بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۳ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر =|thumb | ||
| زیرنویس تصویر =تصویری از نسخه همانند شده آثار الباقیه با نسخه مربوط به سده شانزدهم میلادی در موزه ملی فرانسه | | زیرنویس تصویر =تصویری از نسخه همانند شده آثار الباقیه با نسخه مربوط به سده شانزدهم میلادی در موزه ملی فرانسه | ||
| image_alt = | | image_alt = | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
نام کتاب، «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» است که به [[زبان فارسی|فارسی]] «نشانههای بر جای مانده از زمانهای گذشته و اقوام در گذشته» ترجمه شده است.<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> برخی از مترجمان نام فارسی آن را «آثار بازمانده از سدههای گذشته» انتخاب کردهاند. به باور بعضی از پژوهشگران ترجمۀ دوم نادرست است؛ زیرا واژۀ قرون (القرون الخالیه) در عنوان کتاب، بهمعنای سده یا صدسال نیست؛ بلکه این واژه از لغات و مفاهیم قرآنی و بهمعنای اعصار و امتها است.<ref>منوچهری، «الآثار الباقیة»، مجلۀ نشر دانش، 1380ش، ص44.</ref> | نام کتاب، «آثار الباقیه عن القرون الخالیه» است که به [[زبان فارسی|فارسی]] «نشانههای بر جای مانده از زمانهای گذشته و اقوام در گذشته» ترجمه شده است.<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> برخی از مترجمان نام فارسی آن را «آثار بازمانده از سدههای گذشته» انتخاب کردهاند. به باور بعضی از پژوهشگران ترجمۀ دوم نادرست است؛ زیرا واژۀ قرون (القرون الخالیه) در عنوان کتاب، بهمعنای سده یا صدسال نیست؛ بلکه این واژه از لغات و مفاهیم قرآنی و بهمعنای اعصار و امتها است.<ref>منوچهری، «الآثار الباقیة»، مجلۀ نشر دانش، 1380ش، ص44.</ref> | ||
==معرفی کتاب آثار الباقیه== | ==معرفی کتاب آثار الباقیه== | ||
نویسنده کتاب آثار الباقیه، [[ابوریحان بیرونی]] (۳۶۲-۴۴۲ق) | نویسنده کتاب آثار الباقیه، [[ابوریحان بیرونی]] (۳۶۲-۴۴۲ق) است که در دوره اسلامی، در زمینههای گوناگونی مانند نجوم، ریاضیات، تاریخ، جغرافیا و مردمشناسی فعالیت داشت. او به دلیل دقت علمی و روشمند بودن آثارش، به عنوان یکی از پیشگامان روشهای علمی در جهان اسلام شناخته میشود. کتاب آثار الباقیه در ۳۹۱ق، توسط ابوریحان بیرونی، هنگامی که در گرگان در خدمت «امیر شمسالمعالی قابوس بن وشمگیر زیاری» بود، به اتمام رسید؛ اما در سال ۴۲۷ق اضافات و اصلاحاتی در آن بهوجود آورد و تکمیل کرد.<ref>[https://hamedannameh.ir/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D9%87%D8%9B-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%84%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86/ زندی، «آثار باقیه؛ تاریخشناسی ملتهای کهن»، وبسایت همداننامه.]</ref> این كتاب جزو نخستین آثار بیرونی است که در حدود بیستسالگی نوشتن آن را آغاز کرد. <br>آثار الباقیه به [[زبان عربی]] نوشته شده است که در آن دوره زبان [[دین]] و دانش کشورهای اسلامی بود.<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص473.</ref> این کتاب مطالعۀ تطبیقی دربارۀ گاهشماری فرهنگهای مختلف، تاریخ [[ایران]]، بابل و روم، جشنها و اعیاد در کشورهای مختلف، ادیان و آثار مقدس اسلام، یهود، [[آیین زرتشت|زرتشتی]]، مانوی، صائبی، مزدک و هندوییسم است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/04/26/2539177/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «کتاب ارزشمند ابوریحان بیرونی از فرانسه به ایران رسید»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
==اهمیت کتاب آثار الباقیه== | ==اهمیت کتاب آثار الباقیه== | ||
#نخستین کتاب در موضوع گاهشماری و مردمشناسی بهروش علمی در تاریخ علم است؛<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/632174/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C «زندگانی و آموزههای ابوریحان بیرونی»، وبسایت راسخون.]</ref> | #نخستین کتاب در موضوع گاهشماری و مردمشناسی بهروش علمی در تاریخ علم است؛<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/632174/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C «زندگانی و آموزههای ابوریحان بیرونی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
