جز ویکی سازی |
افزودن هنر شمارهدوزی به بخش صنایع دستی |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''ایل سنگسر؛'''}} کوچنشینان دامنهٔ البرز در استان سمنان. | {{درشت|'''ایل سنگسر؛'''}} کوچنشینان دامنهٔ البرز در استان سمنان. | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۰: | ||
==شیوهٔ زندگی ایل سنگسر== | ==شیوهٔ زندگی ایل سنگسر== | ||
ایل سنگسر در میان ایلات و عشایر ایران از نظر شیوه کوچ و اسکان، منحصربهفرد است. آنها را میتوان ایل شهری-شبانی نامید؛ چرا که در فصول سرد سال، زندگی شهری را تجربه میکنند و به هنگام کوچ به ییلاقات تهران، خراسان، سمنان و مازندران برای چرای دامهایشان در تابستان، شیوه زندگی ایلیاتی خود را از سر میگیرند. این دوگانگی در شیوه زندگی، ویژگی بارز ایل سنگسری است.<ref>هورکاد، کوچ و اقتصاد شبانی در دامنههای جنوبی البرز، 1362ش، ص138.</ref> | ایل سنگسر در میان ایلات و عشایر ایران از نظر شیوه کوچ و اسکان، منحصربهفرد است. آنها را میتوان ایل شهری-شبانی نامید؛ چرا که در فصول سرد سال، زندگی شهری را تجربه میکنند و به هنگام کوچ به ییلاقات تهران، خراسان، سمنان و مازندران برای چرای دامهایشان در تابستان، شیوه زندگی ایلیاتی خود را از سر میگیرند. این دوگانگی در شیوه زندگی، ویژگی بارز ایل سنگسری است.<ref>هورکاد، کوچ و اقتصاد شبانی در دامنههای جنوبی البرز، 1362ش، ص138.</ref> | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۱: | ||
==نقش زنان در ایل سنگسر== | ==نقش زنان در ایل سنگسر== | ||
ایل سنگسر بهدلیل [[سبک زندگی]] خوداتکایی که دارند، اغلب زندگی آنها بر پایهٔ کشاورزی و دامپروری استوار است. این امر سبب شده بسیاری از امورات زندگی بهصورت تقسیم کار میان اعضای خانواده انجام شود. [[زنان عشایر|زنان]] علاوه بر انجام [[نقش همسری زن|وظایف همسری]]، [[مادری]] و [[خانهداری]]، دوشادوش مردان خانواده در انجام امورات کشاورزی و دامپروری مانند تولید فرآوردههای دامی کمک میکنند. زنان به تهیه و تولید مواد اولیه مانند [[پشم]] و نخ برای تهیهٔ پوشاک، سیاهچادر و [[صنایع دستی]] اقدام میکنند تا علاوه بر تأمین مایحتاج خانواده با فروش محصولات و فرآوردههای دامی و صنایع دستی کمک مؤثری به اقتصاد خانواده و ایل کنند. همچنین بانوان در نبود همسر یا پدر خانواده بهدلیل رمهگردانی، مسئولیت مدیریت خانه و خانواده را برعهده دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/898613/fa . ارغان و همکاران، «بررسی سبک زندگی سنتی عشایر در تحقق اقتصاد مقاومتی نمونه موردی: عشایر سنگسر مهدیشهر»، 1397ش، ص8.]</ref> | ایل سنگسر بهدلیل [[سبک زندگی]] خوداتکایی که دارند، اغلب زندگی آنها بر پایهٔ کشاورزی و دامپروری استوار است. این امر سبب شده بسیاری از امورات زندگی بهصورت تقسیم کار میان اعضای خانواده انجام شود. [[زنان عشایر|زنان]] علاوه بر انجام [[نقش همسری زن|وظایف همسری]]، [[مادری]] و [[خانهداری]]، دوشادوش مردان خانواده در انجام امورات کشاورزی و دامپروری مانند تولید فرآوردههای دامی کمک میکنند. زنان به تهیه و تولید مواد اولیه مانند [[پشم]] و نخ برای تهیهٔ پوشاک، سیاهچادر و [[صنایع دستی]] اقدام میکنند تا علاوه بر تأمین مایحتاج خانواده با فروش محصولات و فرآوردههای دامی و صنایع دستی کمک مؤثری به اقتصاد خانواده و ایل کنند. همچنین بانوان در نبود همسر یا پدر خانواده بهدلیل رمهگردانی، مسئولیت مدیریت خانه و خانواده را برعهده دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/898613/fa . ارغان و همکاران، «بررسی سبک زندگی سنتی عشایر در تحقق اقتصاد مقاومتی نمونه موردی: عشایر سنگسر مهدیشهر»، 1397ش، ص8.]