مدگرایی زنانه: تفاوت میان نسخه‌ها

مدگرایی زنانه به مجموعه‌ای از الگوها، نگرش‌ها و رفتارهای مرتبط با [[پوشش]]، [[آراستگی]]، مصرف مد و تعامل زنان با صنعت مد اطلاق می‌شود. این مفهوم در مطالعات فرهنگی، اجتماعی و جنسیتی به‌عنوان پدیده‌ای چندبعدی بررسی شده و به نقش زنان در شکل‌گیری، بازتولید و [[مصرف مد]] در بافت‌های تاریخی و فرهنگی مختلف می‌پردازد. پژوهش‌ها؛ مدگرایی زنانه را در ارتباط با [[هویت زنانه]]، بازنمایی اجتماعی بدن، [[الگوی مصرف|الگوهای مصرف]]، تحولات اقتصادی و تأثیر رسانه‌ها تحلیل کرده‌اند و دیدگاه‌های متنوعی دربارهٔ کارکردها، انگیزه‌ها و پیامدهای آن ارائه داده‌اند. همچنین این پدیده در جوامع و نظام‌های ارزشی مختلف، از جمله در چارچوب‌های دینی و فرهنگی، تفسیرها و گونه‌بندی‌های متفاوتی یافته است.

مدگرایی زنان به‌معنای خودآرایی متظاهرانه و انطباق با مدل‌های رایج زنانه است.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش، ۲۲۵-۲۲۴.]</ref> مدگرایی زنانه با مفاهیمی چون آراستگی، [[آرایش]]، [[مد]]، [[مدلینگ]]، [[صنعت مد]] و [[الگوی مصرف پوشاک|الگوهای مصرف پوشاک]] میان [[زن|زنان]] و [[مرد|مردان]] ارتباط دارد. این مفهوم به نقش زنان در فرایندهای مرتبط با مد، به‌ویژه در جایگاه مصرف‌کننده و مخاطب محصولات مد می‌پردازد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20121212084749-9419-25.pdf کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۷-۱۳۶.]</ref> مدگرایی زنانه در برخی رویکردهای نظری به‌عنوان پدیده‌ای مرتبط با برداشت‌های زنان از [[هویت زنانه]] و شیوه‌های بازنمایی آن در فضای اجتماعی<ref>[https://ideaschool.academy/جایگاه-مد-در-سیاست،-جامعه-و-جنسیت-چیست؟/ مقصودی‌پور، «جایگاه مد در سیاست، جامعه و جنسیت چیست؟»، وب‌سایت مدرسه هنری ایده.]</ref> و به‌عنوان یکی از ابزارهای بیان [[هویت]] تلقی می‌شود؛<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵-۲۴.]</ref> برخلاف مدلینگ که با هدف معرفی و تبلیغ پوشاک و سایر محصولات مرتبط با مد با استفاده از [[جذابیت‌های جنسی زنانه|جذابیت‌های جنسی زنان]] انجام می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20121212084749-9419-25.pdf کارپرور، «زنان و اصلاح الگوی مصرف»، ۱۳۹۰ش، ص۱۳۷-۱۳۶.]</ref>

مدگرایی به‌معنای خودآرایی متظاهرانه زنان؛ در [[جامعه سنتی|جوامع سنتی]]، دارای قدمت تاریخی است. در چین باستان؛ خمیدگی پا به‌مثابه مد تلقی شده و زنان پاهای‌شان را شکسته و آنها را خمیده‌تر می‌ساختند.<ref>[https://www.imna.ir/news/671264/پاشکنی-رسم-دردناک-زنان-چین-باستان-برای-زیبا «پاشکنی، رسم دردناک زنان چین باستان برای زیبایی»، وب‌سایت خبرگزاری ایمنا.]</ref> در روم باستان، زنان به [[آراستگی]] ظاهری خود اهمیت جدی داده و موهای‌شان را متناسب با مدهای آن زمان، رنگ می‌کردند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1347074 مظاهری، «دین و زندگی در امپراتوری روم»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

