بازسازی متن |
جز حمید فاضل صفحهٔ قندهار را به ولایت قندهار منتقل کرد |
||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =قندهار.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =نمایی از شهر قندهار | |||
|image_alt=نمایی از شهر قندهار | |||
| فایل پادکست =قندهار.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =3/17 | |||
| تاریخ پادکست =28-11-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''{{درشت|قندهار}}'''؛ ولایتی در جنوب و جنوبشرق افغانستان. | '''{{درشت|قندهار}}'''؛ ولایتی در جنوب و جنوبشرق افغانستان. | ||
| خط ۳۳: | خط ۶۱: | ||
== جغرافیای قندهار == | == جغرافیای قندهار == | ||
[[پرونده:قندهار3.png|جایگزین= ولایت قندهار روی نقشه افغانستان|بندانگشتی|ولایت قندهار (با رنگ قرمز) روی نقشه افغانستان]] | |||
قندهار در جنوب و جنوبشرق افغانستان واقع شده و از شمال با ولایت [[ارزگان]]، از جنوب و جنوبشرق با ایالت بلوچستان پاکستان، از شمالشرق با ولایت زابل و از غرب با ولایت هلمند هممرز است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> ولایت قندهار که ۵۴ هزار و ۸۴۴ کیلومتر مربع مساحت دارد، یکی از بزرگترین ولایات افغانستان محسوب میشود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | قندهار در جنوب و جنوبشرق افغانستان واقع شده و از شمال با ولایت [[ارزگان]]، از جنوب و جنوبشرق با ایالت بلوچستان پاکستان، از شمالشرق با ولایت زابل و از غرب با ولایت هلمند هممرز است.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> ولایت قندهار که ۵۴ هزار و ۸۴۴ کیلومتر مربع مساحت دارد، یکی از بزرگترین ولایات افغانستان محسوب میشود.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
=== منابع آبی قندهار === | === منابع آبی قندهار === | ||
[[پرونده:قندهار2.png|جایگزین= رود ارغنداب در ولایت قندهار|بندانگشتی|رود ارغنداب در ولایت قندهار]] | |||
رودخانههای ارغستان، ارغنداب، ترنگ، دهله و رود معروف ناوه در ولایت جاری بوده و شریانهای حیاتی ولایت قندهار محسوب میشود. این منابع آبی نه تنها زمینهساز کشاورزی گسترده در منطقه بودهاند، بلکه پایههای اصلی اقتصاد محلی را تشکیل میدهد. مزارع حاصلخیز حاشیهٔ این رودخانهها، قندهار را به یکی از قطبهای تولید محصولات کشاورزی از جمله [[انار]]، [[انگور]] و گندم تبدیل کرده است. نظام آبیاری سنتی مبتنی بر این رودخانهها، نشاندهندهٔ دانش بومی و [[همزیستی]] دیرینهٔ مردم با محیط طبیعی است. علاوهبر نقش کشاورزی، این رودخانهها در تأمین آب شرب، توسعهٔ صنایع کوچک محلی و حفظ اکوسیستم منطقه نیز تأثیر بسزایی دارد. حیات اجتماعی و فرهنگی بسیاری از جوامع محلی بهطور مستقیم به این منابع آبی وابسته است، به گونهای که الگوی سکونت و معیشت در قندهار را شکل داده است.<ref>[https://afghanpaper.com/nbody.php?id=86734 «لایق اداره ی ولایت قندهار چه کسی است؟»، شبکۀ اطلاعرسانی افغانستان.]</ref> | رودخانههای ارغستان، ارغنداب، ترنگ، دهله و رود معروف ناوه در ولایت جاری بوده و شریانهای حیاتی ولایت قندهار محسوب میشود. این منابع آبی نه تنها زمینهساز کشاورزی گسترده در منطقه بودهاند، بلکه پایههای اصلی اقتصاد محلی را تشکیل میدهد. مزارع حاصلخیز حاشیهٔ این رودخانهها، قندهار را به یکی از قطبهای تولید محصولات کشاورزی از جمله [[انار]]، [[انگور]] و گندم تبدیل کرده است. نظام آبیاری سنتی مبتنی بر این رودخانهها، نشاندهندهٔ دانش بومی و [[همزیستی]] دیرینهٔ مردم با محیط طبیعی است. علاوهبر نقش کشاورزی، این رودخانهها در تأمین آب شرب، توسعهٔ صنایع کوچک محلی و حفظ اکوسیستم منطقه نیز تأثیر بسزایی دارد. حیات اجتماعی و فرهنگی بسیاری از جوامع محلی بهطور مستقیم به این منابع آبی وابسته است، به گونهای که الگوی سکونت و معیشت در قندهار را شکل داده است.<ref>[https://afghanpaper.com/nbody.php?id=86734 «لایق اداره ی ولایت قندهار چه کسی است؟»، شبکۀ اطلاعرسانی افغانستان.]</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۸۳: | ||
