پیش‌نویس:فیلترینگ: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>فیلترینگ</big>'''؛ سازوکاری فنی و حقوقی برای محدودسازی دسترسی به محتوای ناهنجار با هدف پیشگیری وضعی از جرم و حفظ امنیت فضای مجازی.<ref group="دیدگاه">شناسه بیش از حد معمول طولانی است. در ضمن این مدخل نیازمند به پرداختن بیشتر دارد و باید منابع بشتری دیده شود</ref>       

فیلترینگ <ref group="دیدگاه">وقتی از کمله یا استفاده می کنید یعنی کمله بعدی مرادف معنایی کلمه قبلی است. نباید از مرادف استفاده شود؛ اعم از معنایی یا لفظی</ref> اینترنت مجموعه اقداماتی برای محدودکردن دسترسی کاربران به محتوای غیرقانونی، غیراخلاقی یا مخل امنیت ملی است<ref group="دیدگاه">فکر نکنم محدود به این سه مورد باشد. بهتر است که مصداف مشخص نشود. </ref>. این فرایند در [[نظام حقوقی ایران]] به‌عنوان راهکاری برای پیشگیری وضعی<ref group="دیدگاه">پیشگیری وضعی برای عموم مردم مفهوم نیست</ref> از جرم شناخته می‌شود که با هدف صیانت از [[دین]]، [[فرهنگ]] و حفظ [[امنیت ملی،]] تحت نظارت [[شورای عالی فضای مجازی]] اجرا می‌شود. با این حال، اجرای این سیاست‌ها با چالش‌های جدی نظیر آسیب به [[اقتصاد دیجیتال]]، کاهش امنیت کاربران به‌دلیل رواج [[فیلترشکن‌|فیلترشکن‌ها]] و ایجاد شکاف در دسترسی آزاد به اطلاعات روبه‌رو شده است. در سطح بین‌المللی نیز بسیاری از کشورها، به‌ویژه در سال‌های اخیر، قوانین سخت‌گیرانه‌ای را برای محافظت از [[سلامت روان]] کودکان و نوجوانان در [[فضای مجازی]] وضع کرده‌اند. با این حال، تحلیل‌گران به وجود نوعی تناقض در سیاست‌های رسانه‌ای فرامرزی اشاره دارند که در آن، پلتفرم‌های بدون محدودیت به‌عنوان ابزاری در [[جنگ نرم]] برای تغییر نگرش‌های فرهنگی در جوامع هدف به‌کار گرفته می‌شوند.

== '''مفهوم‌شناسی''' ==

فیلترینگ [[اینترنت]] به‌معنای ایجاد محدودیت در دسترسی کاربران به محتوا یا وب‌سایت‌هایی است که بر اساس قوانین، مقررات یا معیارهای اخلاقی و سیاسی، نامناسب تشخیص داده می‌شوند.<ref>[https://civilica.com/note/1002/ صنعتی، «فیلترینگ یا پالایش اینترنتی»، 1403ش.]</ref><ref group="دیدگاه">قرار بر این است که به سیویلیکا ارجاع داده نشود. چون درسترسی به مقاله کامل بدون پول امکان ندارد. این امر امکان اعتبار سنجی منابع را برای داوران هزینه بر ساخته و عملا از بررسی خارج میکند. </ref> این فرایند از نظر حقوقی نوعی پیشگیری وضعی از جرم محسوب می‌شود که با سلب ابزار و فرصت از مجرمان بالقوه، از وقوع جرایم در فضای مجازی جلوگیری می‌کند.<ref>[https://journal.refah.ac.ir/article_726111_fed2e56ee0eb3583b3faff485afec490.pdf نصرالهی، «ماهیت و مسائل حقوقی پالایش فضای مجازی»، 1403ش، ص7.]</ref> فیلترینگ به روش‌های فنی مختلفی از جمله دستکاری در سیستم نام دامنه (DNS)، مسدود‌سازی آدرس‌های IP و بازرسی عمیق بسته‌ها (DPI) انجام می‌گیرد.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی کشور»، 1403ش، ص59.]</ref> در سال‌های اخیر، مفهوم '''«'''فیلترینگ هوشمند'''»''' نیز مطرح شده است که به‌جای مسدود کردن کامل یک دامنه یا پلتفرم، تنها بخش‌های حاوی محتوای مجرمانه را از دسترس خارج کرده و اجازۀ دسترسی به سایر بخش‌ها را به کاربران می‌دهد.<ref>[https://www.chaponashr.ir/core/media/contents/1614157902.pdf احمدی دستجردی، تحلیل فقهی-حقوقی فیلترینگ، 1399ش، ص28.]</ref> همچنین در نگاهی نوین، رسانه و فضای مجازی به‌عنوان ابزار قدرت و شکل‌دهی به ارزش‌ها نگریسته می‌شوند که می‌توانند به‌عنوان سلاحی در جنگ نرم برای تغییر نگرش جوامع هدف به کار روند.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

