برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
|||
| (۱۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر = | | تصویر =زیارت.jpg | ||
| زیرنویس تصویر = | | زیرنویس تصویر =زائری در حال زیارت ضریح امام حسین در کربلا | ||
| image_alt = | | image_alt =ضریح امام حسین در کربلا | ||
| فایل پادکست =زیارت.ogg | | فایل پادکست =زیارت.ogg | ||
| حجم فایلپادکست =۹/۵۱ | | حجم فایلپادکست =۹/۵۱ | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
'''{{درشت|زیارت}}'''؛ حضور نزد شخص یا مکان مقدس با نیت دینی. | '''{{درشت|زیارت}}'''؛ حضور نزد شخص یا مکان مقدس با نیت دینی. | ||
زیارت | زیارت بهمعنای دیدار یا حضور نزد فرد یا مکان مقدس، سفری است درونی بهسوی روشنایی، آرامش و معنا. این آیین که از دیرباز در ادیان گوناگون، از [[یهودیت]] و [[مسیحیت]] تا [[آیین زرتشت|زرتشت]] و [[اسلام]]، ریشه داشته، در فرهنگ مسلمانان و بهویژه شیعیان، به یکی از ارکان هویت و تعلق دینی تبدیل شده است. زیارت، حضور در پیشگاه کسانی است که یادشان، جان را صیقل میدهد و دل را از غبار روزمرگی میزداید؛ از [[مدینه]] تا [[کربلا]]، از [[نجف]] تا [[مشهد]]، و از [[حضرت معصومه]] در [[قم]] تا [[حضرت زینب]] در شام، هر مزار حکایتی دارد از عشق و ایثار و رهایی. زائران با پای پیاده یا بر مرکب، با اشک و [[دعا]]، با لباس پاک و دلی شکسته، در این مکانهای مقدس حضور مییابند تا از سفره کرامت صاحبقبر، توشهای برای آخرت و التیامی برای زخمهای دنیا برگیرند. آیین زیارت، فارغ از [[جنسیت]] و [[نژاد]]، همه را در یک صف نشانده و به [[زن]] و [[مرد|مردی]] که با نیت زیارت گام برمیدارند، اجازه میدهد تا از رهگذر محبوبترین بندگان خدا، به خدا نزدیک شوند. این آیین، اگرچه گاهی با چالشهایی چون صنعتیشدن و خرافات روبهرو است، اما همچنان وسیلهای برای تحقق امید، شفای دلهای شکسته، تجدید پیمان با عدالت و عشق و پیوند دوباره انسان با معنای گمشده زیستن است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
زیارت در لغت | زیارت در لغت بهمعنای میل<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، 1411ق، ج2، ص36.</ref> و قصد دیدار کسی یا مکانی است<ref>راغب اصفهانی، مفردات فی غریب القرآن، بیتا، ص221.</ref> و در اصطلاح دینی، به دیدار افراد مقدس یا اماکن متبرکه با نیت تقرب به خداوند گفته میشود.<ref>[https://lib.eshia.ir/20008/2/304 طریحی، مجمعالبحرین، 1408ق، ج2، ص304.]</ref> در [[قرآن]]، این واژه تنها یک بار در معنای ملاقات بهکار رفته است.<ref>سوره تکاثر، آیه 2؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1378ش، ج27، ص276.</ref> زیارت در بسیاری از [[دین|ادیان]] و [[فرهنگ]]ها، بخشی از تجربهٔ معنوی بوده و پیروان هر دین با توجه به باورهای آیینی، اماکن و اشخاصی را شایسته زیارت میدانند.<ref>[https://www.magiran.com/volume/4058 جلالی، «زیارت در تمدنها و ادیان دیگر»، 1381ش، ص۵.]</ref> در فرهنگ اسلامی، زیارتکننده را زائر میگویند و شخص یا مکان زیارتشده را مَزُور مینامند. هدف زیارت نیز که در فرهنگ اسلامی، نیت گفته میشود تکریم و تعظیمِ شخص یا مکان زیارتشونده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8159/107491/معنای-زیارت طباطبایی، «معنای زیارت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
== زیارت در اسلام == | == زیارت در اسلام == | ||