</ref> | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۴: | ||
===صنایع دستی ایل سنگسر=== | ===صنایع دستی ایل سنگسر=== | ||
از جمله مهمترین [[صنایع دستی]] ایل سنگسر که هنر دستان بانوان ایل است، میتوان به [[گلیمبافی]]، [[جاجیم|جاجیمبافی]]، ساخت مکنه (نوعی [[شال]] محلی)، کژین (پارچهٔ مخصوص ابریشمی)، فرش دستبافت خودرنگ، [[شمارهدوزی]]، پارچه برک، پارچه کارتی و چادر شبهای ابریشمی و نخی اشاره کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/898613/fa . ارغان و همکاران، «بررسی سبک زندگی سنتی عشایر در تحقق اقتصاد مقاومتی نمونه موردی: عشایر سنگسر مهدیشهر»، 1397ش، ص7-9.]</ref> | |||
از جمله مهمترین [[صنایع دستی]] ایل سنگسر که هنر دستان بانوان ایل است، میتوان به [[گلیمبافی]]، [[جاجیم|جاجیمبافی]]، ساخت مکنه (نوعی [[شال]] محلی)، کژین (پارچهٔ مخصوص ابریشمی)، فرش دستبافت خودرنگ، پارچه برک، پارچه کارتی و چادر شبهای ابریشمی و نخی اشاره کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/898613/fa . ارغان و همکاران، «بررسی سبک زندگی سنتی عشایر در تحقق اقتصاد مقاومتی نمونه موردی: عشایر سنگسر مهدیشهر»، 1397ش، ص7-9.]</ref> | |||
===گردشگری ایل سنگسر=== | ===گردشگری ایل سنگسر=== | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۴: | ||
==فرهنگ ایل سنگسر== | ==فرهنگ ایل سنگسر== | ||
===پوشاک ایل سنگسر=== | ===پوشاک ایل سنگسر=== | ||
اعضای ایل سنگسر، همچنان فرهنگ و برخی آدابورسوم خود را حفظ کردهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83521052/عشایر-سنگسر-گنجینه-فرهنگ-و-توسعه-گردشگری . «عشایر سنگسر، گنجینه فرهنگ و توسعه گردشگری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> پوشاک محلی از نمادهای فرهنگی ایل سنگسر است. لباس زنان ایل سنگسر، لباس پوشیدهای است که توسط بانوان هنرمند ایل بافته یا دوخته میشود.<ref>[https://www.sangsarnews.ir/پوشاک-زنان-ایل-سنگسر/ . پاکزادیان، «پوشاک زنان در ایل سنگسر»، سایت خبری، تحلیلی شهرستان مهدیشهر».]</ref> این لباس متشکل است از: | اعضای ایل سنگسر، همچنان فرهنگ و برخی آدابورسوم خود را حفظ کردهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83521052/عشایر-سنگسر-گنجینه-فرهنگ-و-توسعه-گردشگری . «عشایر سنگسر، گنجینه فرهنگ و توسعه گردشگری»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> پوشاک محلی از نمادهای فرهنگی ایل سنگسر است. لباس زنان ایل سنگسر، لباس پوشیدهای است که توسط بانوان هنرمند ایل بافته یا دوخته میشود.<ref>[https://www.sangsarnews.ir/پوشاک-زنان-ایل-سنگسر/ . پاکزادیان، «پوشاک زنان در ایل سنگسر»، سایت خبری، تحلیلی شهرستان مهدیشهر».]</ref> این لباس متشکل است از: | ||
| خط ۹۱: | خط ۸۵: | ||
