پیش‌نویس:قوم پشتون: تفاوت میان نسخه‌ها

امروزه این رقص به انواع مختلف هراتی، خوستی، وردکی، کوچی، لوگری، ختک، نورستانی، پنجشیری و وزیری نام‌گذاری شده است.<ref>«اتن؛ رقص ملی افغانستان»، خبرگزاری فرهنگ.</ref> برای مثال، اتن خوستی در ۹ مرحله و همراه با داشتن دستمال در دست اجرا می‌شود و اتن کوچی با بالا بردن دو دست و گردش حلقوی انجام می‌شود و به تدریج سرعت گردش اجرا کنندگان بیشتر می‌شود. در این اواخر با رواج آهنگ‌های مزاری در [[کابل]]، نوعی اتن کابلی نیز ظهور یافته است که ابتدا آهنگ اتن پخش می‌شود و بعد از چند دقیقه یک نفر از میان جمع برخاسته و رقص را آغاز می‌کند و سپس گروهی، اجرا می‌شود. اتن خوستی نیز به‌صورت معمول همراه با شمشیر اجرا می‌شود.<ref>«اتن ملی»، ویکی‌وند.</ref>

جامعهٔ پشتون از دیرباز سبک پوشش متمایزی داشته است که ریشه در فرهنگ و سنت‌های محلی دارد. پوشش سنتی پشتون‌ها به‌عنوان یکی از بارزترین نمادهای هویت فرهنگی این قوم، ترکیبی منحصربفرد از لباس‌های بومی و اصیل را شامل می‌شود که مردان با پوشیدن لُنگی، پیراهن‌های گشاد، تنبان‌های سنتی و چپلی‌های چرمی و زنان با تنبان‌های فراخ، پیراهن‌های بلند، [[چادر]] و پیزار، نه تنها به حفاظت از این میراث فرهنگی می‌پردازند، بلکه آن را با افتخار در زندگی روزمره به نمایش می‌گذارند. این سبک پوشش که در میان جوامع روستایی و قبایلی به‌طور کامل رایج است، حتی در میان پشتون‌های شهری (به استثنای کارمندان دولتی) به‌عنوان نشانه‌ای از تعلق قومی و مقاومت فرهنگی در برابر تغییرات اجتماعی حفظ شده است، به‌طوری که بسیاری از پشتون‌ها این پوشش را نه تنها یک انتخاب شخصی، بلکه بیانگر اصالت و هویت تاریخی خود می‌دانند.<ref>مثلاً گند یکی از لباس‌های معروف زنان پشتون است. از این قبیل نمونه برای مردان هم پیدا کنید.</ref>

در میان قوم پشتون، زیورآلات سنتی جایگاه ویژه‌ای در [[سبک پوشش زنان افغانستان|پوشش زنان]] دارد و نشان‌دهندهٔ وضعیت اجتماعی و خانوادگی آنان است. دختران جوان پشتون که هنوز [[ازدواج]] نکرده‌اند، با پوشیدن شلوار سفید و رهاکردن موهای نابافته، وضعیت تأهل خود را به نمایش می‌گذارند. این شیوهٔ پوشش که در عین سادگی از ظرافت خاصی برخوردار است، به‌عنوان نمادی از پاکدامنی و [[جوانی]] در فرهنگ پشتون محسوب می‌شود. زیورآلات سنتی پشتون‌ها شامل مجموعه‌ای از تزئینات ظریف است که با دقت انتخاب و ترکیب می‌شوند. ردیفی از سکه‌های قدیمی و پولک‌های ونیزی که به دور سر آویخته می‌شود، همراه با زنجیرهای طلایی و نقره‌ای که به‌صورت هنرمندانه دور سر پیچیده شده و روی پیشانی آویزان می‌ماند، از عناصر اصلی این تزئینات محسوب می‌شود. در انتهای این زنجیرها، دو گوی طلایی نزدیک گوش‌ها آویزان است که همراه با گوشواره‌های سنتی، ترکیبی چشمگیر ایجاد می‌کند.

