پروین اعتصامی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-{{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلند‌آوازه‌ترین شاعر زن ایرانی.
+{{درشت|'''پروین اعتصامی'''}}؛ بلندآوازه‌ترین شاعر زن ایرانی ملقب به اختر شعر ادب.
-پروین اعتصامی  از برجسته‌ترین شاعران زن ایران و از مفاخر ادبیات معاصر فارسی است. او با بهره‌گیری از قالب‌های کلاسیک و مضامین اجتماعی، اخلاقی و انسانی، جایگاهی ماندگار در تاریخ شعر ایران به دست آورد. او از کودکی زیر نظر پدرش، یوسف اعتصامی، با ادبیات کلاسیک آشنا شد و با وجود شهرت، روحیه‌ای انزواگرا و ضداستبداد داشت؛ تاجایی‌که مدال دولتی و دعوت به تدریس در دربار را نپذیرفت. دیوان اشعار او با مقدمهٔ ملک‌الشعرا بهار، شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های متنوع است و با تأثیرپذیری از شاعران خراسان و عراق، سبکی مستقل و تأثیرگذار پدید آورد. بزرگداشت او هر ساله در ۲۵ اسفند برگزار می‌شود.
+پروین اعتصامی که در ۱۲۸۵ در تبریز چشم به جهان گشود، با دیوانی سرشار از حکمت، عدالت‌خواهی و عاطفه، نام خود را در تاریخ ادب فارسی جاودانه کرد. او از کودکی با قالب‌های کلاسیک شعر آشنا شد و با سرودن مناظره‌های نغز میان انسان و حیوان یا اشیا، سبکی بدیع و تأثیرگذار پدید آورد. روحیهٔ ظلم‌ستیز او نه‌تنها در اشعارش، که در نپذیرفتن مدال دولتی و پیشنهاد تدریس در دربار نیز تجلی یافت. دیوانش با ۵۶۰۶ بیت، که [[محمدتقی بهار|ملک‌الشعرا بهار]] بر آن مقدمه نوشت، آیینهٔ تمام‌نمای رنج محرومان، نکوهش بی‌عدالتی و ستایش علم و اخلاق است. پروین اعتصامی از برجسته‌ترین شاعران زن ایران و از مفاخر ادبیات معاصر فارسی است و روز [[۲۵ اسفند]] به‌عنوان [[روز بزرگداشت پروین اعتصامی]] نام‌گذاری شده و [[جایزه ادبی پروین اعتصامی|جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی]]، هدیه‌ای است به بانوانی که در مسیر اعتلای فرهنگ و ادب فارسی گام برمی‌دارند.
 == زندگی‌نامه ==
-پروین (رخشنده) اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد. پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصام‌الملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانواده‌های فرهنگی آن دوره بودند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/پروین_اعتصامی «پروین اعتصامی»، ویکی شیعه.]</ref> او سال‌های نخست زندگی را در تبریز سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، هم‌زمان با راه‌یابی پدرش به مجلس دوم به‌عنوان نمایندهٔ تبریز، همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۲–۱۳.</ref> او از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیت‌هایی چون ملک‌الشعرا بهار، علی‌اکبر دهخدا، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار می‌شد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%BA%DB%8C%D8%B1-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> پروین در تیر ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود ازدواج کرد، اما این پیوند تنها چهار ماه دوام یافت. برخی علت این‌ جدایی را ناسازگاری اخلاق‌ نظامی‌ همسرش با روح‌ لطیف‌ و آزاد پروین‌ دانسته‌‌اند. تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعه‌ای بود که با این بیت آغاز می‌شود:<ref>اعتصامی، تاریخچه زندگانی پروین، 1355ش، ص7.</ref>
+پروین (رخشنده) اعتصامی در [[۲۵ اسفند]] ۱۲۸۵ش در تبریز زاده شد.<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، 1333ش، ص۶.</ref> پدرش، یوسف اعتصامی معروف به اعتصام‌الملک، نویسنده و مترجم برجسته و مادرش، اختر اعتصامی، از خانواده‌های فرهنگی آن دوره بودند.<ref>چاوش اکبری، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، 1378ش، ص۴۲۲.</ref> او سال‌های نخست زندگی را در [[تبریز]] سپری کرد و در ۱۲۹۱ش، هم‌زمان با راه‌یابی پدرش به [[مجلس شورای ملی]] به‌عنوان نمایندهٔ تبریز، همراه [[خانواده]] به تهران مهاجرت کرد. پروین تحصیلات ابتدایی را در یکی از مدارس آمریکایی تهران آغاز کرد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و همزمان، ادبیات فارسی و عربی را نزد پدر و برخی معلمان دیگر آموخت.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۲–۱۳.</ref>
-ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟
