پیش‌نویس:تکیه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳۶: / خط ۳۶: @@
 امروزه در فرهنگ عامهٔ ایران، دو واژهٔ تکیه و حسینیه گاهی به‌صورت مترادف برای مکان برپایی مراسم [[عزاداری]] و [[تعزیه‌خوانی|شبیه‌خوانی]] به‌کار می‌رود. در تهران و برخی شهرهای شمالی ایران، [[حسینیه]] به محل [[روضه‌خوانی]] و [[ذکر مصیبت]] اختصاص دارد و تکیه به محل برگزاری مجالس شبیه‌خوانی و تعزیه گفته می‌شود.<ref>شهیدی، پژوهشی در تعزیه و تعزیه‌خوانی، از آغاز تا پایان دورهٔ قاجار در تهران، ۱۳۸۰ش، ص۲۴۳؛{{سخ}}
-سلطان زاده، روند شکل‌گیری شهر و مراکز مذهبی در ایران، ۱۳۶۲ش، ص۱۸۲.</ref> در سمنان تمام مکان‌های مختص عزاداری و شبیه‌خوانی، تکیه نامیده می‌شوند. در [[شهر یزد|یزد]]، این اماکن با هر دو عنوان حسینیه و تکیه شناخته می‌شوند. در [[کاشان]]، حتی فضاهای شهری واقع در گذرهای اصلی با عنوان میدان یا تکیه نام‌گذاری شده‌اند.<ref>احمدپناهی سمنانی، آداب و رسوم مردم سمنان، ۱۳۷۴ش، ص274.</ref> با وجود این، مکان‌های تازه‌تأسیس برای عزاداری در شهادت [[امام حسین]]، با عنوان حسینیه شناخته می‌شوند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۱۴۵.</ref> حتی در فرایند بازسازی‌ها، نام اماکنی که پیش از این تکیه خوانده می‌شد، به حسینیه تغییر می‌یابد.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۱۰.</ref>
+سلطان زاده، روند شکل‌گیری شهر و مراکز مذهبی در ایران، ۱۳۶۲ش، ص۱۸۲.</ref> در سمنان تمام مکان‌های مختص عزاداری و شبیه‌خوانی، تکیه نامیده می‌شوند. در [[شهر یزد|یزد]]، این اماکن با هر دو عنوان حسینیه و تکیه شناخته می‌شوند. در [[کاشان]]، حتی فضاهای شهری واقع در گذرهای اصلی با عنوان میدان یا تکیه نام‌گذاری شده‌اند.<ref>احمدپناهی سمنانی، آداب و رسوم مردم سمنان، ۱۳۷۴ش، ص274.</ref> با وجود این، مکان‌های تازه‌تأسیس برای عزاداری در شهادت [[امام حسین]]، با عنوان حسینیه شناخته می‌شوند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۱۴۵.</ref> حتی در فرایند بازسازی‌ها، نام اماکنی که پیش از این تکیه خوانده می‌شد، به حسینیه تغییر می‌یابد.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی، ۱۳۷۸ش، ج۱، ص۵۱۰.</ref> [[هیئت‌های مذهبی]] نیز مفهوم و کارکردهای تکیه را در قالب‌ حسینیه و موکب بازتعریف کرده و کارویژه‌های اصلی تکیه ازجمله سازماندهی اجتماعی، اجرای مراسم مذهبی و ارائه خدمات مردمی را حفظ کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5569566/در-پیاده-روی-اربعین-در-عمودها-چه-خدماتی-ارائه-می-شود «در پیاده‌روی اربعین، در عمودها چه خدماتی ارائه می‌شود؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
 == معماری تکیه ==
@@ خط ۵۰: / خط ۵۰: @@
 === سقانفار در تکیه‌های شمال ایران ===
 در استان‌های [[گیلان]] و [[مازندران]]، تکیه‌های متعددی از دورهٔ [[قاجاریه|قاجار]] با معماری بومی و استفاده از مصالح منطقه‌ای نظیر چوب و سفال برجای مانده این بناها به‌طور کامل با شرایط آب‌وهوایی و سبک زندگی منطقه تطبیق یافته است. شکل بیشتر این تکیه‌ها در روستاها، چهارگوش و با پلان مستطیل‌شکل بوده و به‌طور عمده با سقفی سفال‌پوش پوشانده شده است. تزئینات داخلی برخی از آنها شامل نقوش گل‌وگیاه، جانوران و در مواردی صحنه‌های روایی است.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۴۹ش، ج۴، ص۲۶۰–۲۵۹.</ref> ویژگی منحصربه‌فرد تکیه‌های مازندران، وجود بنایی الحاقی به نام [[سقانفار]] است. این سازه چوبیِ چهارپایه، که با نردبان به آن دسترسی می‌یابند، بازتاب مستقلی از زندگی روستایی و کشاورزی منطقه است. سقانفارها به‌عنوان زیارتگاهی عمومی و مکانی برای [[نذر]] و برپایی [[سفره ابوالفضل|سفرهٔ ابوالفضل]] ساخته می‌شدند و نقوش روی آنها اغلب صحنه‌هایی از زندگی روزمره، اساطیر و عناصر طبیعت را به تصویر می‌کشید.<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ۱۳۴۹ش، ج۴، ص۳۸۵.