذاری شده است.<ref>{{پک/بن|سلامت1|ک=وب‌سایت مجمع خیرین سلامت|ف=نامگذاری روز جهانی معلولین}}</ref> از مهم‌ترین اهداف این مناسبت، آشنا کردن جامعه با مسائل و حقوق افراد دارای معلولیت،<ref>{{پک|پورقاسم|۱۳۹8|ک=وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان|ف=روز جهانی معلولان}}</ref> معرفی توانمندی‌ها و دستاوردهای آنان و مقابله با کلیشه‌های نادرست،<ref>{{پک/بن|ایسنا1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه}}</ref> گسترش مشارکت اجتماعی و فراهم کردن محیط‌های مناسب و دسترس‌پذیر،<ref>{{پک/بن|ایسنا1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه}}</ref> تأکید بر رفع موانع آموزشی، شغلی و اجتماعی،<ref>{{پک/بن|آموزش1|ک=خبرگزاری شرق|ف=روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش}}</ref> بهبود دسترسی آنان به آموزش، اشتغال و خدمات بهداشتی<ref>{{پک/بن|ایسنا1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه}}</ref> و توجه به چالش‌های زنان و دختران دارای معلولیت است.<ref>{{پک/بن|وحدت1|ک=وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت|ف=روز جهانی معلولین}}</ref>
-# پاسخ‌گویی به نیازهای ساختاری و آموزشی: تأکید بر الزام دولت‌ها به احترام به نیازهای ویژه و رفع موانع ساختاری، آموزشی و اجتماعی.
-# توجه به تقاطع معلولیت و جنسیت: بررسی چالش‌ها و تبعیض‌های دوچندان پیش‌روی دختران و زنان دارای معلولیت و تلاش برای فراهم‌سازی شرایط برابر آموزشی، توان‌بخشی و شغلی جهت استقلال فردی آنها.
+== برنامه‌ها و شعارهای سالانه ==
-# ارزیابی نابرابری‌ها و ایجاد استانداردهای پایدار: سنجش میزان دسترسی به آموزش، اشتغال و مراقبت‌های بهداشتی و گذار از اقدامات موقت به سوی استانداردهای پایدار و پذیرش تنوع انسانی.
+=== سطح بین‌المللی ===
-چشم‌انداز این مناسبت نیز دستیابی به جامعه‌ای است که در آن شمول کامل معلولان به یک هنجار تبدیل شود. تحقق این مسیر مستلزم به‌کارگیری اصول طراحی جهانی در ساخت‌وسازها، دسترس‌پذیر ساختن بسترهای دیجیتال و اصلاح شیوه‌های استخدامی است تا تمرکز از انطباق ساده به شمول واقعی تغییر یابد.
+برنامهٔ اصلی گرامی‌داشت این روز سالانه در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک با برگزاری نشست‌های رسمی، میزگردهای تخصصی و رویدادهای فرهنگی همراه است. هم‌زمان، دولت‌های عضو، سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی در سراسر جهان اقدامات گوناگونی را برای ارتقای حقوق افراد دارای معلولیت سازمان‌دهی می‌کنند. همچنین، سازمان ملل متحد در [[ژوئن]] ۲۰۱۹م، استراتژی شمول معلولان را با هدف ارتقای استانداردهای عملکردی در تمام ارکان اجرایی خود تدوین کرد. بر پایهٔ این طرح، تحقق کامل حقوق معلولان بخش جدانشدنی از [[حقوق بشر]] و آزادی‌های بنیادی است. گزارش‌های این سازمان بر ضرورت تسریع در اجرای سیاست‌های حمایتی و تأمین مالی برای دستیابی به اهداف توسعهٔ پایدار تا سال ۲۰۳۰م تأکید دارند.<ref>{{پک/بن|تالش1|ک=وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش|ف=روز جهانی افراد دارای معلولیت}}</ref>
-==برنامه‌ها و شعارهای سالانه==
-===سطح بین‌المللی===
+=== سطح ملی ===
-برنامۀ اصلی گرامی‌داشت این روز سالانه در مقر سازمان ملل متحد در نیویورک با برگزاری نشست‌های رسمی، میزگردهای تخصصی و رویدادهای فرهنگی همراه است. هم‌زمان، دولت‌های عضو، سازمان‌های غیردولتی و بخش خصوصی در سراسر جهان اقدامات گوناگونی را برای ارتقای حقوق افراد دارای معلولیت سازمان‌دهی می‌کنند.  همچنین، سازمان ملل متحد در ژوئن ۲۰۱۹م، استراتژی شمول معلولان را با هدف ارتقای استانداردهای عملکردی در تمام ارکان اجرایی خود تدوین کرد. بر پایۀ این طرح، تحقق کامل حقوق معلولان بخش جدانشدنی از حقوق بشر و آزادی‌های بنیادی است. گزارش‌های این سازمان بر ضرورت تسریع در اجرای سیاست‌های حمایتی و تأمین مالی برای دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار تا سال ۲۰۳۰م تأکید دارند.