+پروین از کودکی در محافل علمی منزل پدری، که با حضور شخصیت‌هایی چون [[ملک‌الشعرا بهار]]، [[علی‌اکبر دهخدا]]، نصرالله تقوی و شاهزاده افسر برگزار می‌شد، حضور داشت و از همین مجالس، با مفاهیم عمیق ادبی و اجتماعی آشنا شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> او در [[تیر (ماه)|تیر]] ۱۳۱۳ش با یکی از اقوام پدری خود که رئیس نظمیهٔ کرمانشاه بود [[ازدواج]] کرد، اما این پیوند تنها چند ماه دوام یافت. برخی علت این [[طلاق|جدایی]] را ناسازگاری اخلاق نظامی همسرش با روح لطیف و آزاد پروین دانسته‌اند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> تنها واکنش او به این جدایی، سرودن قطعه‌ای بود که با این بیت آغاز می‌شود:<ref>اعتصامی، «تاریخچه زندگانی پروین»، 1355ش، ص7.</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن=ای گل تو ز جمعیت گلزار چه دیدی؟ \\ جز سرزنش و بدسری خار چه دیدی؟}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}}
 او همزمان با تحصیلات متوسطه، به زبان انگلیسی تسلط یافت و با اندیشه‌های غربی آشنا شد. پروین در تمام دوران تحصیل، از دانش‌آموزان ممتاز بود و پس‌از پایان تحصیل، حدود دو سال به تدریس ادبیات فارسی و انگلیسی پرداخت. او در جشن فارغ‌التحصیلی خود، خطابه‌ای با عنوان زن و تاریخ، قرائت کرد که در آن، به مقایسهٔ وضعیت زنان در شرق و غرب پرداخت و بر نقش تعلیم و تربیت در بهبود جایگاه زنان تأکید کرد.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، 1391ش، ص18ـ19.</ref>
 == شخصیت و اندیشه ==
-پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلم‌ستیز داشت. او حتی پس‌از شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ پدر، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، این قطعه را در تعزیت پدر بزرگوار خود سروده‌ام، بیت1.]</ref> پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل        تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من
+پروین اعتصامی شخصیتی انزواگرا و ظلم‌ستیز داشت. او حتی پس‌از شهرت، در سِمَت کتابداری دانشسرای عالی دوام نیاورد و در سال ۱۳۱۶ش از این کار استعفا داد. در همان سال، بیماری پدرش شدت یافت و پروین ترجیح داد در خانه از او پرستاری کند. مرگ [[پدر]]، تأثیری عمیق بر او گذاشت و وی را به سرودن تنها شعر شخصی خود با این مطلع واداشت:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh165 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 165، وب‌سایت گنجور.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن=پدر آن تیشه که بر خاک تو زد دست اجل \\ تیشه‌ای بود که شد باعث ویرانی من}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}}
-پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت رضاشاه خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که بیانگر روحیهٔ ضداستبدادی او است.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بی‌شرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیره‌بخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی (چهره‌های درخشان)، 1391ش، ص22ـ23.</ref>
+پروین در سال ۱۳۱۵ش، از پذیرش مدال درجهٔ سه لیاقت از سوی دولت [[رضاشاه]] خودداری کرد و همچنین پیشنهاد تدریس به ملکه و ولیعهد را نپذیرفت. او در همان دوره، شعر «صاعقه ما ستم اغنیاست» را سرود که روحیهٔ ضداستبدادی او را نشان می‌داد.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref> وی در این شعر، ظلم را نماد وقاحت و بی‌شرمی شخص ظالم معرفی کرده است. پروین اشعار دیگری را نیز در مذمت ظلم سروده است. مانند: ای رنجبر، تیره‌بخت و اشک یتیم.<ref>بهمن، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، 1391ش، ص22ـ23.</ref>
 == شعر و سبک ==
-پروین، نخستین اشعار خود را در هفت سالگی سرود و برخی از زیباترین اشعار او متعلق به سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی است. او در کودکی، به تشویق پدر، سروده‌های ترجمه‌شده از دیگر زبان‌ها را به فارسی منظوم می‌کرد. این تمرین‌ها، او را با وزن و اصول شعر آشنا ساخت. وی در ۱۱ سالگی دربارهٔ آثار شاعران بزرگی چون [[ناصر خسرو]]، انوری، [[مولوی]] و نظامی گنجوی اظهارنظر می‌کرد. اولین‌بار، شعر «ای مرغک» پروین در 14 سالگی او در مجلهٔ بهار به چاپ رسید و پس‌از آن از شهرت خوبی در محافل ادبی بهره‌مند شد. پدر پروین، برای شناساندنِ او در سطحی گسترده‌تر از پیش، اقدام به چاپ دیوان وی کرد. چاپ دیوان پروین با مقدمه [[محمدتقی بهار]] در ۱۳۱۴ش، حادثه‌ای ادبی تلقی شد و در زمان کوتاهی در میان محافل ادبی و مردم غوغایی برپا کرد و استقبالی درخور از آن به عمل آمد تا جایی که سعید نفیسی به معرفی آن در روزنامه ایران پرداخت و وزارت معارف هم به‌عنوان تقدیر، نشان علمی به پروین اهدا کرد.<ref>نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص98-104.</ref>
