بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی |
||
| (۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
'''قانون متحدالشکل کردن لباس'''؛ اقدام دولت برای یکسانسازی پوشش مردان در دوره پهلوی اول. | | تصویر =قانون متحدالشکل کردن لباس.jpg | ||
| زیرنویس تصویر =قانون متحدالشکل کردن لباس | |||
|image_alt=قانون متحدالشکل کردن لباس | |||
| فایل پادکست =قانون متحدالشکل کردن لباس مردان.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =2/97 | |||
| تاریخ پادکست =17-11-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''قانون متحدالشکل کردن لباس مردان'''؛ اقدام دولت برای یکسانسازی پوشش مردان در دوره پهلوی اول. | |||
«قانون متحدالشکل کردن لباس» یکی از اقدامات دولت [[پهلوی اول]] در مسیر نوسازی اداری و اجتماعی بهشمار میآید که در ۱۳۰۷ش در [[مجلس شورای ملی]] تصویب شد. این قانون با هدف ایجاد نظم ظاهری، کاهش تفاوتهای پوششی میان گروههای اجتماعی، کاهش نفوذ [[نهاد دین]] و نزدیککردن ظاهر شهروندان به [[سبک پوشش غربی]] تدوین شد. اجرای آن با دخالت نیروهای امنیتی و نظامی پیامدهای گستردهای در عرصه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بر جای گذاشت و واکنشهای متفاوتی را میان اقشار مختلف [[جامعه]] برانگیخت. | «قانون متحدالشکل کردن لباس» یکی از اقدامات دولت [[پهلوی اول]] در مسیر نوسازی اداری و اجتماعی بهشمار میآید که در ۱۳۰۷ش در [[مجلس شورای ملی]] تصویب شد. این قانون با هدف ایجاد نظم ظاهری، کاهش تفاوتهای پوششی میان گروههای اجتماعی، کاهش نفوذ [[نهاد دین]] و نزدیککردن ظاهر شهروندان به [[سبک پوشش غربی]] تدوین شد. اجرای آن با دخالت نیروهای امنیتی و نظامی پیامدهای گستردهای در عرصه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بر جای گذاشت و واکنشهای متفاوتی را میان اقشار مختلف [[جامعه]] برانگیخت. | ||
| خط ۲۲: | خط ۴۹: | ||
== پیامدهای قانون متحدالشکل کردن لباس == | == پیامدهای قانون متحدالشکل کردن لباس == | ||
اجرای قانون متحدالشکل کردن لباس پیامدهای اجتماعی گسترده در [[ایران]] باقی گذاشت. یکی از مهمترین پیامدها، کاهش تنوع [[پوشاک اقوام ایرانی]] بود. پیش از این قانون، هر قوم و جغرافیایی پوشش و شناسنامهٔ فرهنگی خاص خود را داشتند. با تصویب قانون مذکور، عملاً تنوع پوششی و تکثر قومیفرهنگی هدف قرار گرفت<ref>. مجد، از قاجار به پهلوی: بر اساس اسناد وزارت خارجهٔ آمریکا (۱۳۰۹–۱۲۹۸)، ۱۳۸۹ش، ص۵۵۶.</ref> و به تعبیر سفیر وقت [[آلمان]]، شکوه تاریخی خود را از دست داد.<ref>. [https://irdc.ir/0001p1 «مقابلهٔ مردم کردستان با سیاستهای رضاخانی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> [[مخملبافی]] در شهرهایی چون [[یزد]] و [[کاشان]] تعطیل شد و [[ایران]] از تولیدکنندهٔ پارچههای باهویت بومی، به مصرفکنندهٔ منسوجات کارخانهای و کلاههای وارداتی اروپایی تبدیل شد. اسناد [[تظلمخواهی]] مردم به مجلس نشان میدهد که بسیاری از بافندگان و تجار خردهپای پوشاک، [[امنیت شغلی]] خود را از دست داده و بهدلیل تغییر دستوریِ [[ذائقه]] بازار، ورشکست شده بودند.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/99154/fa صفری، «نارضایتی از متحدالشکل نمودن لباس بر اساس اسناد عرایض مجلس شورای ملی»، ۱۳۹۶ش، ص۷3-۷0].</ref> | اجرای قانون متحدالشکل کردن لباس پیامدهای اجتماعی گسترده در [[ایران]] باقی گذاشت. یکی از مهمترین پیامدها، کاهش تنوع [[پوشاک اقوام ایرانی]] بود. پیش از این قانون، هر قوم و جغرافیایی پوشش و شناسنامهٔ فرهنگی خاص خود را داشتند. با تصویب قانون مذکور، عملاً تنوع پوششی و تکثر قومیفرهنگی هدف قرار گرفت<ref>. مجد، از قاجار به پهلوی: بر اساس اسناد وزارت خارجهٔ آمریکا (۱۳۰۹–۱۲۹۸)، ۱۳۸۹ش، ص۵۵۶.</ref> و به تعبیر سفیر وقت [[آلمان]]، شکوه تاریخی خود را از دست داد.