پشتون‌ها با مهارت خاصی به شکار می‌روند و از روش‌های متنوعی استفاده می‌کنند. در مناطق کوهستانی، شکار گروهی با تشکیل حلقه‌های گسترده و هدایت طعمه به سمت دره‌های تنگ از شیوه‌های مرسوم است. این روش که به همکاری و هماهنگی دقیق بین شکارچیان نیاز دارد، نه تنها نمایشی از مهارت‌های فردی، بلکه نمادی از روحیه جمعی و انسجام اجتماعی پشتون‌هاست. استفاده از سگ‌های تازی آموزش‌دیده برای تعقیب خرگوش، [[آهو]] و روباه از دیگر روش‌های مورد علاقه پشتون‌هاست. این سگ‌ها که با دقت انتخاب و تربیت می‌شوند، جایگاه ویژه‌ای در فرهنگ شکار این قوم دارند. در مناطق دشتی، پشتون‌ها از گله‌های گاو به عنوان پوشش طبیعی استفاده می‌کنند تا به طعمه نزدیک شوند. شکار برای پشتون‌ها فرصتی است برای نمایش مهارت‌های سوارکاری، تیراندازی و تاکتیک‌های گروهی. این فعالیت که معمولاً با مهمانی‌های پس از شکار همراه است، به تقویت روابط اجتماعی و انتقال تجربیات بین نسل‌ها کمک می‌کند. در حالی که امروزه برخی محدودیت‌های محیط زیستی بر این سنت تأثیر گذاشته، شکار همچنان به عنوان بخشی زنده از فرهنگ و هویت پشتون‌ها باقی مانده است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۷.</ref>

در میان قوم پشتون، مسابقات سوارکاری و تیراندازی جایگاه ویژه‌ای در مراسم و گردهمایی‌ها دارد. این مسابقات که عمدتاً در جشن‌های [[مراسم عروسی|عروسی]] برگزار می‌شوند، نمایشی از مهارت‌های رزمی و سوارکاری این قوم محسوب می‌شوند. در این مراسم، صاحب جشن شتری را به عنوان جایزه مسابقه تعیین می‌کند و سی تا چهل سوارکار در زمینی وسیع به رقابت می‌پردازند. طبقات بالاتر جامعه پشتون به نیزه‌بازی علاقه‌مندند که در آن سوارکاران با سرعت از کنار چوبی فرورفته در زمین می‌گذرند و با نیزه آن را از زمین خارج می‌کنند. همچنین تمرینات نشانه‌زنی با تفنگ، تیر و کمان در میان تمام طبقات اجتماعی پشتون‌ها رواج دارد. این مسابقات گاه به صورت رقابت بین روستاها یا گروه‌های مختلف برگزار می‌شود که معمولاً بر سر ضیافتی ناهار یا شام شرط‌بندی می‌کنند، نه مبالغ کلان مالی. در محیط [[خانه]] نیز پشتون‌ها به بازی‌های مختلف می‌پردازند، اگرچه بازی ورق در میان آن‌ها چندان رایج نیست. این مسابقات و بازی‌ها نه تنها جنبه سرگرمی دارد، بلکه باعث حفظ و انتقال مهارت‌های سنتی و تقویت روحیه رقابت و همبستگی در جامعه پشتون می‌شود. این سنت‌ها که ریشه در تاریخ و فرهنگ پشتون‌ها دارد، همچنان به عنوان بخشی زنده از سبک زندگی این قوم حفظ شده است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۹–۲۳۰.</ref>

کریکت به عنوان یکی از محبوب‌ترین ورزش‌ها در میان قوم پشتون، ریشه در دوران حضور انگلیسی‌ها در قرن نوزدهم دارد که نخست در پایگاه‌های نظامی [[کابل]]، جلال‌آباد و [[قندهار]] بازی می‌شد. در دوره‌های امیر عبدالرحمن خان و حبیب‌الله خان، این بازی در میان طبقات بالای جامعه رواج یافت، هرچند برای عامه مردم ناشناخته بود. پس از سال‌ها فراز و نشیب، کریکت در دهه‌های اخیر به ویژه در میان پشتون‌های مهاجر در پاکستان رشد چشمگیری یافت و با بازگشت آنان به کشور، به ورزشی محبوب تبدیل شد. امروزه کریکت نه تنها به عنوان یک رقابت ورزشی، بلکه به عنوان بخشی از هویت اجتماعی جوانان پشتون شناخته می‌شود که در ایجاد همبستگی و روحیه تیمی میان آنان نقش مهمی ایفا می‌کند. موفقیت‌های اخیر تیم ملی افغانستان در عرصه بین‌المللی، جایگاه این ورزش را در میان پشتون‌ها بیش از پیش تثبیت کرده است.<ref>کریکت از کجا به افغانستان آمد؟