در | در [[قرآن]]، آیه ۱۶۹ از [[سوره آلعمران]]، آیه ۶۴ از [[سوره نساء]] و آیه ۸۴ از [[سوره توبه]]، به تعظیم شعائر الهی اشاره دارند<ref>سوره آلعمران، آیه 169؛ سوره نساء، آیه 64؛ سوره توبه، آیه 84.</ref> و فقهای معاصر، زیارت قبور مؤمنان را مصداقی از این تعظیم میدانند.<ref>[https://jorr.ut.ac.ir/article_61383.html موسوی مقدم، «واکاوی فقهی مشروعیت زیارت قبور توسط زنان با تأکید بر مبانی قرآن و سنت»، ۱۳۹۶ش، ص102-108.]</ref> روایاتی از [[حضرت محمد]] و [[اهلبیت]] بر استحباب زیارت تأکید دارند؛ برای نمونه، [[حضرت فاطمه]] هر [[جمعه]] به زیارت قبر [[حمزه]]، عموی پیامبر، میرفت، در آنجا [[نماز]] میخواند و بر مزار او اشک میریخت. فقهای شیعه<ref>بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم و المعارف والأحوال من الآیات و الأخبار و الأقوال، ۱۴۱۳ق، ج۱۱، ص۲۶۸.</ref> و علمای [[اهلسنت]] برای جواز زیارت از سوی [[زن|زنان]]، به این روایت استناد کردهاند.<ref>شرنبلانی، حاشیه علیمراقی الفلاح، شرح نور الایضاح، بیتا، ج۲، ص۱۹؛ حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، ۱۴۱۱ق، ج۱، ص۳۷۷.</ref> | ||
پیامبر | [[پیامبر اکرم]]، قبر [[مادر]] خود را زیارت و همراهان خود را به زیارت قبور سفارش میکرد.<ref>[https://amfm.ir/ahamiat-ziarat/ «اهمیت و ارزش زیارت»، وبسایت آستان مقدس حضرت فاطمه معصومه.]</ref> علاوهبر این، پیامبر اکرم خود، نحوهٔ زیارت را به همسرش [[عایشه]] آموزش داد<ref>قشیری نیشابوری، صحیح مسلم، بیتا، ج۲، ص۷۱.</ref> و عایشه نیز به زیارت قبر برادرش عبدالرحمن بن ابیبکر میرفت که بیرون از [[مکه]] دفن شده بود.<ref>صنعانی، مصنف عبدالرزاق، ۱۴۰۳ق، ج۳، ص۵۷۰.</ref> امسلمه، همسر دیگر پیامبر، هر ماه دستکم یک روز به زیارت شهدای اُحد میرفت.<ref>واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۱، ص۳۱۳–۳۱۴.</ref> پیامبر نیز هنگام دیدن زنان زائر، آنان را به [[صبر]] و [[تقوا]] سفارش میکرد<ref>شربینی، مغنی المحتاج، ۲۰۰۹م، ج۱، ص۳۶۵.</ref> و روایتی بر منع عمومی زیارت قبور یا منع ویژهٔ حضور زنان در زیارتگاهها نقل نشده است. از آنجا که روایات موجود بر جواز زیارت صراحت دارند، در این حکم تفاوتی میان مردان و زنان وجود ندارد.<ref>زارعی سبزواری، زیارت در نگاه شریعت، ۱۳۸۶ش، ص۲۰.</ref> | ||
=== دیدگاه شیعه === | === دیدگاه شیعه === | ||
زیارت در تشیع جایگاهی ویژه دارد. شیعیان افزونبر زیارت مرقد پیامبر در | زیارت در [[تشیع]] جایگاهی ویژه دارد. [[شیعه|شیعیان]] افزونبر زیارت مرقد پیامبر در [[مدینه]]، به زیارت [[امامان شیعه]] و [[امامزاده|امامزادگان]] نیز اهتمام دارند و آن را از ارکان [[دینداری]] خود میدانند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6444/8159/107491/معنای-زیارت طباطبایی، «معنای زیارت »، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> از مهمترین مستندات شیعیان برای این باور، احادیث متواتر،<ref>امینی، الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج۵، ص۱۱۲–۱۱۳.</ref> سیرهٔ عملی پیشوایان دین و تأکید بر ارتباط معنوی با خداوند از طریق زیارت است.<ref>کلینی، فروع کافی، ۱۳۸۸ش، ج۳، ص۴۱۷ و ۴۲۳ و ۴۲۸.</ref><ref>حر عاملی، وسائلالشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۱۴، ص۳۸۴.</ref><ref>کلینی، الکافی، ۱۳۶۳ش، ج۴، ص۵۴۸.</ref><ref>حر عاملی، وسائلالشیعه، ۱۴۱۴ق، ج۱۰، ص۴۵۲.</ref><ref>ابنقولویه، کامل الزیارات، بیتا، ص۳۲۴.</ref><ref>کلینی، الکافی، 1363ش، ج۲، ص۱۷۶.</ref> [[اربعین حسینی]] از بزرگترین مناسک زیارتی شیعیان است که در برخی روایات، از نشانههای مؤمن شمرده شده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/99071612689/چرا-اربعین-نشانه-مومن-بودن-است-برای-اربعینی-شدن-از-راه-دور-چه «چرا اربعین نشانه مؤمن بودن است؟ برای اربعینی شدن از راه دور چه باید کرد؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
