مصورسازی |
|||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
=تاریخچه= | =تاریخچه= | ||
برخی پژوهشگران معتقدند پیادهروی اربعین سنت و رفتار مداومِ [[شیعه|شیعیان]] از زمان ائمه بوده و در زمان [[بنیامیه]] و [[بنیعباس]] نیز برگزار شده است.<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین سیدالشهدا، ۱۳۶۸ش، ص۲.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیادهروی پیشوایان مذهب [[شیعه]] در روز اربعین بهسوی کربلا، اشاره شده است.<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> گفته شده پساز دورۀ [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ انصاری]] (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) این سنت فراموش شده بود تا اینکه [[میرزا حسین نوری]] (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق) آن را احیا کرد.<ref>[https://www.balagh.ir/content/6174 «زندگینامه میرزا حسین نوری»، وبسایت بلاغ.]</ref> کتاب ادب الطف (۱۳۸۸ق)، گزارش کرده است که در مراسم اربعین در کربلا هیئتهای عزاداری به زبانهای [[زبان ترکی|ترکی]]، [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان فارسی|فارسی]] و [[زبان اردو|اردو]] مرثیه میخواندند و جمعیت آنها بیش از یک میلیون نفر بوده است.<ref>شبر، ادب الطف و شعراء الحسین، 1412ق، ج۱، ص۴۱.</ref> | برخی پژوهشگران معتقدند پیادهروی اربعین سنت و رفتار مداومِ [[شیعه|شیعیان]] از زمان ائمه بوده و در زمان [[بنیامیه]] و [[بنیعباس]] نیز برگزار شده است.<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین سیدالشهدا، ۱۳۶۸ش، ص۲.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیادهروی پیشوایان مذهب [[شیعه]] در روز اربعین بهسوی کربلا، اشاره شده است.<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارهٔ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> گفته شده پساز دورۀ [[شیخ مرتضی انصاری|شیخ انصاری]] (۱۲۱۴–۱۲۸۱ق) این سنت فراموش شده بود تا اینکه [[میرزا حسین نوری]] (۱۲۵۴–۱۳۲۰ق) آن را احیا کرد.<ref>[https://www.balagh.ir/content/6174 «زندگینامه میرزا حسین نوری»، وبسایت بلاغ.]</ref> کتاب ادب الطف (۱۳۸۸ق)، گزارش کرده است که در مراسم اربعین در کربلا هیئتهای عزاداری به زبانهای [[زبان ترکی|ترکی]]، [[زبان عربی|عربی]]، [[زبان فارسی|فارسی]] و [[زبان اردو|اردو]] مرثیه میخواندند و جمعیت آنها بیش از یک میلیون نفر بوده است.<ref>شبر، ادب الطف و شعراء الحسین، 1412ق، ج۱، ص۴۱.</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۲: | ||
در پیادهروی اربعین حضور همزمان زنان و مردان حضور دارند<ref>مظاهری، پیادهروی اربعین: تأملات جامعهشناختی (مجموعه مقالات)، ۱۳۹۷ش، ص۵۴.</ref> و حضور زنان در این مناسک جمعی، چشمگیر است.<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_12772_374ab6a1a0dadaa5590b04026e9ccacd.pdf کرمی قهی، «فهم تجربۀ پیادهروی زنان ایرانی در اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۳.]</ref> پژوهشگران از جنبههای [[اخلاق|اخلاقی]]، فرهنگی، تبلیغی و دینی<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439705/دلایل-حضور-و-مشارکت-زنان-ایرانی-در-پیاده-روی-اربعین فرخی و انگوتی، «دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیادهروی اربعین»، ۱۳۹۸ش، ص44-47.]</ref> حضور آنان را در گسترش فرهنگ اسلامیشیعی، مؤثر دانستهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439705/دلایل-حضور-و-مشارکت-زنان-ایرانی-در-پیاده-روی-اربعین فرخی و انگوتی، «دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیادهروی اربعین»، ۱۳۹۸ش، ص47-52.]</ref> البته برخی فقها این حضور را بهدلیل عواملی مانند احتمال اختلاط با [[نامحرم]] و رعایت حقوق همسر<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۶۳ش، ج۷۸، ص۳۴۵.</ref> جایز نمیدانند.<ref>ثمنی و شهریاری، «بررسی فقهی حضور بانوان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۷۹–۷۸.</ref> در مقابل، گروهی از فقها حضور زنان در این مراسم را با رعایت موازین شرعی مجاز دانسته<ref>حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۰.</ref> و بر جواز اصل حضور زنان در اجتماعات دینی تأکید کردهاند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۴۷۸.