جز ویکی سازی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''تهران'''}}؛ پایتخت ایران و شهری در استان تهران. | {{درشت|'''تهران'''}}؛ پایتخت ایران و شهری در استان تهران. | ||
تهران، پایتخت [[ایران]]، شهری با تاریخ چند هزار ساله و زندگی | |||
تهران، پایتخت [[ایران]]، شهری با تاریخ چند هزار ساله و زندگی مدرن؛ که در دامنههای جنوبی رشتهکوه البرز گسترده شده است. این کلانشهر ۹۰۰ کیلومتر مربعی، با ۲۲ منطقه و بیش از ۸ میلیون جمعیت، پرجمعیتترین شهر غرب آسیا و دومین کلانشهر خاورمیانه محسوب میشود. تهران، از گذشتهای خوشآبوهوا و باغدار، در دورههای [[صفویه|صفوی]] و [[قاجاریه|قاجار]] به اهمیت و شکوه خود افزود و در دوران پهلوی با ساختوسازهای مدرن، دانشگاهها، خیابانها و اتوبانها، چهرهای نوین یافت. | |||
امروزه این شهر، مرکز اقتصاد، صنایع بزرگ و خدمات متنوع ایران است و سهمی بیش از ۲۱ درصد در تولید ناخالص داخلی کشور دارد. با وجود چالشهایی همچون آلودگی هوا، گسلهای لرزهخیز و کمبود [[آب]]، تهران جذابیتهای فراوانی دارد؛ از برج میلاد و [[پل طبیعت]] گرفته تا طبیعت زیبای دربند، درکه و [[توچال]]. اقلیم این شهر متنوع است و اختلاف ارتفاع شمال و جنوب آن، بر دما، بارش و کیفیت هوا تأثیر میگذارد. | امروزه این شهر، مرکز اقتصاد، صنایع بزرگ و خدمات متنوع ایران است و سهمی بیش از ۲۱ درصد در تولید ناخالص داخلی کشور دارد. با وجود چالشهایی همچون آلودگی هوا، گسلهای لرزهخیز و کمبود [[آب]]، تهران جذابیتهای فراوانی دارد؛ از برج میلاد و [[پل طبیعت]] گرفته تا طبیعت زیبای دربند، درکه و [[توچال]]. اقلیم این شهر متنوع است و اختلاف ارتفاع شمال و جنوب آن، بر دما، بارش و کیفیت هوا تأثیر میگذارد. | ||
== تقسیمات کشوری تهران == | == تقسیمات کشوری تهران == | ||
در سال ۱۳۷۵ش، قسمتهایی از شهرستانهای مجاور تهران، یعنی ری، شمیرانات و اسلامشهر نیز به شهر تهران اضافه شدند و کالبد این شهر را وسعت دادند.<ref>اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1 ص45؛ محمودیان، نگاهی به تهران از آغاز تاکنون، 1384ش، ج1، ص65.</ref> امروزه، شهر تهران دارای ۲۲ منطقه و ۱۱۲ ناحیه شهرداری است.<ref>محمودیان، نگاهی به تهران از آغاز تاکنون، 1384ش، ج1، ص65؛{{سخ}} | در سال ۱۳۷۵ش، قسمتهایی از شهرستانهای مجاور تهران، یعنی ری، شمیرانات و اسلامشهر نیز به شهر تهران اضافه شدند و کالبد این شهر را وسعت دادند.<ref>اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1 ص45؛ محمودیان، نگاهی به تهران از آغاز تاکنون، 1384ش، ج1، ص65.</ref> امروزه، شهر تهران دارای ۲۲ منطقه و ۱۱۲ ناحیه شهرداری است.<ref>محمودیان، نگاهی به تهران از آغاز تاکنون، 1384ش، ج1، ص65؛{{سخ}} | ||
اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1 ص45 و 48.</ref> شهرستان تهران، بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، دارای ۳ بخش (مرکزی، کن و آفتاب)، ۱ شهر (شهر تهران) و ۴ دهستان (سیاهرود، سولقان، آفتاب و خلازیر) است.<ref>[https://www.amar.org.ir/ درگاه ملی آمار ایران.]</ref> | اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1 ص45 و 48.</ref> شهرستان تهران، بر اساس آخرین تقسیمات کشوری، دارای ۳ بخش (مرکزی، کن و آفتاب)، ۱ شهر (شهر تهران) و ۴ دهستان (سیاهرود، سولقان، آفتاب و خلازیر) است.<ref>[https://www.amar.org.ir/ درگاه ملی آمار ایران.]</ref> | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۳: | ||
=== تهران در قرن ۷ قمری === | === تهران در قرن ۷ قمری === | ||
یاقوت حَمَوی، در سال ۶۱۷ق، تهران را منطقهای در فاصله یک فرسنگی از ری معرفی کرده و آن را روستایی بزرگ شامل ۱۲ محله دانسته که باغها و بستانهای آن، درهمتنیده بوده و بهعنوان مانعی در برابر تاختوتاز دشمنان شناخته میشد.<ref>راوندی، راحة الصدور، ۱۳۳۳ش، ص293.</ref> زکریای قزوینی نیز در نیمه دوم قرن ۷ق، گفتههای یاقوت را تأیید کرده است. او، خانههای زیرزمینی تهرانیها را به «سوراخ موش کور» تشبیه کرده است؛<ref>قزوینی، آثار البلاد، ۱۴۰۴ق، ص340.</ref> ورودی این خانهها، دهلیزهای تنگ و تاریکی بوده که بهمنظور دفاع در برابر دشمنان، تعبیه شده بودند.<ref>عدل، «باغ مسکونی یا تهران درگذشتههای دور از پیدایش تا عهد صفوی»، ۱۳۷۵ش، ص۱5.</ref> | |||
تهرانیها، در زمان حمله دشمنان به این خانهها پناه میبردند. کارکرد دیگر این خانههای زیرزمینی، در امان ماندن از سرمای زمستان و گرمای تابستان بوده است.<ref>معتمدی، جغرافیای تاریخی تهران، ۱۳۸۱ش، ص۱۵.</ref> با حمله مغول به شهر ری (۶۱۷ق)، بسیاری از مردم آن منطقه به تهران مهاجرت کردند و تهران، کمکم به شهری با سلایق مختلف تبدیل شد و خانههای زیرزمینی تهران دیگر مورد استقبال همگان نبود.<ref>عدل، «باغ مسکونی یا تهران درگذشتههای دور از پیدایش تا عهد صفوی»، ۱۳۷۵ش، ص۱7.</ref> | تهرانیها، در زمان حمله دشمنان به این خانهها پناه میبردند. کارکرد دیگر این خانههای زیرزمینی، در امان ماندن از سرمای زمستان و گرمای تابستان بوده است.<ref>معتمدی، جغرافیای تاریخی تهران، ۱۳۸۱ش، ص۱۵.</ref> با حمله مغول به شهر ری (۶۱۷ق)، بسیاری از مردم آن منطقه به تهران مهاجرت کردند و تهران، کمکم به شهری با سلایق مختلف تبدیل شد و خانههای زیرزمینی تهران دیگر مورد استقبال همگان نبود.<ref>عدل، «باغ مسکونی یا تهران درگذشتههای دور از پیدایش تا عهد صفوی»، ۱۳۷۵ش، ص۱7.</ref> | ||
| خط ۶۰: | خط ۵۹: | ||
=== تهران در قرن ۱۱ قمری === | === تهران در قرن ۱۱ قمری === | ||
در گزارشی از یک جهانگرد (۱۰۳۷ق)، آمده است که تهران، شهری بزرگ با ۳ هزار خانه خشتی و سفیدرنگ بوده است. [[بازار]] این شهر، دو بخش مسقف و روباز داشت. از آب رودی دو شاخه نیز که از میان شهر میگذشت، برای آبیاری کشتزارها و باغهای بیشمار این منطقه استفاده میشد. برخی گزارشها، تعداد نفوس تهران را در آن روزگار، ۲۵ تا ۳۰ هزار نفر برآورد کردهاند.<ref>اسکرس، «نقش معماری در پیدایش تهران»، ۱۳۷۵ش، ص۷۵.</ref> | |||
