جز ویکی سازی |
جز ویکی سازی |
||
| (۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''رصدخانه'''</big>؛ جایی برای مشاهده، بررسی و اندازهگیری پدیدههای آسمانی.<br> | <big>'''رصدخانه'''</big>؛ جایی برای مشاهده، بررسی و اندازهگیری پدیدههای آسمانی.<br> | ||
رصدخانه، مکانی | رصدخانه، مکانی است که در آن میتوان به تماشای زیباترین جلوههای طبیعت در آسمان و کشف آن پرداخت. رصدخانهها شامل ابزارآلات مخصوص علم اخترشناسی بوده و امروزه، انواع مختلفی از تلسکوپهای بزرگ نوری و رادیویی در آنها مورد استفاده هستند. دانشمندان [[مسلمان]]، به علم نجوم اهتمام ورزیده و منجمانی همچون [[ابوریحان بیرونی]]، [[خواجه نصیرالدین طوسی]] و [[خیام|عمر خیام]]، در این عرصه پرورش یافته و به تأسیس و پیشرفت رصدخانهها در ایرانِ اسلامی اقدام کردند. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
رصدخانه، بهمعنای جایی است که در آن به تماشا و مطالعۀ ستارگان و سایر اجرام آسمانی میپردازند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ رصدخانه.]</ref> آدمی همواره تلاشهای بسیاری را برای درک نظام هستی و نظام حاکم بر طبیعت انجام داده که از جملۀ آنها، شناخت پدیدههای آسمانی بوده است. از آنجایی که شرایط کیهانی و اقلیمی همواره بر زندگی آدمی تأثیرگذار بوده،<ref> [https://www.isna.ir/news/96020603545/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-14-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «نگاهی به وضعیت 14 رصدخانۀ کشور»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> علم اخترشناسی، از دیرباز مورد توجه انسانها قرار گرفته و در نتیجه، آنها به اختراع ابزارهایی پرداختند تا با چشمانی غیرمسلح بتوانند اجرام آسمانی را مشاهده و مطالعه کنند. امروزه، تلسکوپهای عظیم علم نجوم، تلسکوپهای رادیویی و انواع متفاوتی از رایانهها، به ثبت تصاویر متعدد و مختلفی از فضا مشغول بوده و به ستارهشناسان کمک میکنند تا مطالعاتی دقیق را در این زمینه انجام دهند. محققان علم نجوم، همچنین، محیطی مناسب برای این تحقیق و بررسیها بهنام «رصدخانه» ایجاد کردند. در ایران نیز از دیرباز، رصدخانههای بسیاری توسط محققان، ساخته شده که هرکدام ویژگیهایی داشتهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/thingstodo/192880-best-observatories-iran/ صادقپور، «بهترین رصدخانههای ایران/ 14 رصدخانه»، وبسایت کجارو.]</ref> | رصدخانه، بهمعنای جایی است که در آن به تماشا و مطالعۀ ستارگان و سایر اجرام آسمانی میپردازند.<ref>[https://vajehyab.com/moein/%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژۀ رصدخانه.]</ref> آدمی همواره تلاشهای بسیاری را برای درک نظام هستی و نظام حاکم بر طبیعت انجام داده که از جملۀ آنها، شناخت پدیدههای آسمانی بوده است. از آنجایی که شرایط کیهانی و اقلیمی همواره بر زندگی آدمی تأثیرگذار بوده،<ref> [https://www.isna.ir/news/96020603545/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-14-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «نگاهی به وضعیت 14 رصدخانۀ کشور»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> علم اخترشناسی، از دیرباز مورد توجه انسانها قرار گرفته و در نتیجه، آنها به اختراع ابزارهایی پرداختند تا با چشمانی غیرمسلح بتوانند اجرام آسمانی را مشاهده و مطالعه کنند. امروزه، تلسکوپهای عظیم علم نجوم، تلسکوپهای رادیویی و انواع متفاوتی از رایانهها، به ثبت تصاویر متعدد و مختلفی از فضا مشغول بوده و به ستارهشناسان کمک میکنند تا مطالعاتی دقیق را در این زمینه انجام دهند. محققان علم نجوم، همچنین، محیطی مناسب برای این تحقیق و بررسیها بهنام «رصدخانه» ایجاد کردند. در ایران نیز از دیرباز، رصدخانههای بسیاری توسط محققان، ساخته شده که هرکدام ویژگیهایی داشتهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/thingstodo/192880-best-observatories-iran/ صادقپور، «بهترین رصدخانههای ایران/ 14 رصدخانه»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۲: | ||
در ایران، رصدخانههای متعددی وجود دارد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | در ایران، رصدخانههای متعددی وجود دارد که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | ||
===رصدخانۀ ملی=== | ===رصدخانۀ ملی=== | ||
