برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
+ رده:مصورسازی (هاتکت) |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=ایل قاجار.png|زیرنویس تصویر=دیوارنگاره شرقی کاخ سلیمانیه کرج، اثر عبداللهخان نقاشباشی، در سال ۱۲۲۸ق، آقامحمدخان قاجار، بنیانگذار سلسله قاجار، و گروهی از اعضا و بزرگان خاندان قاجار را به تصویر کشیده است.|image_alt=عکس آقامحمدخان قاجار، بنیانگذار سلسله قاجار، و گروهی از اعضا و بزرگان خاندان قاجار|فایل پادکست=|حجم فایلپادکست=|تاریخ پادکست=|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}} | |||
{{درشت|'''ایل قاجار؛'''}} طایفهای ترکتبار که از اواخر قرن نهم هجری در تاریخ ایران اثرگذار شد. | {{درشت|'''ایل قاجار؛'''}} طایفهای ترکتبار که از اواخر قرن نهم هجری در تاریخ ایران اثرگذار شد. | ||
| خط ۱۹: | خط ۲۱: | ||
در آستانهٔ عصر صفوی، قاجارها از چهار شاخه یا اوبهٔ اصلی تشکیل میشدند: آقچهقویونلو، آقچهلو، شامبیاتی (معروف به بیرمیدورت) و اوبهٔ اصلی قاجار. دو شاخهٔ نخست در حوزهٔ اولوس ذوالقدر جای داشتند و شاخهٔ شامبیاتی (با ریشهٔ اوغوزی) در شمال سوریه سکونت گزیده بود. اوبهٔ اصلی قاجار پس از بازگشت از آناتولی و شام، در منطقهٔ آذربایجان و اران، بهویژه قرهباغ و گنجه، استقرار یافت و بهتدریج شاخههایی مانند زیادلو، قوانلو و شاملو با پیوندهای ایلی و سیاسی به آن ملحق شدند.<ref>{{پک|روملو|۱۳۵۷|ک=احسن التواریخ|ص=۶۱۷|ج=}}</ref> | در آستانهٔ عصر صفوی، قاجارها از چهار شاخه یا اوبهٔ اصلی تشکیل میشدند: آقچهقویونلو، آقچهلو، شامبیاتی (معروف به بیرمیدورت) و اوبهٔ اصلی قاجار. دو شاخهٔ نخست در حوزهٔ اولوس ذوالقدر جای داشتند و شاخهٔ شامبیاتی (با ریشهٔ اوغوزی) در شمال سوریه سکونت گزیده بود. اوبهٔ اصلی قاجار پس از بازگشت از آناتولی و شام، در منطقهٔ آذربایجان و اران، بهویژه قرهباغ و گنجه، استقرار یافت و بهتدریج شاخههایی مانند زیادلو، قوانلو و شاملو با پیوندهای ایلی و سیاسی به آن ملحق شدند.<ref>{{پک|روملو|۱۳۵۷|ک=احسن التواریخ|ص=۶۱۷|ج=}}</ref> | ||
== جمعیتشناسی == | == جغرافیا و جمعیتشناسی == | ||
ایل قاجار در منتهیالیه شرقی دشت گرگان، در حوالی استرآباد و در کرانههای رود گرگان، بهویژه در منطقهٔ «قلعه مبارکآباد» سکونت گزید. دامنهٔ فعالیت آنان از کوهپایههای البرز تا صحرای ترکمن را در بر میگرفت. رود گرگان مرز سکونت و چراگاههای طوایف را مشخص میکرد؛ بهگونهای که یوخاریباش در حوضهٔ بالای رود و اشاقهباش در حوضهٔ پایین رود ساکن شدند. این منطقه از طریق مسیرهایی مانند ساری و فیروزکوه به تهران، از سواحل خزر به رشت و از راه خبوشان (قوچان) به خراسان متصل بود. قاجارها با بهرهگیری از این بومزیست برای دامداری و کشاورزی و نیز با برقراری مناسبات دوستانه با ترکمنها و استفاده از صحرای ترکمن بهعنوان پناهگاه، توانستند در این منطقه پایدار بمانند و آن را به کانون تحولات تاریخی ایران تبدیل کنند.