</ref> سقانفار، با بهره‌گیری از هنرهای ظریف تزئینی، تجلی‌گاه معماری و باورهای آیینی منطقه است. ستون‌های مزین به نقوش هندسی، سرستون‌های [[منبت کاری|منبت‌کاری‌شده]] و حکاکی‌های ظریف بر روی چوب از جمله نقش اژدهایی که دهانش به‌سوی خورشید گشوده شده، جلوه‌هایی از هنر اصیل ایرانی را به نمایش می‌گذارند. همچنین، عناصری چون «نال» (تیر افقی بالای سرستون)، «پلور» (تیر مورب سقف)، «پتک» (قطعه چوبی تزئینی) و «هلا» (تیرک‌های سقف) با دقت در ساختار بنا به کار رفته است. نگاره‌های رنگارنگ و کتیبه‌های حک‌شده بر بدنهٔ سقانفار، از تصاویر خورشید، [[دیو]]، [[جبرئیل]] و [[رستم]] و [[دیو سفید]] تا صحنه‌هایی از زندگی روستایی و حتی اشعار [[محتشم کاشانی]] همگی راوی [[فرهنگ]]، اعتقادات و [[سبک زندگی]] مردم این دیار است.<ref>[https://www.isna.ir/news/1402081712444/سقانفار-راوی-زنده-تاریخ-و-باورهای-مذهبی-مازندران «سقانفار؛ راوی زنده تاریخ و باورهای مذهبی مازندران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
+=== تکیه‌خانه در افغانستان ===
+تکیه‌خانه در افغانستان اغلب دارای معماری متمایزی از سایر بناها است. تکیه‌خانه به تناسب جمعیت منطقه، بزرگ بوده و اغلب دارای دو یا چندین درب ورودی در دو سمت برای مردان و زنان است. تکایا را در برخی مناطق با پرده به دو بخش زنانه و مردانه تقسیم می‌کنند و در برخی موارد نیز قسمت مردانه و زنانه کاملاً مجزا است.<ref>رهیاب، بلخاب: تاریخ، فرهنگ و اجتماع، 1401ش، ج2، ص298؛ انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص151.</ref> برخی از تکیه‌خانه‌های قدیمی دارای [[حیاط]]، [[شبستان]]، [[کتابخانه]]، [[مطبخ]] و [[غسالخانه]] بودند. امروزه در شهرها برخی از تکیه‌خانه‌ها دارای [[کتابخانه]]، [[پارکینگ]]، مطبخ ([[آشپزخانه]])، مسلخ ([[کشتارگاه]]) و تحویل‌خانه (انبار) هستند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص110.</ref>
 == تکیه‌های مشهور ایران ==
@@ خط ۹۱: / خط ۹۴: @@
 یکی از زیباترین و باشکوه‌ترین تکیه‌های ایران، به‌ویژه از لحاظ تزئینات [[نقاشی]] و تصاویر مذهبی، [[تکیه معاون‌الملک]] در [[کرمانشاه]] است. این بنا به دلیل هنرنمایی در تزئینات و معماری، از نمونه‌های منحصر به‌فرد در کشور محسوب می‌شود.<ref>کیانی، تاریخ خانقاه در ایران، ۱۳۶۹ش، ج۱، ص۲۲۸.</ref>
-== تکیه در افغانستان ==
+== تکیه‌خانه ==
 [[پرونده:N00136665-r-b-002.jpg|جایگزین=تکیه خانه عباسیه - چنداول کابل|بندانگشتی|تکیه خانه عباسیه در چنداول [[کابل]]]]
-تکیه در افغانستان نیز سابقهٔ زیادی دارد و تکیه‌خانه نامیده می‌شود. [[بلخ]] و [[هرات]] از مراکز مهم تکیه و خانقاه محسوب می‌شد و حضور شخصیت‌هایی چون [[پیر هرات|خواجه عبداللّه انصاری]] از عوامل مؤثر در گسترش فرهنگ تکیه بوده است. در این منطقه [[تیموریان]]، به‌ویژه تیمور، شاهرخ، حسین بایقرا و وزیر صوفی‌مسلک او، امیر علی‌شیر نوایی، در بنای تکیه و خانقاه اهتمام داشتند.<ref>هاشمی گلپایگانی، بوی جوی مولیان: ابنیه و آثار تاریخی اسلام در ماوراءالنهر، 1379ش؛ سمرقندی، قندیّه و سمریّه، 1368ش، ص36؛ گلمبک، معماری تیموری در ایران و توران، 1375ش، ج1، ص310 و 314؛ بلز و بلوم، هنر و معماری اسلامی، 1391ش، ص45.</ref>
+تکیه در افغانستان، تکیه‌خانه نامیده می‌شود و [[بلخ]] و [[هرات]] از مراکز مهم شکل‌گیری و گسترش خانقاه محسوب می‌شد که خاستگاه  تکیه بوده است. [[تیموریان]]، به‌ویژه تیمور، شاهرخ، حسین بایقرا و وزیر صوفی‌مسلک او، امیر علی‌شیر نوایی، در بنای تکیه و خانقاه اهتمام داشتند.<ref>هاشمی گلپایگانی، بوی جوی مولیان: ابنیه و آثار تاریخی اسلام در ماوراءالنهر، 1379ش؛ سمرقندی، قندیّه و سمریّه، 1368ش، ص36؛ گلمبک، معماری تیموری در ایران و توران، 1375ش، ج1، ص310 و 314؛ بلز و بلوم، هنر و معماری اسلامی، 1391ش، ص45.</ref> بر اساس گزارش‌های تاریخی قرن نوزدهم میلادی، برخی تکیه‌ها در [[غزنی]] و [[کابل]] به [[قهوه‌خانه]] شبیه بودند<ref>الفینستون، افغانان: جای، فرهنگ، نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1376ش، ص542، 544 و 551.</ref> و بیشتر آنها به‌خصوص در شهر کابل، مزار مشایخ صوفی بوده‌اند.<ref>خلیل، مزارات کابل، 1383ش، ص39، 61 و 143.</ref> تغییر کاربری تکیه‌ها در مناطق شیعه‌نشین افغانستان به‌عنوان محل [[عزاداری]] و [[روضه‌خوانی]]، از اواخر دورهٔ [[صفویه]] و به‌خصوص با ورود قزلباشان به افغانستان آغاز شده و تا امروز ادامه یافته است.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص146.</ref> امروز تکیه‌خانه در افغانستان نسبت به [[مسجد]] گسترده‌تر است و برخی روستاها که مسجد ندارند یک و گاهی چند تکیه‌خانه دارند.