مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

(۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)

خط ۱:

{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=مادر.jpg|زیرنویس تصویر=بازنمایی جایگاه مادر در تابلوی «مولود کعبه» اثر محمود فرشچیان.|image_alt=بازنمایی جایگاه مادر در تابلوی «مولود کعبه» اثر محمود فرشچیان|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}}

'''{{درشت|مادر}}'''؛ زنی که فرزندی را به دنیا آورده یا نقش مادری را بر عهده دارد.

خط ۱۵:

خط ۱۷:

* '''مادر رضاعی:''' زنی است که با تحقق شرایط، میان او و کودک رابطه [[خویشاوندی رضاعی]] برقرار می‌شود. این رابطه از نظر جایز نبودن [[ازدواج]]، همانند قرابت نَسَبی است، اما موجب ارث‌بردن نمی‌شود.<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص35.]</ref> در منابع اسلامی، تکریم [[حلیمه سعدیه]]، مادر رضاعی [[حضرت محمد]]، به‌عنوان نمونه‌ای از احترام به مادر رضاعی گزارش شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Book/View/45322/34282/احترام-و-نیکی-پیامبر(ص)-به-والدین-رضاعی «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، 1389ش.]</ref>

* '''نامادری:''' زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگ‌ها غالباً منفی است،<ref>ق[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_10557_7c8aa9ae1ab630196ed047f0ed2ee15c.pdf ادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.]</ref> اما در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/ÙÙØ³ÙÙ-ÙÙ-Ø³ÙØ±Ù-ÙØ´Ø¯Ù-Ø§ÙØ§Ù-Ø³Ø¬Ø§Ø¯-Ø¹ÙÛÙ-Ø§ÙØ³ÙØ§Ù-Ø¨Ø§-Ù «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وب‌سایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.]</ref>

* '''مادر معنوی:''' به‌معنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در [[قرآن]]، همسران پیامبر ~~اسلام~~ با عنوان [[ام‌المؤمنین|امهات المؤمنین]] معرفی شده‌اند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> برخی پژوهشگران نیز لقب [[ام ابیها~~|ام‌ابیها~~]] برای [[حضرت فاطمه]] را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانسته‌اند.<ref>[https://erfan.ir/farsi/59116.html انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، 1405ش.]</ref>

* '''مادر معنوی:''' به‌معنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در [[قرآن]]، همسران پیامبر اکرم با عنوان [[ام‌المؤمنین|امهات المؤمنین]] معرفی شده‌اند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> برخی پژوهشگران نیز لقب [[ام ابیها]] برای [[حضرت فاطمه]] را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانسته‌اند.<ref>[https://erfan.ir/farsi/59116.html انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، 1405ش.]</ref>

== جایگاه مادر در فرهنگ‌ها و ادیان ==

[[پرونده:مادر۱.png|جایگزین=سنگ‌نوشتهٔ تدفینی متعلق به جحوتی‌نفر- مصر باستان|بندانگشتی|سنگ‌نوشتهٔ تدفینی متعلق به جحوتی‌نفر، کاتب و حسابدار معبد آمون و همسرش بنبو در کنار دخترشان نفرتاری، مصر باستان.]]

پژوهش‌های تاریخی نشان می‌دهد مادر در بسیاری از تمدن‌های باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجسته‌ای برخوردار بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6071/64084/جایگاه-مادر-در-اندیشه-دینی احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref> در ایران باستان، گزارش‌هایی از رواج نظام [[مادرسالاری|مادرشاهی]] در دوره‌هایی از تاریخ وجود دارد که نَسَب افراد از طریق مادر تعیین می‌شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در مصر باستان، انتساب به مادر و ثبت تصویر او در آرامگاه‌ها نشانه احترام به جایگاه مادر بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref> در آتن<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref><ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وب‌سایت صاحب خبران.]</ref> و عربستان پیش از اسلام زنان قبل از مادر شدن مورد توجه نبودند، اما منزلت اجتماعی زنان پس از مادر شدن افزایش می‌یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیت و بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref> در چین باستان نیز احترام به مادر در متون افسانه‌ای بازتاب یافته است.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما.]</ref>