<ref>{{پک|عسکرانی|۱۳۹۶|ک=پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران|ف=چرایی استقرار و استمرار سکونت ایل قاجار در کرانههای رود گرگان (۹۰۷–۱۲۰۹ ق / ۱۵۰۲–۱۷۹۴م)|ص=۱۲۷–۱۲۹}}</ref> | ایل قاجار در منتهیالیه شرقی دشت گرگان، در حوالی استرآباد و در کرانههای رود گرگان، بهویژه در منطقهٔ «قلعه مبارکآباد» سکونت گزید. دامنهٔ فعالیت آنان از کوهپایههای البرز تا صحرای ترکمن را در بر میگرفت. رود گرگان مرز سکونت و چراگاههای طوایف را مشخص میکرد؛ بهگونهای که یوخاریباش در حوضهٔ بالای رود و اشاقهباش در حوضهٔ پایین رود ساکن شدند. این منطقه از طریق مسیرهایی مانند ساری و فیروزکوه به تهران، از سواحل خزر به رشت و از راه خبوشان (قوچان) به خراسان متصل بود. قاجارها با بهرهگیری از این بومزیست برای دامداری و کشاورزی و نیز با برقراری مناسبات دوستانه با ترکمنها و استفاده از صحرای ترکمن بهعنوان پناهگاه، توانستند در این منطقه پایدار بمانند و آن را به کانون تحولات تاریخی ایران تبدیل کنند.<ref>{{پک|عسکرانی|۱۳۹۶|ک=پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران|ف=چرایی استقرار و استمرار سکونت ایل قاجار در کرانههای رود گرگان (۹۰۷–۱۲۰۹ ق / ۱۵۰۲–۱۷۹۴م)|ص=۱۲۷–۱۲۹}}</ref> | ||
| خط ۳۸: | خط ۴۰: | ||
=== سلسه پادشاهی === | === سلسه پادشاهی === | ||
[[پرونده:ایل قاجار۱.png|جایگزین=آقا محمدخان، رئیس ایل، بنیانگذار سلطنت قاجاریه|بندانگشتی|آقا محمدخان، رئیس ایل، بنیانگذار سلطنت قاجاریه]] | |||
{{اصلی|سلطنت قاجاریه}}ایل قاجار در ۱۱۷۴ش (۱۲۱۰ق) سلسلهای پادشاهی را بنیان نهاد که حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> بنیانگذار این سلسله، آقامحمدخان قاجار، پس از شکست حکومت زندیه و دیگر مدعیان قدرت، در [[تهران]] تاجگذاری کرد و شش پادشاه دیگر از این ایل (فتحعلیشاه، محمدشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه) تا انقراض آن در ۱۳۰۴ش بر ایران سلطنت نمودند.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> در دوران حاکمیت این ایل، رویدادهای مهمی همچون جنگهای ایران و روس، عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، واگذاری امتیازات به بیگانگان، نهضت تنباکو، [[نهضت مشروطه|انقلاب مشروطه]] و کودتای ۱۲۹۹ش رخ داد که نهایتاً به خلع احمدشاه و روی کار آمدن رضاخان پهلوی انجامید.<ref>{{پک|کوشکی|۱۴۰۰|ک=دانشنامه امام خمینی|ف=قاجاریه|ص=۹۸–۱۰۰}}</ref> | {{اصلی|سلطنت قاجاریه}}ایل قاجار در ۱۱۷۴ش (۱۲۱۰ق) سلسلهای پادشاهی را بنیان نهاد که حدود ۱۳۰ سال بر ایران حکومت کرد.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> بنیانگذار این سلسله، آقامحمدخان قاجار، پس از شکست حکومت زندیه و دیگر مدعیان قدرت، در [[تهران]] تاجگذاری کرد و شش پادشاه دیگر از این ایل (فتحعلیشاه، محمدشاه، ناصرالدینشاه، مظفرالدینشاه، محمدعلیشاه و احمدشاه) تا انقراض آن در ۱۳۰۴ش بر ایران سلطنت نمودند.<ref>{{پک|باسورث|۱۳۸۱|ک=سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی|ص=۲۶۴|ج=}}</ref> در دوران حاکمیت این ایل، رویدادهای مهمی همچون جنگهای ایران و روس، عهدنامههای گلستان و ترکمنچای، واگذاری امتیازات به بیگانگان، نهضت تنباکو، [[نهضت مشروطه|انقلاب مشروطه]] و کودتای ۱۲۹۹ش رخ داد که نهایتاً به خلع احمدشاه و روی کار آمدن رضاخان پهلوی انجامید.<ref>{{پک|کوشکی|۱۴۰۰|ک=دانشنامه امام خمینی|ف=قاجاریه|ص=۹۸–۱۰۰}}</ref> | ||
=== دورهٔ پهلوی === | === دورهٔ پهلوی === | ||