</ref><ref>منتظری نجفآبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۳۶.</ref> هرچند در این دیدگاه نیز شرایط خاص بر حکم حضور تأثیرگذار است.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_46282.html ثمنی و شهریاری، «بررسی فقهی حضور بانوان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۷۱.]</ref> | در پیادهروی اربعین حضور همزمان زنان و مردان حضور دارند<ref>مظاهری، پیادهروی اربعین: تأملات جامعهشناختی (مجموعه مقالات)، ۱۳۹۷ش، ص۵۴.</ref> و حضور زنان در این مناسک جمعی، چشمگیر است.<ref>[https://qjss.atu.ac.ir/article_12772_374ab6a1a0dadaa5590b04026e9ccacd.pdf کرمی قهی، «فهم تجربۀ پیادهروی زنان ایرانی در اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۳.]</ref> پژوهشگران از جنبههای [[اخلاق|اخلاقی]]، فرهنگی، تبلیغی و دینی<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439705/دلایل-حضور-و-مشارکت-زنان-ایرانی-در-پیاده-روی-اربعین فرخی و انگوتی، «دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیادهروی اربعین»، ۱۳۹۸ش، ص44-47.]</ref> حضور آنان را در گسترش فرهنگ اسلامیشیعی، مؤثر دانستهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/439705/دلایل-حضور-و-مشارکت-زنان-ایرانی-در-پیاده-روی-اربعین فرخی و انگوتی، «دلایل حضور و مشارکت زنان ایرانی در پیادهروی اربعین»، ۱۳۹۸ش، ص47-52.]</ref> البته برخی فقها این حضور را بهدلیل عواملی مانند احتمال اختلاط با [[نامحرم]] و رعایت حقوق همسر<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۳۶۳ش، ج۷۸، ص۳۴۵.</ref> جایز نمیدانند.<ref>ثمنی و شهریاری، «بررسی فقهی حضور بانوان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۷۹–۷۸.</ref> در مقابل، گروهی از فقها حضور زنان در این مراسم را با رعایت موازین شرعی مجاز دانسته<ref>حمیری، قرب الاسناد، ۱۴۱۳ق، ص۱۰۰.</ref> و بر جواز اصل حضور زنان در اجتماعات دینی تأکید کردهاند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، ۱۴۰۹ق، ج۱۴، ص۴۷۸.</ref><ref>منتظری نجفآبادی، مبانی فقهی حکومت اسلامی، ۱۴۰۹ق، ج۵، ص۲۳۶.</ref> هرچند در این دیدگاه نیز شرایط خاص بر حکم حضور تأثیرگذار است.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_46282.html ثمنی و شهریاری، «بررسی فقهی حضور بانوان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۷۱.]</ref> | ||
حضور زنان در پیادهروی اربعین با برخی چالشها روبرو است. در حوزه زیرساختی، محدودیت دسترسی به برخی اماکن مقدس، نبود مسیرهای مناسب برای تردد بانوان و کمبود امکانات رفاهی و درمانی متناسب با نیازهای آنان از جمله مسائل مطرحشده است.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۱۹-۱۸.]</ref> در حوزه مدیریتی ضعف در برگزاری برخی برنامههای عبادی ویژه زنان در مواکب و ایستگاههای بینراهی از چالشهای این حضور بهشمار میرود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۲۰.]</ref> در بُعد فرهنگی، نگرانیها و مخالفتهای خانوادگی یا سنتی و نبود برنامههای کافی برای تبیین نقش و جایگاه زنان در این مراسم، از موانع مشارکت برخی بانوان دانسته شده است.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۲۱-۲۰.]</ref> | حضور زنان در پیادهروی اربعین با برخی چالشها روبرو است. در حوزه زیرساختی، محدودیت دسترسی به برخی اماکن مقدس، نبود مسیرهای مناسب برای تردد بانوان و کمبود امکانات رفاهی و درمانی متناسب با نیازهای آنان از جمله مسائل مطرحشده است.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۱۹-۱۸.]</ref> در حوزه مدیریتی ضعف در برگزاری برخی برنامههای عبادی ویژه زنان در مواکب و ایستگاههای بینراهی از چالشهای این حضور بهشمار میرود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۲۰.]</ref> در بُعد فرهنگی، نگرانیها و مخالفتهای خانوادگی یا سنتی و نبود برنامههای کافی برای تبیین نقش و جایگاه زنان در این مراسم، از موانع مشارکت برخی بانوان دانسته شده است.<ref>[https://www.jscm.ir/article_135269.html شهریاری و همکاران، «چالشها و راهکارهای حضور زنان در راهپیمایی اربعین»، ۱۳۹۹ش، ص۲۱-۲۰.]</ref><gallery> | ||