هسته مرکزی [[مسجد جامع]] تهران، در زمان حکومت شاه عباس دوم، در ۱۰۷۲ق، بنا شد. این مسجد، در دوره [[قاجاریه]] توسعه یافت. آخرین پادشاهان صفوی نیز در تهران قصری ساختند که بهنام «عمارت سلطانی» معروف بود.<ref>معتمدی، جغرافیای تاریخی تهران، ۱۳۸۱ش، ص38.</ref> در این دوران، تهران، دستخوش وقایع سیاسی و اجتماعی بسیاری بود. | هسته مرکزی [[مسجد جامع]] تهران، در زمان حکومت شاه عباس دوم، در ۱۰۷۲ق، بنا شد. این مسجد، در دوره [[قاجاریه]] توسعه یافت. آخرین پادشاهان صفوی نیز در تهران قصری ساختند که بهنام «عمارت سلطانی» معروف بود.<ref>معتمدی، جغرافیای تاریخی تهران، ۱۳۸۱ش، ص38.</ref> در این دوران، تهران، دستخوش وقایع سیاسی و اجتماعی بسیاری بود. | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۷: | ||
=== تهران در قرن ۱۳ قمری === | === تهران در قرن ۱۳ قمری === | ||
برخی محققان موقعیت راهبردی جنگی تهران، خودکفایی اقتصادی، نزدیکی به گرگان محل استقرار ایل قاجار و نزدیکی به ری را از دلایل انتخاب تهران بهعنوان پایتخت توسط آقامحمدخان میدانند.<ref>[http://tarikhirani.ir/fa/news/5808/چرا-تهران-پایتخت-شد- «چرا تهران پایتخت شد؟»، وبسایت تاریخ ایران.]</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجار]]، تهران پیشرفت چشمگیری کرد، بهویژه در دوره ناصرالدین شاه که ادارات، بیمارستانها، دارالفنون، راهها و نقشه جدید شهر تأسیس شدند و جمعیت شهر به حدود ۲۵۰ هزار نفر رسید.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/126486/نگاهي-به-تاريخ-تهران-در-دوران-قاجار-و-پهلوي--از-دارالخلافه-ناصري-تا-تهران-مدرن «نگاهی به تاریخ تهران در دوران قاجار و پهلوی»، دانشنامه دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در نیمه دوم قرن ۱۳ق، با روی کار آمدن پهلویها، پروژه مدرنسازی تهران آغاز شد؛ دانشگاه، بیمارستانها، ورزشگاهها، [[کتابخانه]]ها، [[موزه]]ها و زیرساختهای حملونقل به این شهر اضافه شدند. | |||
=== تهران در قرن ۱۴ قمری === | === تهران در قرن ۱۴ قمری === | ||
| خط ۷۴: | خط ۷۳: | ||
=== پیدایش آثار تاریخی در تهران === | === پیدایش آثار تاریخی در تهران === | ||
مورخان، قدمت بسیار زیادی را به تهران نسبت داده و معتقدند که تاریخچه زندگی در شهر تهران، به دوران نوسنگی برمیگردد. در ۱۳۹۳ش، اسکلت انسانی متعلق به حدود ۷۰۰۰ سال پیش در منطقه [[مولانا|مولوی]] تهران کشف شد. در ۱۳۹۴ش نیز اسکلتی دیگر بههمراه ابزارهای سنگی در نزدیکی همان منطقه کشف شد. سایر بررسیهای باستانشناسی در سراسر شهر تهران نیز حکایت از حضور تمدن چند هزار ساله در این منطقه دارد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/4265968/تمدن-3-هزار-ساله-ايران-زير-برج-هاي-تهران «تمدن 3 هزار ساله ایران زیر برجهای تهران»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | |||
== جغرافیای تهران == | == جغرافیای تهران == | ||
| خط ۹۴: | خط ۹۳: | ||