#کتاب مرجع در مجامع علمی دورههای مختلف بوده است.<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> | #کتاب مرجع در مجامع علمی دورههای مختلف بوده است.<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> | ||
==محتوای کتاب آثار الباقیه== | ==محتوای کتاب آثار الباقیه== | ||
آثار الباقیه در یک پیشگفتار و ۲۱ فصل تکوین یافته است. پیشگفتار اثر پس از اهدای كتاب به قابوس وشمگیر، دربارة انگیزۀ نگارش آن میگوید. فصلهای کتاب هر کدام به یک موضوع به این شرح اختصاص پیدا کرده است:<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | آثار الباقیه در یک پیشگفتار و ۲۱ فصل تکوین یافته است. پیشگفتار اثر پس از اهدای كتاب به قابوس وشمگیر، دربارة انگیزۀ نگارش آن میگوید. فصلهای کتاب هر کدام به یک موضوع به این شرح اختصاص پیدا کرده است:<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | ||
#فصل اول، دربارۀ ماهیت روز و شب و مجموع آنها و آغاز هر کدام؛ | #فصل اول، دربارۀ ماهیت روز و شب و مجموع آنها و آغاز هر کدام؛ | ||
| خط ۹۰: | خط ۸۹: | ||
متن عربی آثار الباقیه در ۱۸۷۸م نخستینبار در اروپا توسط «ادوارد زاخائو» از کشور آلمان، بر اساس سه نسخۀ خطی، در لایپزیک چاپ و نشر شد و سپس خود زاخائو کتاب را به زبان انگلیسی ترجمه و با مقدمه و تعلیقات، تحتعنوان «تاریخشناسی ملتهای کهن» در ۱۸۷۹م در لندن چاپ و منتشر کرد که در معرفی بیرونی و آثار او در جهان بسیار مؤثر بود.<ref>عبداللهی، «نقد و معرفی کتاب: آثار الباقیه»، مجلۀ آینه میراث، 1381ش، ص48.</ref> | متن عربی آثار الباقیه در ۱۸۷۸م نخستینبار در اروپا توسط «ادوارد زاخائو» از کشور آلمان، بر اساس سه نسخۀ خطی، در لایپزیک چاپ و نشر شد و سپس خود زاخائو کتاب را به زبان انگلیسی ترجمه و با مقدمه و تعلیقات، تحتعنوان «تاریخشناسی ملتهای کهن» در ۱۸۷۹م در لندن چاپ و منتشر کرد که در معرفی بیرونی و آثار او در جهان بسیار مؤثر بود.<ref>عبداللهی، «نقد و معرفی کتاب: آثار الباقیه»، مجلۀ آینه میراث، 1381ش، ص48.</ref> | ||
==روش تحلیل در کتاب آثار الباقیه== | ==روش تحلیل در کتاب آثار الباقیه== | ||
#گردآوری دادهها و تحلیل آنها در این کتاب بسیار نزدیک به روش دانشمندان جدید است؛ | #گردآوری دادهها و تحلیل آنها در این کتاب بسیار نزدیک به روش دانشمندان جدید است؛ | ||
#از دانش ریاضی و ستارهشناختی برای اثبات و یا رد مطلبی استفاده شده است؛<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> | #از دانش ریاضی و ستارهشناختی برای اثبات و یا رد مطلبی استفاده شده است؛<ref>رکنی، «آثار الباقیه و روش علمی تحقیقات ابوریحان در آن»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، 1352ش، ص479.</ref> | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۰۴: | ||
با بررسی دقیق تقویمها و جشنهای ایرانی، بیرونی به تقویت [[هویت ملی]] و فرهنگی ایرانیان کمک کرده است. او نشان داد که فرهنگ ایرانی دارای ریشههای عمیق و غنی است و توانسته است در طول تاریخ پابرجا بماند. این کتاب به ایرانیان کمک کرد تا با پیشینه فرهنگی و تمدنی خود بیشتر آشنا شوند و به آن افتخار کنند. | با بررسی دقیق تقویمها و جشنهای ایرانی، بیرونی به تقویت [[هویت ملی]] و فرهنگی ایرانیان کمک کرده است. او نشان داد که فرهنگ ایرانی دارای ریشههای عمیق و غنی است و توانسته است در طول تاریخ پابرجا بماند. این کتاب به ایرانیان کمک کرد تا با پیشینه فرهنگی و تمدنی خود بیشتر آشنا شوند و به آن افتخار کنند. | ||
===تأثیر بر مطالعات تطبیقی فرهنگها=== | ===تأثیر بر مطالعات تطبیقی فرهنگها=== | ||