<ref>صابری، «جایگاه و کارکرد تربیتی حسینیه‌ها در افغانستان»، 1386ش، ص127.</ref> در افغانستان بیش‌تر تکیه‌خانه‌ها به‌نام بنیانگذار یا به‌نام منطقه و محل مشهور است؛ مانند تکیه‌خانه آقای حجت؛ یا تکیه‌خانه غزنی‌چی‌ها، کشمیری‌ها، تکیه‌خانه میرزاجان، تکیه‌خانهٔ عمومی، تکیه‌خانهٔ چنداول و تکیه‌خانهٔ قلعهٔ شاده.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص112.</ref> تکیه‌خانه‌ها به دو نوع عمومی و خصوصی تقسیم می‌شوند، ولی محل آن محدود به مکان خاصی نیست و از [[خانه]]، فضای آزاد، [[مساجد]] و مکاتب (مدارس) نیز به‌عنوان تکیه‌خانه استفاده می‌شود.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص112.</ref> هزینه‌های تکیه‌خانه‌ها از نذورات، هدایا، اشخاص، واقفین و کمک‌های مردمی تأمین می‌شود<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص113.</ref> و مردم با توجه به اعتقاد راسخی که به تکیه‌خانه دارند، هدایا و نذورات نقدی و غیر نقدی زیادی به آن تقدیم می‌کنند. این نذورات زیر نظر متولی و مسئولین تکیه جمع‌آوری و در ایام [[عزاداری]] هزینه می‌شود.<ref>صابری، «جایگاه و کارکرد تربیتی حسینیه‌ها در افغانستان»، 1386ش، ص127.</ref>
-بر اساس برخی از منابع در قرن نوزدهم در [[غزنی]] و [[کابل]] تکیه‌ها بیش‌تر به [[قهوه‌خانه]] شبیه بودند<ref>الفینستون، افغانان: جای، فرهنگ، نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1376ش، ص542، 544 و 551.</ref> که اغلب آنها به‌خصوص در شهر کابل، مزار مشایخ صوفی بوده است.<ref>خلیل، مزارات کابل، 1383ش، ص39، 61 و 143.</ref> تغییر کاربری تکیه‌ها در مناطق شیعه‌نشین افغانستان به‌عنوان محل [[عزاداری]] و [[روضه‌خوانی]]، از اواخر دورهٔ [[صفویه]] و به‌خصوص با ورود قزلباشان به افغانستان آغاز شده و تا امروز ادامه یافته است.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص146.</ref> امروز تکیه‌خانه در افغانستان نسبت به [[مسجد]] گسترده‌تر است و برخی روستاها که مسجد ندارند یک و گاهی چند تکیه‌خانه دارند.<ref>صابری، «جایگاه و کارکرد تربیتی حسینیه‌ها در افغانستان»، 1386ش، ص127.</ref>
-=== نام‌گذاری تکیه‌ها ===
-در افغانستان بیش‌تر تکیه‌خانه‌ها به‌نام مؤسس یا صاحب و بنیانگذار یا به‌نام منطقه و محل مشهور است. مانند تکیه‌خانه آقای حجت؛ یا تکیه‌خانه غزنی‌چی‌ها، کشمیری‌ها، تکیه‌خانه میرزا جان، تکیه‌خانهٔ عمومی، تکیه‌خانهٔ [[چنداول]]، تکیه‌خانهٔ قلعهٔ شاده.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص112.</ref>
-=== معماری تکیه در افغانستان ===
+تکیه‌خانه در افغانستان دارای پنج رکن اصلی است:
-سازهٔ تکیه‌خانه‌ها در افغانستان اغلب دارای معماری متمایزی از سایر بناها است. تکیه‌خانه به تناسب جمعیت منطقه، بزرگ بوده و اغلب دارای دو یا چندین درب ورودی در دو سمت برای مردان و زنان است. تکایا را در برخی مناطق با پرده به دو بخش زنانه و مردانه تقسیم می‌کنند و در برخی موارد نیز قسمت مردانه و زنانه کاملاً مجزا است.<ref>رهیاب، بلخاب: تاریخ، فرهنگ و اجتماع، 1401ش، ج2، ص298؛ انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص151.</ref>
+# '''تکیه‌دار''' که از شخصیت‌های معتبر محلی بوده و مسئولیت استقبال از عزاداران را بر عهده دارد؛
+# فراشان به سرپرستی سرفراش که امور اجرایی از جمله تزیین فضای تکیه‌خانه، پذیرایی، تأمین امنیت و هماهنگی مراسم را مدیریت می‌کنند؛
-برخی از تکیه‌خانه‌های قدیمی دارای حیاط، شبستان، [[کتابخانه]]، مطبخ و غسالخانه بودند. امروزه به‌خصوص در شهرها برخی از تکیه‌خانه‌ها دارای کتابخانه، پارکینگ، مطبخ ([[آشپزخانه]])، مسلخ (کشتارگاه) و تحویل‌خانه (انبار) هستند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص110.</ref>
+# ذاکران تحت هدایت سرذاکر که برنامه‌های [[روضه‌خوانی]] و [[نوحه‌سرایی]] را اجرا می‌کنند؛
-=== تشکیلات تکیه در افغانستان ===
-تشکیلات داخلی تکیه‌متشکل از پنج رکن اصلی است:
-# تکیه‌دار که از شخصیت‌های معتبر محل بوده و مسئولیت استقبال از عزاداران را بر عهده دارد؛
-# فراشان به سرپرستی سرفراش که امور اجرایی از جمله تزیین فضای تکیه، پذیرایی، تأمین امنیت و هماهنگی مراسم را مدیریت می‌کنند؛
-# ذاکران تحت هدایت سرذاکر که برنامه‌های [[روضه‌خوانی]] و نوحه‌سرایی را اجرا می‌کنند؛
