امام جعفر صادق: تفاوت میان نسخه‌ها

| تصویر            =امام صادق.png  

امام جعفر صادق در سال ۸۳ هجری قمری در مدینه متولد شد و در سال ۱۴۸ هجری در همان شهر به شهادت رسید. ایشان ششمین امام شیعیان و بنیان‌گذار مکتب علمی و فقهی جعفری بود که آثارش بر تمام مسلمانان، اعم از شیعه و سنی، تأثیر گذاشت. دوران زندگی او مصادف با افول امویان و آغاز عباسیان بود و از این فرصت تاریخی برای پایه‌گذاری یک نهضت علمی بزرگ بهره برد. بیش از چهار هزار شاگرد در رشته‌های گوناگون دینی و علمی پرورش داد و در مباحث کلامی و فقهی، اندیشه‌های ماندگاری بر جای گذاشت. در عین حال با غلو، تحریف و جریان‌های انحرافی به شدت مقابله می‌کرد. شخصیت ایشان، آمیخته‌ای از زهد، تقوا، دانش، سخاوت و حسن خلق بود، به گونه‌ای که حتی مخالفان نیز او را به عنوان فقیه‌ترین و برترین عالمان عصر می‌ستودند. امام صادق با دوری از قیام‌های سیاسی آن زمان، مسیر حفظ و تقویت اسلام و تشیع را در عرصهٔ دانش، اندیشه و فرهنگ هموار ساخت.

جعفر بن محمد فرزند [[امام باقر|محمد بن علی]] و فاطمه<ref>شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص5.</ref><ref group="یادداشت">اُم‌فروة که از [[امام سجاد]] روایات زیادی نقل کرده است. (مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص341)</ref> دختر قاسم بن محمد بن أبی‌بکر است.<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، 1387ش، ج2، ص266؛ مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص341؛ مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271؛ ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص429.</ref> وی در روز شنبه یا [[جمعه]] ۱۷ [[ربیع‌الاول]] سال 83<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271؛ قمی، منتهی الآمال، 1371ش، ج2، ص233.</ref> یا ۸۰ هجری<ref>إربلی، کشف الغُمَّة فی معرفة الأئمّة، 1381ق، ج2، ص155؛ شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص4.</ref> در [[مدینه]] به دنیا آمد. کنیه‌اش ابواسماعیل،<ref>ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص428.</ref> ابوموسی،<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ج8، ص51.</ref> ابوعبدالله و القابش، صادق (که به خاطر راستی در گفتار، بدان مُلقَّب شده بود<ref>ابن‌خَلَّکان، وَفَیات الأعیان و أنباءُ أبناءِ الزمان، 1367ق، ج1، ص291؛ شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص8.</ref>)،<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص341 (پاورقی).</ref> صابر، فاضل، طاهر،<ref>ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص428- 429؛ شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص3.</ref> قائم، منجی، کافی<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ج8، ص50.</ref> و عمود الشرف<ref>زرندی حنفی، فضیلت‌های آل پیامبر از دیدگاه عالمان اهل سنت، 1393ش، ص155.</ref> است. در ۱۵ [[رجب]] یا 15<ref>زرندی حنفی، فضیلت‌های آل پیامبر از دیدگاه عالمان اهل سنت، 1393ش، ص154.</ref> یا ۲۵ شوال<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354.</ref> سال ۱۴۸هجری<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271.</ref> در سن ۶۵،<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271؛ شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص4؛ زرندی حنفی، فضیلت‌های آل پیامبر از دیدگاه عالمان اهل سنت، 1393ش، ص154.</ref> ۶۸،<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354 (پاورقی)؛ زرندی حنفی، فضیلت‌های آل پیامبر از دیدگاه عالمان اهل سنت، 1393ش، ص155.</ref> 66<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، 1387ش، ج2، ص266؛ مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354.</ref> یا ۷۱ سالگی<ref>ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص434.</ref> در [[مدینه]]، در زمان منصور، خلیفهٔ عباسی به واسطهٔ مسمومیت از دنیا رفت و در [[بقیع]]، کنار عمویش، [[امام حسن|حسن]]، جدش، [[امام سجاد]] و پدرش، [[امام محمد باقر]] مدفون شد.<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354؛ مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271؛ ابن‌جوزی، تذکرة الخواصّ، 1427ق، ص434.</ref>

جعفر بن محمد، 12<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص342.</ref> یا ۱۳ سال<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354.</ref> از حیات خود را در عهد امامت [[امام سجاد]]، و ۲۰ سال<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص342.</ref> را در دورهٔ [[امامت]] [[امام باقر]] گذراند و ۳۰،<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354.</ref> 33<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص354 (پاورقی).</ref> یا ۳۴ سال<ref>مفید، الإرشاد، 1399ق، ص271.</ref> نیز دوران امامتش بوده است. همچنین، با ۱۲ خلیفه اموی و عباسی؛ عبدالملک بن مروان، ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک، هشام بن عبدالملک،<ref>شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص4 و 11.</ref> ولید بن یزید بن عبدالملک، یزید بن ولید بن عبدالملک، ابراهیم بن ولید و مروان بن محمد (از خلفای اموی) و ابوالعباس عبدالله بن محمد (سَفّاح) و ابوجعفر منصور دوانیقی (از خلفای عباسی) معاصر بوده است.<ref>مسعودی، إثبات الوصیة، 1362ش، ص 348-349؛ الرحمة، أئمّة أهل البیت فی کتب أهل السنّة، 1424ق، ص238-239؛ شهیدی، زندگانی امام صادق، جعفر بن محمد، 1389ش، ص4 و 11.</ref>