میان فقهای شیعه، | میان فقهای شیعه، درباره حکم فقهی زیارت قبور توسط زنان، سه دیدگاه شامل جواز،<ref>اردبیلی، مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الأذهان، 1403ق، ج۲، ص۴۸۹.</ref> [[استحباب]] و [[کراهت]] وجود دارد. بیشتر فقهای شیعه قائل به استحباب زیارت قبور از سوی زنان هستند.<ref>بحرانی، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۶۹.</ref> برخی فقها همانند نراقی استحباب زیارت را مشروط به صبر، عدم بیتابی و خالیبودن از مفسده دانستهاند.<ref>نراقی، مستند الشیعه فی احکام الشریعه، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۲۰؛ طباطبایی یزدی، العروه الوثقی مع تعالیق الامام الخمینی، ۱۴۲۲ق، ج۱، ص۴۴۳.</ref> بعضی مانند [[محقق حلی]] با استناد به اولویت حفظ [[حجاب]] و پرهیز از دیدهشدن توسط [[نامحرم|نامحرمان]]، به کراهت زیارت توسط زنان فتوا دادهاند.<ref>بحرانی، الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۱۶۹.</ref> بدیهی است که حکم به کراهت، مربوط به ذات عمل زیارت زنان نیست، بلکه ناظر به شرایط اجتماعی و محفوظماندن زنان است.<ref>محقق حلّی، المعتبر فی شرح المختصر، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص339-340.</ref> | ||
=== دیدگاه اهلسنت === | === دیدگاه اهلسنت === | ||
بیشتر علمای اهلسنت مانند مالک، شافعی، احمد بن حنبل و | بیشتر علمای اهلسنت مانند مالک، شافعی، [[احمد بن حنبل]] و [[ابوحنیفه]]، زیارت قبر پیامبر را [[مستحب]] میدانند. آنان زیارت را وسیلهای برای یادآوری آخرت، تقویت [[ایمان]] و نزدیکی به خدا میشمارند. اما آنان نسبت به برخی اعمال مانند [[توسل]] یا درخواست [[شفاعت]] از درگذشتگان محتاطتر هستند و آن را در چارچوب شرعی خود بررسی میکنند.<ref>[https://fa.al-shia.org/زیارت-قبور-از-دیدگاه-اهل-سنت/ رفیعی، «زیارت قبور از دیدگاه اهل سنت»، وبسایت الشیعه.]</ref> | ||
دربارهٔ زیارت زنان از دیدگاه اهلسنت؛ فقهای شافعی برخی قائل به عدم جواز زیارت زنان هستند.<ref>عربی، احکام الزیاره فی الفقه الاسلامی، ۱۴۳۱ق، ص۳۵۰.</ref> در فقه مالکی، دلیل منع زیارت قبور توسط زنان بهویژه زنان جوان، احتمال وجود فتنه برای آنان دانسته شده است.<ref>ابنالحاج، المدخل لإبنالحاج، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۰.</ref> برخی فقهای حنبلی نیز رفتن زنان به زیارت قبور به جز زیارت قبر رسول خدا را حرام دانستهاند.<ref>ابنباز، ۳۰مجموع فتاوی ابنباز، ۱۴۱۸ق، ص۵۷.</ref> حنفیها همچون محمد بن احمد شربینی، حکم فقهی زیارترفتن را برای مردان و زنان یکسان میدانند و گاهی برای زنان همانند مردان، قائل به استحباب هستند.<ref>شرنبلانی، حاشیه علیمراقی الفلاح، شرح نور الایضاح، بیتا، ج۲، ص۱۸۰.</ref> روشن است که در فقه اهلسنت نیز | دربارهٔ زیارت زنان از دیدگاه اهلسنت؛ فقهای شافعی برخی قائل به عدم جواز زیارت زنان هستند.<ref>عربی، احکام الزیاره فی الفقه الاسلامی، ۱۴۳۱ق، ص۳۵۰.</ref> در فقه مالکی، دلیل منع زیارت قبور توسط زنان بهویژه زنان جوان، احتمال وجود فتنه برای آنان دانسته شده است.<ref>ابنالحاج، المدخل لإبنالحاج، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۲۵۰.</ref> برخی فقهای حنبلی نیز رفتن زنان به زیارت قبور به جز زیارت قبر رسول خدا را حرام دانستهاند.<ref>ابنباز، ۳۰مجموع فتاوی ابنباز، ۱۴۱۸ق، ص۵۷.</ref> حنفیها همچون محمد بن احمد شربینی، حکم فقهی زیارترفتن را برای مردان و زنان یکسان میدانند و گاهی برای زنان همانند مردان، قائل به استحباب هستند.<ref>شرنبلانی، حاشیه علیمراقی الفلاح، شرح نور الایضاح، بیتا، ج۲، ص۱۸۰.</ref> روشن است که در فقه اهلسنت نیز فتوا به کراهت زیارت زنان، مربوط به احتمال مفاسد ناشی از خروج از خانه و اشتمال بر حرام یا مفسده است، نه اصل زیارت که برای مردان و زنان مجاز شمرده شده است.<ref>[https://jorr.ut.ac.ir/article_61383.html موسوی مقدم، «واکاوی فقهی مشروعیت زیارت قبور توسط زنان با تأکید بر مبانی قرآن و سنت»، ۱۳۹۶ش، ص۱۰۲-۱۰۱.]</ref> | ||
=== دیدگاه وهابیت === | === دیدگاه وهابیت === | ||
