نورالهدی منگنه: تفاوت میان نسخه‌ها

شکست در [[ازدواج]]، در آغاز زندگی، خانم منگنه را مدتی منزوی و گوشه‌گیر کرد؛ ولی پس از چندی، با مشارکت در تأسیس «[[جمعیت نسوان وطن‌خواه]]»، فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود را آغاز کرد. مدت فعالیت سیاسی فرهنگی- اجتماعی او بیش از نیم قرن است.

نورالهدی دربارهٔ نقش خود در تأسیس این جمعیت می‌گوید: «[[جمعیت نسوان وطن‌خواه]]، از بانوان ترقی‌خواه، در سال ۱۳۰۱ خورشیدی تشکیل گردیده بود. جمعی از بانوان، کمر همت بسته بودیم برای بنیان‌گذاری ترقیات، آزادی، پیش‌رفت و تعلیمات و به‌طور کلی، برای بهبود [[زنان]] عالم قد علم کرده بودیم. هیئت مدیره آن، ده نفر از بانوان منتخب جمعیت بودند که رئیس جمعیت مزبور، با انتخاب اعضا، خانم [[محترم اسکندری]] و این جانب در آن هیئت منشی اول انتخاب شده بودم». خانم منگنه افزون برداشتن مسؤولیت منشی اول، کار دعوت از اعضا و ایراد برخی سخنرانی‌ها را نیز به عهده داشت. وی در این باره می‌نویسد: «هر هفته، جلسات منظم سخنرانی داشتیم. خود من، هر هفته سیصد کارت دعوت را می‌نوشتم و به خانه زنان می‌فرستادم. آن زمان، تلفن در همه خانه‌ها نبود و من این کار را به وسیله مستخدمین خودم انجام می‌دادم». پس از درگذشت نخستین رئیس این جمعیت، باز در رأی‌گیری تازه، وی دوباره به سمت منشی اول انتخاب شد و همان کارها را تا انحلال این جمعیت انجام می‌داد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413133841-1170-206.pdf «من نورالهدی منگنه از...»، پروتال جامع علوم انسانی]</ref>

خانم منگنه در همه کمیسیون‌های [[جمعیت نسوان وطن‌خواه]]، که مهم‌ترین آن‌ها، کنگره [[زنان]] شرق بود، عضوی مؤثر به‌شمار می‌آمد. هم‌سو با سیاست‌های دین‌زدایی و غرب‌گرایی پهلوی اول و در راه تغییر فرهنگ دینی زنان و آماده‌سازی زمینه کشف حجاب، در پاییز سال ۱۳۱۱، کنگره زنان شرق، در تهران برگزار شد. در این کنگره، زنان تجددطلب و غرب‌گرا، از کشورهای عرب دعوت شده بودند که در بین آنان می‌توان از خانم‌ها نورحماده از بیروت، حنیفه خوری از مصر و سید فاطمه از عراق نام برد. خانم منگنه در این باره می‌نویسد: «ما چندین کیمسیون تشکیل دادیم… و این‌جانب در همه این کمیسیون‌ها شرکت داشتم. هر روز جلسه‌ای به نام کنفرانس و با حضور خانم‌های عرب دایر می‌شد و مذاکراتی دربارهٔ بی‌حجابی و ترقی زنان مطرح می‌گردید».</ref><ref group="پانویس">در پایان این کنگره، خانم مستوره افشار، رئیس جمعیت نسوان وطن‌خواه، در گزارش خود، از فعالیت‌های خانم منگنه و بعضی دیگر از فعالان این جمعیت، مانند محترم اسکندری، نامی نمی‌بَرد و همین امر، باعث خشنودی آنان می‌شود، به گونه‌ای که پس از این کنگره، نورالهدی و عده‌ای از زنان تجدد طلب، از جمعیت نسوان وطن‌خواه کناره‌گیری کردند. کناره‌گیری خانم منگنه فقط نه به این دلیل که در گزارش، نامی از او برده نشده است، نشان از آن دارد که شعارهای ایشان در حمایت از زنان و آزادی آنان از واقعیت تهی و تنها برای خودنمایی و کسب شهرت بوده است. نکته جالب، این است که در عکسی که خانم منگنه در کتاب خود (دیوان نورالهدی منگنه) از این کنگره چاپ کرده، دیده می‌شود که تنها زنان دعوت شده خارجی و بعضی از زنان متجدد، مانند او و [[صدیقه دولت‌آبادی]]، بی‌حجاب هستند؛ اما دیگر زنان شرکت‌کننده در کنگره، چادر و حجاب کامل دارند و این، ریشه‌دار بودن پوشش چادر، در بین زنان ایرانی عصر رضا شاه را نشان می‌دهد.</ref><ref>[http://ensani.ir/fa/article/109079/کمر-همت-بسته-بودیم-برای-بهبود-زنان-عالم- منگنه، «کمر همت بسته بودیم برای بهبود زنان عالم؛»، 1383ش]</ref>