+در [[ایران]]، نهادهای متولی و دستگاه‌های فرهنگی با انتشار پیام‌ها و اجرای برنامه‌های متنوع این مناسبت را گرامی می‌دارند:
-===سطح ملی===
+# نهادهایی مانند [[کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان]] با ارج نهادن به توانمندی‌های افراد دارای نیازهای ویژه، رویدادهایی همچون جشنوارهٔ ملی رویش<ref>{{پک/بن|مهر1|ک=خبرگزاری مهر|ف=فراخوان سومین جشنوارهٔ ملی رویش منتشر شد}}</ref> را برای نمایش استعدادها، ارتقای دسترس‌پذیری و ترویج عدالت فرهنگی برگزار می‌کنند.<ref>{{پک/بن|کودک1|ک=پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان|ف=روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به توانایی‌های افراد دارای نیازهای ویژه}}</ref> همچنین [[سازمان آموزش و پرورش استثنایی]] نمایشگاه‌هایی از دستاوردهای این قشر برپا می‌سازد.<ref>{{پک/بن|همشهری1|ک=خبرگزاری همشهری|ف=آشنایی با روز جهانی معلولان}}</ref>
-در ایران، نهادهای متولی و دستگاه‌های فرهنگی با انتشار پیام‌ها و اجرای برنامه‌های متنوع این مناسبت را گرامی می‌دارند:
+# این مناسبت فرصتی سالانه برای ارزیابی میزان تحقق [[عدالت اجتماعی]] است.<ref>{{پک/بن|پیام1|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی دولت|ف=پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان}}</ref> تشکل‌های مدنی از جمله جامعهٔ معلولین ایران از این روز برای پیگیری مطالبات قانونی، نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان استفاده می‌کنند. مناسب‌سازی شهری، پوشش بیمه‌ای خدمات توان‌بخشی، تأمین مسکن و ثبات شغلی از مهم‌ترین خواسته‌های این تشکل‌ها است.<ref>{{پک/بن|ایران1|ک=وبسایت جامعهٔ معلولین ایران|ف=پیام جامعهٔ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400}}</ref>
-# اقدامات فرهنگی و آموزشی: نهادهایی مانند کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با ارج نهادن به توانمندی‌های افراد دارای نیازهای ویژه، رویدادهایی همچون جشنوارۀ ملی رویش  را برای نمایش استعدادها، ارتقای دسترس‌پذیری و ترویج عدالت فرهنگی برگزار می‌کنند.  همچنین سازمان آموزش و پرورش استثنایی نمایشگاه‌هایی از دستاوردهای این قشر برپا می‌سازد.