+پروین، نخستین اشعار خود را در هفت سالگی سرود و برخی از زیباترین اشعار او متعلق به سنین ۱۱ تا ۱۴ سالگی است. او در کودکی، به تشویق پدر، سروده‌های ترجمه‌شده از دیگر زبان‌ها را به فارسی منظوم می‌کرد. این تمرین‌ها، او را با وزن و اصول شعر آشنا ساخت. وی در ۱۱ سالگی دربارهٔ آثار شاعران بزرگی چون [[ناصر خسرو]]، انوری، [[مولوی]] و نظامی گنجوی اظهارنظر می‌کرد. اولین‌بار، شعر ای مرغک پروین در ۱۴ سالگی، در مجلهٔ بهار به چاپ رسید و پس‌از آن، از شهرت خوبی در محافل ادبی بهره‌مند شد. چاپ دیوان پروین با مقدمه [[محمدتقی بهار]] در ۱۳۱۴ش، حادثه‌ای ادبی تلقی شد و در زمان کوتاهی در میان محافل ادبی و مردم مورد استقبال قرار گرفت. سعید نفیسی نیز به معرفی آن در روزنامه ایران پرداخت و وزارت معارف هم به‌عنوان تقدیر، نشان علمی به پروین اهدا کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/پروین-اعتصامی نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص98-104.]</ref>
-مضامین اصلی اشعار پروین عبارتند از: عشق به پدر، شوق به علم‌آموزی، ظلم‌ستیزی، همدردی با محرومان و نقد بی‌عدالتی. از دیگر آثار او در این سنین، می‌توان به گوهر و سنگ، اشک یتیم، کودک آرزومند، صاعقه ما ستم اغنیاست، سعی و عمل و اندوه فقر اشاره کرد.<ref>[https://fa.wikizendegy.ir/index.php?title=پروین_اعتصامی&oldid=5480&mobileaction=toggle_view_desktop «پروین اعتصامی»، ویکی زندگی.]</ref>
+مضامین اصلی اشعار پروین عبارتند از: عشق به پدر، شوق به علم‌آموزی، ظلم‌ستیزی، همدردی با محرومان و نقد بی‌عدالتی. از دیگر آثار او می‌توان به گوهر و سنگ، اشک یتیم، کودک آرزومند، صاعقه ما ستم اغنیاست، سعی و عمل و اندوه فقر اشاره کرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/282504/پروین-اعتصامی نفیسی، «پروین اعتصامی»، 1332ش، ص104.]</ref>
 === ویژگی‌های سبکی ===
-دیوان اشعار پروین اعتصامی شامل ۶۰۶ قطعه در قالب‌های مثنوی، قطعه و قصیده است. بیشتر اشعار او به‌دلیل سبک مناظره‌ای شهرت یافته‌اند. پروین در این مناظرات، گفت‌وگوهایی میان انسان و حیوان یا حتی اشیا مانند نخ و سوزن طراحی کرده است. پس‌از سرکوب مشروطه، دو جریان اصلی شعر فارسی شکل گرفت: جریان نیمایی و جریان تلفیقی. شعر پروین به جریان تلفیقی تعلق دارد که در آن، قالب‌های سنتی با اندیشه‌های نوین و مسائل سیاسی-اجتماعی روز تلفیق شده است.<ref>آرین‌پور، «از نیما تا روزگار ما»، 1374ش، ص541.</ref> ملک‌الشعرا بهار معتقد است، پروین سبکی مستقل داشته؛ سبکی که آمیزه‌ای از دو شیوهٔ شاعران خراسان به‌ویژه ناصرخسرو و شاعران عراق و فارس به‌ویژه سعدی است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، ص7ـ8.</ref> از ویژگی‌های بارز شعر پروین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
+دیوان اشعار پروین اعتصامی شامل ۶۰۶ قطعه در قالب‌های [[مثنوی]]، قطعه و قصیده است. بیشتر اشعار او به‌دلیل سبک مناظره‌ای شهرت یافته‌اند. پروین در این مناظرات، گفت‌وگوهایی میان انسان و حیوان یا حتی اشیا مانند نخ و [[سوزن]] طراحی کرده است. پس‌از سرکوب مشروطه، دو جریان اصلی شعر فارسی شکل گرفت: جریان نیمایی و جریان تلفیقی. شعر پروین به جریان تلفیقی تعلق دارد که در آن، قالب‌های سنتی با اندیشه‌های نوین و مسائل سیاسی اجتماعی روز تلفیق شده است.<ref>آرین‌پور، از نیما تا روزگار ما، 1374ش، ص541.</ref> ملک‌الشعرا بهار معتقد است، پروین سبکی مستقل داشته؛ سبکی که آمیزه‌ای از دو شیوهٔ شاعران خراسانی به‌ویژه [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] و شاعران عراق و فارس به‌ویژه [[سعدی]] است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص7ـ8.</ref> از ویژگی‌های بارز شعر پروین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
 * استفاده از تمثیل، مناظره و پندهای اخلاقی؛
 * تجلی غم، درد و رنج محرومان؛
 * پرهیز از هزل، هوس و مدح؛
 * بهره‌گیری از تخیل، تفکر و عواطف انسانی؛
-* استفاده از اسطوره‌ها، ضرب‌المثل‌ها و تمثیل‌های قومی.