<ref>. [https://irdc.ir/0001p1 «مقابلهٔ مردم کردستان با سیاستهای رضاخانی»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> [[مخملبافی]] در شهرهایی چون [[یزد]] و [[کاشان]] تعطیل شد و [[ایران]] از تولیدکنندهٔ پارچههای باهویت بومی، به مصرفکنندهٔ منسوجات کارخانهای و کلاههای وارداتی اروپایی تبدیل شد. اسناد [[تظلمخواهی]] مردم به مجلس نشان میدهد که بسیاری از بافندگان و تجار خردهپای پوشاک، [[امنیت شغلی]] خود را از دست داده و بهدلیل تغییر دستوریِ [[ذائقه]] بازار، ورشکست شده بودند.<ref>. [https://www.sid.ir/paper/99154/fa صفری، «نارضایتی از متحدالشکل نمودن لباس بر اساس اسناد عرایض مجلس شورای ملی»، ۱۳۹۶ش، ص۷3-۷0].</ref> | ||
[[پرونده:قانون متحدالشکل کردن لباس۱.jpg|جایگزین=تصدیق نظمیه دزفول به روحانی شیعه ایرانی برای پوشیدن لباس روحانیت |بندانگشتی|ورقهٔ تصدیق نظمیه دزفول به روحانی شیعه ایرانی برای پوشیدن لباس روحانیت – ۲۶ آذر ۱۳۰۸ش]] | [[پرونده:قانون متحدالشکل کردن لباس۱.jpg|جایگزین=تصدیق نظمیه دزفول به روحانی شیعه ایرانی برای پوشیدن لباس روحانیت |بندانگشتی|ورقهٔ تصدیق نظمیه [[دزفول]] به روحانی شیعه ایرانی برای پوشیدن لباس روحانیت – ۲۶ آذر ۱۳۰۸ش]] | ||
قانون متحد الشکل کردن لباس، استقلال [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] را با مشکل مواجه کرده بود. با تصویب نظامنامهٔ امتحانات، بررسی صلاحیت علمی روحانیون جهت پوشیدن لباس مذهبی عملاً در اختیار دولت قرار گرفت.<ref>. [https://nezamat.ir/post-18343 «نظامنامه امتحان طلاب و تشخیص مدرسین علوم منقول و معقول»، وبسایت نظامات.]</ref> نتیجه این سیاستها، محدودیت سازی فعالیتهای اجتماعی روحانیون و خانهنشینی اجباری افرادی بود که حاضر نبودند شأن [[لباس روحانیت]] را با آزمونهای دولتی گره بزنند.<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص ۱۴۸]؛ نیری شیرازی، روزگار پهلوی اول (تحفهٔ نیر، ج۲)، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۵.</ref> | قانون متحد الشکل کردن لباس، استقلال [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] را با مشکل مواجه کرده بود. با تصویب نظامنامهٔ امتحانات، بررسی صلاحیت علمی روحانیون جهت پوشیدن لباس مذهبی عملاً در اختیار دولت قرار گرفت.<ref>. [https://nezamat.ir/post-18343 «نظامنامه امتحان طلاب و تشخیص مدرسین علوم منقول و معقول»، وبسایت نظامات.]</ref> نتیجه این سیاستها، محدودیت سازی فعالیتهای اجتماعی روحانیون و خانهنشینی اجباری افرادی بود که حاضر نبودند شأن [[لباس روحانیت]] را با آزمونهای دولتی گره بزنند.<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص ۱۴۸]؛ نیری شیرازی، روزگار پهلوی اول (تحفهٔ نیر، ج۲)، ۱۳۸۷ش، ص۱۴۵.</ref> | ||
== واکنشها به اجرای قانون == | == واکنشها به اجرای قانون == | ||
اجرای قانون متحد الشکل کردن لباس با واکنشهای متفاوتی روبهرو شد. بسیاری از روحانیون این اقدام را گامی در جهت [[دینزدایی]] و [[استحاله فرهنگی]] ارزیابی میکردند و آن را در امتداد سیاستهای گستردهتر [[رضاشاه]] برای کاهش نفوذ نهاد [[دین]]<ref>[https://psri.ir/?id=243ozhmy . مجد، «کلاه پهلوی و لباسهای متحدالشکل رضاشاهی در اسناد وزارت خارجهٔ آمریکا»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛] [https://www.sid.ir/paper/99154/fa صفری، «نارضایتی از متحدالشکل نمودن لباس بر اساس اسناد عرایض مجلس شورای ملی»، ۱۳۹۶ش، ص71-73].</ref> و افزایش نظارت دولتی بر [[نهاد روحانیت]] میدیدند؛<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص139].</ref> اما واکنش مردم متفاوت بود؛ افراد عادی چارهای جز پیروی نداشتند. برخی افراد سرشناس، برای دوری از پوشش جدید کمتر در انظار و اجتماع ظاهر میشدند.<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص۱۴۸].