+# مؤسسات خیریه و مراکز غیردولتی نیز از این روز برای آگاهی‌بخشی دربارهٔ اهمیت خدمات کاردرمانی، حمایت‌های روان‌پزشکی و ایجاد محیط‌های امن آموزشی بهره می‌گیرند.<ref>{{پک/بن|وحدت1|ک=وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت|ف=روز جهانی معلولین}}</ref>
-# سیاست‌گذاری و مطالبات مدنی: این مناسبت فرصتی سالانه برای ارزیابی میزان تحقق عدالت اجتماعی و سنجش عملکرد دستگاه‌های اجرایی است.  تشکل‌های مدنی از جمله جامعۀ معلولین ایران از این روز برای پیگیری مطالبات قانونی، نظارت بر اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال ۱۳۹۶ش و گنجاندن پیوست‌های حمایتی در برنامه‌های توسعۀ کشور استفاده می‌کنند. مناسب‌سازی شهری، پوشش بیمه‌ای خدمات توان‌بخشی، تأمین مسکن و ثبات شغلی از مهم‌ترین خواسته‌های این تشکل‌ها است.
-# خدمات حمایتی و توان‌بخشی: مؤسسات خیریه و مراکز غیردولتی نیز از این روز برای آگاهی‌بخشی دربارۀ اهمیت خدمات کاردرمانی، حمایت‌های روان‌پزشکی و ایجاد محیط‌های امن آموزشی بهره می‌گیرند.
+=== شعارهای سالانه ===
+سازمان ملل متحد برای هر دوره از این روز، شعارها و محورهای ویژه‌ای تعیین می‌کند تا سمت‌وسوی اقدامات بین‌المللی را مشخص سازد. این محورها مواردی مانند تقویت نقش رهبری افراد دارای معلولیت در تصمیم‌گیری‌ها، بسترسازی برای آینده‌ای عادلانه و توسعه جوامع فراگیر را در بر می‌گیرند تا برنامه‌ریزی‌ها به‌سمت رفع موانع فیزیکی و ساختاری هدایت شوند.<ref>{{پک/بن|ایسنا1|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه}}</ref>
-===شعارهای سالانه===
-سازمان ملل متحد برای هر دوره از این روز شعارها و محورهای ویژه‌ای تعیین می‌کند تا سمت‌وسوی اقدامات بین‌المللی را مشخص سازد. این محورها مواردی مانند تقویت نقش رهبری افراد دارای معلولیت در تصمیم‌گیری‌ها، بسترسازی برای آینده‌ای عادلانه و توسعه جوامع فراگیر را در بر می‌گیرند تا برنامه‌ریزی‌ها به‌سمت رفع موانع فیزیکی و ساختاری هدایت شوند.
 {| class="wikitable"
 ! سال !! شعار سالانه روز جهانی معلولان
 |-
-| 1998م|| هنر، فرهنگ و زندگی مستقل
+| ۱۹۹۸م|| هنر، فرهنگ و زندگی مستقل
 |-
-| 1999م|| دسترسی برای همه در هزاره جدید
+| ۱۹۹۹م|| دسترسی برای همه در هزاره جدید
 |-
-| 2000م|| ساخت فناوری اطلاعات برای همه
+| ۲۰۰۰م|| ساخت فناوری اطلاعات برای همه
 |-
-| 2001م|| مشارکت کامل و برابری، نیاز به رویکردهای جدید برای ارزیابی پیشرفت و نتایج
+| ۲۰۰۱م|| مشارکت کامل و برابری، نیاز به رویکردهای جدید برای ارزیابی پیشرفت و نتایج
 |-
-| 2002م|| زندگی مستقل و معاش پایدار
+| ۲۰۰۲م|| زندگی مستقل و معاش پایدار
 |-
-| 2003م|| صدای خودمان
+| ۲۰۰۳م|| صدای خودمان
 |-
-| 2004م|| هیچ چیز درباره ما بدون ما تصمیم‌گیری نشود
+| ۲۰۰۴م|| هیچ چیز دربارهٔ ما بدون ما تصمیم‌گیری نشود
 |-
-| 2005م|| حقوق افراد معلول، عمل در توسعه
+| ۲۰۰۵م|| حقوق افراد معلول، عمل در توسعه
 |-
-| 2006م|| قابلیت دسترسی الکترونیکی
+| ۲۰۰۶م|| قابلیت دسترسی الکترونیکی
 |-
-| 2007م|| کار مناسب برای افراد معلول
+| ۲۰۰۷م|| کار مناسب برای افراد معلول
 |-
-| 2008م|| پیمان حقوق افراد معلول، شان و عدالت برای همه ما
+| ۲۰۰۸م|| پیمان حقوق افراد معلول، شان و عدالت برای همه ما
 |-
-| 2009م|| ساختن اهداف توسعه هزاره قابل دسترس، تقویت قدرت افراد معلول و جوامع آن‌ها
+| ۲۰۰۹م|| ساختن اهداف توسعه هزاره قابل دسترس، تقویت قدرت افراد معلول و جوامع آن‌ها
