جز ویکی سازی |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''جندیشاپور'''</big>؛ از شهرهای باستانی ایران در استان خوزستان.<br> | <big>'''جندیشاپور'''</big>؛ از شهرهای باستانی ایران در استان خوزستان.<br> | ||
| خط ۶: | خط ۵: | ||
جندیشاپور، معرب واژه گندیشاپور است.<ref>Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden, 1973, P42.</ref> از دیگر نامهای این منطقه میتوان به جندشاپور، جندسابور، جندیشاهپور یا گندیشاپور اشاره کرد. در متون کهن، نام این شهر بهصورت گُند شاپور نیز آمده است.<ref>فردوسی، شاهنامه، ۱۹۷۰م، ج8، ص96، حاشیۀ 16.</ref> تعدادی از مورخان، نام جندیشاپور در زبان خوزی را «نیلاط» عنوان کردهاند که اهالی منطقه آن را «نیلاب» میخواندند.<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ۱۳۷۰ش، ص46.</ref> برخی از کارشناسان معتقدند که نیلاط، نام این منطقه، پیش از بازسازی آن توسط شاپور ساسانی بوده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223491/%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 رضا، «جندیشاپور»، سایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از دیگر نامهای این منطقه، در منابع کهن میتوان به «بیت لاپات (در زبان سریانی)»، «بیلپط» در تلمود، «بیلاپاتَن»، «بیلافاذ» یا «بیلآباد»، «وه اندیوشاپور (به از اندیو شاپور)»،<ref>حمزۀ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، بیتا، ص39.</ref> «وندو شاور»<ref>حدود العالم، ۱۳۴۰ش، ص139.</ref> «وه انتیوک شاهپوهر»<ref>Markwart, Ērānšahr, 1901, P27.</ref> اشاره کرد. گُندیشاپور را برخی بهمعنای اردوگاه شاپور معنا کردهاند. آنها، بر این باورند که واژه گُند در زبان پهلوی بهمعنای سپاه است.<ref>MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, P38.</ref> | جندیشاپور، معرب واژه گندیشاپور است.<ref>Nöldeke, Geschichte der Perser und Araber zur Zeit der Sasaniden, 1973, P42.</ref> از دیگر نامهای این منطقه میتوان به جندشاپور، جندسابور، جندیشاهپور یا گندیشاپور اشاره کرد. در متون کهن، نام این شهر بهصورت گُند شاپور نیز آمده است.<ref>فردوسی، شاهنامه، ۱۹۷۰م، ج8، ص96، حاشیۀ 16.</ref> تعدادی از مورخان، نام جندیشاپور در زبان خوزی را «نیلاط» عنوان کردهاند که اهالی منطقه آن را «نیلاب» میخواندند.<ref>دینوری، الاخبار الطوال، ۱۳۷۰ش، ص46.</ref> برخی از کارشناسان معتقدند که نیلاط، نام این منطقه، پیش از بازسازی آن توسط شاپور ساسانی بوده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223491/%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 رضا، «جندیشاپور»، سایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> از دیگر نامهای این منطقه، در منابع کهن میتوان به «بیت لاپات (در زبان سریانی)»، «بیلپط» در تلمود، «بیلاپاتَن»، «بیلافاذ» یا «بیلآباد»، «وه اندیوشاپور (به از اندیو شاپور)»،<ref>حمزۀ اصفهانی، تاریخ سنی ملوک الارض و الانبیاء، بیتا، ص39.</ref> «وندو شاور»<ref>حدود العالم، ۱۳۴۰ش، ص139.</ref> «وه انتیوک شاهپوهر»<ref>Markwart, Ērānšahr, 1901, P27.</ref> اشاره کرد. گُندیشاپور را برخی بهمعنای اردوگاه شاپور معنا کردهاند. آنها، بر این باورند که واژه گُند در زبان پهلوی بهمعنای سپاه است.<ref>MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971, P38.</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