 # عزاداران که به‌عنوان مشارکت‌کنندگان فعال در مراسم حاضر می‌شوند.
-# خاتم‌مجلس که به‌عنوان سخنران پایانی، اختتامیه مراسم را انجام می‌دهد. این ساختار منسجم، امکان برگزاری منظم و باشکوه آیین‌های مذهبی را فراهم می‌سازد.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص117.</ref>
+# خاتم‌ مجلس که به‌عنوان سخنران پایانی، اختتامیه مراسم را انجام می‌دهد.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص117.</ref>
-=== عناصر نمادین در تکیه‌خانه‌های افغانستان ===
-تکیه‌خانه دارای علایم و نمادهایی است که آن را از دیگر محل‌ها متمایز می‌کند؛ همانند نصب پارچه‌های سیاه، تصاویر مربوط به مرقد امامان و پرچم‌نوشته‌های سیاه، سرخ و سبز.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص111.</ref> علم و منبر، عناصر نمادین اصلی در تکیه‌خانه است.
-برای مثال علَم به‌نشانهٔ علم حضرت عباس، چوب بلندی است که در بالای آن به یاد دستان بریده آن حضرت، پنجه‌ای قرار دارد. در طول دهه [[ماه محرم|محرم]]، مردم پارچه‌هایی که گاهی مقداری [[پول]] در آن است، به علم می‌بندند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص119؛ انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل1390ش، ص147.</ref>
-[[پرونده:N00136665-r-b-008.jpg|جایگزین=تکیه خانه عباسیه- چنداول کابل|بندانگشتی|تکیه عباسیه در چنداول کابل، در ۱۳۳۵ش توسط سیدانورشاه صدر تأسیس شد.]]منبر نیز محل قرار گرفتن سخنرانان و دارای تقدس ویژه‌ای است. پله‌های منبر بیانگر منزلت سخنرانان و نوحه‌خوان‌ها محسوب می‌شود. برای مثال ذاکران باتجربه یا طلاب مبتدی روی پلهٔ اول منبر می‌نشینند. بالاترین پلهٔ منبر جایگاه ختم‌کنندهٔ مجلس است.<ref>فرهنگ، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی شیعیان افغانستان، 1380ش، ص278؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص122؛ «محرم در افغانستان»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.</ref>
-=== کاربردهای تکیه در افغانستان ===
-تکیه‌خانه جدا از محل عزاداری، در گذشته کاربرد [[مدرسه]] و [[مکتب‌خانه|مکتب]] را نیز داشته است. برگزاری مراسم [[دعا]] و سخنرانی در روزهای پنج‌شنبه و [[جمعه]]، برپایی کلاس [[قرآن]]، مجالس ختم و برنامه‌های متفرقه از دیگر کارکردهای تکیه‌خانه در طول سال است.<ref>رهیاب، بلخاب: تاریخ، فرهنگ و اجتماع، 1401ش، ج2، ص298؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص110.</ref>
-=== انواع تکیه در افغانستان ===
-تکیه‌خانه‌ها به دو نوع عمومی، و خصوصی (شخصی، خانوادگی و فصلی) تقسیم می‌شوند، ولی محل آن محدود به مکان خاصی نیست. از [[خانه]]، فضای آزاد، [[مساجد]] و مکاتب نیز به‌عنوان تکیه استفاده می‌شود.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص112.</ref>
-=== نذورات در تکیه ===
-مردم با توجه به اعتقاد راسخی که به تکیه‌خانه دارند، هدایا و نذورات نقدی و غیر نقدی زیادی به آنها تقدیم می‌کنند. این نذورات زیر نظر متولی و مسئولین تکیه جمع‌آوری و در ایام [[عزاداری]] هزینه می‌شود.<ref>صابری، «جایگاه و کارکرد تربیتی حسینیه‌ها در افغانستان»، 1386ش، ص127.</ref>
-=== هزینه‌های تکیه ===
+=== عناصر نمادین در تکیه‌خانه‌ ===
-هزینهٔ تکیه‌های شخصی اغلب توسط صاحبان آنها تأمین می‌شود. هزینه‌های تکیه‌خانه‌های عمومی توسط نذورات، هدایا، اشخاص، واقفین و کمک‌های مردمی تأمین می‌شود.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص113.</ref>
+[[پرونده:N00136665-r-b-008.jpg|جایگزین=تکیه خانه عباسیه- چنداول کابل|بندانگشتی|تکیه عباسیه در چنداول کابل، در ۱۳۳۵ش توسط سیدانورشاه صدر تأسیس شد.]]تکیه‌خانه دارای نمادهایی است که آن را از دیگر محل‌ها متمایز می‌کند؛ همانند نصب پارچه‌های سیاه، تصاویر مربوط به مرقد امامان و پرچم‌نوشته‌های سیاه، سرخ و سبز.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص111.</ref> علم و منبر نیز عناصر نمادین اصلی در تکیه‌خانه هستند؛ علَم به‌نشانهٔ علم [[حضرت عباس]]، چوب بلندی است که در بالای آن به یاد دستان بریده عباس، پنجه‌ای قرار دارد. در طول دهه اول [[ماه محرم|محرم]]، مردم پارچه‌هایی که گاهی مقداری [[پول]] در آن است، به علم می‌بندند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص119؛ انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل1390ش، ص147.</ref> منبر نیز محل قرار گرفتن سخنرانان است. پله‌های منبر بیانگر منزلت سخنرانان و نوحه‌خوان‌ها محسوب می‌شود. برای مثال ذاکران باتجربه یا طلاب مبتدی روی پلهٔ اول منبر می‌نشینند. بالاترین پلهٔ منبر جایگاه ختم‌کنندهٔ مجلس است.<ref>فرهنگ، جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی شیعیان افغانستان، 1380ش، ص278؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص122؛ «محرم در افغانستان»، پایگاه تخصصی تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.</ref>
