غض بصر: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =File (5).jpg

| زیرنویس تصویر    =سکانس پریدن حامد از پنجره دانشگاه به خاطر مزاحمت دانشجویان دختر

| فایل پادکست      =غض بصر.ogg

| حجم فایلپادکست    =9/71 

| تاریخ پادکست      =15-2-1405 

| زیرنویس عنوان    =

 

| عنوان اصلی        =  

| عنوان انگلیسی    =  

| عنوان عربی        =  

| عنوان علمی        =  

| شاخه علمی        =  

| نوع مفهوم        =  

| معنای اصطلاحی      =  

| حوزه کاربرد      =  

| گستره جغرافیایی  =  

| منشأ تاریخی      =  

 

| نخستین کاربرد    =  

| ریشه واژه        =  

| مرتبط با          =  

| اهمیت            =  

| مبدع              =  

| مروج              =  

| مقدس برای        =  

| مورد احترام      =  

| آثار مرتبط        =  

'''{{درشت|غض بصر؛}}''' از آموزه‌های اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوت‌آلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد.

غض بصر یا کنترل نگاه از آموزه‌های اخلاقی و فقهی اسلام است که به خودداری از نگاه شهوت‌آلود یا کنترل نگاه به نامحرم اشاره دارد. این مفهوم با استناد به آیات قرآن و روایات اسلامی، از عوامل حفظ عفت، پیشگیری از چشم‌چرانی و تقویت خودسازی دانسته شده و درباره معنا، قلمرو، احکام، آثار و شیوه‌های تحقق آن دیدگاه‌های مختلفی در میان مفسران و فقیهان مطرح شده است.

در آموزه‌های اسلامی، غض بصر (کنترل نگاه) از راهکارهای پیشگیری از [[چشم‌چرانی]] و تقویت [[خودسازی]] و فضایل اخلاقی دانسته شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref> آیات ۳۰ و ۳۱ سوره نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت عفاف فرا می‌خواند.<ref>سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.</ref> در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه جوانی از انصار به زنی در مدینه نسبت داده شده است.<ref> [https://lib.eshia.ir/11005/5/521 کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.]</ref>  

مفسران قرآن درباره مفهوم غض بصر دیدگاه‌های متفاوتی ارائه کرده‌اند. گروهی، از جمله ابوالفتوح رازی و علامه طباطبایی، آن را به معنای خودداری از نگاه به نامحرم<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> و پرهیز از [[چشم‌چرانی]] به‌واسطه چشم‌پوشی تفسیر کرده‌اند.<ref> [https://lib.eshia.ir/50081/15/155 طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.] </ref> گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،<ref> [https://lib.eshia.ir/71428/5/105/%D8%BA%D8%B6_%D8%A8%D8%B5%D8%B1 قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.]</ref> طبرسی، طریحی و [[مرتضی مطهری]]، غض بصر را به معنای کاهش نگاه و پرهیز از خیره شدن دانسته‌اند.<ref> [https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/2792/%D8%B1%D9%88%D9%8A%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%89%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%D9%89%20%D8%A8%D9%87%20%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%20%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%85%D8%AF%D9%84%20%D9%87%D8%A7%D9%89%20%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1 نیلچی‌زاده، «رویکردى قرآنى به گونه‌ها و مدل‌هاى برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.]</ref><ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> برخی فقهای معاصر نیز غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref><ref>[https://jqr.isca.ac.ir/article_4388_42d67f9b3d10253b537b9e47c51bbde6.pdf هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.]</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]] نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهره‌گیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، می‌داند.<ref> [https://eshia.ir/feqh/archive/text/arafi/feqh/98/980813 اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وب‌سایت مدرسه فقاهت.]</ref>

در حدیثی از [[امام علی]]، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.<ref> [https://lib.eshia.ir/14032/1/70/%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B8%D8%B1 ابن‌بابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بی‌تا، ج1، ص70.]</ref> فقیهان درباره محدوده غض بصر دیدگاه‌های مختلفی دارند. برخی آن را شامل نگاه به بدن نامحرم و عورت هم‌جنس می‌دانند؛ برخی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کرده‌اند؛ گروهی معیار را عرف و محدوده وجوب پوشش دانسته‌اند و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهره نامحرم تفسیر کرده‌اند.<ref> [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref>

== اهمیت و آثار ==

امروزه از لحاظ [[روان‌شناسی]] چشم‌چرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در [[تقویت اراده]]، [[تحکیم خانواده]]، کاهش آسیب‌های اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانسته‌اند.<ref> [https://ensani.ir/fa/article/141056/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%89-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%AD%D8%B1%D9%85 حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.]</ref> در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به [[عفت]]، [[پاک‌دامنی|پاکدامنی]]<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref> و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.<ref> [https://lib.eshia.ir/71401/1/717/%D8%BA%D8%B6_%D8%A8%D8%B5%D8%B1 تمیمی ‌آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.] </ref> سید قطب، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی می‌داند. به‌اعتقاد او، چشم‌پوشی از نگاه‌های شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکل‌گیری وسوسه و کنترل انگیزه‌های نفسانی است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref> همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به زندگی برخی شخصیت‌ها همچون حضرت یوسف، ابن‌سیرین و شیخ رجبعلی خیاط، چشم‌پوشی از نگاه حرام از عوامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref>

* پایبندی به عبادت و یاد خدا؛ به‌ویژه [[نماز]] و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شده‌اند.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور.]</ref><ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/269471/برخورد-غیر-منتظرۀ-رسول-خداص-با-جوان-چشم‌چران «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان.]</ref> از توصیه‌های علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پس‌از نماز صبح گزارش شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»،  وب‌سایت ایمانور]</ref>

* توجه به کرامت انسانی؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهره‌گیری صحیح از نعمت بینایی.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.</ref>

==پانویس==  

==منابع==

*ابن‌بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا (ع)، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بی‌تا.

* اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وب‌سایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: 13 آبان 1398ش.

*«برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشم‌چران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 30 دی 1395ش.

*تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، چاپ دوم، 1410ق.

*حسینی، جواد، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، نشریۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 13، 1387ش.

*حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.

*«درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: 5 مرداد 1405ش.  

*«راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 23 اردیبهشت 1388ش.

*سروش، محمد، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدودۀ مجاز نگاه»، قم، پیام زن، شمارۀ 97، 1379ش.

*طباطبایی، محمدحسین، ترجمۀ تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1374ش.

*کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.

*قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، 1412ق.

*قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.

*مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.

*میرباقری، «راه درمان چشم‌چرانی»، وب‌سایت ایمانور، تاریخ بازدید: 5 مرداد 1405ش.

*نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.

*نیلچی‌زاده، فروغ، «رویکردى قرآنى به گونه‌ها و مدل‌هاى برتر و نازل حجاب»، بانوان شیعه، شمارۀ دهم، 1388ش.

*هاشمی، حسین، «رابطۀ حجاب و عفاف»، قم، پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ 51 و 52، 1386ش.