در میان قوم پشتون، بازی‌های سنتی جایگاه ویژه‌ای در زندگی اجتماعی دارد که گاه برای ناظران خارجی ساده‌لوحانه به نظر می‌رسد، اما در بافت فرهنگی این قوم از عمق و معنای خاصی برخوردار است. '''تیله‌بازی''' که در میان مردان بالغ نیز رواج دارد، یکی از محبوب‌ترین این بازی‌ها است و در سراسر مناطق پشتون‌نشین طرفداران بسیاری دارد. بازی «خوبی و ناچیکان» از دیگر سرگرمی‌های مرسوم است که در آن بازیکنان با گرفتن پای چپ توسط دست راست، سعی در سبقت گرفتن از یکدیگر دارند. این بازی که به‌صورت گروهی و با تقسیم بازیکنان به دو تیم انجام می‌شود، اگرچه در نگاه اول ساده می‌نماید، اما از قواعد پیچیده‌ای برخوردار است. بازی‌های دیگری مانند درد و پادشاه، '''لیس‌بازی''' با سنگ‌های صیقلی و کلاهیاری نیز در میان پشتون‌ها محبوبیت خاصی دارد. از سرگرمی‌های خاص پشتون‌ها می‌توان به '''جنگ‌اندازی حیوانات''' اشاره کرد که در آن جانورانی مانند سگ، خروس، قوچ و حتی [[شتر]] به مبارزه با یکدیگر می‌پردازند. این مسابقات که به‌طور معمول در فصل جفت‌گیری حیوانات با شدت بیشتری برگزار می‌شود، تماشاگران بسیاری را به خود جلب می‌کند. در این میان، '''جنگ شتران''' صحنه‌های تماشایی خاصی ایجاد می‌کند که با فرار شتر مغلوب و تعقیب آن توسط شتر پیروز به اوج خود می‌رسد. شرط‌بندی بر روی نتایج این بازی‌ها به‌صورت جایزه‌های نمادین مانند مرغ یا حیوانات دیگر انجام می‌شود، اما رایج‌ترین پاداش، برپایی سور و مهمانی توسط طرف بازنده است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۹–۲۳۰.</ref>

* '''غوشتنه:''' سنت [[خواستگاری]] در قوم پشتون، مانند بسیاری از و اقوام دیگر، شامل مراحل و آداب و رسوم خاصی است که به مرور زمان شکل گرفته‌اند. مراسم خواستگاری به‌طور معمول به‌صورت رسمی و با حضور بزرگان خانواده‌ها انجام می‌شود. خانوادهٔ داماد با هدایایی مانند میوه و شیرینی به خانهٔ عروس می‌روند.

* '''مشاوره خانوادگی:''' خانواده داماد ابتدا در مورد ازدواج با اقوام نزدیک و بزرگترهای فامیل مشورت می‌کنند. همچنین خانواده داماد دربارهٔ خانواده عروس تحقیق می‌کنند. پس از تحقیقات اولیه، خانواده داماد به خانه عروس می‌روند تا با خانواده او دیدار کنند. در این دیدار، هدف آشنایی بیشتر و ایجاد ارتباط بین خانواده‌ها است.

* '''خواستگاری:''' پس از توافقات اولیه، خانوادهٔ داماد به‌صورت رسمی به خواستگاری عروس می‌روند. در این مراسم، خانوادهٔ داماد به همراه بزرگترهای فامیل به خانهٔ عروس می‌روند و درخواست ازدواج را به‌صورت رسمی مطرح می‌کنند.

* '''برات:''' پس از موافقت خانواده‌ها، مقدار مهریه تعیین می‌شود و این سنت را برات می‌نامند. بزرگان و [[ریش‌سفید|ریش‌سفیدان]] دو خانواده با مذاکره دربارهٔ مهریه به توافق می‌رسند. مهریه در فرهنگ و جامعه پشتون نشان‌دهندهٔ احترام به عروس و خانواده او است.