طرح رصدخانۀ ملی، پس از | طرح رصدخانۀ ملی، پس از ۲۴ سال تلاش و با وجود تحریمهای متعدد علیه ایران، در سالهای اخیر راهاندازی و اولین نورگیری آن در [[مهرماه]] ۱۴۰۱ش، انجام شد.<ref> [https://weblight.ir/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D8%A7%D8%AE%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1/ «اولین نورگیری رصدخانۀ ملی در اواخر شهریور»، وبسایت مجلۀ فرهنگی وبلایت.]</ref> این رصدخانه که بزرگترین طرح ملی ایران نیز محسوب میشود، در ۳۳ کیلومتری جنوبغرب [[کاشان]] واقع شده است. محققان ایرانی در تلاش هستند تا با اختصاص بودجهای کلان در این زمینه، در سال جاری، در زنجیرۀ رصد جهانی قرار گرفته و سهمی در کشف ناگشودههای آسمانی داشته باشند. تلسکوپ رصدخانۀ ملی، نخستین سازۀ عظیم و دقیق ایرانی است که در ساخت آن از فناوریهای مختلفی از حوزههای اُپتیک، مکانیک و کنترل نرمافزار و سختافزار کمک گرفته شده است. تلسکوپ این رصدخانه، توسط معتبرترین مجلۀ علمی دنیا «ساینس» عنوان «تلسکوپی در کلاس جهانی» را به خود اختصاص داده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14011109000892/%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%88%D8%B6%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%84%D8%B3%DA%A9%D9%88%D9%BE-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7% «آخرین وضعیت تلسکوپ جهانی کاشان/ رصدخانهای که تحسین ساینس را برانگیخت»، خبرگزاری فارس.]</ref> ساختمان رصدخانه، دارای دو قسمت مجزای «ساختمان ثابت» و «گنبد چرخان» است که در کنار یکدیگر کار کرده و شرایط لازم را برای محیط کار و عملیات مختلف فراهم میکنند. دانشمندان ایرانی با اجرای این طرح علمی کلان، در تلاش هستند تا پس از ۸ قرن، دوباره ایران را در صدر علم اخترشناسی جهان قرار دهند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402010702378/%D8%B1%D8%B5%D8%AF%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A «رصدخانۀ ملی ایران در زنجیرۀ جهانی رصد آسمان قرار میگیرد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
===رصدخانۀ مراغه=== | ===رصدخانۀ مراغه=== | ||
از مهمترین رصدخانههای ایران است که در استان آذربایجان شرقی و | {{اصلی|رصدخانه مراغه}} | ||
از مهمترین رصدخانههای ایران است که در استان آذربایجان شرقی و [[مراغه]] قرار دارد. این رصدخانه، از دوران [[ایلخانان]] باقیمانده و به دستور هلاکوخان و با تلاشهای بیوقفۀ [[خواجه نصیرالدین طوسی]]، بر روی تپهای ۱۲۰ متری در نزدیکی مراغه، ساخته شد. در آن زمان هنوز تلسکوپ و تجهیزات مدرن علم اخترشناسی، اختراع نشده و ابزار نجومی موجود در آن، حاصل تلاش دانشمندان ایرانی، در طول تاریخ پس از ساخت رصدخانه بوده است. رصدخانۀ مراغه که توسط ایرانیان مسلمان ساخته شده بود، سالهای بسیاری بهعنوان بزرگترین رصدخانۀ جهان بهشمار میرفت. در کنار آن، دو ساختمان برای استراحت کارکنان رصدخانه و دیگری کتابخانهای شامل ۴۰۰ هزار نسخه کتاب خطی بنا شده بود. | |||
===رصدخانۀ کاسین=== | ===رصدخانۀ کاسین=== | ||
این رصدخانه در استان لرستان واقع شده و امروزه از مدرنترین رصدخانههای خاورمیانه محسوب میشود. رصدخانۀ کاسین، دارای | این رصدخانه در استان لرستان واقع شده و امروزه از مدرنترین رصدخانههای خاورمیانه محسوب میشود. رصدخانۀ کاسین، دارای ۱۶ تلسکوپ و یک آسماننمای ثابت و دو آسماننمای متحرک است. | ||
===رصدخانۀ خواجه نصیرالدین طوسی=== | ===رصدخانۀ خواجه نصیرالدین طوسی=== | ||
این رصدخانه در | این رصدخانه در ۴۵ کیلومتری [[تبریز]] و بر فراز [[کوه سهند]] بنا شده است. این رصدخانه، امروزه بزرگترین رصدخانۀ فعال در ایران است که دارای دو تلسکوپ ۴۰ و ۶۰ سانتیمتری، با پانل الکترونیکی، تلسکوپ فعال ۲۴ اینچی و سایر ابزارآلات مدرن اخترشناسی است. | ||
===رصدخانۀ ابوریحان بیرونی=== | ===رصدخانۀ ابوریحان بیرونی=== | ||
رصدخانهای در استان فارس و متعلق به دانشگاه شیراز است که از اهداف اصلی آن رصدهای حرفهای نجوم، آموزش دانشجویان و ترویج علم نجوم است. | رصدخانهای در استان فارس و متعلق به دانشگاه شیراز است که از اهداف اصلی آن رصدهای حرفهای نجوم، آموزش دانشجویان و ترویج علم نجوم است. | ||
از دیگر رصدخانههای آموزشی و دانشگاهی در ایران نیز میتوان به رصدخانۀ دانشگاه کاشان، رصدخانه و آسماننمای دانشگاه بیرجند، رصدخانۀ بخش فیزیک دانشگاه فردوسی مشهد و رصدخانۀ دانشگاه زنجان اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/thingstodo/192880-best-observatories-iran/ صادقپور، «بهترین رصدخانههای ایران/ 14 رصدخانه»، وبسایت کجارو.]</ref> | از دیگر رصدخانههای آموزشی و دانشگاهی در ایران نیز میتوان به رصدخانۀ دانشگاه کاشان، رصدخانه و آسماننمای دانشگاه بیرجند، رصدخانۀ بخش فیزیک [[دانشگاه فردوسی مشهد]] و رصدخانۀ دانشگاه زنجان اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/thingstodo/192880-best-observatories-iran/ صادقپور، «بهترین رصدخانههای ایران/ 14 رصدخانه»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