=== آب و رودخانهها در تهران === | === آب و رودخانهها در تهران === | ||
از جمله جریانهای آبی طبیعی شهر تهران میتوان به رودخانههای دربند (جعفرآباد)، حصارک (کن)، درکه، گلابدره، دارآباد و [[فرحزاد]] اشاره کرد که رودخانههایی کوچک، کمآب و فصلی هستند. آب موجود در این رودخانهها، در تأمین آب شهری تهران هیچ نقشی نداشته و تنها در آبیاری باغهای روستاهای اطراف آنها استفاده میشوند. در سالهای اخیر، متخصصان به فکر ساخت سدهایی بر روی برخی از این رودخانهها هستند تا در تأمین آب شهری از آنها استفاده کنند.<ref>محمودیان، نگاهی به تهران از آغاز تاکنون، 1384ش، ج1، ص115-119.</ref> رودهای جاری در این شهرستان، همگی از ارتفاعات جنوبی رشتهکوه البرز سرچشمه میگیرند. رودخانه «دارآباد» با درازای ۱۵ کیلومتر، از رودخانههای مستقل [[دریاچه نمک قم|دریاچه نمک]] محسوب میشود که از کوههای «سیاهآب» و «دارآباد» سرچشمه گرفته و تا بخشهای جنوبی تهران جریان دارد. این رودخانه، در نهایت، به دشتهای جنوبی شهرستان تهران فرو میریزد.<ref>فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور، 1383ش، ج3، ص19.</ref> رودخانه «جعفرآباد (اوسون)» نیز از زیرشاخههای رودخانه جاجرود است که از کوههای توچال و کلکچال نشأت گرفته و به سمت شهر ری جریان یافته است. این رودخانه در حوالی دهکده تختهچنگی به رودخانه جاجرود ختم میشود.<ref>افشین، رودخانههای ایران، تهران، 1373ش، ج2، ص492.</ref> رودخانههای «درکه» و «کن» نیز از دیگر رودخانههای فصلی این شهرستان محسوب میشوند. | |||
آب مورد استفاده در شهر تهران، از طریق رودخانههای [[کرج]]، جاجرود، لار و [[طالقان]] تأمین میشود که سدهای مهم [[امیرکبیر]] و لتیان، بر روی آنها ساخته شدهاند. علاوه بر آبهای سطحی، بهمنظور تأمین آب مورد نیاز در شهر تهران، چاههای عمیق و نیمهعمیقی حفر شدهاند که منجر به تخلیهشدن آبهای زیرزمینی میشوند.<ref>جغرافیای استان تهران، 1382ش، ج1، ص25-26.</ref> این آبها، برای تصفیه شدن، به تصفیهخانههای جلالیه (تصفیهخانه شماره ۱)، کن (تصفیهخانه شماره ۲)، تهرانپارس (تصفیهخانه شماره ۳ و ۴) و مینیسیتی (تصفیهخانه شماره ۵) هدایت میشوند. | آب مورد استفاده در شهر تهران، از طریق رودخانههای [[کرج]]، جاجرود، لار و [[طالقان]] تأمین میشود که سدهای مهم [[امیرکبیر]] و لتیان، بر روی آنها ساخته شدهاند. علاوه بر آبهای سطحی، بهمنظور تأمین آب مورد نیاز در شهر تهران، چاههای عمیق و نیمهعمیقی حفر شدهاند که منجر به تخلیهشدن آبهای زیرزمینی میشوند.<ref>جغرافیای استان تهران، 1382ش، ج1، ص25-26.</ref> این آبها، برای تصفیه شدن، به تصفیهخانههای جلالیه (تصفیهخانه شماره ۱)، کن (تصفیهخانه شماره ۲)، تهرانپارس (تصفیهخانه شماره ۳ و ۴) و مینیسیتی (تصفیهخانه شماره ۵) هدایت میشوند. | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۱: | ||
=== آلودگی هوای تهران === | === آلودگی هوای تهران === | ||