* '''نکاح:''' سنت نکاح خواندن در فرهنگ پشتون با احترام به آداب و رسوم دینی و فرهنگی انجام می‌شود و نشان‌دهندهٔ پیوند معنوی و قانونی زوجین است. مراسم نکاح به‌طور معمول در خانه عروس یا داماد و گاهی در [[مسجد]] برگزار می‌شود. یکی از اجزای اصلی مراسم نکاح، حضور ملّا است که مسئولیت انجام عقد و اطمینان از رعایت قوانین شرعی را بر عهده دارد.

رسم جهازبردن در فرهنگ پشتون با احترام و توجه زیادی همراه است و نشان‌دهنده ارزش‌های خانوادگی و اجتماعی این قوم است. این مراسم با شادی و هیجان و با حضور گرم خانواده‌ها و دوستان برگزار می‌شود و نقش مهمی در تقویت روابط و ایجاد همبستگی بین دو [[خانواده]] دارد. خانواده عروس معمولاً مجموعه‌ای از لوازم خانه، وسایل آشپزخانه، لباس‌ها، و گاهی اوقات لوازم برقی و اثاثیه مورد نیاز را به عنوان جهیزیه آماده و با پارچه‌های زیبا و رنگارنگ تزیین می‌کنند. اعضای خانواده عروس و گاهی اوقات دوستان نزدیک او، جهیزیه را همراهی می‌کنند و به خانه داماد می‌برند. خانواده داماد از خانواده عروس و مهمانان استقبال می‌کنند. پس از رسیدن به خانه داماد، جهیزیه در محل مشخصی قرار داده می‌شود تا خانواده داماد و مهمانان بتوانند آن را ببینند. این نمایش جهیزیه نشان‌دهنده سخاوت و توجه خانواده عروس به زندگی مشترک جدید است.

جشن عروسی که پشتون‌ها آن را شادی می‌نامند به‌طور معمول با رقص، موسیقی و پذیرایی از مهمانان همراه است. این مراسم ممکن است چند روز به‌طول بیانجامد و شامل غذاهای محلی و اجرای موسیقی سنتی پشتون باشد. نوازندگان محلی با استفاده از سازهای سنتی مانند [[رباب]]، [[دهل]]، و تبل، آهنگ‌های شاد و رقص آور می‌نوازند. رقص‌ها به‌طور معمول به‌صورت گروهی و با هماهنگی خاصی اجرا می‌شوند و شامل حرکات ریتمیک و هماهنگ است. پس از مراسم، عروس به خانه داماد می‌رود. این مراسم با همراهی خانواده عروس و داماد انجام می‌شود و به‌طور معمول با استقبال گرم و هدیه‌های مختلف همراه است. زنان خانواده داماد، عروس را به خانه جدیدش راهنمایی می‌کنند و آداب و رسوم مربوط به ورود عروس به خانه داماد را انجام می‌دهند. مهمانان به عروس و داماد هدایایی می‌دهند که معمولاً شامل [[پول]]، [[طلا]]، لباس و لوازم خانه است. این هدایا به عنوان نمادی از آرزوهای خوب و [[برکت]] برای زندگی مشترک جدید است. مادر و خواهر عروس به خانه داماد صبحانه می‌آورند. اقارب نزدیک داماد اشیای قیمتی، پول و لوازم قیمتی خانه را برای عروس تحفه می‌دهند. پس از پایان مراسم عروسی، مهمانان به تدریج خداحافظی کرده و مراسم به پایان می‌رسد. خانواده داماد و عروس نیز از مهمانان تشکر کرده و آنها را بدرقه می‌کنند.