برخی از مورخان، بنای این شهر را توسط شاپور، پادشاه ساسانی دانسته<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P165-166.</ref> و گروهی دیگر نیز مؤسس آن را فردی بهنام بیل میدانند.<ref>طبری، تاریخالطبری، بیتا، ج2، ص50-51.</ref> این شهر، از جمله شهرهای ساخته و یا بازسازیشده در روزگار [[ساسانیان]] (قرن سوم میلادی) است که اسیران جنگی در ساختِ آن، شرکت داشتهاند.<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P165-166.</ref> پس از موفقیت شاپور یکم در جنگ مقابل امپراتوری روم، او، تصمیم به ساخت شهری بسیار بهتر از شهر انطاکیه،<ref> [https://tahlilak.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B2%D9%81%D9%88%D9%84/ «معرفی شهر گندی شاپور دزفول»، مجله اینترنتی تحلیلک.]</ref> از شهرهای مهم امپراتوری روم، در [[ایران]] گرفته و در این راه، از اسرای رومی که بر معماری رومی تسلط داشتند، استفاده کرده است.<ref> [https://www.beytoote.com/iran/bastani/jundishapur-largest02-scientific.html «جندی شاپور؛ بزرگترین مرکز علمی و پزشکی جهان در دوران باستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> گروهی از مورخان، جندیشاپور را یکی از شهرهای نام برده شده در کتیبههای شاپور میدانند که در کعبۀ زردشت کشف شده است.<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P166.</ref> کارشناسان بر این باورند که وجود نامهای متعدد برای این منطقه، نشان از مسکونی بودن، آباد بودن این شهر و قدمت آن دارند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223491/%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 رضا، «جندیشاپور»، سایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سدههای نخست [[اسلام]]، مؤلفان، جندیشاپور را یکی از هفت ولایت [[خوزستان]] معرفی کردهاند.<ref>قدامة بن جعفر، «الخراج»، ۱۳۰۶ق، ص۲۴۲.</ref> در 1050ق، حکمران خوزستان، در محل شهر جندیشاپور، روستایی بهنام «شاهآباد» ساخت. بخش زیادی از خرابههای باقیمانده از جندیشاپور نیز بهمرور زمان از میان رفته و امروزه، تنها دهکدهای بهنام شاهآباد، در آن محل باقی مانده است.<ref>ممتحن، سرگذشت جندیشاپور، ۱۳۵۰ش، ص۱۵.</ref> برخی، دلیل انحطاط این شهر را رونق گرفتن شوشتر اعلام کردهاند. اما بسیاری از مورخان، این ادعا را نادرست خوانده و معتقدند که سازههای آبی شوشتر و بند قیصر، تاریخی پیش از قدمت جندیشاپور دارند.<ref>مادام ژان دیولافوا، سفرنامه خاطرات کاوشهای باستانشناختی شوش، 1376ش.</ref> | برخی از مورخان، بنای این شهر را توسط شاپور، پادشاه [[ساسانیان|ساسانی]] دانسته<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P165-166.</ref> و گروهی دیگر نیز مؤسس آن را فردی بهنام بیل میدانند.<ref>طبری، تاریخالطبری، بیتا، ج2، ص50-51.</ref> این شهر، از جمله شهرهای ساخته و یا بازسازیشده در روزگار [[ساسانیان]] (قرن سوم میلادی) است که اسیران جنگی در ساختِ آن، شرکت داشتهاند.<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P165-166.</ref> پس از موفقیت شاپور یکم در جنگ مقابل امپراتوری روم، او، تصمیم به ساخت شهری بسیار بهتر از شهر انطاکیه،<ref> [https://tahlilak.com/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B2%D9%81%D9%88%D9%84/ «معرفی شهر گندی شاپور دزفول»، مجله اینترنتی تحلیلک.]