</ref> [[عشایر ایران|عشایر]] که تغییر لباس را مغایر با سنتهای خود میدانستند در مواردی با مأموران نظمیه وارد درگیری نظامی شدند.<ref>. [https://jhr.usb.ac.ir/article_2047.html حاجیانپور و سیاهپور، «بازتاب سیاست عشایری رضاشاه در اشعار و سرودههای بومی بویراحمد»، ۱۳۹۳ش، ص ۱۲۱]؛ [https://psri.ir/?id=1rrdx289&utm_source=copilot.com واعظ شهرستانی، «انگیزههای سیاسی و اقتصادی شورشهای عشایری در دورهٔ رضاشاه»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛] [https://ensani.ir/fa/article/614029/سیاست-متحد-الشکل-کردن-لباس-و-هویت-رسمی-جدید-ایرانی-در-جامعه-عرب-خوزستان-عصر-پهلوی-اول- اکبری و البوعلی، «سیاست متحدالشکل کردن لباس و هویت رسمی جدید ایرانی در جامعه عرب خوزستان»، ۱۴۰۳ش، ص۵۹-۶۱].</ref> در شهرها مردم با استفاده از [[طنز]] و [[هجو]]، کلاه جدید را کلاه «لگنی» نامیدند تا از بار رسمی و دستوری آن بکاهند.<ref>. پسندیده، خاطرات آیتالله پسندیده (گفتهها و نوشتهها)، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸.</ref> اعتراضات خیابانی محدودی نیز شکل گرفت که با برخورد حکومت با رهبرانش خاموش | اجرای قانون متحد الشکل کردن لباس با واکنشهای متفاوتی روبهرو شد. بسیاری از روحانیون این اقدام را گامی در جهت [[دینزدایی]] و [[استحاله فرهنگی]] ارزیابی میکردند و آن را در امتداد سیاستهای گستردهتر [[رضاشاه]] برای کاهش نفوذ نهاد [[دین]]<ref>[https://psri.ir/?id=243ozhmy . مجد، «کلاه پهلوی و لباسهای متحدالشکل رضاشاهی در اسناد وزارت خارجهٔ آمریکا»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛] [https://www.sid.ir/paper/99154/fa صفری، «نارضایتی از متحدالشکل نمودن لباس بر اساس اسناد عرایض مجلس شورای ملی»، ۱۳۹۶ش، ص71-73].</ref> و افزایش نظارت دولتی بر [[نهاد روحانیت]] میدیدند؛<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص139].</ref> اما واکنش مردم متفاوت بود؛ افراد عادی چارهای جز پیروی نداشتند. برخی افراد سرشناس، برای دوری از پوشش جدید کمتر در انظار و اجتماع ظاهر میشدند.<ref>. [https://mtq.ir/?page=authors&id=392 معینی رودبالی، «بررسی وضعیت و واکنش علمای فارس به قانون متحدالشکل کردن البسه»، ۱۳۹۹ش، ص۱۴۸].</ref> [[عشایر ایران|عشایر]] که تغییر لباس را مغایر با سنتهای خود میدانستند در مواردی با مأموران نظمیه وارد درگیری نظامی شدند.<ref>. [https://jhr.usb.ac.ir/article_2047.html حاجیانپور و سیاهپور، «بازتاب سیاست عشایری رضاشاه در اشعار و سرودههای بومی بویراحمد»، ۱۳۹۳ش، ص ۱۲۱]؛ [https://psri.ir/?id=1rrdx289&utm_source=copilot.com واعظ شهرستانی، «انگیزههای سیاسی و اقتصادی شورشهای عشایری در دورهٔ رضاشاه»، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی؛] [https://ensani.ir/fa/article/614029/سیاست-متحد-الشکل-کردن-لباس-و-هویت-رسمی-جدید-ایرانی-در-جامعه-عرب-خوزستان-عصر-پهلوی-اول- اکبری و البوعلی، «سیاست متحدالشکل کردن لباس و هویت رسمی جدید ایرانی در جامعه عرب خوزستان»، ۱۴۰۳ش، ص۵۹-۶۱].</ref> در شهرها مردم با استفاده از [[طنز]] و [[هجو]]، کلاه جدید را کلاه «لگنی» نامیدند تا از بار رسمی و دستوری آن بکاهند.<ref>. پسندیده، خاطرات آیتالله پسندیده (گفتهها و نوشتهها)، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۸.</ref> اعتراضات خیابانی محدودی نیز شکل گرفت که با برخورد حکومت با رهبرانش خاموش شدند؛<ref>. مدنی، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ۱۳۸۷ش، ج۱، ص۲۴۴.</ref> اما اوج اعتراضها در [[تیر]] ۱۳۱۴ش در [[مسجد گوهرشاد]] [[مشهد]]، رخ داد که با دخالت نیروهای نظامی و کشتهشدن شمار زیادی از معترضان پایان یافت.<ref>. [https://historydocuments.ir/?page=post&id=3215 «جنایات رضاشاه در مسجد گوهرشاد»،] وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