در قوم پشتون ازدواج اجباری مرسوم است که به «رسم غگ» شناخته می‌شود که طبق آن مرد ادعا می‌کند که زنی به زور نامزد وی می‌شود. این رسم به روش‌های مختلفی انجام می‌شود و به‌طور معمول مردی با اسلحه به قلمروی دختر یا آستان خانه او می‌رود و با این جمله که «دختر مال من است» تیراندازی هوایی انجام می‌دهد و بقیه افراد جامعه را تهدید می‌کند که هرکس بخواهد به او نزدیک شود باعث ایجاد [[خشونت خانوادگی در افغانستان|خشونت]] و خونریزی خواهد شد. رسم غگ بیشتر در ایالت پختونخوا در شمال غربی پاکستان که با افغانستان هم‌مرز است، رواج دارد. پارلمان محلی ایالت خیبر پختونخوا در ۲۰۱۳م ازدواج اجباری غگ را ممنوع اعلام کرد و مجازات تعیین‌شده برای خاطیان را ۷ سال حبس یا پرداخت جریمهٔ سنگین تعیین کرد. اما اکثر موارد غگ گزارش داده نمی‌شوند و زمانی که پرونده‌های مرتبط با آن در دادگاه باز می‌شوند اغلب پس از عذرخواهی و تعیین وثیقه برای افرادی که ادعای غگ را مطرح کرده‌اند پرونده بسته می‌شود.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/20402/سنت-ازدواج-در-قوم-پشتون «سنت ازدواج در قوم پشتون»، وب‌سایت پایگاه تخصصی-تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

تحولات نظام آموزشی در میان جامعه پشتون طی یک قرن گذشته، بازتابی از تقابل سنت و تجدد در بستر ارزش‌های [[پشتونوالی]] و برداشت‌های خاص مذهبی بوده است. از زمان امان‌الله‌خان که نخستین تلاش‌ها برای نهادینه‌سازی آموزش مدرن با مخالفت شدید ملاها و رهبران قبیله‌ای مواجه شد، تا دورهٔ طالبان که آموزش زنان را ممنوع و برنامه‌های درسی را به‌شدت ایدئولوژیک کرد، فراز و نشیب‌های بسیاری در این مسیر وجود داشته است. روحیهٔ محافظه‌کارانهٔ پشتون‌والی که بر عصبیت قبیله‌ای، انزواگرایی فرهنگی و تفسیر خاص از شریعت تأکید دارد، همواره به‌عنوان مانعی در برابر پذیرش آموزش مدرن عمل کرده است. در دهه دورهٔ جمهوری اسلامی افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)، افغانستان یکی از شکوفاترین دوره‌های فرهنگی خود را تجربه کرد و گشایش‌هایی زیاد در زمینه آموزش به وجود آمد، اما بازگشت طالبان در ۲۰۲۱م این روند را تغییر داده و نظام آموزشی را به سیاست‌های سختگیرانهٔ اولیه بازگردانده است، به‌طوری که امروز همان الگوهای آموزشی محدودکننده یک قرن پیش بازتولید می‌شود که با ارزش‌های سنتی پشتون‌والی و قرائت خاص طالبان از [[اسلام]] همسو شده است.<ref>میرعلی و محسنی، «ویژگی‌های قوم پشتون و تأثیر آن بر شکل‌گیری طالبان»، 1397ش، ص۱۸۴.</ref>

عالمان [[دین]] که در فرهنگ عامهٔ پشتون به «ملایان» معروف است از جایگاه ویژه‌ای در جامعهٔ پشتون برخوردارند و نفوذ آنان در تمام سطوح اجتماعی، از دربار تا قبایل دورافتاده را شامل می‌شود. این گروه، به‌عنوان نگهبانان سنت و شرع، نقش محوری در آموزش جوانان، ادارهٔ دادگاه‌های محلی و حل اختلافات ایفا می‌کنند. دانش آنان در علوم دینی و مسائل روزمره، همراه با احترام عمیقی که جامعه پشتون برایشان قائل است، به آنان این توانایی را می‌دهد که نه تنها بر افراد، بلکه بر تصمیمات بزرگان قوم و حتی مقامات حکومتی نیز تأثیر بگذارند. در غیاب نهادهای رسمی قضایی، ملایان به عنوان داوران بی‌طرف عمل می‌کنند و با استناد به [[قرآن]] و سنت، به مناقشات پایان می‌دهند.