*'''ساختار؛''' این تقویم شامل ۱۲ ماه است که هر ماه ۳۰ روز دارد. این ساختار، آن را از تقویمهای رایج که ماههایی با تعداد روزهای متفاوت دارند، متمایز میکند. | *'''ساختار؛''' این تقویم شامل ۱۲ ماه است که هر ماه ۳۰ روز دارد. این ساختار، آن را از تقویمهای رایج که ماههایی با تعداد روزهای متفاوت دارند، متمایز میکند. | ||
*'''اسامی روزها؛''' هر یک از ۳۶۰ روز این تقویم، نام خاص خود را دارد. اسامی روزها اغلب با مفاهیم مذهبی، طبیعی و اجتماعی پیوند خوردهاند؛ بهعنوان مثال، روز اول ماه «ورمز» بهمعنی اهورامزدا نام دارد و روز پایانی هر ماه «انیران» بهمعنی فروغ یا روشنایی بیپایان است. نام [[خدا]] چهار بار در طول ماه تکرار میشود. نام باقی روزها در گردش ماههای تقویم سنگسری شامل بهمن (روز اندیشه پاک)، [[اردیبهشت]] (روز بهترین راستی)، شهریور (شهریار نیرومند)، اسفندارمز (روز فروتنی)، [[خرداد]] (روز تندرستی)، مرداد (روز جاودانگی)، دی باذر (روز آفرینگار)، آذر (آتش افروغ)، آبون (هنگامه [[آب]])، خور (روز آفتاب)، مه (ماه آسمان)، [[تیر]] (ستاره باران)، گوش ([[زندگی]] یا هستی)، دی به مهر (روز آفرینگار)، مهر (روز دوستی)، سروش (روز فرمانبرداری)، رشن (روز دادگری)، [[فروردین]] (نیروی پیشرفت)، بهرام (روز پیروزی)، رام (شادمانی)، باز باد، دی بدین (روز آفریدگار)، [[دین]] (روز وجدان)، آراد (دارایی یا سرمایه)، اشتاد (روز راستی)، آسمون (روز آسمان)، زامیاد (روز زمین) و مارسفند (روز گفتار نیک) است. | *'''اسامی روزها؛''' هر یک از ۳۶۰ روز این تقویم، نام خاص خود را دارد. اسامی روزها اغلب با مفاهیم مذهبی، طبیعی و اجتماعی پیوند خوردهاند؛ بهعنوان مثال، روز اول ماه «ورمز» بهمعنی اهورامزدا نام دارد و روز پایانی هر ماه «انیران» بهمعنی فروغ یا روشنایی بیپایان است. نام [[خدا]] چهار بار در طول ماه تکرار میشود. نام باقی روزها در گردش ماههای تقویم سنگسری شامل بهمن (روز اندیشه پاک)، [[اردیبهشت]] (روز بهترین راستی)، شهریور (شهریار نیرومند)، اسفندارمز (روز فروتنی)، [[خرداد]] (روز تندرستی)، مرداد (روز جاودانگی)، دی باذر (روز آفرینگار)، آذر (آتش افروغ)، آبون (هنگامه [[آب]])، خور (روز آفتاب)، مه (ماه آسمان)، [[تیر]] (ستاره باران)، گوش ([[زندگی]] یا هستی)، دی به مهر (روز آفرینگار)، مهر (روز دوستی)، سروش (روز فرمانبرداری)، رشن (روز دادگری)، [[فروردین]] (نیروی پیشرفت)، بهرام (روز پیروزی)، رام (شادمانی)، باز باد، دی بدین (روز آفریدگار)، [[دین]] (روز وجدان)، آراد (دارایی یا سرمایه)، اشتاد (روز راستی)، آسمون (روز آسمان)، زامیاد (روز زمین) و مارسفند (روز گفتار نیک) است. | ||
*'''نام ماهها؛''' نام ماهها نیز ریشه در زندگی، طبیعت و کوچ عشایر دارد؛ نام ماهها به ترتیب عبارت است از مس مُ (ماه بزرگ)، دِمُ، گوجو (آمادگی برای کوچ ییلاقی)، نوسال ما (آغاز سال جدید کاری)، سیام (وابستگی به گوسفند)، کورچ (بازگشت از ییلاق)، اوریا، تیرمُ (ماه جشن تیرگان)، مردال مُ (ماهی که پیران میمیرند)، شرور مُ، میرونه مُ و آونه مُ. | *'''نام ماهها؛''' نام ماهها نیز ریشه در زندگی، طبیعت و کوچ عشایر دارد؛ نام ماهها به ترتیب عبارت است از مس مُ (ماه بزرگ)، دِمُ، گوجو (آمادگی برای کوچ ییلاقی)، نوسال ما (آغاز سال جدید کاری)، سیام (وابستگی به گوسفند)، کورچ (بازگشت از ییلاق)، اوریا، تیرمُ (ماه جشن [[تیرگان]])، مردال مُ (ماهی که پیران میمیرند)، شرور مُ، میرونه مُ و آونه مُ. | ||