از منظر محققین؛ در [[سبک‌زندگی ایرانی‌اسلامی]] نیز «رسیدن به خود» غالباً ویژگی زنانه تفسیر می‌شد؛<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1106463/مردانگی-و-کرم-ضدآفتاب-نگاه-یک-جامعه-شناس-ب٠علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران.]</ref> اما [[مدگرایی فراجنسیتی]] و متناسب با [[سبک زندگی غربی]] در سال ۱۳۲۱ش توسط خانمی به نام [[زینت جهانشاه]] وارد ایران شد؛ وی در برگشت از [[سوئیس]]، خیاط‌خانه‌ای را با نمایش مد لباس‌های فرنگی در [[تهران]] راه اندازی کرده و به تشویق [[مصرف مد]] پرداخت.<ref>[https://www.porseman.com/article/نگاهی-به-پدیده-مدگرایی-در-جهان-و-ايران؟/147392 «نگاهی به پدیده مدگرایی در جهان و ایران؟»، وب‌سایت پرسمان.]</ref>

 

بر اساس منابع تاریخی، مدگرایی در گذشته به‌طور مستقیم با [[فرهنگ]] و [[جنسیت]] ارتباط داشته است. در برخی جوامع، نقش‌نمادهای مورد استفاده در [[خال‌کوبی زنان]] با طرح‌های مردانه، تفاوت داشته است؛ زنان برخلاف مردان که علاقه‌مند به طراحی نمادهای قدرت بودند؛ طرحی از بوته گل، گنجشک، سرو یا خال را در بدن خود خال‌کوبی می‌کردند.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش، ص۲۲۶-۲۲۵.]</ref> در دورهٔ مدرن، با گسترش الگوهای جهانی مد و تضعیف مرزهای سنتی جنسیت، استفاده از عناصری که پیش‌تر به‌طور سنتی [[مردانه]] یا [[زنانه]] تلقی می‌شدند، از میان رفته و زنان تشویق به استفاده از [[مد مردانه|مدهای مردانه]] می‌شوند.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۴.]</ref> امروزه مدگرایی بازتابنده نوعی از [[سبک زندگی]] است که برای تقویت آن ملکه‌های مد تبلیغ می‌شوند؛ به‌عنوان نمونه، [[کیت میدلتون]]، همسر نوه [[ملکه انگلیس]] در کانون توجهات فعالان [[صنعت مد]] قرار داشته<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-سبک-زندگی-3/217466-کیت-میدلتون-ملکه-مد-جهان «کیت میدلتون، ملکه مد جهان»، پایگاه خبری برترین‌ها.]</ref> و برخی از رسانه‌ها به او لقب [[ملکه مد]] را داده‌اند.<ref>[https://jument.style/blog/kate-middleton-hair-style موسوی، «خاطره‌انگیزترین مدل موهای کیت میدلتون ملکه مد جهان»، وب‌سایت ژومنت.]</ref> همچنین در رسانه‌ها، رانیا ملکه اردن، به‌عنوان [[ملکه مد خاورمیانه]] شناخته می‌شود، وی لباس‌هایی از برندهای مد خاورمیانه به تن کرده و در سفرهای خارجی، جزئیاتی را در پوشش خود استفاده می‌کند که به فرهنگ کشور میزبان اشاره دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/910193/بانوی-اول-اردن-ملکه-مد-خاورمیانه «بانوی اول اردن، ملکه مد خاورمیانه»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

 