-=== کاربردهای تکیه در افغانستان ===
+=== عزاداری در تکیه‌خانه ===
-تکیه افغانستان در ایام محرم محل اصلی برگزاری مراسم سوگواری است. چند روز پیش از محرم دیوارها و سقف تکیه به‌طور کامل سیاه‌پوش شده و با پارچه‌نوشته‌های حاوی شعائر حسینی آراسته می‌شود.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
+تکیه‌خانه علاوه بر عزاداری، در گذشته کاربرد [[مکتب‌خانه|مکتب]] ([[مدرسه]]) نیز داشته است؛ اما امروزه برگزاری مراسم [[دعا]] و سخنرانی در روزهای [[پنج‌شنبه]] و [[جمعه]]، برپایی کلاس‌های آموزش روخوانی [[قرآن]]، [[مجلس ختم|مجالس ختم]] و برنامه‌های دیگر، کارکردهای تکیه‌خانه در طول سال است.<ref>رهیاب، بلخاب: تاریخ، فرهنگ و اجتماع، 1401ش، ج2، ص298؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص110.</ref> تکیه‌خانه در ایام محرم محل اصلی برگزاری مراسم سوگواری در شهادت [[امام حسین]] است. چند روز پیش از فرارسیدن [[ماه محرم]] دیوارها و سقف تکیه‌خانه به‌طور کامل سیاه‌پوش شده و با پارچه‌نوشته‌های حاوی شعائر حسینی آراسته می‌شود.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref> مراسم عزاداری در تکیه‌خانه‌ معمولاً با [[منقبت‌خوانی]] آغاز می‌شود.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص149.</ref> مردم از اول تا سیزدهم [[ماه محرم|محرم]] را به عزاداری در تکیه‌خانه می‌پردازند و نقش‌ها و وظایف گوناگونی را ایفا می‌کنند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref> گاهی در فاصله میان برنامه‌ها فرد یا افرادی برخاسته و با خواندن چند بیت [[شعر]] جمعیت را به فرستادن صلوات ترغیب می‌کنند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref> در قدیم از شب هفتم، دسته‌های سینه‌زن از تکیه‌خانه‌ای به تکیه‌خانه دیگر رفته و در آن‌جا [[سینه‌زنی]] و عزاداری می‌کردند. در [[کابل]] به این رسم، مجرایی می‌گویند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref> [[علم‌کشی]] در شب هفتم برگزار می‌شود. علم را بیرون از تکیه‌خانه آماده کرده و به آن گُل و [[گلاب]] می‌زنند. سپس طی مراسمی، علم را به نزدیکی تکیه می‌آورند. علم را با ذکر «این علم از کیست که بی‌صاحب است / این علم از عباس ماه بنی‌هاشم است» وارد مجلس کرده و آن را در جای مخصوص خود در وسط تکیه‌خانه، قرار می‌دهند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص151.</ref> بیشتر تکیه‌خانه‌ها، [[گهواره|گهواره‌ای]] به یاد کودک شیرخواره [[امام حسین]] تهیه کرده و روی آن را با پارچه‌های سبز و سفید سوراخ شده (به نشانه اصابت تیر) می‌پوشانند. روز یا شب نهم آن را با خواندن اشعاری میان جمعیت می‌آورند و هم‌زمان، سخنران روضهٔ [[علی‌اصغر]] را می‌خواند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref> در برخی از تکایا، روزها مجالس [[زنانه‌خوانی]] برگزار می‌شود. ذکر [[صلوات]]، [[نوحه‌خوانی]] و [[سخنرانی]]، محتوای این مجالس را تشکیل می‌دهد.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
-==== مراسم عزاداری ====
+==== پذیرایی در تکیه‌خانه ====
-در بیش‌تر اوقات در تکیه‌خانه‌ها در آغاز مراسم یا قبل از سخنران اصلی [[منقبت‌خوانی]] صورت می‌گیرد.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص149.</ref> از اول تا سیزدهم [[ماه محرم|محرم]]، به‌صورت شبانه‌روزی و با تقسیم‌بندی خاص روزها مانند نام‌گذاری روز پنجم به‌نام علی‌اکبر، روز ششم به‌نام قاسم و روز هفتم به‌نام عباس برگزار می‌شود. با ورود عزاداران، صاحب مجلس به‌عنوان میزبان در کنار درب تکیه مستقر شده و از مهمانان استقبال می‌کند، فضای ورودی با دودکردن [[اسپند]]، استقبال نمادین از شرکت‌کنندگان به‌ویژه علما و سادات تشدید می‌شود.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