حضور آنان با ردای بلند و چپت‌های سفید در میان قبایل متخاصم، نمادی از عدالت و مصالحه است. آنان با تلاوت آیات و ذکر ادعیه، آتش اختلافات را خاموش کرده و صلح را به جامعه بازمی‌گردانند. این نقش تنها محدود به مسائل قضایی نیست، بلکه ملایان در حفظ ارزش‌های اخلاقی و مقابله با انحرافات اجتماعی نیز پیشگامند. قدرت ملایان ریشه در باورهای عمیق مردم دارد. در جامعه‌ای که سواد و آگاهی محدود است، احترام به ملایان به‌عنوان واسطه‌های بین خدا و خلق، امری طبیعی تلقی می‌شود. این نفوذ گاه چنان گسترده است که حتی فرمانداران و حکام محلی نیز تحت نظارت آنان عمل می‌کنند. با این حال، این قدرت همواره در خدمت حفظ نظم و امنیت جامعه بوده و در مواقع بحران، ملایان به‌عنوان پناهگاهی برای مردم عمل کرده‌اند. از این جهت، ملایان نه تنها نقش روحانی، بلکه به‌عنوان ستون‌های استحکام‌بخش جامعهٔ پشتون شناخته می‌شوند.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۱۲.</ref>

در قوم پشتون، دو شیوه اصلی زندگی از دیرباز رواج داشته است: زندگی یکجانشینی و زندگی چادرنشینی. پشتون‌های یکجانشین به‌طور عمده به کشاورزی و باغداری مشغول هستند. محصولاتی مانند [[گندم]]، [[جو]]، [[ذرت]] و میوه‌های مختلف، اساس اقتصاد این مردم را تشکیل می‌دهد. خانه‌های این گروه از خشت و گل ساخته می‌شود و در برخی مناطق از چوب نیز استفاده می‌کنند. بسیاری از پشتون‌های چادرنشین نیز به‌دلایل مختلف از جمله کاهش مراتع، تغییرات آب‌وهوایی و جذابیت‌های زندگی شهری، به‌تدریج به یکجانشینی روی آورده‌اند. این تغییر اگرچه شیوه زندگی را دگرگون کرده، اما بسیاری از ارزش‌ها و سنت‌های قدیمی هنوز در میان این جوامع حفظ شده است. نظام خویشاوندی و همبستگی قومی در هر دو شیوه زندگی پشتون‌ها، بسیار قوی است و هنگام [[مراسم عروسی|عروسی‌ها]]، مراسم [[ترحیم]] یا حل اختلافات، این پیوندها به‌خوبی نمایان می‌شود.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۶.</ref>

پشتون‌هایی که زندگی چادرنشینی را برگزیده‌اند به '''کوچی''' معروف‌اند. این سبک زندگی مبتنی بر دامداری و کوچ فصلی است. پشتون‌های چادرنشین از چادرهای سیاه سنتی به نام '''گرده''' استفاده می‌کنند که از موی [[بز]] بافته می‌شود و در برابر شرایط سخت آب‌وهوایی، مقاوم است. این چادرها به راحتی قابل حمل‌ونقل هستند و با تغییر فصل، خانواده‌ها به همراه گله‌های خود به دنبال مراتع تازه کوچ می‌کنند.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۶.</ref> بیشتر کوچی‌های افغانستان از چندین طایفهٔ «غلزایی» (خَرُوتِی، احمدزی و اندر) از قوم پشتون تشیکل شده است.<ref>[https://www.etilaatroz.com/6251/نگاهی-به-طرح-اشرف-غنی-احمدزی-پیرامون-مس/ سرفراز، «نگاهی به طرح اشرف غنی احمدزی پیرامون مسئلۀ کوچی‌ها»، خبرگزاری اطلاعات روز.]</ref> در زمان سلطنت امیر شیرعلی خان (۱۸۶۳–۱۸۸۰م)، کوچ‌نشینی اندک و مقررات خاصی بر آنها حاکم بوده است. با روی‌کار آمدن عبدالرحمن و سربازگیری از کوچی‌ها و دادن امتیازات حکومتی به آنان، کوچی‌گری نوعی امتیاز به حساب آمد و گسترش یافت. در زمان حکومت داود خان، مسئولیت امنیت مناطقی از هزاره‌جات به کوچی‌ها سپرده شد.<ref>انوری، «رسم و رواج عروسی کوچی‌ها»، وب‌سایت نجلا مایار.</ref>