از منظر محققین؛ مدگرایی مدرن موجب تغییرات جدی در سبک زندگی زنان ایرانی شد؛ [[استایل‌های زنانه]] بر وظایف زنانگی اولویت یافته<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1106463/مردانگی-و-کرم-ضدآفتاب-نگاه-یک-جامعه-شناس-ب٠علیخواه، «مردانگی و کرم ضدآفتاب»، وب‌سایت خبری تحلیلی عصر ایران.]</ref> و [[بدن زنانه]] به‌عنوان برساخت اجتماعی تبدیل به یک [[ابژه]] شد. در چنین فرایندی، مدگرایی در ابعاد و سطوح مختلف میان زنان ایرانی رواج پیدا کرده<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش، ص۲۱۰-۲۰۷.]</ref> و نمودهای آن به‌ویژه در حوزه [[پزشکی]] نیز مورد توجه رسانه‌ها و منابع مختلف قرار گرفته است؛ به‌عنوان نمونه امروزه با قطع نظر از تنوع مدل‌های در حال تغییر [[آرایش]] و لباس‌های زنانه، ایران در [[جراحی زیبایی بینی]] مقام اول را در دنیا داشته و ۸۰٪ از زنان ایرانی به انجام عمل زیبایی بینی تمایل دارند.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_22919_0a80ef0952bc6aacefb3db44ab8d55b0.pdf نقدی و دیگران، «تحلیل جامعه‌شناختی بازتعریف هویت اجتماعی زنان در پرتو تمایلات مصرف‌گرایانه مورد مطالعه: زنان متولد دهه‌های۵۰، ۶۰و ۷۰شهر اصفهان»، ۱۳۹۷ش، ص۱۸۵.]</ref> حدود یک‌میلیون [[جراحی پلاستیک]] در سال در کشور انجام می‌شود که بیشترین متقاضی آنها زنان و [[دختر|دختران]] [[جوان]] هستند.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش، ص۲۱۰.]</ref> در برخی وب‌سایت‌های ایرانی از ۸۰ مدل ناخن زنانه ترند پاییز ۱۴۰۴ش و ۵۰ مدل طرح ناخن کروم متناسب با [[لباس زنانه|لباس‌های زنانه]] تبلیغ می‌شود.<ref>[https://www.shixon.com/blog/articles/2934/50-مدل-طرح-ناخن-کروم-جدید-مدل-ناخن-کروم-1404 ۵۰مدل طرح ناخن کروم جدید» وب‌سایت فروشگاه شیکسون.]</ref>

[[جورج زیمل]] با تأکید بر زنانه بودن [[مد]]، مدعی است که<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، ۱۳۸۹ش، ص۶۰.]</ref> زنان نسبت به مردان گرایش بیشتری به مد داشته و بیش از مردان به مد وفادار هستند؛ زیرا مد برای آنها فراتر از احساس خوشایند، فرصتی برای ارتقای [[منزلت اجتماعی]] شمرده می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1594363139-10280-7-3.pdf مؤذن سلطان آبادی و مریجی، «بررسی مناسبات هویت و جنسیت با مصرف در دو رهیافت غربی و اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۶۱-۶۰.]</ref> بر مبنای [[نظریه مقایسه اجتماعی]]، زنان [[بدن]] خود را با بدن دیگران به‌ویژه بدن مدل‌شده توسط رسانه‌ها مقایسه کرده و به استفاده از مد می‌پردازند.<ref>ی[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf عقوبی، بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، ۱۳۹۸ش، ص۸۹-۸۸.]</ref> دیدگاه کارکردگرایانه؛ مدگرایی زنان را [[مصرف تظاهری]] دانسته و مدها را ماسکی می‌داند که چهره‌ای دروغین از زنان ارائه می‌دهد.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش،ص۲۲۲.]</ref>

برخی [[فمینیسم|فمینیست‌ها]] مد را منشأ [[استثمار جنسیتی زنان|استثمار جنسیتی]] و ابزاری برای سرکوب زنان معرفی کرده‌اند.<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، ۱۳۹۸ش، ص۶۰.]</ref> طبق رویکرد جدید فمینیستی، مدگرایی زنانه، نشانه قرار گرفتن زنان در چارچوب [[فانتزی‌های جنسی مردسالارانه]] نیست، بلکه وسیله عاملیت مؤثر [[زن]] است؛ لذا زنان به جراحی‌های زیبایی خطرناک و حتی کُشنده نیز روی می‌آورند.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش،ص۲۲۲.]</ref>

در برخی منابع، [[مدگرایی زنانه]] در چارچوب نظام‌های فرهنگی مختلف بررسی و گونه‌بندی‌هایی از آن ارائه شده است؛ از جمله در متون اسلامی، الگوهای [[پوشش]] و مد زنانه در سنجش با هنجارهای [[حجاب]] تبیین شده است.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵-۲۲.]</ref>