+در پایان مراسم عزاداری، پذیرایی از عزاداران صورت می‌گیرد. تکیه‌خانه‌ای که توان مالی بهتری دارد، از روزهای نخست، عزاداران را اطعام می‌کند. برخی تکایا از روز هفتم، و تکایایی هم که توان مالی کمتری دارند، روزهای نهم یا فقط روز [[عاشورا]] برنامه اطعام دارند. در تکیه‌خانه‌ها اغلب ابتدا [[مردان]] پذیرایی می‌شوند و بعد [[زنان]] و [[کودک|کودکان]]. در گذشته، برخی تکایا به دلیل محدودیت، فقط از مردان پذیرایی می‌کردند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص115.</ref>
-==== زنانه‌خوانی ====
+=== جمع کردن تکیه‌خانه ===
-در برخی از تکایا، روزها مجالس زنانه‌خوانی برگزار می‌شود. سرذاکر با ذکر [[صلوات]] جلسه را آغاز کرده و پس از آن، دختران نوحه‌خوان به ترتیب سن و رتبهٔ خود نوحه می‌خوانند و در پایان یک خانم سخنرانی کرده و مجلس ختم می‌شود.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
+جمع کردن تکیه‌خانه، عملی نمادین است که اغلب در پایان مراسم در شب سیزدهم انجام می‌گیرد. فراشان و عزاداران علَم را از جایگاه خود به علم‌خانه انتقال داده و به‌جای آن، علَم کوچک‌تری در کنار منبر قرار می‌دهند. در روز سیزدهم، فراشان تکیه‌خانه اقدام به جمع‌آوری سیاه‌پارچه‌ها و پارچه‌نوشته‌ها از تکیه‌خانه می‌کنند. این کار همراه با مراسم [[روضه‌خوانی]] است و در پایان، تمام فراشان اطعام می‌شوند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص149.</ref>
-==== صلوات‌خوانی ====
-در بین سخنان دو سخنران یا پیش از آغاز خاتم مجلس، فرد یا افرادی برخاسته و با خواندن چند بیت شعر جمعیت را به فرستادن [[صلوات]] ترغیب می‌کنند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
-==== مجرایی ====
-در قدیم از شب هفتم به بعد، دسته‌های سینه‌زن از تکیه‌ای به تکیه دیگر رفته و در آن‌جا برنامه سینه‌زنی و عزاداری اجرا می‌کردند که در [[کابل]] به آن «مجرایی» می‌گویند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص147؛ جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
-==== عَلَم‌کَشی ====
-علم‌کشی در شب هفتم برگزار می‌شود. علم را در بیرون از تکیه‌خانه آماده کرده و به آن گُل و گلاب می‌زنند. سپس طی مراسمی، علم را به نزدیکی تکیه می‌آورند. علم را با ذکر «این علم از کیست که بی‌صاحب است / این علم از عباس ماه بنی‌هاشم است» وارد مجلس کرده و آن را در جای مخصوص خود در وسط تکیه‌خانه، قرار می‌دهند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص151.</ref>
-==== نمایش گهواره ====
-بیشتر تکیه‌خانه‌ها، گهواره‌ای به یاد کودک شیرخواره [[امام حسین]] تهیه کرده و روی آن را با پارچه‌های سبز و سفید سوراخ شده (به نشانه اصابت تیر) می‌پوشانند. روز یا شب نهم آن را با خواندن اشعاری به میان جمعیت می‌آورند و هم‌زمان، سخنران روضهٔ علی‌اصغر را می‌خواند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص116.</ref>
-==== پذیرایی در تکیه ====
-در پایان مراسم، پذیرایی از عزاداران در تکیه صورت می‌گیرد. تکیه که توان مالی بهتری دارند، از روزهای نخست، عزاداران را اطعام می‌کنند. برخی تکایا از روز هفتم، و تکایایی هم که توان مالی کمتری دارند، روزهای نهم یا فقط روز [[عاشورا]] برنامه اطعام دارند. در تکیه‌خانه‌ها اغلب ابتدا مردان پذیرایی می‌شوند و بعد زنان و [[کودک|کودکان]]. در گذشته، برخی تکایا به دلیل محدودیت، فقط از مردان پذیرایی می‌کردند.<ref>جوادی، «مراسم عاشورا در کابل»، 1393ش، ص115.</ref>
-==== جمع کردن تکیه ====
-جمع کردن تکیه، عملی نمادین است که اغلب در پایان مراسم در شب سیزدهم انجام می‌گیرد. فراشان و عزاداران علَم را از جایگاه خود به محل دیگری (علم‌خانه) انتقال داده و به‌جای آن، علَم کوچک‌تری در کنار منبر قرار می‌دهند. در روز سیزدهم، فراشان تکیه‌خانه اقدام به جمع‌آوری سیاه‌پارچه‌ها و پارچه‌نوشته‌ها از تکیه می‌کنند. این کار همراه با مراسم [[روضه‌خوانی]] است و در پایان، تمام فراشان توسط صاحب تکیه اطعام می‌شوند.<ref>انوری، «معرفی مراسم تکایای شهر کابل»، 1390ش، ص149.</ref>
-== تکیه در شبه‌قاره هند ==
-در شهر لاهور برخی از آرامگاه‌ها را تکیه خوانده‌اند. معماری این بناها به‌طور عموم شامل یک حصار خشتی با ارتفاع متوسط بوده که با مصالحی چون گچ و آجر خام ساخته شده است. هزینه‌های نگهداری و برگزاری مراسم در این تکایا، از طریق درآمد زمین‌های کشاورزی اهدایی حاکمان یا پیروان تأمین می‌شود.