خط ۲۳:

خط ۲۶:

== بازنمایی مادر در اسطوره‌های ملل ==

[[پرونده:مادر۲.jpg|جایگزین=تهمینه مادر سهراب در کنار پیکر فرزندش|بندانگشتی|تهمینه مادر سهراب در کنار پیکر فرزندش]]

مادر در اسطوره‌های ملل به دو صورت بازنمایی شده است:

خط ۳۰:

خط ۳۴:

== بازنمایی مادر در شعر فارسی ==

مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، [[ایثار]]، [[صبر]] و فداکاری پیوند دارد. [[سنایی]] و [[عطار نیشابوری|عطار]]، مادر را نماد محبت اصیل و [[دایه]] را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. [[پروین اعتصامی]] به نقش مادر در خانواده و [[نقش تربیتی مادر|تربیت نسل آینده]] پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/زیباترین-شعرها-برای-مادر «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> [[فروغ فرخزاد]] در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>

مادر از مضامین پایدار [[شعر فارسی]] است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، [[ایثار]]، [[صبر]] و [[فداکاری]] پیوند دارد. [[سنایی]] و [[عطار نیشابوری|عطار]]، مادر را نماد محبت اصیل و [[دایه]] را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. [[پروین اعتصامی]] به نقش مادر در [[خانواده]] و [[نقش تربیتی مادر|تربیت نسل آینده]] پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/زیباترین-شعرها-برای-مادر «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> [[فروغ فرخزاد]] در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>

== روز مادر ==

خط ۹۲:

خط ۹۶:

* یدالله‌پور، معصومه، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۳ش.

[[رده:مصورسازی]]