شهر تهران، در دهههای اخیر، بهعنوان یکی از آلودهترین شهرهای جهان شناخته میشود که این آلودگی شامل [[آب]]، هوا، خاک و نیز آلودگی صوتی است. پدیده وارونگی هوا، کارگاهها و کارخانههای متعدد داخل شهری، استفاده بیرویه از وسایل نقلیه و مصرف سوختهای فسیلی را از جمله عوامل أثرگذار بر این آلودگی میدانند.<ref>بهرام سلطانی، کامبیز، اندازهگیری آلودگی هوای تهران، آبادی، تهران، س 3، شماره 12، 1373ش، ج1، ص72-75.</ref> | شهر تهران، در دهههای اخیر، بهعنوان یکی از آلودهترین شهرهای جهان شناخته میشود که این آلودگی شامل [[آب]]، هوا، خاک و نیز آلودگی صوتی است. پدیده وارونگی هوا، کارگاهها و کارخانههای متعدد داخل شهری، استفاده بیرویه از وسایل نقلیه و مصرف سوختهای فسیلی را از جمله عوامل أثرگذار بر این آلودگی میدانند.<ref>بهرام سلطانی، کامبیز، اندازهگیری آلودگی هوای تهران، آبادی، تهران، س 3، شماره 12، 1373ش، ج1، ص72-75.</ref> | ||
== اقتصاد تهران == | == اقتصاد تهران == | ||
شهر تهران، بهدلیل پایتخت بودن، کانون اقتصادی ایران است. متخصصان بر این باورند که اقتصاد شهر تهران، بر پایه مدیریت اقتصاد ملی استوار بوده و بخش قابل توجهی از جمعیت این شهر در ارگانهای دولتی (وزارتخانهها و سازمانهای دولتی) مشغول به فعالیت هستند.<ref>مدنیپور، تهران، ظهور یک کلانشهر، 1381ش، ج1، ص93؛{{سخ}} | |||
اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص128-129.</ref> علاوهبر بخش اداری، اشتغال در صنایع بزرگ و مهم ملی ایران نیز، از دیگر گزینههای افراد در تهران است. صنایع مهمی همچون ماشینآلات و تجهیزات فلزی، صنایع غذایی، شیمیایی، چوب، معدن، کاغذ و فلزات پایه نیز در این شهر حضور دارند.<ref>مدنیپور، تهران، ظهور یک کلانشهر، 1381ش، ج1، ص93-94؛{{سخ}} | اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص128-129.</ref> علاوهبر بخش اداری، اشتغال در صنایع بزرگ و مهم ملی ایران نیز، از دیگر گزینههای افراد در تهران است. صنایع مهمی همچون ماشینآلات و تجهیزات فلزی، صنایع غذایی، شیمیایی، چوب، معدن، کاغذ و فلزات پایه نیز در این شهر حضور دارند.<ref>مدنیپور، تهران، ظهور یک کلانشهر، 1381ش، ج1، ص93-94؛{{سخ}} | ||
اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص128-129.</ref> | اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص128-129.</ref> | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۰: | ||
بخشهای تجاری و خدماتی در تهران، از رونق چشمگیری در سالهای اخیر برخوردار بوده است. بیشترین سهم اشتغال در بخش خدمات نیز در حوزههای خدمات عمومی، اجتماعی و خصوصی است. واحدهای خردهفروشی و عمدهفروشی متعدد بخش خدمات، که بیشتر مرتبط با [[تجارت]] و تهیه موادغذایی هستند، مشغول به فعالیت هستند.<ref>مدنیپور، تهران، ظهور یک کلانشهر، 1381ش، ج1، ص96-97.</ref> | بخشهای تجاری و خدماتی در تهران، از رونق چشمگیری در سالهای اخیر برخوردار بوده است. بیشترین سهم اشتغال در بخش خدمات نیز در حوزههای خدمات عمومی، اجتماعی و خصوصی است. واحدهای خردهفروشی و عمدهفروشی متعدد بخش خدمات، که بیشتر مرتبط با [[تجارت]] و تهیه موادغذایی هستند، مشغول به فعالیت هستند.<ref>مدنیپور، تهران، ظهور یک کلانشهر، 1381ش، ج1، ص96-97.</ref> | ||