== '''وضعیت فیلترینگ در جهان''' ==

تقریباً در تمام کشورهای جهان، فیلترینگ اینترنت به‌دلایلی مانند حفظ امنیت ملی و ثبات سیاسی اعمال می‌شود. در سال ۲۰۲۵م، موج تازه‌ای از قوانین سخت‌گیرانه در غرب برای محدودسازی دسترسی کودکان و نوجوانان به شبکه‌های اجتماعی آغاز شده است؛ از جمله سوئیس، بریتانیا و فرانسه که ممنوعیت دسترسی برای افراد زیر ۱۵ یا ۱۶ سال را در دستور کار قرار داده‌اند. در آمریکا نیز ایالت‌هایی مانند فلوریدا و یوتا قوانین محدودکننده‌ای برای سن دسترسی به پلتفرم‌های اجتماعی تصویب کرده‌اند. اتحادیه اروپا نیز در اسناد رسمی خود، بر ضرورت حفاظت از کودکان در برابر الگوریتم‌های اعتیادآور تأکید کرده است.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref> این در حالی است که رویکرد اروپا در گذشته اغلب بر مقابله با [[پورنوگرافی کودکان]]، [[تروریسم]] و نقض [[کپی‌رایت]] متمرکز بوده است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170201143003-10103-20.pdf بابازاده مقدم، «پالایش (فیلترینگ) اینترنت در اروپا»، 1395ش، ص138.]</ref> کشورهایی نظیر ترکیه نیز محدودیت‌هایی را برای حفظ [[هویت ملی]] و مقابله با نفوذ بیگانگان اعمال می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20170201143003-10103-20.pdf بابازاده مقدم، «پالایش(فیلترینگ) اینترنت در اروپا»، 1395ش، ص146.]</ref><ref group="دیدگاه">خوب است که به موارد دیگر نیز اشاره شود: مثلا در چنین بیساری از ابزارها مثل فیسبوک، واتساب، و ...فیلتر است. یا خود آمریکا تک تاک را فیلتر کرده بود. مثلا در دبی واتساب فیلتر است. نمونه های اینگونه پیدا شود مقاله جدیتر میشود. </ref>

=== '''تناقض سیاست‌های رسانه‌ای غرب در حوزه فیلترینگ''' ===

بر اساس گزارش‌های تحلیل‌گران، تناقضی در سیاست‌های رسانه‌ای کشورهای غربی وجود دارد؛ در حالی که این کشورها قوانین سخت‌گیرانه‌ای را برای حفاظت از کودکان خود در فضای مجازی وضع می‌کنند، رویکردی کاملاً معکوس را در قبال ایران در پیش گرفته‌اند. دولت‌های غربی با بودجه‌های کلان از شبکه‌های [[ماهواره‌|ماهواره‌ای]] و رسانه‌های اجتماعی فارسی‌زبان حمایت می‌کنند که بدون هیچ‌گونه محدودیت سنی، سبک زندگی خاصی را ترویج می‌دهند.<ref group="دیدگاه">بحث حمایت از شبکه های نامبرده ربطی به فیتلرینگ ندارد. به جای این کار موارد را که خودشان فیلتر میکنند شناسایی شود. مثل فیتلر تیک تاک ....</ref>  

طبق تحلیل‌های مراکز پژوهشی، این پلتفرم‌ها به‌عنوان ابزاری در جنگ نرم برای تغییر نگرش جوامع هدف، با تمرکز بر نهاد خانواده، زنان و بازتعریف هویت فرهنگی عمل می‌کنند. این دوگانگی نشان می‌دهد که محتوایی که در غرب برای کودکان مضر تشخیص داده شده و با دیوار قانونی محدود می‌شود، هم‌زمان به‌صورت آزاد در اختیار کاربران دیگر جوامع قرار می‌گیرد<ref group="دیدگاه">این بند هم ارتباط مستقیم با فیلتر ندارد. نباید از غرب و دشمن توقع داشت که رسانه های خود را مطابق خواست و مصالح ما تنظیم کند. باز هم تأکید میکنم که برای نشان دادن تناقض موارد فیلترینگ شناسایی شود. قبلا جای خوانده بودم که در فرانسه هم در مورد برخی رسانه های آمریکایی فیتلرینگ وجود دارد. </ref>.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