پرونده:پیادهروی اربعین.png|تصویری از حضور پزشک زن در مسیر پیادهروی اربعین | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱.jpg|بانوی عراقی در حال پخت نان و خدمترسانی به زائران پیادهروی اربعین | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۲.png|جایگزین=عکس گرفتن از کودکان در پیاده روی اربعین|ثبت و روایت جلوههای مراسم اربعین از دریچه دوربین یک بانوی عکاس | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۳.jpg|توزیع آب در میان زائران توسط دختران عراقی در مسیر پیادهروی | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۴.jpg|عزاداری زنان عراقی در مسیر پیادهروی اربعین | |||
</gallery> | |||
=آیین و رسوم= | =آیین و رسوم= | ||
پیادهروی اربعین در عراق، با رسوم و آیینهایی همراه است؛ در مسیر راهپیمایی، مکانها یا چادرهایی بزرگ با نام [[موکب]] یا [[مضیف]]، جهت استراحت زائرین برپا میشود که خدمات رایگان به زائران میهند. این موکبها بهشکل مردمی و مستقل از دولت، مدیریت میشوند.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص ۱۶۳؛ اباذری، «پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱63؛ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ ش، ص ۱۰۰.</ref> | پیادهروی اربعین در عراق، با رسوم و آیینهایی همراه است؛ در مسیر راهپیمایی، مکانها یا چادرهایی بزرگ با نام [[موکب]] یا [[مضیف]]، جهت استراحت زائرین برپا میشود که خدمات رایگان به زائران میهند. این موکبها بهشکل مردمی و مستقل از دولت، مدیریت میشوند.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص ۱۶۳؛ اباذری، «پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان»، ص۱63؛ مظاهری، فرهنگ سوگ شیعی، ۱۳۹۵ ش، ص ۱۰۰.</ref> | ||
برخی طوایف و قبایل جنوب عراق بهمناسبت اربعین، هوسهخوانی میکنند. اشعار هوسه، برای برانگیختن [[تقویت اراده|اراده]] مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده میشود.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴۶؛ اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴۶.</ref> با ورود کاروان [[تعزیهخوانی|شبیهخوانی]] و تعزیهگردانان، آیین [[عزاداری]] شروع میشود، حرکت کاروان پنج روز مانده به اربعین است. پس از آن دستههای سینهزنی و زنجیرزنی وارد میشوند. مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر، آغاز میشود. زائران، در نزدیکی حرم [[امام حسین]] ایستاده و همراه [[سینهزنی]]، [[مرثیه]] میخوانند. در پایان سینهزنی دستها را به نشانه سلام و تحیت بالا میبرند.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴7. اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴7.</ref> | برخی طوایف و قبایل جنوب عراق بهمناسبت اربعین، هوسهخوانی میکنند. اشعار هوسه، برای برانگیختن [[تقویت اراده|اراده]] مردان جهت انجام کارهای سخت و بزرگ استفاده میشود.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴۶؛ اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴۶.</ref> با ورود کاروان [[تعزیهخوانی|شبیهخوانی]] و تعزیهگردانان، آیین [[عزاداری]] شروع میشود، حرکت کاروان پنج روز مانده به اربعین است. پس از آن دستههای سینهزنی و زنجیرزنی وارد میشوند. مراسم اصلی در روز اربعین دو ساعت گذشته از ظهر، آغاز میشود. زائران، در نزدیکی حرم [[امام حسین]] ایستاده و همراه [[سینهزنی]]، [[مرثیه]] میخوانند. در پایان سینهزنی دستها را به نشانه سلام و تحیت بالا میبرند.<ref>محدثی، فرهنگ زیارت، ص۱۴7. اباذری، پیادهروی اربعین حسینی در سیره و سخن بزرگان، ص۱۴7.</ref><gallery> | ||
پرونده:پیادهروی اربعین۵.jpg|تصویری از یک مضیف عراقی | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۶.jpg|تصویری از یک موکب آماده ارائه خدمات به زائران حسینی | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۷.jpg|موکب پذیرایی از زئران حسینی در مسیر پیادهروی اربعین | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۸.jpg|موکب جهت استراحت زائران در مسیر پیادهروی | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۹.jpg|تصویری از یک موکب در شهر جدید سیدالاوصیا در نزدیکی کربلا | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۰.png|زائران در حال استراحت در یک موکب در مسیر پیادهروی | |||
</gallery> | |||
== کارکردها == | == کارکردها == | ||
| خط ۷۲: | خط ۸۴: | ||
* ظرفیتسازی؛ | * ظرفیتسازی؛ | ||