 |-
-| 2010م|| حفظ وعده، گنجاندن معلولیت در اهداف توسعه هزاره
+| ۲۰۱۰م|| حفظ وعده، گنجاندن معلولیت در اهداف توسعه هزاره
 |-
-| 2011م|| همراهی برای دنیای بهتر، گنجاندن افراد معلول در توسعه
+| ۲۰۱۱م|| همراهی برای دنیای بهتر، گنجاندن افراد معلول در توسعه
 |-
-| 2012م|| برداشتن موانع برای ایجاد جامعه جاویدان و قابل دسترس برای همه
+| ۲۰۱۲م|| برداشتن موانع برای ایجاد جامعه جاویدان و قابل دسترس برای همه
 |-
-| 2013م|| شکستن موانع، باز کردن درها، برای جامعه پایدار و توسعه برای همه
+| ۲۰۱۳م|| شکستن موانع، باز کردن درها، برای جامعه پایدار و توسعه برای همه
 |-
-| 2014م|| توسعه پایدار، وعده فناوری
+| ۲۰۱۴م|| توسعه پایدار، وعده فناوری
 |-
-| 2015م|| اهمیت گنجاندن، دسترسی و قدرت برای افراد با توانمندی‌های مختلف
+| ۲۰۱۵م|| اهمیت گنجاندن، دسترسی و قدرت برای افراد با توانمندی‌های مختلف
 |-
-| 2016م|| دستیابی به ۱۷ هدف برای آینده مورد انتظار
+| ۲۰۱۶م|| دستیابی به ۱۷ هدف برای آینده مورد انتظار
 |-
-| 2017م|| تحول به سمت جامعه پایدار و مقاوم برای همه
+| ۲۰۱۷م|| تحول به سمت جامعه پایدار و مقاوم برای همه
 |-
-| 2018م|| تقویت افراد معلول و اطمینان از جامعیت و برابری
+| ۲۰۱۸م|| تقویت افراد معلول و اطمینان از جامعیت و برابری
 |-
-| 2019م|| ترویج مشارکت افراد معلول و رهبری آن‌ها در برنامه توسعه ۲۰۳۰
+| ۲۰۱۹م|| ترویج مشارکت افراد معلول و رهبری آن‌ها در برنامه توسعه ۲۰۳۰
 |-
-| 2020م|| بازسازی بهتر به سوی دنیای پس از کرونا، جامعه‌پذیر، دسترس‌پذیر و پایدار
+| ۲۰۲۰م|| بازسازی بهتر به سوی دنیای پس از کرونا، جامعه‌پذیر، دسترس‌پذیر و پایدار
 |-
-| 2021م|| رهبری و مشارکت افراد معلول به سوی دنیای پس از کرونا
+| ۲۰۲۱م|| رهبری و مشارکت افراد معلول به سوی دنیای پس از کرونا
 |-
-| 2022م|| راهکارهای تحول‌آفرین برای توسعه جامع و نقش نوآوری در افزایش دسترسی
+| ۲۰۲۲م|| راهکارهای تحول‌آفرین برای توسعه جامع و نقش نوآوری در افزایش دسترسی
 |-
-| 2023م|| متحد در اقدام برای نجات و دستیابی به اهداف توسعه پایدار برای افراد دارای معلولیت
+| ۲۰۲۳م|| متحد در اقدام برای نجات و دستیابی به اهداف توسعه پایدار برای افراد دارای معلولیت
 |-
-| 2024م|| تقویت رهبری افراد دارای معلولیت برای آینده‌ای فراگیر و پایدار
+| ۲۰۲۴م|| تقویت رهبری افراد دارای معلولیت برای آینده‌ای فراگیر و پایدار
 |-
-| 2025م|| پرورش جوامع فراگیر برای معلولان جهت پیشبرد پیشرفت اجتماعی
+| ۲۰۲۵م|| پرورش جوامع فراگیر برای معلولان جهت پیشبرد پیشرفت اجتماعی<ref>{{پک/بن|تالش1|ک=وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش|ف=روز جهانی افراد دارای معلولیت}}</ref>
 |}
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+{{آغاز منابع}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با روز جهانی معلولان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/68604/آشنایی-با-روز-جهانی-معلولان|تاریخ=27 آبان 1387|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|همشهری1}}|وبگاه=خبرگزاری همشهری}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولان|نشانی=https://www.behzisti.ir/news/10978/مقاله-روز-جهانی-معلولان|تاریخ=12 آذر 1398|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|کد زبان=|وبگاه=وب‌سایت سازمان بهزیستی کشور، ادارهٔ کل استان گیلان|نام