+* استفاده از اسطوره‌ها، [[ضرب‌المثل|ضرب‌المثل‌ها]] و تمثیل‌های قومی.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>
 اگرچه پروین از قصیده‌سرایان بزرگ معاصر به‌شمار می‌آید، اما قطعه‌های او از حیث محتوا و تعداد، ارزش و اهمیت بیشتری دارند.<ref>خالقی‌راد، قطعه و قطعه‌سرایی، 1375ش، ص400ـ401.</ref> بسیاری معتقدند پروین با استفاده از تمثیل‌های بومی و اسطوره‌های ایرانی، جان تازه‌ای به کلام و اندیشهٔ شاعران مکتب خراسانی بخشیده است.<ref>موحد، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، 1374ش، ص60.</ref>
 == دیوان اشعار ==
-مهم‌ترین و تنها اثر ادبی پروین، دیوان اشعار او است که نخستین بار در سال ۱۳۱۴ش توسط انتشارات مجلس شورای ملی به چاپ رسید. این دیوان شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های قطعه، غزل، مثنوی و قصیده و پنج قطعه دو سه بیتی و یازده تک بیتی است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/پروین_اعتصامی?hilight=آیت+الله+یحیی+نوری «پروین اعتصامی»، ویکی فقه.]</ref> ملک‌الشعرای بهار بر این دیوان مقدمه‌ای نگاشته و آن را ستوده است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/پروین_اعتصامی «پروین اعتصامی»، ویکی شیعه.]</ref> برخی معتقدند سبک مناظره و پرسش‌وپاسخ در دیوان او وجه غالبی دارد به‌طوری‌که بیش از هفتاد عنوان از اشعارش را دربر گرفته است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/پروین_اعتصامی?hilight=آیت+الله+یحیی+نوری «پروین اعتصامی»، ویکی فقه.]</ref>
+مهم‌ترین و تنها اثر ادبی پروین، دیوان اشعار او است که نخستین بار در سال ۱۳۱۴ش توسط انتشارات مجلس شورای ملی به چاپ رسید. این دیوان شامل ۵۶۰۶ بیت در قالب‌های قطعه، غزل، مثنوی و قصیده و پنج قطعه دو سه بیتی و یازده تک بیتی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/354272/جایگاه-پروین-اعتصامی-در-شعر-فارسی مؤید، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، ۱۳۶۷ش، ص۲۱۶.]</ref> ملک‌الشعرای بهار بر این دیوان مقدمه‌ای نگاشته و آن را ستوده است. برخی معتقدند سبک مناظره و پرسش‌وپاسخ در دیوان او وجه غالبی دارد به‌طوری‌که بیش از هفتاد عنوان از اشعارش را دربر گرفته است.<ref>[https://www.ketabrah.ir/author/2695-پروین-اعتصامی «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه.]</ref>
 == شخصیت‌های اثرگذار در زندگی پروین ==
-یوسف اعتصامی، پدر پروین، از چهره‌های تأثیرگذار مشروطه، مترجم و روزنامه‌نگری متجدد بود<ref>میرانصاری، «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، ج1، ص 185-188.</ref> که مهم‌ترین نقش را در آشنایی دخترش با ادبیات کلاسیک ایفا کرد.<ref>زرین‌کوب، «با کاروان حله»، ص365.</ref> محافل ادبی منزل پدری، با حضور اندیشمندانی همچون بهار، دهخدا، تقوی و افسر، زمینه‌ساز انس پروین با مسائل ادبی و اجتماعی شد.<ref>داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.</ref> آشنایی او با اندیشه‌های غربی، به‌ویژه در زمینهٔ مسائل زنان،<ref>اعتصامی، «زن و تاریخ»، مجموعه مقالات و قطعات اشعار، ص۲۳–۲6.</ref> تحت‌تأثیر دوران تحصیل در تهران شکل گرفت.<ref>میرانصاری، «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، ج1، ص136.</ref> پروین در خانواده‌ای سرشار از مهر و محبت پرورش یافت. مادرش، بانویی مدبر، صبور و خانه‌دار، در رشد احساسات شاعرانهٔ دختر نقش داشت و مشوق او در سرودن شعر بود. پدرش نیز در رشد شخصیت ادبی و شعری او نقشی اساسی داشت.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
+یوسف اعتصامی، پدر پروین، از چهره‌های تأثیرگذار مشروطه، مترجم و روزنامه‌نگری متجدد بود<ref>میرانصاری، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، 1376ش، ج1، ص 185-188.</ref> که مهم‌ترین نقش را در آشنایی دخترش با ادبیات کلاسیک ایفا کرد.<ref>زرین‌کوب، با کاروان حله، 1374ش، ص365.</ref> محافل ادبی منزل پدری، با حضور اندیشمندانی همچون بهار، [[علی‌اکبر دهخدا|دهخدا]]، تقوی و افسر، زمینه‌ساز انس پروین با مسائل ادبی و اجتماعی شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/184224/شعر-غیر-شخصی-پروین-اعتصامی داوران، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، 1368ش، ص288.]</ref> آشنایی او با اندیشه‌های غربی، به‌ویژه در زمینهٔ مسائل زنان، تحت‌تأثیر دوران تحصیل در تهران شکل گرفت.<ref>میرانصاری، «اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران»، ج1، 1376ش، ص136.</ref> مادرش نیز بانویی مدبر، صبور و خانه‌دار بود و در رشد احساسات شاعرانهٔ پروین نقش داشت و مشوق او در سرودن شعر بود.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