== تقسیمات کشوری == | == تقسیمات کشوری == | ||
[[پرونده:قندهار4.png|جایگزین=نقشه ولایت قندهار|بندانگشتی|نقشه ولایت قندهار]] | |||
ولایت قندهار ۱۷ ولسوالی (شهرستان) دارد که عبارت است از: شهر قندهار (مرکز)، ارغنداب، ارغستان، دامان، پند، غورک، خاکریز، میوند، میانشین، معروف، نیش، پنجوایی، شاولیکوت، شورابک، ریگستان، تخته پل، ژری.<ref>[http://atis.af/kandahar-province/ محمدی، «معرفی ولایت قندهار»، وبسایت سیستممعلوماتی و گردشگری افغانستان.]</ref> شهر قندهار بهشکل یک مربع و بسیار منظم به چند محله تقسیم شده و هر محله نیز متعلق به یک یا چند طایفه است. در اطراف شهر قندهار باغهای میوه انار و تاکستان بسیاری وجود دارد.<ref>«»، [https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ولایت قندهار ۱۷ ولسوالی (شهرستان) دارد که عبارت است از: شهر قندهار (مرکز)، ارغنداب، ارغستان، دامان، پند، غورک، خاکریز، میوند، میانشین، معروف، نیش، پنجوایی، شاولیکوت، شورابک، ریگستان، تخته پل، ژری.<ref>[http://atis.af/kandahar-province/ محمدی، «معرفی ولایت قندهار»، وبسایت سیستممعلوماتی و گردشگری افغانستان.]</ref> شهر قندهار بهشکل یک مربع و بسیار منظم به چند محله تقسیم شده و هر محله نیز متعلق به یک یا چند طایفه است. در اطراف شهر قندهار باغهای میوه انار و تاکستان بسیاری وجود دارد.<ref>«»، [https://www.iribnews.ir/fa/news/3174437/قندهار-ولایتی-با-معماری-زیبا-در-افغانستان تقیزاده، «قندهار؛ ولایتی با معماری زیبا در افغانستان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
| خط ۱۲۰: | خط ۱۵۱: | ||
=== چهلزینه === | === چهلزینه === | ||
[[پرونده:قندهار1.png|جایگزین=طاق سنگی معروف به چهلزینه|بندانگشتی|طاق سنگی معروف به چهلزینه بر فراز کوه سر پوزه در غرب شهر قندهار. ]] | |||
در قسمت غربی شهر قندهار افغانستان و بر فراز کوه «سر پوزه»، طاقِ سنگیِ تراشیده شدهای وجود دارد که در بین مردم به «چهلزینه» معروف است.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> در کتیبههای داخل بنا، نام «رواق جهاننما» درج شده است. همچنین از این بنای تاریخی با نامهای «پیش طاق»<ref>انصاری، اوضاع سیاسی، اجتماعی و جغرافیای تاریخی قندهار، ۱۳۸۰ش، ص۲۰۹.</ref> و «چهل پله»<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7461385/چهل-زینه-قندهار-جلوه-درخشان-یک-تاریخ «چهل زینه» قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> نیز یاد میشود. چهلزینه تلفیقی از معماری اسلامی و هندی است و رواقی بهسمت شمال دارد که از ۳ قسمت تشکیل شده است: | در قسمت غربی شهر قندهار افغانستان و بر فراز کوه «سر پوزه»، طاقِ سنگیِ تراشیده شدهای وجود دارد که در بین مردم به «چهلزینه» معروف است.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> در کتیبههای داخل بنا، نام «رواق جهاننما» درج شده است. همچنین از این بنای تاریخی با نامهای «پیش طاق»<ref>انصاری، اوضاع سیاسی، اجتماعی و جغرافیای تاریخی قندهار، ۱۳۸۰ش، ص۲۰۹.</ref> و «چهل پله»<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7461385/چهل-زینه-قندهار-جلوه-درخشان-یک-تاریخ «چهل زینه» قندهار؛ جلوه درخشان یک تاریخ، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> نیز یاد میشود. چهلزینه تلفیقی از معماری اسلامی و هندی است و رواقی بهسمت شمال دارد که از ۳ قسمت تشکیل شده است: | ||