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=مادر.jpg|زیرنویس تصویر=بازنمایی جایگاه مادر در تابلوی «مولود کعبه» اثر محمود فرشچیان.|image_alt=بازنمایی جایگاه مادر در تابلوی «مولود کعبه» اثر محمود فرشچیان|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}}
 '''{{درشت|مادر}}'''؛ زنی که فرزندی را به دنیا آورده یا نقش مادری را بر عهده دارد.
@@ خط ۱۵: / خط ۱۷: @@
 * '''مادر رضاعی:''' زنی است که با تحقق شرایط، میان او و کودک رابطه [[خویشاوندی رضاعی]] برقرار می‌شود. این رابطه از نظر جایز نبودن [[ازدواج]]، همانند قرابت نَسَبی است، اما موجب ارث‌بردن نمی‌شود.<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص35.]</ref> در منابع اسلامی، تکریم [[حلیمه سعدیه]]، مادر رضاعی [[حضرت محمد]]، به‌عنوان نمونه‌ای از احترام به مادر رضاعی گزارش شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Book/View/45322/34282/احترام-و-نیکی-پیامبر(ص)-به-والدین-رضاعی «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه،  1389ش.]</ref>
 * '''نامادری:''' زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگ‌ها غالباً منفی است،<ref>ق[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_10557_7c8aa9ae1ab630196ed047f0ed2ee15c.pdf ادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.]</ref> اما در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/ÙÙØ³ÙÙ-ÙÙ-Ø³ÙØ±Ù-ÙØ´Ø¯Ù-Ø§ÙØ§Ù-Ø³Ø¬Ø§Ø¯-Ø¹ÙÛÙ-Ø§ÙØ³ÙØ§Ù-Ø¨Ø§-Ù «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وب‌سایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.]</ref>
-* '''مادر معنوی:''' به‌معنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در [[قرآن]]، همسران پیامبر اسلام با عنوان [[ام‌المؤمنین|امهات المؤمنین]] معرفی شده‌اند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> برخی پژوهشگران نیز لقب [[ام ابیها|ام‌ابیها]] برای [[حضرت فاطمه]] را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانسته‌اند.<ref>[https://erfan.ir/farsi/59116.html انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، 1405ش.]</ref>
+* '''مادر معنوی:''' به‌معنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در [[قرآن]]، همسران پیامبر اکرم با عنوان [[ام‌المؤمنین|امهات المؤمنین]] معرفی شده‌اند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژه‌های «نسائنا» و «أم‌المؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> برخی پژوهشگران نیز لقب [[ام ابیها]] برای [[حضرت فاطمه]] را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانسته‌اند.<ref>[https://erfan.ir/farsi/59116.html انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاع‌رسانی حسین انصاریان، 1405ش.]</ref>
 == جایگاه مادر در فرهنگ‌ها و ادیان ==
+[[پرونده:مادر۱.png|جایگزین=سنگ‌نوشتهٔ تدفینی متعلق به جحوتی‌نفر- مصر باستان|بندانگشتی|سنگ‌نوشتهٔ تدفینی متعلق به جحوتی‌نفر، کاتب و حسابدار معبد آمون و همسرش بنبو در کنار دخترشان نفرتاری، مصر باستان.]]
 پژوهش‌های تاریخی نشان می‌دهد مادر در بسیاری از تمدن‌های باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجسته‌ای برخوردار بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6071/64084/جایگاه-مادر-در-اندیشه-دینی احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref> در ایران باستان، گزارش‌هایی از رواج نظام [[مادرسالاری|مادرشاهی]] در دوره‌هایی از تاریخ وجود دارد که نَسَب افراد از طریق مادر تعیین می‌شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون.]</ref> در مصر باستان، انتساب به مادر و ثبت تصویر او در آرامگاه‌ها نشانه احترام به جایگاه مادر بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref> در آتن<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref><ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وب‌سایت صاحب خبران.]</ref> و عربستان پیش از اسلام زنان قبل از مادر شدن مورد توجه نبودند، اما منزلت اجتماعی زنان پس از مادر شدن افزایش می‌یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیت و بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref> در چین باستان نیز احترام به مادر در متون افسانه‌ای بازتاب یافته است.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما.]</ref>
@@ خط ۲۳: / خط ۲۶: @@
 == بازنمایی مادر در اسطوره‌های ملل ==
+[[پرونده:مادر۲.jpg|جایگزین=تهمینه مادر سهراب در کنار پیکر فرزندش|بندانگشتی|تهمینه مادر سهراب در کنار پیکر فرزندش]]
 مادر در اسطوره‌های ملل به دو صورت بازنمایی شده است:
@@ خط ۳۰: / خط ۳۴: @@
 == بازنمایی مادر در شعر فارسی ==
-مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، [[ایثار]]، [[صبر]] و فداکاری پیوند دارد. [[سنایی]] و [[عطار نیشابوری|عطار]]، مادر را نماد محبت اصیل و [[دایه]] را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. [[پروین اعتصامی]] به نقش مادر در خانواده و [[نقش تربیتی مادر|تربیت نسل آینده]] پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/زیباترین-شعرها-برای-مادر «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> [[فروغ فرخزاد]] در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>
+مادر از مضامین پایدار [[شعر فارسی]] است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، [[ایثار]]، [[صبر]] و [[فداکاری]] پیوند دارد. [[سنایی]] و [[عطار نیشابوری|عطار]]، مادر را نماد محبت اصیل و [[دایه]] را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانسته‌اند. [[پروین اعتصامی]] به نقش مادر در [[خانواده]] و [[نقش تربیتی مادر|تربیت نسل آینده]] پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/زیباترین-شعرها-برای-مادر «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، 1401ش.]</ref> [[فروغ فرخزاد]] در برخی سروده‌های خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژه‌ای به وسعت هستی»، وب‌سایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref>
 == روز مادر ==
@@ خط ۹۲: / خط ۹۶: @@
 * یدالله‌پور، معصومه، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۳ش.
 {{پایان منابع}}
+[[رده:مصورسازی]]