وهابیها که شاخهای از سلفیه هستند، زیارت قبور | وهابیها که شاخهای از [[سلفیه]] هستند، زیارت قبور [[پیامبر اکرم]]، [[اهلبیت]] و اولیای خدا را [[بدعت]] و [[شرک به خدا|شرک]] میدانند.<ref>[https://maarej.esra.ir/fa/w/زیارت-قبور-بزرگان-و-پاسخ-به-شبهات-وهابیت-برگرفته-ا «زیارت قبور بزرگان و پاسخ به شبهات وهابیت برگرفته از آثار حضرت آیتالله جوادی آملی»، وبسایت معارج.]</ref> [[ابنتیمیه]] از بنیانگذاران فکری این جریان، زیارت قبور را عملی ناپسند و توسل به اولیای الهی را شرکآمیز میشمارد.<ref>[https://razi.ac.ir/fa/w/تحلیل-و-نقد-دیدگاه-وهابیون-پیرامون-زیارت-اهل-قبور- فتاحی، «تحلیل و نقد دیدگاه وهابیون پیرامون زیارت اهل قبور توسط زنان براساس آراء فریقین»، وبسایت دانشگاه رازی.]</ref> درحالیکه براساس آموزههای اسلامی زیارت، به معنی اظهار ارادت و احترام به بزرگان دین شناخته شده و وسیلهای برای نزدیکی به خداوند است، نه پرستش آنان.<ref>[https://www.pasokh.org/fa/Question/View/70785/ادله-وهابیت-در-مورد-حرمت-زیارت-قبور-و-شد-رحال-چیست-شیعه-و-اهل-سنت-چه-پاسخی-بر-رد-این-فتوای-آنها-داده-اند «ادله وهابیت در مورد حرمت زیارت قبور و شد رحال چیست؟ شیعه و اهل سنت چه پاسخی بر رد این فتوای آنها دادهاند؟»، وبسایت مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات.]</ref> | ||
== زیارت در ادیان == | == زیارت در ادیان == | ||
* '''یهودیت''': زیارت معبد سلیمان در اورشلیم از تکالیف دینی بود، اما پساز تخریب معبد، این عمل به یک رسم آیینی تبدیل شد. امروزه دیوار ندبه در اورشلیم، مقدسترین مکان زیارتی یهودیان بهشمار میرود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4789/4814/40064/حج_در_آیین_یهود رهبر و مؤمن، «حج در آیین یهود»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | [[پرونده:زیارت۱.jpg|جایگزین=یهودیان ارتودکس در حال زیارت و نیایش در کنار دیوار ندبه در اورشلیم|بندانگشتی|گروهی از یهودیان ارتودکس در حال زیارت و نیایش در کنار دیوار ندبه در اورشلیم]] | ||
* '''مسیحیت''': زیارت در مسیحیت از | * '''یهودیت''': زیارت معبد سلیمان در [[بیتالمقدس|اورشلیم]] از تکالیف دینی بود، اما پساز تخریب معبد، این عمل به یک رسم آیینی تبدیل شد. امروزه [[دیوار ندبه]] در اورشلیم، مقدسترین مکان زیارتی یهودیان بهشمار میرود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4789/4814/40064/حج_در_آیین_یهود رهبر و مؤمن، «حج در آیین یهود»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
* '''زرتشت''': آتشکدهها در ایران باستان، ابتدا برای نگهداری آتش مقدس ساخته شدند، اما بهتدریج به زیارتگاه تبدیل شدند.<ref>[https://gama.ir/blog/15524/آتشکده-محل-نیایش-زرتشتیان-و-نگهداری-آتش-مقدس «آتشکده: محل نیایش زرتشتیان و نگهداری آتش مقدس»، وبسایت گاما.]</ref> امروزه نیز مکانهایی به نام پیر در | * '''مسیحیت''': زیارت در مسیحیت از قرن دوم میلادی آغاز شد و از قرن چهارم رواج یافت. اورشلیم و مکانهای مرتبط با زندگی، مصلوبشدن و رستاخیز مسیح، مهمترین مقاصد زیارتی مسیحیان هستند. هدف از زیارت در این آیین، ملاقات با خدا در مکانهایی است که او خود را آشکار کرده است.<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_128786.html چراغی، «تبیین جایگاه و جغرافیای زیارت در دیانت مسیحیت»، 1399ش، ص131.]</ref> | ||
* '''[[زرتشت]]''': آتشکدهها در ایران باستان، ابتدا برای نگهداری آتش مقدس ساخته شدند، اما بهتدریج به زیارتگاه تبدیل شدند.<ref>[https://gama.ir/blog/15524/آتشکده-محل-نیایش-زرتشتیان-و-نگهداری-آتش-مقدس «آتشکده: محل نیایش زرتشتیان و نگهداری آتش مقدس»، وبسایت گاما.]</ref> امروزه نیز مکانهایی به نام پیر در [[یزد]]، مقصد زیارتی زرتشتیان است.<ref>[https://gotoyazd.com/place/452/زیارتگاه-پیر-نارکی-مهریز/ «زیارتگاه پیر نارکی مهریز»، وبسایت گوتویزد.]</ref> | |||
== انواع | == انواع زیارت == | ||