| خط ۱۲۸: | خط ۱۶۰: | ||
ج) راهپله به تعداد ۴۴ پله که این رواق را به قسمت پایین دامنهٔ کوه وصل میکند.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> فاصلهٔ بین هر پله ۷۰ سانتیمتر است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/86 محمود، «چهلزینه قندهار»، وبسایت افغانستان فردا.]</ref> | ج) راهپله به تعداد ۴۴ پله که این رواق را به قسمت پایین دامنهٔ کوه وصل میکند.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> فاصلهٔ بین هر پله ۷۰ سانتیمتر است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/86 محمود، «چهلزینه قندهار»، وبسایت افغانستان فردا.]</ref> | ||
در دو طرف پلهها، پرتگاه وجود دارد. بههمین دلیل، بهدستور ملکه ثریا، همسر امانالله خان، حصارها و نردههای آهنی برای آن ساخته شد.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/86 محمود، «چهلزینه قندهار»، وبسایت افغانستان فردا.]</ref> در فضای داخل چهلزینه سنگنوشتهای به خط فارسی وجود دارد که تاریخ ساخت آن نوشته شده است. بر روی خود طاق چهلزینه نیز نوشتههایی به خط نستعلیق در مورد احترام به حقوق انسانها، بزرگترها، موجودات زنده، شکار نکردن حیوانات و صید نکردن ماهی و امثال آن دیده میشود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/39517/چهل-زینه-قندهار-پلههایی-در-دل-تاریخ-که-شما-را-به-آسمان-میبرد «چهل زینه» قندهار، پلههایی در دل تاریخ که شما را به آسمان میبرد، خبرگزاری شهرآرانیوز افغانستان.]</ref> قرار گرفتن این طاق در مکانی سرسبز و نزدیک به رودخانهٔ ارغنداب، باعث زیبایی این مکان تاریخی شده و یکی از جاذبههای مهم [[گردشگری]] و فرهنگی افغانستان در ولایت قندهار بهشمار میرود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/39517/چهل-زینه-قندهار-پلههایی-در-دل-تاریخ-که-شما-را-به-آسمان-میبرد «چهل زینه» قندهار، پلههایی در دل تاریخ که شما را به آسمان میبرد، خبرگزاری شهرآرانیوز افغانستان.]</ref> بر اثر چندین سال جنگ در [[افغانستان]]، بخشی از قسمتهای داخلی و خارجی این اثر تخریب شده است. بخشهایی از آن نیز بهصورت عمدی مورد اصابت گلوله قرار گرفته است. کارشناسان بر این باورند که این مکان تاریخی بر اثر تردد بازدیدکنندگان و روشن کردن آتش در معرض خطر جدی قرار دارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> | در دو طرف پلهها، پرتگاه وجود دارد. بههمین دلیل، بهدستور ملکه ثریا، همسر امانالله خان، حصارها و نردههای آهنی برای آن ساخته شد.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/86 محمود، «چهلزینه قندهار»، وبسایت افغانستان فردا.]</ref> در فضای داخل چهلزینه سنگنوشتهای به خط فارسی وجود دارد که تاریخ ساخت آن نوشته شده است. بر روی خود طاق چهلزینه نیز نوشتههایی به خط نستعلیق در مورد احترام به حقوق انسانها، بزرگترها، موجودات زنده، شکار نکردن حیوانات و صید نکردن ماهی و امثال آن دیده میشود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/39517/چهل-زینه-قندهار-پلههایی-در-دل-تاریخ-که-شما-را-به-آسمان-میبرد «چهل زینه» قندهار، پلههایی در دل تاریخ که شما را به آسمان میبرد، خبرگزاری شهرآرانیوز افغانستان.]</ref> قرار گرفتن این طاق در مکانی سرسبز و نزدیک به رودخانهٔ ارغنداب، باعث زیبایی این مکان تاریخی شده و یکی از جاذبههای مهم [[گردشگری]] و فرهنگی افغانستان در ولایت قندهار بهشمار میرود.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/39517/چهل-زینه-قندهار-پلههایی-در-دل-تاریخ-که-شما-را-به-آسمان-میبرد «چهل زینه» قندهار، پلههایی در دل تاریخ که شما را به آسمان میبرد، خبرگزاری شهرآرانیوز افغانستان.]</ref> بر اثر چندین سال جنگ در [[افغانستان]]، بخشی از قسمتهای داخلی و خارجی این اثر تخریب شده است. بخشهایی از آن نیز بهصورت عمدی مورد اصابت گلوله قرار گرفته است. کارشناسان بر این باورند که این مکان تاریخی بر اثر تردد بازدیدکنندگان و روشن کردن آتش در معرض خطر جدی قرار دارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-چهل-زینه-قندهار-یادگار-عصر-بابر-تصاویر «چهل زینه» قندهار یادگار عصر بابر، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