[[جمعیت]] زنان شاغل در تهران، نسبت به سایر شهرهای ایران در حدود دوبرابر است که یکی از دلایل آن، افزایش سریع سطح [[تحصیل زنان|تحصیلات زنان]] در این کلانشهر است. این موضوع، علاوهبر [[اشتغال زنان]]، تغییراتی را در جغرافیای اجتماعی شهر تهران ایجاد کرده است.<ref>اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص129-130.</ref> بر اساس آمار منتشر شده در سال ۱۳۹۵ش، سهم تهران در تولید ناخالص داخلی ایران حدود ۲۱ درصد بوده که بیانگر نقش مهم این شهر در اقتصاد ایران است. | [[جمعیت]] زنان شاغل در تهران، نسبت به سایر شهرهای ایران در حدود دوبرابر است که یکی از دلایل آن، افزایش سریع سطح [[تحصیل زنان|تحصیلات زنان]] در این کلانشهر است. این موضوع، علاوهبر [[اشتغال زنان]]، تغییراتی را در جغرافیای اجتماعی شهر تهران ایجاد کرده است.<ref>اطلس کلانشهر تهران، 1384ش، ج1، ص129-130.</ref> بر اساس آمار منتشر شده در سال ۱۳۹۵ش، سهم تهران در تولید ناخالص داخلی ایران حدود ۲۱ درصد بوده که بیانگر نقش مهم این شهر در اقتصاد ایران است. | ||
== گردشگری در تهران == | == گردشگری در تهران == | ||
تهران، از جمله مهمترین مراکز [[گردشگری]] ایران محسوب شده و دارای اماکن جذابی مانند کاخها، [[موزه]]ها، [[میدان آزادی]]، [[پل طبیعت]] و برج میلاد است. همچنین، این شهر دارای اماکن طبیعی زیبایی همچون دربند، درکه و [[توچال]] است. | |||
== ادبیات تهران == | == ادبیات تهران == | ||
| خط ۱۴۰: | خط ۱۳۷: | ||
=== شعر در تهران پیش از مشروطه === | === شعر در تهران پیش از مشروطه === | ||
پژوهشگران، شعرِ دوران بازگشت را در ۲ دوره بررسی کردهاند: | پژوهشگران، شعرِ دوران بازگشت را در ۲ دوره بررسی کردهاند: | ||
# '''نیمه دوم قرن ۱۲ق تا اوایل سده ۱۳ق'''؛ سبک سرودههای این دوره، سبک | # '''نیمه دوم قرن ۱۲ق تا اوایل سده ۱۳ق'''؛ سبک سرودههای این دوره، سبک «عراقی_اصفهانی جدید» بوده که آن را محصول فعالیتهای دو انجمن ادبی به نامهای «انجمن مشتاق» و «انجمن نشاط» میدانستند. | ||
# '''نیمه اول سده ۱۳ق تا اوایل سده ۱۴ق (دوره کمال و پختگی)'''؛ این دوره با تأسیس سومین انجمن ادبی، بهنام «انجمن خاقان» آغاز شد. پژوهشگران، حمایت فتحعلی شاه از شاعران را دلیل پویایی شعر در این دوره دانستهاند.<ref>زرینکوب، نقد ادبی، ۱۳۶۱ش، ج2، ص628.</ref> در تذکره گلشن، اسامی ۴۸ تن از فرزندان فتحعلی شاه که شعر میگفتند، آمده است.<ref>Brown, A Literary History of Persia, 1959, V.IV, P298-299.</ref> پس از فتحعلی شاه که خود شاعری نامدار بود، مظفرالدین شاه نیز به رسم پدر، شاعران را محترم میداشت.<ref>حکمت، «شعر فارسی در عصر معاصر»، ۱۳۲۶ش، ص۴۲.</ref> ناصرالدین شاه قاجار نیز شعر میگفت و محافل ادبی بسیاری را با حضور شاعران برتر تهران و ایران برگزار میکرد.