تجربهٔ زیارت | تجربهٔ زیارت بر اساس میزان اثرگذاری اندیشه و احساس، به پنج دسته تقسیم شده است: | ||
# '''سنتگرا-عادتگرا''': زائران این گروه به باورها و مناسک سنتی پایبندند و زیارت را مطابق رسوم رایج | # '''سنتگرا-عادتگرا''': زائران این گروه به باورها و مناسک سنتی پایبندند و زیارت را مطابق رسوم رایج بهجای میآورند. | ||
# '''شریعتگرا-مناسکگرا''': این گروه بر انجام دقیق مناسک شرعی و دستورات مراجع دینی تأکید دارند. | # '''شریعتگرا-مناسکگرا''': این گروه بر انجام دقیق مناسک شرعی و دستورات مراجع دینی تأکید دارند. | ||
# '''عاطفهگرا-معناگرا''': زائران این دسته، زیارت را تجربهای عرفانی و احساسی میدانند که همراه با آرامش، صمیمیت و حضور قلبی است. | # '''عاطفهگرا-معناگرا''': زائران این دسته، زیارت را تجربهای عرفانی و احساسی میدانند که همراه با آرامش، صمیمیت و حضور قلبی است. | ||
# '''مبادلهگرا-کارکردگرا''': در این نگاه، زیارت رابطهای دوسویه است که در آن زائر با انجام اعمال عبادی، انتظار اجابت دعا و برآورده شدن حاجات خود را دارد. | # '''مبادلهگرا-کارکردگرا''': در این نگاه، زیارت رابطهای دوسویه است که در آن زائر با انجام اعمال عبادی، انتظار اجابت دعا و برآورده شدن حاجات خود را دارد. | ||
# '''عقلانیتگرا-بازاندیش''': این گروه با نگاهی نقادانه و عقلی، به بازتعریف معنای زیارت و منطقیسازی آداب آن میپردازند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/419173/سنخ-شناسی-زیارت-مطالعه-ای-در-میان-زایران-حرم-رضوی پویافر، «سنخشناسی زیارت؛ مطالعهای در میان زایران حرم رضوی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۰۳-۱۰۲.]</ref> | # '''عقلانیتگرا-بازاندیش''': این گروه با نگاهی نقادانه و عقلی، به بازتعریف معنای زیارت و منطقیسازی آداب آن میپردازند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/419173/سنخ-شناسی-زیارت-مطالعه-ای-در-میان-زایران-حرم-رضوی پویافر، «سنخشناسی زیارت؛ مطالعهای در میان زایران حرم رضوی»، ۱۳۹۷ش، ص۱۰۳-۱۰۲.]</ref> | ||
== آداب زیارت == | == آداب زیارت == | ||
آداب زیارت شامل | [[پرونده:زیارت۲.png|جایگزین=یک خانواده در حال خواندن زیارتنامه در حرم امام رضا|بندانگشتی|یک خانواده در حال خواندن زیارتنامه در حرم امام رضا]] | ||
آداب زیارت شامل [[غسل]]، پوشیدن لباس پاکیزه، حرکت با آرامش و وقار، خواندن زیارتنامه، اقامهٔ نماز، تلاوت قرآن و دعا و رعایت خضوع و خشوع است.<ref>شیخ عباس قمی، مفاتیحالجنان، ص545-551.</ref> در منابع دینی، بر توجه قلبی به خدا،<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96850/آسیب-شناسی-زیارت-اماکن-متبرکه «آسیبشناسی زیارت اماکن متبرکه»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> رعایت حرمت زیارتشونده و پرهیز از سخنان بیهوده نیز تأکید شده است.<ref>شیخ عباس قمی، مفاتیحالجنان، ص545-551.</ref> | |||
== پیامد و | == پیامد و کارکردهای زیارت == | ||
زیارت، کارکردی دوسویه بر ظاهر و باطن شخص زائر دارد: | |||
# '''تأثیر ظاهر بر باطن'''؛ زائر با طیکردن مسافت و تحمل سختی راه، اندیشهٔ متعالی را در باطن خود استوار میکند. | |||
# '''تأثیر باطن بر ظاهر'''؛ اثرپذیری زائر از فرد یا مکان مقدس، تلقی او از امور را دگرگون میکند و همین امر سبب دگرگونی در رفتار و اعمال ظاهری او میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/LifeStyle/View/47123/مبانی-تربیتی-زیارت «مبانی تربیتی زیارت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
برخی پژوهشها زیارت را با تقویت گرایشهای معنوی، کاهش دلبستگی به مادیات<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/123684/بررسی-ابعاد-روان-شناختی-مناسک-حج-و-تاثیر-آن-بر-سطح-دینداری-حجاج احمدی، «بررسی ابعاد روانشناختی حج و اثربخشی آن بر سطح دینداری و سلامت روانی حجاج»، 1387ش، ص79.]