+== دیدگاه‌ها دربارهٔ پروین اعتصامی ==
+پروین اعتصامی میان بزرگ‌ترین شاعران ایران جایگاهی ویژه دارد:
+* [[محمدتقی بهار|ملک‌الشعرای بهار]]، دیوان او را گلدسته‌ای از ازهار نوشکفته خواند و بر آن مقدمه نوشت. وی پروین را از نوادر روزگار و شایستهٔ هزاران تمجید معرفی کرده است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌تا، ص۱۳.</ref>
+* محمد قزوینی قصاید او را هم‌تراز [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]] دانست و او را رابعهٔ دهر نامید.
+* [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] نیز او را مستقل‌ترین شاعر دورهٔ پس‌از مشروطیت معرفی کرد و حضور او را یکی از بزرگ‌ترین وقایع ادبی در تاریخ شعر فارسی برشمرد که بر بسیاری از شاعران پس‌از خود تأثیر نهاد.
+* [[محمدعلی اسلامی ندوشن]] او را بزرگ‌ترین شاعر زن در ادب فارسی می‌شمارد.
+* نادر نادرپور وی را نخستین زن ایرانی می‌داند که به معنای واقعی کلمه شاعر بوده است.
+* ندیمی از او به‌عنوان بزرگ‌ترین شاعرهٔ سبک کلاسیک در [[زبان فارسی]] یاد می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229408/پروین-اعتصامی دادبه و میرانصاری، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
+* [[محمد معین]] دربارهٔ پروین اعتصامی چنین گفته است: «اندیشه‌های پروین نو و سرشار از نکات اجتماعی، اخلاقی و انتقادی است؛ تمثیل‌های لطیف، اندرزهای حکیمانه و تأملات عمیق او، هر خواننده‌ای را به شگفتی وامی‌دارد. او در بیشتر آثار خود همچون مادری مهربان با فرزندان خویش سخن می‌گوید؛ واقع‌بینی‌اش موجب شده است که تلخی‌های زندگی را نیک درک کند و به‌درستی به مخاطب عرضه کند.»<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref>
 == یادمان‌ها ==
-روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، به‌عنوان روز بزرگداشت پروین اعتصامی در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیست‌وپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref> در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشت‌هایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[[پروین اعتصامی|«پروین اعتصامی»، ویکی‌پدیا.]]</ref> جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا می‌شود.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/پروین_اعتصامی «پروین اعتصامی»، ویکی شیعه.]</ref> منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. این خانه به موزه تبدیل شده و مجسمه‌ای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%85%DB%8C/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم.]</ref>
+* روز ۲۵ اسفند، سالروز تولد پروین، به‌عنوان [[روز بزرگداشت پروین اعتصامی]] در تقویم رسمی ایران ثبت شده است.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/123077/25-اسفند-روز-بزرگداشت-پروین-اعتصامی «بیست‌وپنجم اسفند ماه روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب.]</ref>
+* در سال ۱۳۸۷ش، به مناسبت صدمین سالگرد تولد او، بزرگداشت‌هایی در تاشکند و بیشکک برگزار شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/970274/بزرگداشت-پروین-اعتصامی-در-قرقیزستان-برگزار-می-شود «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[جایزه ادبی پروین اعتصامی|جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی]] از سال ۱۳۸۶ش به بانوان اهل قلم اعطا می‌شود. این جایزه با هدف پاسداشت مقام شاعر نامدار ایران، پروین اعتصامی و نیز شکوفایی استعدادهای ادبی بانوان، گسترش زبان فارسی در سطح بین‌الملل، ایجاد پیوندهای ادبی میان ملل به‌ویژه در جهان اسلام و معرفی و تقدیر از زنان دانش‌ور و ادیب در عرصهٔ ادب فارسی تأسیس شده است.<ref>[http://old.alef.ir/vdcgtw9xuak9wz4.rpra.html?233047 «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف.]</ref>
+* منزل پدری پروین اعتصامی در تبریز در تاریخ [[۲۸ اسفند]] ۱۳۸۵ش در فهرست [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسید. این خانه به [[موزه]] تبدیل شده و مجسمه‌ای از پروین در آن نصب است.<ref>[https://haftonim.com/زندگینامه-پروین-اعتصامی/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم.]</ref>