*'''ثبت ملی؛''' این تقویم در سال ۱۳۸۰ش در [[کتابخانه ملی]] ثبت شده و سپس بهعنوان یکی از آثار معنوی استان سمنان، به ثبت ملی رسیده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/9004-12459/گردآورنده-تقويم-3410-ساله-سنگسري-آينده-از-آن-ملتي-است-كه-گذشته «گردآورنده تقویم 3410 ساله سنگسری: آینده از آن ملتی است که گذشته خود را بشناسد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | *'''ثبت ملی؛''' این تقویم در سال ۱۳۸۰ش در [[کتابخانه ملی]] ثبت شده و سپس بهعنوان یکی از آثار معنوی استان سمنان، به ثبت ملی رسیده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/9004-12459/گردآورنده-تقويم-3410-ساله-سنگسري-آينده-از-آن-ملتي-است-كه-گذشته «گردآورنده تقویم 3410 ساله سنگسری: آینده از آن ملتی است که گذشته خود را بشناسد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
| خط ۱۴۳: | خط ۱۳۷: | ||
====آیین شب یلدا==== | ====آیین شب یلدا==== | ||
در [[شب یلدا]]، عشایر سنگسری دور کرسی جمع میشوند و زیر نور گردسوز، [[جشن]] میگیرند. آنها با خوردن [[آجیل]]، هندوانه و [[انار]]، [[فال حافظ]] میگیرند و به قصهگویی میپردازند.<ref>[https://khabarban.com/16157325/شب_یلدای_عشایر_سنگسری_فیلم «شب یلدای عشایر سنگسری»، وبسایت خبربان.]</ref> | در [[شب یلدا]]، عشایر سنگسری دور کرسی جمع میشوند و زیر نور گردسوز، [[جشن]] میگیرند. آنها با خوردن [[آجیل]]، هندوانه و [[انار]]، [[فال حافظ]] میگیرند و به قصهگویی میپردازند.<ref>[https://khabarban.com/16157325/شب_یلدای_عشایر_سنگسری_فیلم «شب یلدای عشایر سنگسری»، وبسایت خبربان.]</ref> | ||
| خط ۱۵۱: | خط ۱۴۴: | ||
====آداب ماه رمضان در سنگسر==== | ====آداب ماه رمضان در سنگسر==== | ||
رمضان در میان ایل سنگسر به سه بخش تقسیم میشود؛ بخش اول ویژه افرادی است که حداقل دو سال سابقه روزهداری در ماه | [[رمضان]] در میان ایل سنگسر به سه بخش تقسیم میشود؛ بخش اول ویژه افرادی است که حداقل دو سال سابقه [[روزه|روزهداری]] در ماه رمضان را دارند و شامل روزهاولیها نمیشود. در این مرحله، مردم یک تا سه روز پیش از آغاز ماه رمضان به پیشواز رمضان میروند و روزهداری را بهعنوان تمرینی برای روزه اصلی آغاز میکنند. پس از پیشواز، ماه رمضان اصلی آغاز میشود که تمامی افراد مکلف [[روزه]] میگیرند و این مرحله را «مس رمضون» یا «رمضان بزرگ» مینامند. فردای [[عید فطر]]، دورهای به نام «کسرمضون» شروع میشود که یک هفته تا ده روز به طول میانجامد و مخصوص کسانی است که قصد دارند ثواب بیشتری کسب کنند. | ||
سنگسریها در کنار [[افطاری]] دادن به اقوام و خویشان و دوستان، سنت افطاری دادن به نیازمندان را مهم میدانند.<ref>[https://meraatnews.ir/story/آداب-رمضان-در-ایل-سنگسر «آداب رمضان در ایل سنگسر (قسمت دوم)»، مرآتنیوز.]</ref> | سنگسریها در کنار [[افطاری]] دادن به اقوام و خویشان و دوستان، سنت افطاری دادن به نیازمندان را مهم میدانند.<ref>[https://meraatnews.ir/story/آداب-رمضان-در-ایل-سنگسر «آداب رمضان در ایل سنگسر (قسمت دوم)»، مرآتنیوز.]</ref> | ||