</ref> و افزایش آرامش روانی مرتبط دانستهاند.<ref>مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، 1380، ج2، ص300.</ref><ref>جیمز، دین و روان، 1372، ص168.</ref> همچنین افزایش [[امید]] و [[انگیزه]]،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/342145/آثار-روان-شناختى-زیارت-در-سلامت-روانى-و-زندگى-انسان سبحانی و میردریکوندی، «آثار روانشناختی زیارت در سلامت روانی و زندگی انسان»، 1393ش، ص13.]</ref> الگوپذیری از شخصیتهای دینی،<ref>محدثی، الگوهای تربیتی در زیارت، 1395ش، ص2.</ref> تقویت باورهای مذهبی،<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/342145/آثار-روان-شناختى-زیارت-در-سلامت-روانى-و-زندگى-انسان سبحانی و میردریکوندی، «آثار روانشناختی زیارت در سلامت روانی و زندگی انسان»، 1393ش، ص13.]</ref> افزایش معرفت دینی، توجه به فضائل اخلاقی و دوری از گناه از دیگر کارکردهای فردی زیارت شمرده شده است.<ref>[http://miqat.hajj.ir/article_147289.html حسینی یزدی و دیگران، «ابعاد و آثار تربیتی زیارت مأثور أهلبیت»، وبسایت فصلنامه میقات حج.]</ref> | |||
در بُعد اجتماعی، زیارت با تقویت هویت جمعی، [[همبستگی اجتماعی]] و اعتماد میان افراد و گروهها مرتبط دانسته شده است.<ref>بابایی، «درآمدی بر شاخصههای تمدنی در اربعین»، 1396ش، ص107.</ref> همچنین | در بُعد اجتماعی، زیارت با تقویت هویت جمعی، [[همبستگی اجتماعی]] و اعتماد میان افراد و گروهها مرتبط دانسته شده است.<ref>بابایی، «درآمدی بر شاخصههای تمدنی در اربعین»، 1396ش، ص107.</ref> همچنین زندهنگهداشتن روحیهٔ حقطلبی، عدالتخواهی و مبارزه با ظلم و ترویج امید از کارکردهای اجتماعی زیارت شمرده شده است.<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232078.html مرویان حسینی و دانشدوست، «تأثیر زیارت در تربیت سیاسی زائران بر اساس آموزههای اسلامی»، 1402ش، ص101-105.]</ref> اجتماعات بزرگ زیارتی، ازجمله [[پیادهروی اربعین|راهپیمایی اربعین]]،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5314565/رسانه-های-جدید-و-اربعین-به-عنوان-نماد-هویت-بین-المللی-شیعی «رسانههای جدید و اربعین بهعنوان نماد هویت بینالمللی شیعی»، خبرگزاری مهر.]</ref> در برخی پژوهشها از مصادیق قدرت نرم و مؤلفههای امنیتآفرین محسوب شده و موجب پیوند جوامع مختلف میشود.<ref>[https://journal.hzrc.ac.ir/article_35953.html غیاثی، «ابعاد تمدنی نهاد زیارت در فرهنگ شیعی»، 1397ش، ص150.]</ref> زیارتگاهها، مراکز فرهنگی هستند و بهصورت تاریخی در شکلگیری نهادهای آموزشی و فرهنگی، از جمله [[حوزه علمیه|حوزههای علمیه]] در شهرهای [[نجف]]، [[مشهد]] و [[قم]]، نقش داشتهاند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/111546/مبانی-تربیتی-زیارت «مبانی تربیتی زیارت»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
زیارت همچنین پیامدهای اقتصادی دارد. توسعه [[گردشگری مذهبی]]، ایجاد | زیارت همچنین پیامدهای اقتصادی دارد. توسعه [[گردشگری مذهبی]]، ایجاد [[اشتغال]]، گسترش زیرساختهای خدماتی و افزایش فعالیتهای اقتصادی در شهرها و مناطق زیارتی از جمله پیامدهای اقتصادی آن دانسته شده است.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-استان-ها-15/1080731-اقتصاد-اصلی-خراسان-رضوی-اقتصاد-زیارت-است «اقتصاد اصلی خراسان رضوی، اقتصاد زیارت است»، خبرگزاری ایلنا.]</ref> | ||
== جنسیت | == اثرگذاری جنسیت در زیارت == | ||
[[پرونده:زیارت۳.png|جایگزین=تصویری از حرم زینب در دمشق |بندانگشتی|تصویری از حرم زینب در دمشق ]] | |||