*به مرور، شعبه‌هایی در کوفه، بصره، [[قم]] و مصر دایر کرد؛

قابل ذکر است که این دانشگاه، در رشته‌های پزشکی، بهداشت، جانورشناسی، گیاه‌شناسی، داروهای گیاهی، ستاره‌شناسی، شیمی، فیزیک، فلسفه، کلام، تاریخ، فقه و اصول، حدیث، [[علوم قرآن|علوم قرآنی]] و قرائت و [[تفسیر قرآن|تفسیر]]، سیاست و عرفان، فارغ‌التحصیلان زبده و زبردستی را تقدیم جامعهٔ آن روز کرد.<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ج8، ص163-172.</ref>

جعفر بن محمد، برای امام سه ویژگی ذکر کرده است: [[پاک‌دامنی]]، [[صبر|بردباری]] (تا خشمش را فرو خورَد) و خوش‌برخوردی با زیردستان (تا رابطه‌اش با آنها، چونان پدری مهربان باشد).<ref>معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص282-283.</ref>

امام صادق، در دوره‌ای می‌زیست که مردم به لحاظ دینی (فسق و فجور حاکمان اموی، جنایات نسبت به بزرگان دین نظیر [[امام حسین]] و حجر بن عدی) و دنیوی (ظلم امثال حجاج بن یوسف ثقَفی) با حکومت اموی زاویه پیدا کرده بودند،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص104.</ref> اما به دلیل آن که شرایط و امکانات را برای قیامِ به حق فراهم نمی‌دید و خلوص نیت را در قیام‌کنندگان عباسی با شعار «الرضا من آل محمد» مشاهده نمی‌کرد،<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص115؛ عبدالرحمان، سیرهٔ اهل بیت، ص367؛ نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص199.</ref> به هیچ وجه در این قبیل اقدامات و انقلاب‌ها دخالت نکرد.<ref>مطهری، سیری در سیرهٔ ائمّه اطهار، 1383ش، ص109؛ معروف حسنی، زندگی دوازده امام، ترجمه محمد مقدس، 1389ش، ج2، ص248 و 250.</ref>

امامت در فرهنگ شیعه، رهبری فکری و معنوی جامعه را نیز برعهده دارد،<ref>نصیری، تحلیلی از تاریخ تشیُّع و امامان، 1384ش، ص206.</ref> و امام صادق، صیانتِ شیعه از انحرافات را وظیفهٔ خود دانسته و آن را سرلوحهٔ زندگی و برنامهٔ کاری خود قرار داده بود.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص325.</ref>

امام صادق، قرآن را به عنوان اصل، و حاکم بر سنت و حدیث می‌دانست، و سنت و حدیث را به عنوان فرع، مطرح کرده و ملاک درستی حدیث را، انطباقش با قرآن می‌دانست.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص355-356.</ref> وی در تعلیمات فقهی می‌کوشید که بدعت‌ها و خرافات را از شریعت نبوی بزداید.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص144.</ref> همچنین، او شاگردان خود را به صداقت، درستی، فضیلت و تقوا فراخوانده و به معنویات و تحکیم مبانی اخلاقی دعوت می‌کرد و به موازات رعایت اصول اخلاقی فردی، رعایت موازین اجتماعی را نیز جزو وظایف مسلمان حقیقی می‌دانست.<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص176-177.</ref>

امام صادق با پرهیز دادن شیعیان از روآوری به احادیث دیگران، موجبات شکل‌گیری فقه شیعه را به‌صورت اصیل و مستقل و بر اساس روایات [[اهل‌بیت|اهل بیت]]، فراهم آورد.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص345.</ref> در این چارچوب، شیعیان به‌عنوان گروهی از مسلمانان معرفی شدند که وقتی مردم در سنت و حدیث نبوی اختلاف می‌کنند، آنها سخن علی را مبنا قرار می‌دهند و هرگاه مردم در روایات [[امام علی|علی]] اختلاف کردند، آنها سخن جعفر بن محمد را ملاک عمل خود قرار می‌دهند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص346.</ref> از این منظر، سخنان امامان شیعه از جمله امام صادق، برآمده و برگرفته از سخنان رسول خدا است.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، 1387ش، ص346-347.</ref>

*تربیتِ قریب به ۴۰۰۰ شاگرد در علوم مختلف دینی و غیردینی؛<ref>حکیم، پیشوایان هدایت، ج8، پیشوای مذهب، حضرت امام جعفر صادق، 1385ش، ص300.</ref>

*سخنان حکیمانه در باب خداشناسی و عبادت، در وصف دنیا، شیعیان و مؤمنان، در مواعظ و حِکَم و پزشکی و بهداشت؛<ref>کمپانی، حضرت صادق (ع)، 1352ش، ص195-241.</ref>

*رسالهٔ توحید مُفَضَّل بن عمر در ردّ مادّیّون و اثبات صانع و توحید؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251؛ منتظرالقائم، تاریخ امامت، 1384ش، ص192.</ref>

*کتاب مصباح الشریعۀ و مفتاح الحقیقۀ در سیر و سلوک معنوی، بیان گناهان کبیره و در باب شرایع و قوانین دین؛<ref>جُندی، الإمام جعفر الصادق، تحقیق احمد جاسم المالکی، 1427ق، ص251-252.</ref>