خانوادگی۱=پورقاسم|نام۱=کیوان}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=پیام جامعهٔ معلولین ایران به مناسبت روز جهانی معلولان 12 آذر ماه 1400|نشانی=https://www.iransdp.com/روز-جهانی-معلولان/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|ایران1}}|وبگاه=وبسایت جامعهٔ معلولین ایران}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=پیام وزیر تعاون به مناسبت روز جهانی معلولان|نشانی=https://dolat.ir/detail/286161|تاریخ=15 آذر 1395|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|پیام1}}|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی دولت}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی افراد دارای معلولیت|نشانی=https://kheirandish-charity.ir/روز-جهانی-معلولان/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تالش1}}|وبگاه=وب‌سایت مؤسسهٔ خیریهٔ جامعهٔ معلولین خیراندیش تالش}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولان؛ ترویج دسترسی، برابری و مشارکت برای همه|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404091207819/روز-جهانی-معلولان-ترویج-دسترسی-برابری-و-مشارکت-برای-همه|تاریخ=12 آذر 1404|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|ایسنا1}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولان روز ارج نهادن به توانایی‌های افراد دارای نیازهای ویژه|نشانی=https://www.kanoonnews.ir/news/301464/روز-جهانی-معلولان-روز-ارج-نهادن-به-توانایی-های-افراد-دارای-نیازهای|تاریخ=13 آذر 1399|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|کودک1}}|وبگاه=پایگاه خبری کودک و نوجوان، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولان و ضرورت آموزش|نشانی=https://www.sharghdaily.com/بخش-روزنامه-100/951146-روز-جهانی-معلولان-ضرورت-آموزش|تاریخ=13 آذر 1403|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|آموزش1}}|وبگاه=خبرگزاری شرق}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولین|نشانی=https://www.tebyan.net/news/1587/روز-جهانی-معلولین|تاریخ=13 آذر 1381|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|تبیان1}}|وبگاه=خبرگزاری تبیان}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=روز جهانی معلولین|نشانی=https://charityvahdat.ir/روز-جهانی-معلولین/|تاریخ=|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|وحدت1}}|وبگاه=وب‌سایت مجمع خیریهٔ وحدت}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=فراخوان سومین جشنوارهٔ ملی رویش منتشر شد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/6852638/فراخوان-سومین-جشنواره-ملی-رویش-منتشر-شد|تاریخ=17 خرداد 1405|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|مهر1}}|وبگاه=خبرگزاری مهر}}
+* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=محمدی|نام۱=فاطمه|تاریخ=1383|عنوان=روز جهانی معلولان|پیوند=https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3282/4624/34302/روز_جهانی_معلولان|ژورنال=مجلهٔ گلبرگ|دوره=|شماره=پنجاه و هفتم|صفحات=}}
+* {{یادکرد وب|عنوان=نامگذاری روز جهانی معلولین|نشانی=https://arakmu.ac.ir/valiasrhos/fa/page/2171/روز-جهانی-معلولین|تاریخ=20 مرداد 1397|تاریخ بازبینی=3 مرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|سلامت1}}|وبگاه=وب‌سایت مجمع خیرین سلامت}}
+{{پایان منابع}}