برمبنای برخی پژوهش‌ها؛ مصرف مد توسط زنان برخواسته از عوامل مختلفی است از جمله: کسب [[اعتمادبه‌نفس]]، [[تنوع‌طلبی]]، [[برتری‌جویی]]،<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، 1398ش، 215-214.]</ref> [[جلوه‌گری]]، [[خودشیفتگی]]، [[چشم‌وهم‌چشمی]]، [[تقلید]]،<ref>[https://www.manaviyat.ir/تغییر-سبک-زندگی-و-علل-و-انگیزه‌های-مد/ آقایی، «تغییر سبک زندگی و علل و انگیزه‌های مدگرایی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی هنری سبک‌زندگی آل یاسین.]</ref> متمایز بودن<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵.]</ref> و اعتراض به وضعیت موجود.<ref>[https://www.manaviyat.ir/تغییر-سبک-زندگی-و-علل-و-انگیزه‌های-مد/ آقایی، «تغییر سبک زندگی و علل و انگیزه‌های مدگرایی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی هنری سبک‌زندگی آل یاسین.]</ref> برخی معتقدند افزایش توجه به مد میان زنان متأثر از [[سبک زندگی غربی]]<ref>[https://rahyaftt.ir/تحولات-جنسیتی-نوجوانان-پسر-در-حوزه-مد-و/ «تحولات جنسیتی نوجوانان پسر در حوزه مد و لباس»، وب‌سایت اندیشکده رهیافت.]</ref> و توجه فزاینده به [[بدن زنانه]] است<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، ۱۳۹۸ش، ص۲۹.]</ref> که در بستر سازوکارهایی مانند [[صنعت تبلیغات]] و [[هنجارهای اجتماعی]] معاصر بررسی شده است:

در تیپ ایده‌آل رسانه‌ای؛ [[زیبایی]] و داشتن جذابیت‌های جنسی به‌عنوان اولویت‌های مدل زنانه بازنمایی می‌شوند<ref>[https://socialstudy.ihcs.ac.ir/article_4938_ec16c57ed363c5ca91a3e5e5b88fe502.pdf عبداللهیان و دیگران، «بازنمایی مردانگی در آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی»، ۱۳۹۸ش، ص۷۷.]</ref> و زن ایده‌آل رسانه‌ای زنی است که شکل و تیپ ظاهری اولویت اصلی او شمرده می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160608/fa#downloadbottom مکنون و عطائی آشتیانی، «شکل‌گیری مبانی «نظام الگوی مصرف»، «انتخاب نیاز» و «جنسیت»، ۱۳۹۰ش، ص۶۳.]</ref> در تبلیغات رسانه‌ای، زنان تشویق به پوشش مردانه و با کمرنگ‌شدن مرزهای جنسیتی، [[زنان مردنما]] نیز الگوی مطلوب معرفی می‌شوند.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۴.]</ref> طبق برخی مطالعات، افزایش توجه به مد میان زنان یکی از پیامدهای گسترش این بازنمایی‌ها و مصرف مد نیز یکی از مؤلفه‌های [[هویت جنسیتی]] زنانه معرفی شده است.<ref>[https://faculty.kashanu.ac.ir/file/download/page/1580729658-.-.pdf یعقوبی، بررسی نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی در گرایش دختران به مد وخودآرایی، ۱۳۹۸ش، ص۲۹.]</ref>

* بحران خانوادگی ناشی از ناسازگاری مردان با زنان مردنما.<ref>[https://jpf.dte.ir/article_76988_e1454f32cfee3ea1576a58f069cbc1ac.pdf موسوی، «مدگرایی زنان در مردانه‌پوشی»، ۱۴۰۳ش، ص۲۸.]</ref>

* جراحی زیبایی و ابتلا به [[معلولیت جسمی|معلولیت‌های جسمی]] و خطرات جانی.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_4238_fa8c61679daf6f1841cc9c710bccff49.pdf گنجی و دیگران، «تبارشناسی اجتماعی دست‌کاری بدن در زنان ایرانی»، ۱۳۹۸ش،ص۲۰۹.]</ref>

{{پانویس}}

* آقایی، سیدعلی، «تغییر سبک زندگی و علل و انگیزه‌های مدگرایی»، وب‌سایت مؤسسه فرهنگی هنری سبک‌زندگی آل‌یاسین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ دی ۱۳۹۷ش.

* پاشکنی، رسم دردناک زنان چین باستان برای زیبایی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۳ تیر ۱۴۰۲ش.