کوچی‌ها در تمام افغانستان پراکنده‌اند.<ref>«اقوام ساکن در افغانستان»، شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان.</ref> بر اساس سرشماری ۱۳۵۸ش، از مجموع ۱۶ میلیون نفوس افغانستان، حدود ۲٫۵ میلیون آنها کوچی بوده است.<ref>اسکندری، «نگاهی به ساختار قومی و احصائیه‌گیری کوچیهای افغانستان»، وب‌سایت خراسان زمین.</ref> در حال‌حاضر تخمین زده شده است که مجموع جمعیت کوچی‌ها در افغانستان ۱٫۵ میلیون نفر هستند.<ref>«سالنامهٔ احصائیوی سال 1399»، ادارهٔ ملی احصائیه و معلومات افغانستان، فروردین 1400ش، ص أ.</ref> تعداد قابل توجهی از کوچی‌های افغانستان چوپان گله‌داران بزرگِ آن سوی مرز دیورند هستند که در قبال دستمزد یا به صورت مضاربه از گوسفندان آنان در داخل افغانستان مراقبت می‌کنند.<ref>«کوچیان؛ زندگی عجیب کوچی‌ها»، وب‌سایت یوتیوب هرات پارادیس.</ref>

اقتصاد کوچی‌های افغانستان مبتنی بر [[دامداری]] است. [[شتر]]، [[بز]]، [[گوسفند]] و [[الاغ]] چهار دام اصلی آنها را تشکیل می‌دهند؛ در کنار آنها، [[اسب]] نیز برای انتقال افراد کوچی نقش عمده دارد. محصولات لبنی، روغن، [[پشم]] و [[گلیم]] از کالاهای عمدهٔ کوچی‌ها برای ایفای نقش در اقتصاد کوچی است. امروزه وضعیت اقتصادی کوچی‌ها بهبود یافته است و آنها در برخی مناطق مرکزی به‌جای اسب و الاغ، از تراکتور برای جابجایی استفاده می‌کنند.<ref>عظیمی، «بهاری که با لشکر کوچی یکجا می‌آید»، خبرگزاری اطلاعات روز.</ref> کوچی‌ها به‌دلیل تربیت مواشی فراوان و بدون هزینه، از گروه‌های به‌نسبت ثروتمند در [[افغانستان]] محسوب می‌شوند. آنها علاوه‌بر فروش مواشی و تأمین گوشت بازارهای هدف، از محصولات لبنی و پشم و گلیم نیز درآمد قابل توجهی به دست می‌آورند.<ref>«دیدار از زندگی کوچی‌ها یکی از ثروتمندترین اقوام افغانستان»، وب‌سایت یوتیوب وطن من.</ref>

کوچی‌های افغانستان به‌صورت تقریبی در تمامی ادوار از حمایت حکومت‌ها برخوردار بوده‌اند. در [[قانون اساسی]] جمهوری اسلامی افغانستان، دو کرسی برای کوچی‌ها در مشرانوجرگه (مجلس سنا) و ۱۰ کرسی در ولسی‌جرگه (مجلس نمایندگان) در نظر گرفته شده بود.<ref>«قانون اساسی افغانستان»، مصوب 1381ش.</ref> با تسلط دوبارهٔ طالبان بر افغانستان، بخش قابل توجهی از طالبان را کوچی‌ها تشکیل می‌دهند. در طول بیست سال [[جنگ]] میان جمهوری اسلام افغانستان و [[طالبان]]، برخی از کوچی‌های طالب نیز کشته شده‌اند. سربازگیری از کوچی‌ها و بهره‌مندی سیاسی طالبان از آنان، زمینهٔ همکاری را برای دو طرف به ارمغان آورده است.<ref>عظیمی، «بهاری که با لشکر کوچی یکجا می‌آید»، خبرگزاری اطلاعات روز.</ref>