* نمادسازی.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8314/111267/کارکردهای-سیاسی-اجتماعی-و-فرهنگی-اربعین-حسینی سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | * نمادسازی.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8314/111267/کارکردهای-سیاسی-اجتماعی-و-فرهنگی-اربعین-حسینی سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
<gallery> | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۱.jpg|حضور زائران ایرانی، عراقی و آذربایجانی در مسیر پیادهروی اربعین حسینی در عراق. | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۲.jpg|کاروانی از نخبگان و علمای اهلسنت ایران در پیادهروی اربعین | |||
</gallery> | |||
=== کارکردهای فرهنگی === | === کارکردهای فرهنگی === | ||
| خط ۷۹: | خط ۹۵: | ||
* آشنایی با ظرفیتهای [[گردشگری مذهبی]]؛ | * آشنایی با ظرفیتهای [[گردشگری مذهبی]]؛ | ||
* حیاتبخشی به جامعهٔ شیعیان.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8314/111267/کارکردهای-سیاسی-اجتماعی-و-فرهنگی-اربعین-حسینی سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | * حیاتبخشی به جامعهٔ شیعیان.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8314/111267/کارکردهای-سیاسی-اجتماعی-و-فرهنگی-اربعین-حسینی سامانی، «کارکردهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی اربعین حسینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
<gallery> | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۳.jpg|موکب مسلمانان چینی در مسیر پیادهروی اربعین | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۴.jpg|موکب محبین اهلبیت از تایلند در مسیر نجف به کربلا | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۵.jpg|خادمان نیجریهای موکب شیخ ابراهیم زکزاکی در حال پذیرایی و خدمترسانی به زائران اربعین حسینی در عراق. | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۶.jpg|موکب مسلمانان ترکیه در مسیر نجف تا کربلا | |||
پرونده:پیادهروی اربعین۱۷.jpg|حضور [[امیلی گارث ویت]] عکاس انگلیسی در پیادهروی اربعین | |||
</gallery> | |||
=== کارکردهای اجتماعی === | === کارکردهای اجتماعی === | ||
| خط ۹۲: | خط ۱۱۵: | ||
=پیادهروی جاماندگان اربعین= | =پیادهروی جاماندگان اربعین= | ||
[[پرونده:پیادهروی اربعین۱۸.jpg|جایگزین=تصویری از پیادهروی جاماندگان اربعین در تهران|بندانگشتی|تصویری از پیادهروی جاماندگان اربعین در تهران، شهریور ۱۴۰۳ش]] | |||
در چند سال اخیر، ایرانیانی که نتوانستهاند در پیادهروی اربعین شرکت کنند، در مسیرهای مشخص و معمولاً با مقصد قرار دادن یک مکان مذهبی (همچون بقعه یکی از امامزادگان) در شهرهای خود اقدام به پیادهروی میکنند. پیادهروی جاماندگان اربعین، مراسمی عمومی از جنس راهپیمایی است. مسیر اصلی پیادهروی جاماندگان اربعین در [[تهران|شهر تهران]] حدفاصل میدان امام حسین تا [[حرم عبدالعظیم حسنی|حرم عبدالعظیم]] در شهر ری است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/08/25/1241288/حضور-بیش-از-1-میلیون-تهرانی-در-راهپیمایی-جاماندگان-اربعین-حسینی «حضور بیش از ۱ میلیون تهرانی در راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | در چند سال اخیر، ایرانیانی که نتوانستهاند در پیادهروی اربعین شرکت کنند، در مسیرهای مشخص و معمولاً با مقصد قرار دادن یک مکان مذهبی (همچون بقعه یکی از امامزادگان) در شهرهای خود اقدام به پیادهروی میکنند. پیادهروی جاماندگان اربعین، مراسمی عمومی از جنس راهپیمایی است. مسیر اصلی پیادهروی جاماندگان اربعین در [[تهران|شهر تهران]] حدفاصل میدان امام حسین تا [[حرم عبدالعظیم حسنی|حرم عبدالعظیم]] در شهر ری است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1395/08/25/1241288/حضور-بیش-از-1-میلیون-تهرانی-در-راهپیمایی-جاماندگان-اربعین-حسینی «حضور بیش از ۱ میلیون تهرانی در راهپیمایی جاماندگان اربعین حسینی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== نگارخانه == | |||
<gallery widths="250" heights="250"> | |||
پرونده:اربعین12.jpg|جایگزین=عکس قدیمی پیادهروی اربعین|تصویری از پیادهروی اربعین در زمستان ۱۲۹۴ش | |||
</gallery> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
