بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|خانواده}}'''؛ بنیادیترین نهاد و خاستگاه واحدهای بزرگتر اجتماعی. | '''{{درشت|خانواده}}'''؛ بنیادیترین نهاد و خاستگاه واحدهای بزرگتر اجتماعی. | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۱: | ||
=== تشکیل خانواده === | === تشکیل خانواده === | ||
ساخت خانواده در جوامع مختلف از زمان گذشته تا عصر حاضر متفاوت بوده است؛ زیرا اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در آن اثر گذارده و دگرگونیهایی در آن ایجاد کرده است. ساخت خانواده هماکنون در جوامع اولیه و متمدن به صورت تک [[همسری]]، چند همسری، چند [[زنی]] و حتی در جوامعی به صورت چند [[شوهری]] و در برخی از اجتماعات، اشتراکی یعنی زندگی چند [[زن]] با چند شوهر در آن واحد است. همچنین از نظر سلطه و اقتدار در دنیای گذشته و امروز این جنبهها به چشم میخورند: | ساخت خانواده در جوامع مختلف از زمان گذشته تا عصر حاضر متفاوت بوده است؛ زیرا اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در آن اثر گذارده و دگرگونیهایی در آن ایجاد کرده است. ساخت خانواده هماکنون در جوامع اولیه و متمدن به صورت تک [[همسری]]، چند همسری، چند [[زنی]] و حتی در جوامعی به صورت چند [[شوهری]] و در برخی از اجتماعات، اشتراکی یعنی زندگی چند [[زن]] با چند شوهر در آن واحد است. همچنین از نظر سلطه و اقتدار در دنیای گذشته و امروز این جنبهها به چشم میخورند: [[پدرسالاری]]، مادرسالاری، نظام برابری یافته (که در آن پدر و مادر دارای یک درجه از اقتدارند)، داییسالاری، جدسالاری و … البته در بسیاری از نقاط جهان امروز سلطه و فرمانروایی از پدر یا شوهر است اگرچه در مواردی خلاف آن دیده میشود. در جنبه رابطه [[خویشاوندی]] نیز صورتهای مادرتباری و پدرتباری به چشم میخورد. معمولاً در اکثر نقاط جهان فرزندان نام خانوادگی و لقب پدران را میگیرند؛ هر چند در برخی از جوامع اولیه خلاف آن دیده میشود. در رابطه با مدیریت خانواده در اغلب موارد شوهر «رئیس خانواده» و زن «مدیر داخلی» به حساب میآید امری که در اسلام هم پذیرفته شده است. مصالح کلی خانواده را شوهر طرحریزی میکند، تصمیمات را او میگیرد و [[زن]] در عین استقلال مطیع است. در عین حال [[مشورت]] و مشارکتهایی در تصمیمگیری برای خانواده به چشم میخورد که عمومیت ندارد.<ref>«تعریف خانواده از دیدگاه اسلام»، وب سایت مرکز اسلامی امام علی (ع)</ref> | ||
== اهداف == | == اهداف == | ||
تشکیل خانواده نیازمند عوامل مبنایی است که قابلیت تبیین چرایی آفرینش انسان در دو جنس مکمل با ویژگیهای متفاوت و کشش جنسی متقابل را داشته باشد. از آنجا که تدوین خانواده با ازدواج رابطه مستقیم داشته، از همین رو بسیاری از تحقیقات در بررسی اهداف تشکیل خانواده، به مقوله اهداف ازدواج پرداختهاند. به تناسب فرهنگها و مکتبهای مختلف، دیدگاههای متفاوتی در تبیین فلسفه ازدواج و چرایی تشکیل خانواده وجود دارد. زندگی اشتراکی، اتحاد جنسی، تأمین نیازهای جسمی و روانی و بقای نسل از مهمترین این موارد است. بر اساس دیدگاه اشتراکی، ازدواج، عقدی قانونی است بین مرد و زن که با هدف شرکت در [[زندگی]] و کمک به یکدیگر بسته میشود. اما از دیدگاه اتحاد جنسی که فراگیرترین دیدگاه