-پروین اعتصامی در زمرهٔ شاعران ماندگار ایران جای دارد؛ چنانکه محمد قزوینی او را ستوده، دهخدا هم‌رتبهٔ استادان قدیم نظم شمرده و ملک‌الشعرای بهار او را از نوادر روزگار و شایستهٔ هزاران تمجید معرفی کرده است.<ref>بهار، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، ص۱۳.</ref>
+== درگذشت ==
+پروین اعتصامی در نیمه‌شب [[۱۶ فروردین]] ۱۳۲۰ش، بر اثر بیماری حصبه، در [[تهران]] درگذشت. پیکر او به [[قم]] منتقل شد و در کنار پدرش، در جوار [[حضرت معصومه#حرم فاطمه معصومه|حرم حضرت فاطمه معصومه]]، به خاک سپرده شد.<ref>[https://parvaresheafkar.com/biography/parvin-etesami-poet/ «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش فکر.]</ref> بر سنگ قبر او، شعری که خود برای مزارش سروده بود، حک شده است:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh166 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 166، وب‌سایت گنجور.]</ref>{{آغاز نستعلیق}}{{شعر|نستعلیق}}{{شعر جدید|متن= این که خاک سیهش بالین است \\ اختر چرخ ادب، پروین است}}{{پایان شعر}}{{پایان نستعلیق}}
+=== حاشیه‌های پس از مرگ ===
+پس‌از درگذشت پروین، دولت رضاشاه هیچ گونه مراسم رسمی یا بزرگداشتی برای وی برگزار نکرد. همچنین مدیر [[کانون بانوان]] که تنها نهاد رسمی مرتبط با زنان در آن دوره بود، از برگزاری مجلس یادبود برای پروین در آن نهاد خودداری کرد. این بی‌توجهی رسمی، در تضاد با جایگاه ادبیِ شناخته‌شدهٔ پروین، فاصلهٔ او با دستگاه قدرت را نشان می‌داد.
-== درگذشت ==
+در [[۱۸ فروردین]] ۱۳۲۰ش، فرمانداری قم در پاسخ به تلگراف رمز وزارت کشور با موضوع حمل جنازه دختر اعتصام‌الملک، پاسخی محرمانه ارسال کرد که محتوای آن تلویحاً نشان‌دهندهٔ حساسیت دستگاه امنیتی دولت نسبت به پروین و خانوادهٔ او بوده است. برخی معتقدند، این سند تاریخی، مؤید آن است که پروین نه‌تنها مورد توجه ویژهٔ دولت نبود، بلکه تحت نظارت و مراقبت نیز قرار داشته است. پس‌از درگذشت رضاشاه و تغییر فضای سیاسی کشور، دوستان و علاقه‌مندان پروین اعتصامی در [[فروردین]] ۱۳۲۱ش، نخستین سالگرد درگذشت او را با برپایی مجلس یادبودی گرامی داشتند. در این مراسم، که در واقع نخستین بزرگداشت رسمی برای وی محسوب می‌شد، حاضران با سرودن اشعار و بیان خاطرات، به سکوت و بی‌اعتنایی دولت پهلوی در قبال این شاعر برجسته در دوران حیات و حتی پس‌از مرگش واکنش نشان دادند و بر لزوم به‌رسمیت‌شناسی جایگاه ادبی پروین تأکید کردند.<ref>[https://www.jamaran.news/بخش-جی-پلاس-70/1503680-پروین-اعتصامی-که-بود-چرا-وی-دعوت-رضاشاه-را-نپذیرفت-ویژگی-شعر-او-چه-بود «پروین اعتصامی که بود؟ چرا وی دعوت رضاشاه را نپذیرفت؟ ویژگی شعر او چه بود؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران.]</ref>
-[[پرونده:پروین3.jpg|200px|thumb|left|سنگ قبر پروین اعتصامی]]پروین اعتصامی در نیمه‌شب ۱۶ فروردین ۱۳۲۰ش، بر اثر بیماری حصبه، در تهران درگذشت. پیکر او به قم منتقل شد و در کنار پدرش، در جوار حرم حضرت فاطمه معصومه، به خاک سپرده شد. بر سنگ قبر او، شعری که خود برای مزارش سروده بود، حک شده است:<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh166 اعتصامی، دیوان اشعار، این قطعه را برای سنگ مزار خودم سروده‌ام، بیت1.]</ref> این که خاک سیهش بالین است      اختر چرخ ادب، پروین است
 == نمونه‌ای از اشعار ==
-در دست بانوئی، به نخی گفت سوزنی
+شعر مست و هشیار<ref>[https://ganjoor.net/parvin/divanp/mtm/sh142 اعتصامی، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، شماره 142، وب‌سایت گنجور.]</ref> از اشعار معروف پروین اعتصامی است. این قطعه یک مناظرهٔ تعلیمی است که در آن، محتسب (مأمور اجرای احکام دین) با مستی روبرو می‌شود و در خلال گفت‌وگویی طنزآمیز، فساد و ریاکاری جامعه به سخره گرفته می‌شود. نکتهٔ اصلی این مناظره، هشیاریِ درونیِ مست در برابر ظاهرِ خشک و متعصبِ محتسب است.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/23165/نقد-و-تحلیل-درس-مست-و-هشیار-فارسی-۳-با-توجه-به-عنوان-اثر احمدیان، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی.]</ref>
+{{شعر جدید|متن=محتسب، مستی به ره دید و گریبانش گرفت \\ مست گفت: ای دوست! این پیراهن است، افسار نیست!