در فرهنگ زیارت، دو مؤلفهٔ جنسیتی مورد توجه است: زیارتشونده و زیارتکننده.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1956.html گروسی و طاووسی مسرور، «بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/انسانشناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲۹.]</ref> | در فرهنگ زیارت، دو مؤلفهٔ جنسیتی مورد توجه است: زیارتشونده و زیارتکننده.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1956.html گروسی و طاووسی مسرور، «بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/انسانشناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۲۹.]</ref> | ||
* بیشتر زیارتگاهها متعلق به شخصیتهای مرد مانند پیامبران، امامان و اولیای الهی است، اما مکانهای منسوب به زنان نیز کمشمار نیستند؛ ازجمله خانهٔ [[حضرت فاطمه]] در [[مدینه]]، حرم [[حضرت زینب]] و [[حضرت رقیه]] در [[سوریه]]، حرم [[حضرت معصومه]] در [[قم]].<ref>اسحاقی، «زیارت»، ۱۳۹۵ش، ص۸۴۶.</ref> در اماکن زیارتی، آنچه برای زائر اهمیت دارد، شخصیت معنوی و الهی کسی است که در آنجا دفن شده، نه اینکه مرد است یا زن. به همین دلیل، زائر میتواند با او ارتباطی صمیمی و بیواسطه برقرار کند و [[جنسیت]]، مانعی برای این ارتباط نیست.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1956.html گروسی و طاووسی مسرور، «بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/انسانشناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۳۱.]</ref> | |||
* | * زنان همواره کنار مردان به زیارت میرفتهاند. سفرنامههای تاریخی، مانند سه روز به آخر دریا اثر شاهزادهخانم قاجاری، چادر کردیم رفتیم تماشا اثر عالیهخانم شیرازی و خانم! فردا کوچ است اثر سکینهسلطان معروف به وقارالدوله، اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ فرهنگ زیارت زنانه در اعصار گذشته ارائه میدهند. این نوشتهها، علاوهبر توصیف مراحل سفر و رویارویی با موانع، آداب و اعمال زیارت زنان را نیز بازتاب دادهاند. کاروانهای زیارتی زنانه با الگوهای رفتاری گوناگون، از گذشته تاکنون وجود داشته و با تنوع بیشتری تداوم یافتهاند.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1956.html گروسی و طاووسی مسرور، «بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/انسانشناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان»، ۱۴۰۳ش، ص131.]</ref> | ||
* | |||
=== زیارتهای زنانه === | === زیارتهای زنانه === | ||
زیارت زنان، | [[پرونده:زیارت۴.jpg|جایگزین=لیلا بلوکات، بازیگر سینما در حرم امام رضا |بندانگشتی|لیلا بلوکات، بازیگر سینما، تلویزیون در حرم امام رضا ]] | ||
زیارت زنان، ریشه در سنتهای دینی‑تاریخی دارد.<ref>[https://www.farhangerazavi.ir/article_125749.html خانمحمدی و اثنیعشران، «بررسی پدیدارشناختی زیارت زنانه (مطالعه موردی: امامزاده محسن بن موسی بن جعفر»، ۱۳۹۹ش، ص۱۰.]</ref> برخی مطالعات نشان دادهاند که [[دینداری زنان]] بهطور میانگین از مردان بالاتر است، اما میزان مشارکت آنان در آیینهای دینی اندکی کمتر از مردان گزارش شده است.<ref>Schmidt, Being Seen by Many Eyes: Muslim Immigrant Women in the United States, 2008, p.211-212.</ref> زیارت برای زنان، کارکردهای گوناگونی دارد که مهمترین آنها عبارتند از: حاجتخواهی (اعم از امور معنوی و مادی)، التیام و شفای روانی، تکلیفمداری دینی، همذاتپنداری با زیارتشونده، تبادل نمادین و مادی، خودشکوفایی و همبستگی غیابی.<ref>[https://www.farhangerazavi.ir/article_125749.html خانمحمدی و اثنیعشران، «بررسی پدیدارشناختی زیارت زنانه (مطالعه موردی: امامزاده محسن بن موسی بن جعفر»، ۱۳۹۹ش، ص۳۳.]</ref> | |||
گونههای اصلی زیارت زنانه شامل زیارت تعبدی، زیارت شفاجویانه و زیارت تفریحی است. در سبک زندگی ایرانی، بُعد تفریحی‑فراغتی زیارت، جایگاه ویژهای دارد و | گونههای اصلی زیارت زنانه شامل زیارت تعبدی، زیارت شفاجویانه و زیارت تفریحی است. در سبک زندگی ایرانی، بُعد تفریحی‑فراغتی زیارت، جایگاه ویژهای دارد و علاوهبر تقویت دینداری، [[اوقات فراغت زنان]] را بهشکلی سالم و هدفمند، همراه با خانواده سامان میدهد.<ref>[https://www.farhangerazavi.ir/article_125749.html خانمحمدی و اثنیعشران، «بررسی پدیدارشناختی زیارت زنانه (مطالعه موردی: امامزاده محسن بن موسی بن جعفر»، ۱۳۹۹ش، ص۳۳.]</ref> | ||