-بر اساس نقل قولی از گابوریو، تکیه در هند ممکن است به مکان‌های کوچک [[عبادت]] صوفیان اشاره داشته باشد، هرچند این موضوع با تردید بیان شده است. در متون فارسی مربوط به شبه‌قاره گاهی به واژهٔ تکیه اشاره شده است. برای نمونه، سرحدی در توصیف درأ کرم (پاراچنار) از وجود صدها [[حسینیه]] و تکیه در روستاهای این منطقه یاد کرده است. با این حال، اصطلاح تکیه در شبه‌قاره رواج ندارد و تنها در آثار متأثر از ادبیات فارسی به کار رفته است. در این منطقه، به‌طور معمول به جای تکیه از عبارت «امامباره» استفاده می‌شود.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
 == تکیه در کشورهای دیگر ==
-=== آلبانی و یونان ===
-در آلبانی و یونان، اصطلاح «تکیه» به‌طور عمده به آرامگاه اولیا و صالحان اطلاق می‌شود. این بناها در مناطقی که گروه‌های اخوت (تصوف) فعالیت دارند، به‌عنوان مکان‌های زیارتی و [[عبادت]] مورد استفاده قرار می‌گیرند و نقش مهمی در حفظ آیین‌های مذهبی محلی دارد.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-=== ترکیه ===
-در ترکیه، اگرچه قوانین محدودکننده‌ای از دورهٔ جمهوریت بر فعالیت تکایا حاکم است، برگزاری مراسم سماع طریقت مولویه به‌عنوان بخشی از جذب جهانگردان و حفظ میراث فرهنگی می‌شود. این مراسم، اگرچه گاه با اهداف اقتصادی همراه است، اما نشان‌دهندهٔ تداوم سنت‌های صوفیانه در زندگی مدرن ترکی است.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-=== سرزمین‌های عربی ===
-در گذشته تکیه‌ها در سرزمین‌های عربی تحت حکومت عثمانی، اقامتگاه صوفیان، به‌عنوان مهمانپذیر برای مسافران (ابن‌سبیل) نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند. نمونه شاخص آن، تکیه سلطان سلیم در دمشق بوده که از نظر معماری عثمانی در جهان عرب حائز اهمیت است.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-==== فلسطین ====
-در فلسطین، تکیه‌ها با پشتیبانی مالی حکام عثمانی و شخصیت‌های برجسته (مانند خاصکی سلطان و فاطمه خاتون) احداث شد و موقوفات گسترده‌ای به آنها اختصاص یافت. این بناها در شهرهای قدس، صفد، [[نوار غزه|غزه]]، حمص و حلب به‌عنوان مراکز صوفیانه، مهمان‌پذیر و محل برگزاری مراسم مذهبی (مانند سماع و نواختن دف و طبل) فعال بود.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-==== سوریه و لبنان ====
-در شامات (سوریه و [[لبنان]])، تکیه‌های باشکوهی مانند تکیهٔ سلطان سلیم در دمشق و تکیهٔ مولویه در طرابلس (معروف به «الدرویشیه») احداث شد. این بناها علاوه‌بر کارکرد مذهبی، گاه به عنوان کاروانسرا نیز مورد استفاده قرار می‌گرفتند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-==== عراق ====
-در عراق، تکیه‌ها به‌عنوان مراکز پذیرایی از زائران مزارات ائمه (مانند نجف و کربلا) فعالیت داشتند. برای مثال، تکیه بکتاشی در نجف به زائران حرم [[امام علی]] خدمات ارائه می‌داد و درویشان ساکن در تکیه مجاور حرم [[امام حسین]]، مسئول روشنایی بقعه بودند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-در حال‌حاضر، تکایا و حسینیه‌های عراق با ساماندهی هزاران هیئت مردمی، نقش اساسی در مدیریت مراسم [[اربعین]] و برپایی موکب‌های مختلف دارد. این نهادها مسئولیت هماهنگی و پشتیبانی لجستیکی برای ارائه خدمات به میلیون‌ها زائر پیاده را بر عهده دارند. بر اساس گزارش‌های رسمی، این هیئت‌ها امکانات گسترده‌ای از جمله اسکان، تغذیه و خدمات درمانی را برای زائران فراهم می‌سازند. فعالیت منسجم این شبکهٔ عظیم، نشان‌دهندهٔ ظرفیت بی‌نظیر تکایای عراق در بسیج مردمی و تقویت پیوندهای مذهبی و اجتماعی در منطقه است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/363735/بیش-از-۷۶۰۰-هیأت-پذیرای-زائران-اربعین-بودند «بیش از ۷۶۰۰ هیئت پذیرای زائران اربعین بودند»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
-==== مصر ====
-در قاهره پایتخت مصر تکیه‌های متعددی با موقوفات گسترده وجود داشت که به‌طور عمده به صوفیان ایرانی و ترک اختصاص داشتند. تمایز اصلی تکیه‌های قاهره نسبت به خانقاه‌ها، وجود آرامگاه دراویش در آنها بود. همچنین، این تکیه‌ها بیشتر همراه با [[مسجد]] و [[سقاخانه]] (سبیل) ساخته می‌شد و به‌عنوان کانون‌های فرهنگی-مذهبی در زندگی شهری قاهره عمل می‌کرد.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
-== رابطهٔ تکیه با هئیت‌های عزاداری امروز ==