== '''وضعیت فیلترینگ در ایران''' ==

در ایران، فرایند پالایش فضای مجازی از اوایل دهه هشتاد شمسی با مصوبات [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]] آغاز شد و با تصویب [[قانون جرایم رایانه‌ای]] در سال 1388ش، ساختار قانونی یافت.<ref>[https://journal.refah.ac.ir/article_725475_7b0808f2ecaa709e65444140a5e910f4.pdf نصراللهی، «تحلیل تاریخی ـ حقوقی تنظیم مقررات پالایش فضای مجازی در ایران»، 1402ش، ص80.]</ref> پلتفرم‌های نظیر [[تلگرام]]، [[اینستاگرام]] و [[واتس‌اپ]] در دوره‌های مختلف به‌دلایل امنیتی و سیاسی مسدود شده‌اند<ref group="دیدگاه">فیلتیرینگ از پلتفرم ها شروع نشد. بلکه از سایت ها شروع شد. خوب است که به آنها اشاره شود. مثل بی بی سی و سایت های دیگر ... اصلا به یک معنا انتیرنیت فیلتر شد. </ref>.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی) فروش آنلاین (کسب و کارهای اینترنتی کشور»، 1403ش، ص82.]</ref> گزارش‌های جهانی نشان می‌دهد که ایران در کنار کشورهایی مانند چین و کره شمالی، بالاترین سطح از محدودیت‌های اینترنتی و فیلترینگ را اعمال می‌کند.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی) فروش آنلاین (کسب و کارهای اینترنتی کشور»، 1403ش، ص70.]</ref>  

شورای عالی فضای مجازی که در سال 1390ش تأسیس شد، اکنون به‌عنوان نقطه کانونی سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در این حوزه فعالیت می‌کند و مصوبات آن برای تمامی دستگاه‌ها لازم‌الاجرا است<ref group="دیدگاه">این یک و نیم سطر در این مقاله اضافی است</ref>.<ref>[https://www.irna.ir/news/85698139/%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84-%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4 حمیدپور، «شورای عالی فضای مجازی، مساله فیلترینگ و تداخل صلاحیت‌ها در گردش آزاد اطلاعات»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در کنار این محدودیت‌های داخلی، ایران هدف سیاست‌های رسانه‌ای غرب نیز قرار دارد که از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای و پلتفرم‌های بدون فیلتر، محتوای متفاوتی را برای کاربران ایرانی فراهم می‌کنند<ref group="دیدگاه">این یک سطرونیم را من نفهمیدم. محدودیت های داخلی بخاطر همان جنگ رسانه ای است. عبارت بازنویسی شود. وضعیت فیلترینگ در ایران کامل بررسی نشده است. حتی می توانید سایت ها و اپ ها را لیست کنید.  ضمنا در این قسمت شما فقط به فیلترینگ داخلی اشاره کرده اید. در حالیکه بخش از وب‌سایت ها و ابزارهای اینترنیتی از سوی کشورهای غربی به دلیل تحریم بودن ایران فیلتر است. لذا تحریم شکن هم در بازار موجود است. همچنین برخی از سایت های ایران را آنها فیلتر کرده اند. </ref>.<ref>[https://farsnews.ir/Fatemehkavand/1766673069665578796/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7-%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 کاوند، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه «اینترنت آزاد» برای ایران»، خبرگزاری فارس.]</ref>