عصر حاضر بهشمار میرود، ازدواج، رابطهای حقوقی است که بهمنظور تمتع جنسی بین مرد و زن برقرار میشود. | تشکیل خانواده نیازمند عوامل مبنایی است که قابلیت تبیین چرایی آفرینش انسان در دو جنس مکمل با ویژگیهای متفاوت و کشش جنسی متقابل را داشته باشد. از آنجا که تدوین خانواده با ازدواج رابطه مستقیم داشته، از همین رو بسیاری از تحقیقات در بررسی اهداف تشکیل خانواده، به مقوله اهداف ازدواج پرداختهاند. به تناسب فرهنگها و مکتبهای مختلف، دیدگاههای متفاوتی در تبیین فلسفه ازدواج و چرایی تشکیل خانواده وجود دارد. زندگی اشتراکی، اتحاد جنسی، تأمین نیازهای جسمی و روانی و بقای نسل از مهمترین این موارد است. بر اساس دیدگاه اشتراکی، ازدواج، عقدی قانونی است بین مرد و زن که با هدف شرکت در [[زندگی]] و کمک به یکدیگر بسته میشود. اما از دیدگاه اتحاد جنسی که فراگیرترین دیدگاه عصر حاضر بهشمار میرود، ازدواج، رابطهای حقوقی است که بهمنظور تمتع جنسی بین مرد و زن برقرار میشود. | ||
تجهیز بدن مرد و زن به اندامهای تناسلی به همراه وجود کشش متقابل عاطفی و جنسی زمینهساز توالد و تداوم نسل بشر شده است. تداوم نسل بشر و جلوگیری از انقراض آن بهعنوان یکی از اهداف مهم ازدواج و تشکیل خانواده در گرو آن است تا نهاد خانواده دو کارکرد اساسی خود در تولید مثل و مراقبت از فرزندان را بهدرستی انجام دهد. اهمیت این مسئله تا حدی است که قابلیت [[فرزندآوری]] بهعنوان یکی از ویژگیها و امتیازات زنان بهحساب میآید. | تجهیز بدن مرد و زن به اندامهای تناسلی به همراه وجود کشش متقابل عاطفی و جنسی زمینهساز توالد و تداوم نسل بشر شده است. تداوم نسل بشر و جلوگیری از انقراض آن بهعنوان یکی از اهداف مهم ازدواج و تشکیل خانواده در گرو آن است تا نهاد خانواده دو کارکرد اساسی خود در تولید مثل و مراقبت از فرزندان را بهدرستی انجام دهد. اهمیت این مسئله تا حدی است که قابلیت [[فرزندآوری]] بهعنوان یکی از ویژگیها و امتیازات زنان بهحساب میآید. | ||
برخی، فلسفه ازدواج و تشکیل خانواده را در راستای تأمین دو هدف اصلی دانستهاند که در قالب الگوی سکونت ـ تربیت قابل شناسایی است. بر این اساس، هدف از ازدواج و تشکیل خانواده در بُعد همسران، سکونت و آرامش و در بُعد فرزندان، [[تربیت]] است.<ref>پسندیده، رضایت زناشویی، 1396ش، ص52.</ref> پژوهشهای دیگر علاوه بر این دو، تداوم نسل را نیز جزء اهداف اصلی ازدواج برشمردهاند.<ref>آشتیانی عراقی و آخوند، «اهداف ازدواج و کارکردهای آن از منظر اسلام»، ص69، 1391ش.</ref> از همین رو بیان شده است که یکی دیگر از اهداف در ازدواج و تشکیل خانواده متمرکز بر مؤلفه تربیت است. هر فرهنگ و تمدنی برای بقا و تداوم ارزشهای تمدنی و فرهنگی خود نیازمند تربیت نیروی انسانی است. این مسئله در همه ادیان و فرهنگها موضوعیت دارد. خانواده بهعنوان اولین پایگاه و پل ارتباطی فرد با جامعه نقش ویژهای در [[تربیت]] و آمادهسازی فرد جهت انتقال ارزشهای فرهنگی دارد. از آنجایی که [[کودک|کودکان]] حساسترین زمان آموزش و تربیتپذیری را در فضای خانواده سپری میکنند، کمّیت و کیفیت ارتباط والد ـ فرزندی از اهمیت بالایی برخوردار است. آموزههای اسلامی، تولد هر نوزادی را بر اساس [[فطرت]] و [[توحید]] میداند و این، والدین و خانواده است که