=== پوشش در زیارتگاهها === | === پوشش در زیارتگاهها === | ||
در فرهنگ زیارت، رعایت [[حجاب]] و پوشیدگی برای هر دو جنس الزامی است. پوشش باید ساده، پاکیزه و مطابق با شرع و عرف باشد و از آرایش و تزئینات اضافی پرهیز شود. | در فرهنگ زیارت، رعایت [[حجاب]] و پوشیدگی برای هر دو جنس الزامی است. پوشش باید ساده، پاکیزه و مطابق با شرع و عرف باشد و از آرایش و تزئینات اضافی پرهیز شود. در زیارتگاههای ایران، پوشش کامل بدن، روسری و [[چادر]] برای زنان، ضروری است و برای مردان، پرهیز از لباسهای نامتناسب توصیه شده است.<ref>[https://iss.razavi.ac.ir/article_1956.html گروسی و طاووسی مسرور، «بررسی اجمالی و مقدماتی جایگاه زیارت در فرهنگ شیعی از منظر جامعه/انسانشناسی؛ مطالعه موردی: زیارت زنان»، ۱۴۰۳ش، ص۱۳۱.]</ref> | ||
== چالشهای زیارت در زندگی معاصر == | == چالشهای زیارت در زندگی معاصر == | ||
مهمترین چالشهای زیارت در زندگی امروز | مهمترین چالشهای زیارت در زندگی امروز عبارتاند از: | ||
* | * تبدیلشدن زیارت به صنعت [[گردشگری]] و کاهش ارزش معنوی آن؛<ref>[https://www.razavi.news/fa/note/23567/آسیب-شناسی-زیارت-امام-معرفت-رأفت-بخش-اول «آسیبشناسی زیارت امام معرفت و رأفت»، خبرگزاری رضوی.]</ref> | ||
* | * ترافیک، آلودگی و کمبود خدمات در شهرهای زیارتی؛ | ||
* | * رواج خرافات و اعمال بیپشتوانهٔ شرعی مانند دخیلبستن یا رفتارهای ناپسند؛<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/617079/بدعتی-به-نام-دخیل-بستن-به-ضریح «بدعتی به نام دخیل بستن به ضریح»، وبسایت مشرقنیوز.]</ref> | ||
* | * تنوع مذهبی و قومیتی زائران و نیاز به مدیریت هماهنگ برای جلوگیری از تنشها و آسیب به ارزش حقیقی زیارت؛<ref>[https://www.mobleziba.ir/news136407/نگاهی-به-نقش-زیارت-در-تحولات-اجتماعی-و-فرهنگی-معاصر «نگاهی به نقش زیارت در تحولات اجتماعی و فرهنگی معاصر»، وبسایت مبل زیبا.]</ref> | ||
== آمار == | == آمار زیارت مسلمانان == | ||
شناختهشدهترین زیارت نزد مسلمانان، [[حج]] است و گاهی تا ۳ میلیون زائر از سراسر جهان برای انجام این واجب اسلامی، در | [[پرونده:زیارت۵.jpg|جایگزین=طواف زائران با جامههای سفید احرام به دور کعبه |بندانگشتی|طواف زائران با جامههای سفید احرام به دور کعبه ]] | ||
شناختهشدهترین زیارت نزد مسلمانان، [[حج]] است و گاهی تا ۳ میلیون زائر از سراسر جهان برای انجام این واجب اسلامی، در [[مکه]] حضور مییابند. همچنین [[پیادهروی اربعین]] با هدف زیارت مرقد [[امام حسین]] در بیستم [[ماه صفر]]، پرجمعیتترین زیارت سالانه در جهان است. در ماه صفر سال ۱۴۰۳ش بیش از ۲۱ میلیون زائر از سراسر جهان به زیارت [[حرم امام حسین]] در [[کربلا]] رفتند که از میان آنها بیش از ۳ میلیون زائر، از [[ایران]] بودند.<ref>[https://www.irna.ir/news/85578453/حضور-بیش-از-۲۱-میلیون-زائر-در-اربعین-حسینی-۱۴۰۳ «حضور بیش از ۲۱ میلیون زائر در اربعین حسینی ۱۴۰۳»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> همچنین سالانه بیش از ۳۰ میلیون زائر به [[مشهد]] سفر میکنند که این شهر را به یکی از پرترددترین مقاصد زیارتی جهان تبدیل کرده است.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2017861/ «تولیت آستان قدس رضوی: هر ساله بیش از ۳۰ میلیون زائر به مشهد سفر میکنند»، وبسایت شفقنا.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۱۷۶: | خط ۱۷۶: | ||
{{پایان چپچین}} | {{پایان چپچین}} | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
[[رده:مصورسازی]] | |||