== زیارتگاه خرقه شریف در قندهار == | == زیارتگاه خرقه شریف در قندهار == | ||
بر اساس منابع موجود، [[پیامبر اسلام]] وصیت کرده بود که جامهٔ او به اویس قرنی داده شود تا برای امت او [[دعا]] کند. پس از وفات اویس، این لباس در غار حرا گذاشته شد. سپس فردی بهنام دوستمحمد که فرد صالح و زاهدی بود، جامهٔ پیامبر را به بغداد مرکز حکومت بنیعباس منتقل کرد. تیمور گورکانی وقتی بغداد را گرفت، خرقه را به [[سمرقند]]، مرکز حکومت خود برد و برای نگهداری آن، [[مسجد]] و گنبدی بنا کرد. پس از مرگ تیمور، خرقهٔ شریفه، به [[بخارا]] منتقل شد. در ۱۰۴۲ش حاکم بخارا تصمیم گرفت که خرقه را به خُتن، مرکز ترکستان چین ببرد؛ اما دو نفر از صوفیان که با این کار مخالف بودند، لباس را برداشته و به [[بلخ]] بردند. در ۱۰۷۶ش دو صوفی دیگر لباس را برداشته و بهسمت هندوستان بردند، اما میر یاربیگ، حاکم [[بدخشان]]، آنها را از راه برگرداند و در قلعهٔ «جوزون»، مرکز بدخشان نگهداری کرد. در ۱۱۴۶ش، این لباس بهدستور [[احمدشاه ابدالی]]، به قصد انتقال به قندهار، از بدخشان به [[کابل]] برده و بهمدت ۸ ماه در آنجا نگهداری شد. در این مدت، افراد زیادی از کابل و اطراف به زیارت خرقه آمدند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/زیارت_خرقه_شریف «زیارت خرقه شریف»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> سپس، کاروان خرقه، از مسیر مَیدان وَردَک، [[غزنی]]، مُقُر، قَلَات و شهر صفا رد شده و در مرداد ۱۱۴۷ش به شهر قندهار رسید.<ref>[https://parstoday.com/dari/radio/uncategorised-i10864 «زیارتگاه خرقه پیامبر در قندهار»، وبسایت خبرگزای پارس تودی.]</ref> | بر اساس منابع موجود، [[پیامبر اسلام]] وصیت کرده بود که جامهٔ او به اویس قرنی داده شود تا برای امت او [[دعا]] کند. پس از وفات اویس، این لباس در غار حرا گذاشته شد. سپس فردی بهنام دوستمحمد که فرد صالح و زاهدی بود، جامهٔ پیامبر را به بغداد مرکز حکومت بنیعباس منتقل کرد. تیمور گورکانی وقتی بغداد را گرفت، خرقه را به [[سمرقند]]، مرکز حکومت خود برد و برای نگهداری آن، [[مسجد]] و گنبدی بنا کرد. پس از مرگ تیمور، خرقهٔ شریفه، به [[بخارا]] منتقل شد. در ۱۰۴۲ش حاکم بخارا تصمیم گرفت که خرقه را به خُتن، مرکز ترکستان چین ببرد؛ اما دو نفر از صوفیان که با این کار مخالف بودند، لباس را برداشته و به [[بلخ]] بردند. در ۱۰۷۶ش دو صوفی دیگر لباس را برداشته و بهسمت هندوستان بردند، اما میر یاربیگ، حاکم [[بدخشان]]، آنها را از راه برگرداند و در قلعهٔ «جوزون»، مرکز بدخشان نگهداری کرد. در ۱۱۴۶ش، این لباس بهدستور [[احمدشاه ابدالی]]، به قصد انتقال به قندهار، از بدخشان به [[کابل]] برده و بهمدت ۸ ماه در آنجا نگهداری شد. در این مدت، افراد زیادی از کابل و اطراف به زیارت خرقه آمدند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/زیارت_خرقه_شریف «زیارت خرقه شریف»، وبسایت ویکی شیعه.]</ref> سپس، کاروان خرقه، از مسیر مَیدان وَردَک، [[غزنی]]، مُقُر، قَلَات و شهر صفا رد شده و در مرداد ۱۱۴۷ش به شهر قندهار رسید.<ref>[https://parstoday.com/dari/radio/uncategorised-i10864 «زیارتگاه خرقه پیامبر در قندهار»، وبسایت خبرگزای پارس تودی.]</ref> | ||