در سال ۱۳۱۴، رضا شاه به علی اصغر حکمت، وزیر معارف، دستوی می‌دهد که جمعیتی از زنان آزادی‌خواه تهرانی تشکیل دهد. این جمعیت، می‌بایست اساس‌نامه‌ای تهیه کرده، در اختیار وزیر معارف بگذارد و از او بخواهد که حمایت خود را از آنان اعلام کند. بعدها این جمعیت «کانون بانوان» نامیده شد. کانون بانوان به ریاست شمس پهلوی و زیر نظر وزارت معارف، در تاریخ ۲۲ اردیبهشت ۱۳۱۴، برای زمینه‌سازی رفع حجاب تأسیس شد. ریاست بعدی آن را بر عهده [[هاجر تربیت]] و سپس [[صدیقه دولت‌آبادی]] گذاشتند [[نورالهدی منگنه]] نیز آغاز ابتدای تأسیس، در هیئت مدیره کانون، فعالیت می‌کرد. خود او در این باره می‌گوید: «بعد از چندی، صدیقه دولت‌آبادی (مدیرکانون بانوان) که از دور و نزدیک با هم آشنایی داشتیم، از من خواهش کرد، که عضو هیئت مدیره [[کانون بانوان]] شوم. من هم قبول کردم. مدتی در کمیسیون ادبی [[کانون بانوان]] و سایر قسمت‌ها با خانم‌ها هم‌کاری داشتم و در مجله [[زبان زنان]]، که مدیر مسؤولش، خانم دولت‌آبادی بود، مقالات می‌نوشتم و تقریباً تمام ترجمه‌های آن به قلم من بود. هم‌چنین به سخنرانی‌های تربیتی و اجتماعی خودم برای روشن نمودن اذهان، ادامه می‌دادم؛ چنان‌که در سخنرانی‌های پرورش افکار، در سال ۱۳۱۹، مورد تقدیر ملوکانه واقع شدم».<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20120413133841-1170-206.pdf «من نورالهدی منگنه از...»، پروتال جامع علوم انسانی]</ref>

اساس فرهنگ هر جامعه را [[زنان]] آن جامعه تشکیل می‌دهند؛ زیرا تربیت و پرروش نسل آینده، به عهده آنان است. منگنه نیز پی برده بود که بهترین روش برای تغییر فرهنگ یک جامعه، ایجاد تغییر در زنان، به‌ویژه زنان طبقه متوسط است. او خود می‌گوید: «عقیده من این بود که باید [[مادران]] و خانواده‌ها را اصلاح کرد و مادر آزموده تحویل جامعه داد. این رستاخیز را باید از طبقه پایین آغاز کرد و می‌باید بدون تظاهر، زنانی را که فاقد پرورش و آموزش هستند، جمع کرد و برای آن‌ها سخنرانی کرد. با مهر و محبت به آن‌ها فهماند که دنیا و جامعه و خانواده، از آنان چه می‌خواهد؛ بنابراین، مقالات زیادی تحت عنوان «لزوم تربیت زنان» در [[مجله جمعیت نسوان وطن‌خواه]] نوشته‌ام». بنابراین، زنان این کشور، هدف تلاش‌های فرهنگی [[نورالهدی منگنه]] و هم‌فکرانش قرار می‌گیرند؛ زیرا با تغییر فرهنگ زنان یک کشور، فرهنگ همه افراد آن کشور تغییر می‌کند. او برای زمینه‌سازی رفع حجاب و کشاندن زن به سوی هم‌دوشی تمام عیار با [[مردان]]، همه تلاش خود را به کار می‌گیرد و از آن‌جا که خطی خوش و طبع شعر داشت و به زبان فرانسه نیز مسلط بود، تا حدودی نیز در این زمینه، به موفقیت دست یافت.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/109079/کمر-همت-بسته-بودیم-برای-بهبود-زنان-عالم- منگنه، «کمر همت بسته بودیم برای بهبود زنان عالم؛»، 1383ش]</ref>

خانم منگنه که تقریباً در همه نوشته‌هایش، از تمدن و فرهنگ و مشروطیت (دموکراسی) دم می‌زند و حتی دلیل کناره‌گیری خود از [[کانون بانوان]] را استبداد رئیس آن، یعنی خانم دولت‌آبادی می‌داند، مشخص نیست که چرا از استبداد بزرگ‌تر، یعنی رضا شاه غافل است و آن را می‌پذیرد. حتی وقتی به علت سخنرانی‌های آن‌چنانی خود، برای روشن ساختن اذهان [[زنان]]، در سال ۱۳۱۹ مورد تقدیر ملوکانه قرار می‌گیرد، در کمال افتخار، عین تقدیرنامه را در کتاب خود چاپ می‌کند و اذعان می‌کند که نه تنها در کانون بانوان، با دستگاه حکومتی هم‌کاری می‌کرده، بلکه عضو هیئت رئیسه آن نیز بوده است. از آن مهم‌تر، عضویت او در [[جمعیت نسوان وطن‌خواه]] و هم‌کاری این جمعیت با دستگاه استبداد است، به گونه‌ای که برگزاری و تشکیل کنگره زنان شرق، بدون هم‌کاری این جمعیت، امکان‌پذیر نبوده است. او در این‌باره می‌نویسد: «دو نفر از آقایان، یعنی مرحوم شاهزاده محمد هاشم میرزای افسر و آقای اورنگ گویا، از طرف [[عبدالحسین تیمورتاش]] وزیر دربار وقت، خانم‌ها را به جمعیت نسوان وطن‌خواه معرفی و با دست‌یاری جمعیت ما، مقدمات تشکیل کنگره را فراهم ساختند». او نباید فراموش کرده باشد که این جمعیت، از سال ۱۳۰۲، محرمانه از رضاشاه کمک مالی دریافت می‌کرد.<ref>نرگسی رمضانی، رضا، زنان در تاریخ سیاسی-اجتماعی ایران، 1395ش، ص 143</ref>