-برخی تکیه را الگوی اولیه و اساس ساختاری هیئت‌های امروزی می‌دانند که در قالب‌های جدید به حیات خود ادامه می‌دهد به نظر آنها تکیه به‌عنوان نهادی فرهنگی-مذهبی، نقش بنیادینی در شکل‌گیری و ساماندهی هیئت‌های عزاداری معاصر ایفا کرده است؛ تکیه در ادوار گذشته، کارکردی فراتر از یک فضای عبادی داشته و به کانونی برای تجمع اصناف، محلات و گروه‌های قومی تبدیل شده بود. ساختار معماری تکیه با عناصری چون سکوهای نمایش و غرفه‌های تماشاگران، بستری مناسب برای اجرای مناسک جمعی و مراسم تعزیه فراهم کرد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/120459/تاریخچه-تغییر-نام-تکیه‍-به-حسینیه «تاریخچه تغییر نام تکیه‍ به حسینیه»، وب‌سایت شهرآرا نیوز؛] [https://www.isna.ir/news/1401051209941/تکیه-از-کجا-به-عزاداری-ها-رسیده «تکیه از کجا به عزاداری‌ها رسیده؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
-در حال‌حاضر نیز مفهوم و کارکردهای تکیه در قالب‌های نوینی مانند [[حسینیه]]، موکب و اماکن مشابه تداوم یافته است. این فضاها همچنان کارویژه‌های اصلی تکایای تاریخی از جمله سازماندهی اجتماعی، اجرای مراسم مذهبی و ارائه خدمات مردمی را حفظ کرده است. به‌ویژه در مناسکی چون پیاده‌روی اربعین، موکب‌ها نقش تکیه‌های سیار را دارد و خدمات گسترده‌ای به زائران ارائه می‌دهند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5569566/در-پیاده-روی-اربعین-در-عمودها-چه-خدماتی-ارائه-می-شود «در پیاده‌روی اربعین، در عمودها چه خدماتی ارائه می‌شود؟»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-حسینیه‌های معاصر نیز به‌عنوان میراث‌داران تکایای سنتی، کانون اصلی فعالیت هیئت‌های مذهبی و برگزاری آیین‌های سوگواری محسوب‌شود. این اماکن نه تنها فضای [[عزاداری]]، که نقش مهمی در انسجام بخشی اجتماعی و تقویت هویت مذهبی جوامع شیعی دارند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/120459/تاریخچه-تغییر-نام-تکیه‍-به-حسینیه «تاریخچه تغییر نام تکیه‍ به حسینیه»، وب‌سایت شهرآرا نیوز؛] [https://www.isna.ir/news/1401051209941/تکیه-از-کجا-به-عزاداری-ها-رسیده «تکیه از کجا به عزاداری‌ها رسیده؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
+* اصطلاح تکیه در [[شبه‌قاره هند|شبه‌قاره]] رواج ندارد و گاهی با اثرپذیری از ادبیات فارسی، به‌کار رفته است. در این منطقه، به‌طور معمول به جای تکیه از عنوان [[امامباره]] استفاده می‌شود. برای نمونه، وجود صدها حسینیه و تکیه با نام امامباره در روستاهای پاراچنار شبه‌قاره، گزارش شده است.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
+* در [[آلبانی]] و [[یونان]]، اصطلاح تکیه به آرامگاه اولیا و صالحان اطلاق می‌شود. این بناها در مناطقی که گروه‌های اخوت (تصوف) فعالیت دارند، به‌عنوان مکان‌های زیارتی و [[عبادت]] مورد استفاده قرار می‌گیرند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
+* در [[ترکیه]]، قوانین محدودکننده‌ای بر فعالیت تکیه‌ها حاکم است، اما برگزاری [[مراسم سماع]] در تکیه‌های طریقت مولویه، یکی از [[جاذبه‌های گردشگری]] در این کشور است.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
+* در [[فلسطین]]، [[سوریه]] و [[لبنان]]، تکیه‌ها با پشتیبانی سلاطین عثمانی و شخصیت‌هایی مانند خاصکی سلطان و فاطمه خاتون احداث شد و موقوفات گسترده‌ای به آنها اختصاص یافت. این بناها در شهرهای [[قدس]]، [[صفد]]، [[نوار غزه|غزه]]، [[حمص]] و [[حلب]] به‌عنوان مراکز تصوف و محل برگزاری مراسم مذهبی مانند سماع و نواختن دف و طبل، فعال بودند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref> تکیهٔ سلطان سلیم در دمشق و تکیهٔ مولویه در طرابلس (معروف به «الدرویشیه») علاوه‌بر کارکرد مذهبی، گاه به عنوان کاروانسرا نیز استفاده می‌شدند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
+* در [[عراق]]، تکیه‌ها به‌عنوان مراکز پذیرایی از زائران مزارات ائمه، مانند نجف و کربلا، فعالیت داشتند و درویشان ساکن در تکیه مجاور حرم [[امام حسین]]، مسئول روشنایی بقعه بودند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref> امروزه این کارکرد به [[مضیف|مضیف‌ها]] و [[موکب|موکب‌ها]] منتقل شده است و این نهادها مسئولیت ارائه خدمات به میلیون‌ها زائر به‌ویژه در [[پیاده‌روی اربعین]] را بر عهده دارند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/363735/بیش-از-۷۶۰۰-هیأت-پذیرای-زائران-اربعین-بودند «بیش از ۷۶۰۰ هیئت پذیرای زائران اربعین بودند»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
+* در [[قاهره]] پایتخت [[مصر]] تکیه‌های متعددی با موقوفات گسترده وجود داشت که به‌طور عمده به صوفیان ایرانی و ترک اختصاص داشتند. ویژگی اصلی تکیه‌های قاهره، وجود آرامگاه دراویش در آنها بود. همچنین، این تکیه‌ها بیشتر همراه با [[مسجد]] و [[سقاخانه]] (سبیل) ساخته می‌شدند و کانون‌های فرهنگی‌مذهبی در زندگی شهری قاهره بودند.<ref>بنیاد دائره المعارف اسلامی، دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص ۳۸۱۲.</ref>
 == پانویس ==