-کای هرزه‌گرد بی سر و بی پا چه می‌کنی
+گفت: مستی، زان سبب افتان و خیزان می‌روی \\ گفت: جرم راه رفتن نیست، ره هموار نیست
+گفت: می‌باید تو را تا خانهٔ قاضی برم \\ گفت: رو صبح آی، قاضی نیمه‌شب بیدار نیست
-ما میرویم تا که بدوزیم پاره‌ای
+گفت: نزدیک است والی را سرای، آنجا شویم \\ گفت: والی از کجا در خانهٔ خمار نیست؟
+گفت: تا داروغه را گوییم، در مسجد بخواب \\ گفت: مسجد خوابگاه مردم بدکار نیست
-هر جا که میرسیم، تو با ما چه می‌کنی
+گفت: دیناری بده پنهان و خود را وارهان \\ گفت: کار شرع، کار درهم و دینار نیست
+گفت: از بهر غرامت، جامه‌ات بیرون کنم \\ گفت: پوسیده‌ست، جز نقشی ز پود و تار نیست
-خندید نخ که ما همه جا با تو همرهیم
+گفت: آگه نیستی کز سر در افتادت کلاه \\ گفت: در سر عقل باید، بی‌کلاهی عار نیست
+گفت: می بسیار خوردی، زان چنین بیخود شدی \\ گفت: ای بیهوده‌گو، حرف کم و بسیار نیست
-بنگر به روز تجربه تنها چه می‌کنی
+گفت: باید حد زند هشیار مردم، مست را \\ گفت: هشیاری بیار، اینجا کسی هشیار نیست}}
-هر پارگی به همت من میشود درست
-پنهان چنین حکایت پیدا چه می‌کنی
-در راه خویشتن، اثر پای ما ببین
-ما را ز خط خویش، مجزا چه می‌کنی
-تو پایبند ظاهر کار خودی و بس
-پرسندت ار ز مقصد و معنی، چه می‌کنی
-گر یک شبی ز چشم تو خود را نهان کنیم
-چون روز روشن است که فردا چه می‌کنی
-جایی که هست سوزن و آماده نیست نخ
-با این گزاف و لاف، در آنجا چه می‌کنی
-خودبین چنان شدی که ندیدی مرا بچشم
-پیش هزار دیدهٔ بینا چه می‌کنی
-پندار، من ضعیفم و ناچیز و ناتوان
-بی اتحاد من، تو توانا چه می‌کنی[[پرونده:پروین.jpg|300px|thumb|left|زادگاه پروین اعتصامی در تبریز]]
 == پانویس ==
 {{پانویس}}
@@ خط ۹۰: / خط ۷۶: @@
 == منابع ==
 {{آغاز منابع}}
-* [[محمدتقی بهار|بهار]]، محمدتقی، «سنخ فکر دلالان استعمار»، تهران، روزنامه بهار (در پاسخ به بیانیهٔ کشاورزان)، شماره۸۵، آبان ۱۳۳۲ش.
+* آرین‌پور، یحیی، از نیما تا روزگار ما، تهران، زوار، ۱۳۷۴ش.
-* [[محمدتقی بهار|بهار]]، محمدتقی، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
+* احمدیان، مرضیه، «نقد و تحلیل درس مست و هشیار فارسی ۳»، وب‌سایت دفتر انتشارات و فناوری آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آذر ۱۳۹۸ش.
+* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، مجموعه مقالات و قطعات اشعار، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۵ش.
+* اعتصامی، ابوالفتح، «تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی»، در مجموعه مقالات؛ پروین اعتصامی، دیوان قصائد و مثنویات و تمثیلات و مقطّعات خانم پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۳۳ش.