نوع دینداری وی را تعیین میکنند. به نوعی میتوان گفت که این هدف تأثیر ویژهای بر شیوه و [[سبک زندگی]] فرد دارد. هدف از تشویق به فرزندآوری، فزونی و گسترش جامعه توحیدی بیان شده است که به روشنی تأکید بر تربیت توحیدی دارد. | برخی، فلسفه ازدواج و تشکیل خانواده را در راستای تأمین دو هدف اصلی دانستهاند که در قالب الگوی سکونت ـ تربیت قابل شناسایی است. بر این اساس، هدف از ازدواج و تشکیل خانواده در بُعد همسران، سکونت و آرامش و در بُعد فرزندان، [[تربیت]] است.<ref>پسندیده، رضایت زناشویی، 1396ش، ص52.</ref> پژوهشهای دیگر علاوه بر این دو، تداوم نسل را نیز جزء اهداف اصلی ازدواج برشمردهاند.<ref>آشتیانی عراقی و آخوند، «اهداف ازدواج و کارکردهای آن از منظر اسلام»، ص69، 1391ش.</ref> از همین رو بیان شده است که یکی دیگر از اهداف در ازدواج و تشکیل خانواده متمرکز بر مؤلفه تربیت است. هر فرهنگ و تمدنی برای بقا و تداوم ارزشهای تمدنی و فرهنگی خود نیازمند تربیت نیروی انسانی است. این مسئله در همه ادیان و فرهنگها موضوعیت دارد. خانواده بهعنوان اولین پایگاه و پل ارتباطی فرد با جامعه نقش ویژهای در [[تربیت]] و آمادهسازی فرد جهت انتقال ارزشهای فرهنگی دارد. از آنجایی که [[کودک|کودکان]] حساسترین زمان آموزش و تربیتپذیری را در فضای خانواده سپری میکنند، کمّیت و کیفیت ارتباط والد ـ فرزندی از اهمیت بالایی برخوردار است. آموزههای اسلامی، تولد هر نوزادی را بر اساس [[فطرت]] و [[توحید]] میداند و این، والدین و خانواده است که نوع دینداری وی را تعیین میکنند. به نوعی میتوان گفت که این هدف تأثیر ویژهای بر شیوه و [[سبک زندگی]] فرد دارد. هدف از تشویق به فرزندآوری، فزونی و گسترش جامعه توحیدی بیان شده است که به روشنی تأکید بر تربیت توحیدی دارد. | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
=== کارکردهای اقتصادی === | === کارکردهای اقتصادی === | ||
کارکرد اقتصادی خانواده با دو هدف تأمین و مدیریت معیشت اعضای خانواده از یکسو و تأمین نیروی انسانی برای جامعهٔ مادر از سوی دیگر دو جنبه متفاوت اما همراستا از کارکرد اقتصادی خانواده است. تأمین و مدیریت معیشت خانواده با اندک تفاوتی در فرهنگها بیشتر در دو مصداق تقسیم کار بین همسران و تأمین هزینههای فرزندان قابل شناسایی است.<ref>ملکی فاراب و دیگران، «تدوین شاخصها و ترسیم الگوی خانواده تراز اسلامی»، 1398ش، ص55.</ref> تربیت نیروی کار از جنبههای مهم ارتباط اقتصادی نهاد خانواده با جامعه است که در گذشته در قالب انتقال موروثی حرفه پدری به فرزندان جایگاه ویژهای داشت که با رشد آموزش عمومی و توسعه صنعتی جوامع، اهمیت خود را از دست داده است و امروزه این مسئله بیشتر در قالب طرحهای کلان دولتها با ابزار نهادهای آموزشی اجرایی میشود. | کارکرد اقتصادی خانواده با دو هدف تأمین و مدیریت معیشت اعضای خانواده از یکسو و تأمین نیروی انسانی برای جامعهٔ مادر از سوی دیگر دو جنبه متفاوت اما همراستا از کارکرد اقتصادی خانواده است. تأمین و مدیریت معیشت خانواده با اندک تفاوتی در فرهنگها بیشتر در دو مصداق تقسیم کار بین همسران و تأمین هزینههای فرزندان قابل شناسایی است.<ref>ملکی فاراب و دیگران، «تدوین شاخصها و ترسیم الگوی خانواده تراز اسلامی»، 1398ش، ص55.</ref> تربیت نیروی کار از جنبههای مهم ارتباط اقتصادی نهاد خانواده با جامعه است که در گذشته در قالب انتقال موروثی حرفه پدری به فرزندان جایگاه ویژهای داشت که با رشد آموزش عمومی و توسعه صنعتی جوامع، اهمیت خود را از دست داده است و امروزه این مسئله بیشتر در قالب طرحهای کلان دولتها با ابزار نهادهای آموزشی اجرایی میشود. | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۰: | ||