</ref> از شهرهای مهم امپراتوری روم، در [[ایران]] گرفته و در این راه، از اسرای رومی که بر معماری رومی تسلط داشتند، استفاده کرده است.<ref> [https://www.beytoote.com/iran/bastani/jundishapur-largest02-scientific.html «جندی شاپور؛ بزرگترین مرکز علمی و پزشکی جهان در دوران باستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> گروهی از مورخان، جندیشاپور را یکی از شهرهای نام برده شده در کتیبههای شاپور میدانند که در کعبۀ زردشت کشف شده است.<ref>Pigulevskaya, Goroda Irana V rannem srednevekovie, 1956, P166.</ref> کارشناسان بر این باورند که وجود نامهای متعدد برای این منطقه، نشان از مسکونی بودن، آباد بودن این شهر و قدمت آن دارند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223491/%D8%AC%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1 رضا، «جندیشاپور»، سایت دایرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در سدههای نخست [[اسلام]]، مؤلفان، جندیشاپور را یکی از هفت ولایت [[خوزستان]] معرفی کردهاند.<ref>قدامة بن جعفر، «الخراج»، ۱۳۰۶ق، ص۲۴۲.</ref> در 1050ق، حکمران خوزستان، در محل شهر جندیشاپور، روستایی بهنام «شاهآباد» ساخت. بخش زیادی از خرابههای باقیمانده از جندیشاپور نیز بهمرور زمان از میان رفته و امروزه، تنها دهکدهای بهنام شاهآباد، در آن محل باقی مانده است.<ref>ممتحن، سرگذشت جندیشاپور، ۱۳۵۰ش، ص۱۵.</ref> برخی، دلیل انحطاط این شهر را رونق گرفتن شوشتر اعلام کردهاند. اما بسیاری از مورخان، این ادعا را نادرست خوانده و معتقدند که سازههای آبی شوشتر و بند قیصر، تاریخی پیش از قدمت جندیشاپور دارند.<ref>مادام ژان دیولافوا، سفرنامه خاطرات کاوشهای باستانشناختی شوش، 1376ش.</ref> | ||
==جغرافیا== | ==جغرافیا== | ||
این سرزمین، در گذشته، بخشی از خوزستان و اقلیم سوم بهشمار میرفت. باستانشناسان، جندیشاپور را شهری در میان شوش، [[دزفول]] و شوشتر معرفی کردهاند. این شهر، در نزدیکی [[رود کارون]] و در محل روستای شاهآباد، در سمت شرقی شوش، جنوبشرقی دزفول و شمالغربی شوشتر قرار دارد<ref>[https://www.beytoote.com/iran/bastani/jundishapur-largest02-scientific.html «جندی شاپور؛ بزرگترین مرکز علمی و پزشکی جهان در دوران باستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> و از جمله مناطق دارای آبوهوای مدیترانهای و گرم است.<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B2%D9%81%D9%88%D9%84/ «شهر گندی شاپور، مرکز احداث اولین دانشگاه جهان»، مجله گردشگری اِلیگشت.]</ref> | این سرزمین، در گذشته، بخشی از خوزستان و اقلیم سوم بهشمار میرفت. باستانشناسان، جندیشاپور را شهری در میان شوش، [[دزفول]] و شوشتر معرفی کردهاند. این شهر، در نزدیکی [[رود کارون]] و در محل روستای شاهآباد، در سمت شرقی شوش، جنوبشرقی دزفول و شمالغربی شوشتر قرار دارد<ref>[https://www.beytoote.com/iran/bastani/jundishapur-largest02-scientific.html «جندی شاپور؛ بزرگترین مرکز علمی و پزشکی جهان در دوران باستان»، وبسایت بیتوته.]</ref> و از جمله مناطق دارای آبوهوای مدیترانهای و گرم است.<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B2%D9%81%D9%88%D9%84/ «شهر گندی شاپور، مرکز احداث اولین دانشگاه جهان»، مجله گردشگری اِلیگشت.]</ref> | ||