بیرونی در این کتاب به مقایسه فرهنگها و تمدنهای مختلف از جمله ایرانی، یهودی، یونانی، رومی و هندی پرداخته است. این رویکرد تطبیقی به شناخت بهتر جایگاه فرهنگ ایرانی در میان تمدنهای جهانی کمک کرده است. این مقایسهها نشان داد که فرهنگ ایرانی نه تنها از غنای بالایی برخوردار است، بلکه بر دیگر تمدنها نیز تأثیر گذاشته است.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=683687 رودسری، «ردای تاریخنگاری بردوش ابوریحان بیرونی»، وبسایت روزنامۀ خراسان.] </ref> | [[ابوریحان بیرونی]] در این کتاب به مقایسه فرهنگها و تمدنهای مختلف از جمله ایرانی، یهودی، یونانی، رومی و هندی پرداخته است. این رویکرد تطبیقی به شناخت بهتر جایگاه فرهنگ ایرانی در میان تمدنهای جهانی کمک کرده است. این مقایسهها نشان داد که فرهنگ ایرانی نه تنها از غنای بالایی برخوردار است، بلکه بر دیگر تمدنها نیز تأثیر گذاشته است.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=683687 رودسری، «ردای تاریخنگاری بردوش ابوریحان بیرونی»، وبسایت روزنامۀ خراسان.] </ref> | ||
===تأثیر بر نجوم و تقویمشناسی=== | ===تأثیر بر نجوم و تقویمشناسی=== | ||
بیرونی در این کتاب به بررسی دقیق تقویمهای ایرانی مانند [[تقویم هجری شمسی|تقویم خورشیدی]] و تقویم زرتشتی پرداخته و ارتباط آنها با پدیدههای نجومی را تحلیل کرده است. این مطالعات به پیشرفت دانش نجوم و تقویمشناسی در [[ایران]] کمک کرد. اطلاعات ارائهشده در این کتاب به عنوان مرجعی برای محققان و دانشمندان بعدی در زمینه نجوم و تقویمشناسی مورد استفاده قرار گرفت.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=683687 رودسری، «ردای تاریخنگاری بردوش ابوریحان بیرونی»، وبسایت روزنامۀ خراسان.] </ref> | بیرونی در این کتاب به بررسی دقیق تقویمهای ایرانی مانند [[تقویم هجری شمسی|تقویم خورشیدی]] و تقویم زرتشتی پرداخته و ارتباط آنها با پدیدههای نجومی را تحلیل کرده است. این مطالعات به پیشرفت دانش نجوم و تقویمشناسی در [[ایران]] کمک کرد. اطلاعات ارائهشده در این کتاب به عنوان مرجعی برای محققان و دانشمندان بعدی در زمینه نجوم و تقویمشناسی مورد استفاده قرار گرفت.<ref>[http://khorasannews.com/Newspaper/MobileBlock?NewspaperBlockID=683687 رودسری، «ردای تاریخنگاری بردوش ابوریحان بیرونی»، وبسایت روزنامۀ خراسان.] </ref> | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۳: | ||
بیرونی در این کتاب به بررسی افسانهها، باورها و آیینهای عامیانه ایرانی پرداخته است. این اطلاعات به حفظ و انتقال [[ادبیات شفاهی]] و فرهنگ عامه ایرانی کمک کرده است. بسیاری از داستانها و باورهایی که در این کتاب ثبت شدهاند، بعدها در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه ایرانی بازتاب یافتهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | بیرونی در این کتاب به بررسی افسانهها، باورها و آیینهای عامیانه ایرانی پرداخته است. این اطلاعات به حفظ و انتقال [[ادبیات شفاهی]] و فرهنگ عامه ایرانی کمک کرده است. بسیاری از داستانها و باورهایی که در این کتاب ثبت شدهاند، بعدها در ادبیات فارسی و فرهنگ عامه ایرانی بازتاب یافتهاند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | ||
===الگویی برای پژوهشهای علمی=== | ===الگویی برای پژوهشهای علمی=== | ||
روش علمی و دقیق [[ابوریحان بیرونی]] در این کتاب، الگویی برای پژوهشهای بعدی در زمینه تاریخ، فرهنگ و نجوم بوده است. او با استفاده از منابع معتبر و روشهای تحلیلی، استانداردهای جدیدی برای پژوهشهای علمی در جهان اسلام و ایران ایجاد کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | روش علمی و دقیق [[ابوریحان بیرونی]] در این کتاب، الگویی برای پژوهشهای بعدی در زمینه تاریخ، فرهنگ و نجوم بوده است. او با استفاده از منابع معتبر و روشهای تحلیلی، استانداردهای جدیدی برای پژوهشهای علمی در [[جهان اسلام]] و [[ایران]] ایجاد کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237295/%D8%A7%D9%84%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1%20%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%82%DB%8C%D8%A9%20%D8%B9%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B1%D9%88%D9%86%20%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A9 موحد، «الآثار الباقیه عن القرون الخالیه»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