== انواع خانواده == | == انواع خانواده == | ||
{{اصلی|انواع خانواده}} | |||
خانواده از لحاظ ساختاری به دو دسته خانواده هستهای و خانواده گسترده تقسیم میشود. [[خانواده هستهای]] بهعنوان واحد اولیه خانواده شامل والدین و فرزندان میشود و در مقابلِ [[خانواده گسترده]]، گروهی مرکب از سه نسل یا بیشتر است که در یک مسکن یا در کنار هم زندگی میکنند.<ref>گیدنز، جامعهشناسی، 1381ش، ص426.</ref> خانواده هستهای را گاهی خانواده «زن و شوهری» نیز مینامند. از نمونه خانوادههای هستهای در اکثر جوامع شهرنشینی و کشورهای صنعتی وجود دارد. خانواده هستهای، از نظر روابط اجتماعی با دیگر خویشاوندان، منزوی میباشد. از نظر اقتصادی، این خانواده به حمایت خویشاوندان دیگر وابسته نیست و در واقع «مستقل اقتصادی» محسوب میشود.<ref>مهاجرانی، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا</ref> همچنین خانواده گسترده، بر مبنای مناسبات خونی، تعداد بسیاری از افراد که شامل والدین، فرزندان، پدربزرگها و مادربزرگها، عموها، عمهها، خالهها، دختر عمو و پسرعموها، عمه و دایی زادهها میشود. به این نوع خانواده، همچنین خانوار «همخون» اطلاق میشود. خانوادههای گسترده یک واحد تولیدی و نیز مصرفی است که از نظام پخش کالا نیز برخوردار میباشد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1kkqb مهاجرانی، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا]</ref> | خانواده از لحاظ ساختاری به دو دسته خانواده هستهای و خانواده گسترده تقسیم میشود. [[خانواده هستهای]] بهعنوان واحد اولیه خانواده شامل والدین و فرزندان میشود و در مقابلِ [[خانواده گسترده]]، گروهی مرکب از سه نسل یا بیشتر است که در یک مسکن یا در کنار هم زندگی میکنند.<ref>گیدنز، جامعهشناسی، 1381ش، ص426.</ref> خانواده هستهای را گاهی خانواده «زن و شوهری» نیز مینامند. از نمونه خانوادههای هستهای در اکثر جوامع شهرنشینی و کشورهای صنعتی وجود دارد. خانواده هستهای، از نظر روابط اجتماعی با دیگر خویشاوندان، منزوی میباشد. از نظر اقتصادی، این خانواده به حمایت خویشاوندان دیگر وابسته نیست و در واقع «مستقل اقتصادی» محسوب میشود.<ref>مهاجرانی، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا</ref> همچنین خانواده گسترده، بر مبنای مناسبات خونی، تعداد بسیاری از افراد که شامل والدین، فرزندان، پدربزرگها و مادربزرگها، عموها، عمهها، خالهها، دختر عمو و پسرعموها، عمه و دایی زادهها میشود. به این نوع خانواده، همچنین خانوار «همخون» اطلاق میشود. خانوادههای گسترده یک واحد تولیدی و نیز مصرفی است که از نظام پخش کالا نیز برخوردار میباشد.<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1kkqb مهاجرانی، «از خانواده هسته ای تا خانواده گسترده»، مجله ویستا]</ref> | ||