+* اعتصامی، پروین، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۴۰۰ش.
+* «بزرگداشت پروین اعتصامی در قرقیزستان برگزار می‌شود»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۸۸ش.
+* بهار، محمدتقی، دیباچه چاپ اول دیوان پروین اعتصامی، بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.
+* بهمن، مهناز، پروین اعتصامی، چهره‌های درخشان، تهران، مدرسه، ۱۳۹۱ش.
 * «بیست‌وپنجم اسفند، روز بزرگداشت پروین اعتصامی»، پایگاه خبری آفتاب، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ش.
-* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم، تاریخ بازدید: 17 مرداد 1405ش.
+* «پروین اعتصامی که بود؟ چرا وی دعوت رضاشاه را نپذیرفت؟ ویژگی شعر او چه بود؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: ۱۵ فروردین ۱۴۰۰ش.
-* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش‌فکر، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۱ش.
+* چاوش اکبری، رحیم، حکیم بانوی شعر فارسی: زندگی و شعر پروین اعتصامی، تهران، ۱۳۷۸ش.
-* «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه، ۱۱ آذر ۱۴۰۱ش.
+* خالقی‌راد، حسین، قطعه و قطعه‌سرایی، به‌تحقیق حسین الهی قمشه‌ای، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
-* آرین‌پور، یحیی، از نیما تا روزگار ما، تهران، زوار، ۱۳۷۴ش.
+* دادبه، اصغر و میرانصاری، علی، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۱ش.
-* اعتصامی، ابوالفتح، تاریخچه زندگانی پروین اعتصامی، مجموعه مقالات و قطعات اشعار، تهران، بی‌نا، ۱۳۵۵ش.
-* اعتصامی، پروین، «ای مرغک»، به‌تحقیق یوسف اعتصامی، تهران، بهار، ۱۳۲۱ش.
-* اعتصامی، پروین، دیوان اشعار، مثنویات، تمثیلات و مقطعات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر ۱۴۰۰ش.
-* بهمن، مهناز، پروین اعتصامی (چهرهای درخشان)، تهران، انتشارات مدرسه، ۱۳۹۱ش.
-* خالقی‌راد، حسین، قطعه و قطعه‌سرایی، به‌تحقیق حسین الهی قمشه‌ای، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۷۵ش.
-* دادبه، اصغر و میرانصاری، علی، «پروین اعتصامی»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 24 فروردین 1401ش.
 * داوران، فرشته، «شعر غیرشخصی پروین اعتصامی»، ایران‌شناسی، شماره ۲، ۱۳۶۸ش.
-* زرین‌کوب، عبدالحسین، «مجموعه نقد ادبی»، با کاروان حله، تهران، انتشارات علمی، ۱۳۷۰ش.
 * زرین‌کوب، عبدالحسین، با کاروان حله، تهران، علمی، ۱۳۷۴ش.
-* عبداله‌زاده برزو، راحله، «بررسی تطبیقی مناظره دو قطره خون شعر پروین با مناظره رمان سه قطره خون تریللو»، فصلنامه مطالعات ادبیات تطبیقی، مقاله ۸، دوره ۶، شماره ۲۴، زمستان ۱۳۹۲ش.
+* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی؛ خانواده، تحصیلات و آثار او»، وب‌سایت هفت‌ونیم، تاریخ بازدید: ۱۷ مرداد ۱۴۰۵ش.
+* «زندگی‌نامه پروین اعتصامی-شاعر»، وب‌سایت پرورش‌فکر، تاریخ بازدید: ۱۰ آذر ۱۴۰۱ش.
+* «زندگی‌نامه و دانلود کتاب‌های پروین اعتصامی»، وب‌سایت کتاب‌راه، تاریخ بازدید: ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ش.
+* «فراخوان دوره جدید جایزه ادبی جلال آل‌احمد و جایزه ادبی پروین اعتصامی»، پایگاه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۹۳ش.
 * موحد، عبدالحسین، زن، پروین، حقیقت یا مجاز، تهران، محیا، ۱۳۷۴ش.
-* میرانصاری، علی، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ج۱، ۱۳۷۶ش.
+* مؤید، حشمت، «جایگاه پروین اعتصامی در شعر فارسی»، مجله ایران‌شناسی، شماره ۲، ۱۳۶۷ش.
-* نفیسی، سعید، «پروین اعتصامی»، مجله پیام نو، سال اول، شهریور ۱۳۳۲ش. ص۹۸–۱۰۴.
+* میرانصاری، علی، اسنادی از مشاهیر ادب معاصر ایران، تهران، سازمان اسناد ملی ایران، ۱۳۷۶ش.
+* نفیسی، سعید، «پروین اعتصامی»، مجله پیام نو، سال اول، شهریور ۱۳۳۲ش.
 {{پایان منابع}}
 {{شخصیت‌های ادبیات فارسی}}