<ref>معیرالممالک، یادداشتهایی از زندگانی خصوصی ناصرالدین شاه، بیتا، ص۱۲۵.</ref> از جمله شاعران این دوره میتوان به ادیب پیشاوری، ادیبالممالک فراهانی، محمدحسین فروغی و فتحالله خان شیبانی اشاره کرد. فروغی، یغما و شیبانی، از مدیحهسرایی دوری میکردند<ref>زرینکوب، سیری در شعر فارسی، ۱۳۶۷ش، ص۱۷۶–۱۷۸.</ref> و برخی مانند شیبانی و یغما، در اشعار خود، رویکرد اعتراضی داشتند. از دیگر رخدادهای شعر در تهران میتوان به شعرخوانی و [[نقالی]] در قهوهخانهها،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج2، ص170. | # '''نیمه اول سده ۱۳ق تا اوایل سده ۱۴ق (دوره کمال و پختگی)'''؛ این دوره با تأسیس سومین انجمن ادبی، بهنام «انجمن خاقان» آغاز شد. پژوهشگران، حمایت فتحعلی شاه از شاعران را دلیل پویایی شعر در این دوره دانستهاند.<ref>زرینکوب، نقد ادبی، ۱۳۶۱ش، ج2، ص628.</ref> در تذکره گلشن، اسامی ۴۸ تن از فرزندان فتحعلی شاه که شعر میگفتند، آمده است.<ref>Brown, A Literary History of Persia, 1959, V.IV, P298-299.</ref> پس از فتحعلی شاه که خود شاعری نامدار بود، مظفرالدین شاه نیز به رسم پدر، شاعران را محترم میداشت.<ref>حکمت، «شعر فارسی در عصر معاصر»، ۱۳۲۶ش، ص۴۲.</ref> ناصرالدین شاه قاجار نیز شعر میگفت و محافل ادبی بسیاری را با حضور شاعران برتر تهران و ایران برگزار میکرد.<ref>معیرالممالک، یادداشتهایی از زندگانی خصوصی ناصرالدین شاه، بیتا، ص۱۲۵.</ref> از جمله شاعران این دوره میتوان به ادیب پیشاوری، ادیبالممالک فراهانی، محمدحسین فروغی و فتحالله خان شیبانی اشاره کرد. فروغی، یغما و شیبانی، از مدیحهسرایی دوری میکردند<ref>زرینکوب، سیری در شعر فارسی، ۱۳۶۷ش، ص۱۷۶–۱۷۸.</ref> و برخی مانند شیبانی و یغما، در اشعار خود، رویکرد اعتراضی داشتند. از دیگر رخدادهای شعر در تهران میتوان به شعرخوانی و [[نقالی]] در قهوهخانهها،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج2، ص170. | ||
| خط ۱۴۸: | خط ۱۴۴: | ||
=== نثر در تهران پیش از مشروطه === | === نثر در تهران پیش از مشروطه === | ||
پژوهشگران، نثر دوره بازگشت را در ۳ گروه جای دادهاند: | پژوهشگران، نثر دوره بازگشت را در ۳ گروه جای دادهاند: | ||
# '''سادهنویسی'''؛<ref>اته، تاریخ ادبیات فارسی، ۱۳۳۷ش، ص۲۸۰.</ref> | # '''سادهنویسی'''؛<ref>اته، تاریخ ادبیات فارسی، ۱۳۳۷ش، ص۲۸۰.</ref> | ||
| خط ۱۷۸: | خط ۱۷۳: | ||
=== نثر در تهران پس از مشروطه === | === نثر در تهران پس از مشروطه === | ||
نثر فارسی، از دوران بازگشت ادبی، بهسمت ساده شدن متمایل شد. در ابتدا، سادهنویسی از بینبین نویسی در دوران فتحعلی شاه آغاز شد و به سادهنویسی امروزی رسید. در این سبک، آثاری بهوجود آمد که نمونههای عالی از سادهنویسی هستند: | |||
# '''آثار تألیفی'''؛ مانند رساله مجدیه. | # '''آثار تألیفی'''؛ مانند رساله مجدیه. | ||
# '''ترجمه'''؛ مانند ترجمه [[هزار و یک شب]]. | # '''ترجمه'''؛ مانند ترجمه [[هزار و یک شب]]. | ||