| خط ۴۳: | خط ۴۶: | ||
=== دوران جمهوری اسلامی === | === دوران جمهوری اسلامی === | ||
[[پرونده:ایل قاجار۲.jpg|جایگزین=سطانعلی میرزا، برادرزاده احمدشاه و از نوادگان محمدعلیشاه.|بندانگشتی|سطانعلی میرزا، برادرزاده احمدشاه و از نوادگان محمدعلیشاه.]] | |||
پس از انقلاب ۱۳۵۷ش موج دیگری از مهاجرت ایل قاجار رخ داد. بسیاری از نوادگان قاجار که بهدلیل اصالت خود یا ارتباط با رژیم پیشین احساس ناامنی میکردند، به آمریکا و اروپا مهاجرت کردند. امروزه جوامع قابل توجهی از ایل قاجار در این شهرها زندگی میکنند و هویت قاجاری خود را آشکارا حفظ کردهاند. آنان انجمنها و بنیادهایی مانند بنیاد قاجار را تأسیس کردهاند. سلطان علی میرزا قاجار از نوادگان محمدعلیشاه، خود را رئیس ایل قاجار میداند و به پژوهش و نگارش دربارهٔ تاریخ قاجار اشتغال دارد؛ هرچند اختلافات داخلی بر سر این عنوان وجود دارد. در داخل ایران نیز بسیاری از باقیماندگان ایل قاجار با زندگی عادی و اشتغال به حرفههای گوناگون، در جامعهٔ ایرانی حل شدهاند و نامهای خانوادگی رایجی چون قاجار، قاجاریان، قوانلو و دولتلو، نشانههایی از اصالت ایل قاجاری آنان بهشمار میرود.<ref>{{پک|رمضانی|۲۲ تیر ۱۴۰۵|ک=وبسایت دانشیا|ف=خاندان قاجار کجا هستند}}</ref> | پس از انقلاب ۱۳۵۷ش موج دیگری از مهاجرت ایل قاجار رخ داد. بسیاری از نوادگان قاجار که بهدلیل اصالت خود یا ارتباط با رژیم پیشین احساس ناامنی میکردند، به آمریکا و اروپا مهاجرت کردند. امروزه جوامع قابل توجهی از ایل قاجار در این شهرها زندگی میکنند و هویت قاجاری خود را آشکارا حفظ کردهاند. آنان انجمنها و بنیادهایی مانند بنیاد قاجار را تأسیس کردهاند. سلطان علی میرزا قاجار از نوادگان محمدعلیشاه، خود را رئیس ایل قاجار میداند و به پژوهش و نگارش دربارهٔ تاریخ قاجار اشتغال دارد؛ هرچند اختلافات داخلی بر سر این عنوان وجود دارد. در داخل ایران نیز بسیاری از باقیماندگان ایل قاجار با زندگی عادی و اشتغال به حرفههای گوناگون، در جامعهٔ ایرانی حل شدهاند و نامهای خانوادگی رایجی چون قاجار، قاجاریان، قوانلو و دولتلو، نشانههایی از اصالت ایل قاجاری آنان بهشمار میرود.<ref>{{پک|رمضانی|۲۲ تیر ۱۴۰۵|ک=وبسایت دانشیا|ف=خاندان قاجار کجا هستند}}</ref> | ||
| خط ۶۷: | خط ۷۱: | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مستوفی|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۵۳|عنوان=آمار مالی و نظامی ایران در 1128 یا عساکر فیروزی مآثر شاه سلطان حسین صفوی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938975/امار-مالی-و-نظامی-ایران-در-1128-یا-عساکر-فیروزی-ماثر-شاه-سلطان-حسین-صفوی|ژورنال=فرهنگ ایران زمین|دوره=|شماره=۲۰|صفحات=۳۹۶–۴۲۱}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=مستوفی|نام۱=محمدحسین|تاریخ=۱۳۵۳|عنوان=آمار مالی و نظامی ایران در 1128 یا عساکر فیروزی مآثر شاه سلطان حسین صفوی|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/938975/امار-مالی-و-نظامی-ایران-در-1128-یا-عساکر-فیروزی-ماثر-شاه-سلطان-حسین-صفوی|ژورنال=فرهنگ ایران زمین|دوره=|شماره=۲۰|صفحات=۳۹۶–۴۲۱}} | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
[[رده:مصورسازی]] | |||