=== '''تبعات و چالش‌های فیلترینگ''' ===

اعمال سیاست‌های فیلترینگ تبعات اقتصادی سنگینی<ref group="دیدگاه">تعبیر سنگین ویکی نگارانه نیست؛ چون داوری است. لازم نیست که شما به فکر دیگران جهت بدهید. مطلب را بی طرفانه و با ذکر مصادیق عینی بنویسید تا خواننده خودش داوری کند. </ref> بر [[کسب‌وکارهای اینترنتی]] داشته است؛ به‌طوری که برآوردها حاکی از خسارت‌های روزانه چندین میلیون دلاری<ref group="دیدگاه">اگر رقم در مقاله ذکر شده ست همان را بیارید. چندین میلیون مبهم است</ref> به اقتصاد دیجیتال کشور است.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی) فروش انلاین (کسب و کارهای اینترنتی کشور»، 1403ش، ص214.]</ref> با توجه به اینکه بخش بزرگی<ref group="دیدگاه">مبنای شما بر این داوری «بخش بزرگی» چیست؟ قرار نیست که شما داوری کنید</ref> از تجارت اجتماعی<ref group="دیدگاه">مقصود از تجارت اجتماعی چیست؟ </ref> بر بستر پلتفرم‌هایی نظیر اینستاگرام شکل گرفته، مسدود‌سازی این شبکه‌ها موجب افت شدید فروش و معیشت<ref group="دیدگاه">تعابیر مثل افت شدید و بسیار دقیق نیست. شما مصداق ها را گزارش کنید تا خود خواننده قضاوت کند. </ref> بسیاری از خانوارها شده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/1019031-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D9%88%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%88%D8%B4-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF «کسب‌وکارهای اینستاگرامی در ایران، قربانی خاموش فیلترینگ»، وب‌سایت شرق.]</ref> از سوی دیگر، چالش رواج گسترده فیلترشکن‌ها (VPN) مطرح است که علاوه بر کاهش امنیت کاربران و افزایش خطر سرقت اطلاعات، هزینه‌های هنگفتی<ref group="دیدگاه">این هزینه ها چقدر است؟ چقدر خانوارها صرفا بخاطر کار و معشیت به فیتلر شکن نیاز دارد؟</ref> را به سبد خانوار تحمیل کرده و اثربخشی کلی سیستم پالایش را زیر سؤال برده است.<ref>[https://civilica.com/note/1002/ صنعتی، «فیلترینگ یا پالایش اینترنتی»، 1403ش.]</ref> همچنین، بحث‌هایی پیرامون اینترنت طبقاتی مطرح شده که می‌تواند منجر به ایجاد شکاف در دسترسی آزاد به اطلاعات بر اساس جایگاه اجتماعی افراد شود.<ref>[https://iccima.ir/wp-content/uploads/2024/11/%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF.pdf احمدی، «اثر فیلترینگ اینترنت بر تجارت داخلی و خارجی) فروش انلاین (کسب و کارهای اینترنتی کشور»، 1403ش، ص86.]</ref>

موضوع رفع فیلترینگ در سال‌های اخیر به یکی از مطالبات جدی<ref group="دیدگاه">جدی؟ افکار عمومی شامل جبهه انقلابی هم میشود؟ همانگونه که رفع فیلترینگ یک مطالبه است، فیلترینگ هم یک مطالبه است. </ref> افکار عمومی<ref>[https://www.karzar.net/filternet «مطالبه رفع فیلترینگ فوری اینترنت از دولت دکتر پزشکیان»، وب‌سایت کارزار.]</ref> و محورهای اصلی شعارهای انتخاباتی تبدیل شده است؛ به‌طوری‌که دولت‌مردان بر لزوم بازنگری در سیاست‌های مسدودسازی با هدف کاهش نارضایتی‌های اجتماعی و احیای اقتصاد دیجیتال تأکید کرده‌اند.<ref>[https://president.ir/fa/162703 «رفع فیلترینگ از منظر دکتر پزشکیان فقط عمل به وعده انتخاباتی نیست»، پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران.]</ref> با این حال، نهادهای تصمیم‌گیر نظیر شورای عالی فضای مجازی، تحقق این امر را مشروط به رعایت قواعد حکمرانی پذیرفته‌شده و پاسخگو کردن پلتفرم‌های خارجی می‌دانند. از دیدگاه مخالفانِ رفع فیلترینگ، بازگشایی کامل بدون ایجاد زیرساخت‌های حقوقی لازم، می‌تواند تهدیدی برای امنیت ملی و زمینه‌ساز [[نفوذ فرهنگی]] در چارچوب جنگ نرم باشد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1275073/%D9%85%D8%AE%D8%A7%D9%84%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86%DA%AF-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «مخالفان رفع فیلترینگ چه کسانی هستند؟»، وب‌سایت خبری تابناک.]</ref>

==پانویس==

* احمدی دستجردی، مهدی، تحلیل فقهی-حقوقی فیلترینگ، ارسطو، ۱۳۹۹ش.<ref group="دیدگاه">کامل نیست</ref>

* «رفع فیلترینگ از منظر دکتر پزشکیان فقط عمل به وعده انتخاباتی نیست»، پایگاه اطلاع رسانی ریاست جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۴ش.

* کاوند، فاطمه، «فیلترینگ در آمریکا و اروپا، نسخه "اینترنت آزاد" برای ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 4 دی 1404ش.

* «کسب‌وکارهای اینستاگرامی در ایران، قربانی خاموش فیلترینگ»، وب‌سایت شرق، تاریخ درج مطلب: 29 خرداد 1404ش.