رابطهٔ کوچی‌ها با ساکنان مناطق مختلف افغانستان، همواره تنش‌آلود بوده است و حاکمان هم‌تبار از آن‌ها به‌عنوان ابزار سرکوب اقوام دیگر با هدف تثبیت سیطرهٔ قومی خود بهره گرفته‌اند. برای مثال، امیر عبدالرحمن در ۱۳۱۵ق طی فرمانی به فرماندارانش، اکثر طوایف کوچی را در مناطق هزاره‌نشین، سکونت داد و مزارع و مراتعی را در اختیار آنها قرار داد و قوم هزاره را از سرزمین خود آواره کرد.<ref>کاتب هزاره، سراج التواریخ، 1390ش، ص28.</ref> وارثین پادشاهی او نیز حمایت بی‌دریغ از کوچی‌ها و حملات آنها به مناطق مسکونی و زراعتی هزاره‌ها را ادامه دادند و این روند تا زمان طالبان و جمهوریت سابق تداوم داشته است. تنها در مدت کوتاه حکومت مجاهدین و جنگ‌های داخلی در افغانستان، هزاره‌ها از حملات کوچی‌ها در امان بودند.<ref>قانع‌زاده، «تاریخ و گذشتهٔ کوچی‌ها در هزاره‌جات»، وب‌سایت هزاره انترنیشنال.</ref> در شرایط حاضر نیز طالبان در بسیاری از موارد، اقدامات کوچی‌های مسلح را تأیید می‌کنند.<ref>«معضل کوچی‌ها؛ حکومت سکوت می‌کند، طالبان سوء استفاده»، وب‌سایت خاور میانه.</ref>

در فرهنگ کوچی، زنان مسئول تهیهٔ آب برای [[خانواده]] و فرآوری محصولات لبنی‌اند. دختران کوچی اجازهٔ تحصیل ندارند و از سن ۸ سالگی نباید بدون اجازهٔ مرد خانواده و به‌تنهایی بیرون از خیمه‌گاه قدم بگذارند. [[سن ازدواج]] میان دختران کوچی بسیار پایین است و در بسیاری مواقع در قبال [[پول]] یا برای حل معضلات و اختلافات خانوادگی به فروش می‌رسند.<ref>پژواک، «زنان کوچی، زنجیر محرومیت و شلاق مردسالاری»، خبرگزاری اطلاعات روز.</ref> پوشش بانوان کوچی از پیراهن و تنبان با رنگ‌های متفاوت تشکیل شده است؛ پیراهن آنها بلند و از جنس مخمل و دارای نقش و نگارهای مختلف و دست‌دوزی‌شده است که دامن گشادی دارد و رنگ آستین آنها به‌صورت معمول با کل پیراهن متفاوت است. در پیراهن زنان کوچی اغلب آیینه‌های کوچک نیز تعبیه می‌شود.<ref>«بلوز زنانهٔ کوچی افغان طرح قدیمی»، وب‌سایت آستین.</ref>

[[مراسم عروسی]] میان کوچی‌ها بسیار ساده و مختصر برگزار می‌شود.<ref>«کوچیان؛ زندگی عجیب کوچی‌ها»، وب‌سایت یوتیوب هرات پارادیس.</ref> [[لباس عروس]] کوچی متشکل از چندین پارچه ازجمله [[چادر]] بلند در حدود ۵ متر و روپوش مزین است. تعداد و تغذیهٔ مهمانان عروسی بر اساس بضاعت [[داماد]] و به‌صورت معمول گوشت گوسفند، [[برنج]] و قروت/[[کشک]] است. کوچی‌ها برای اینکه نشان دهند [[عروس]] با سربلندی راهی خانهٔ داماد می‌شود، گردن گوسفند قربانی را به عروس اختصاص می‌دهند.<ref>انوری، «رسم و رواج عروسی کوچی‌ها»، وب‌سایت نجلا مایار.</ref>

کوچی‌ها از وضعیت بهداشتی مناسب بهره‌ای ندارند. آنها بهداشت شخصی را به‌خوبی رعایت نمی‌کنند و به‌دلیل اینکه دائم در سفر هستند دسترسی آسان به پزشک یا مراکز بهداشتی ندارند. آنها در صورتی که از قبرستان بزرگ کوچی‌ها دور باشند، اموات خود را در هر جایی که باشند دفن می‌کنند.<ref>«دیدار از زندگی کوچی‌ها یکی از ثروتمندترین اقوام افغانستان»، وب‌سایت یوتیوب وطن من.</ref>

* '''محیط‌زیستی:''' چرای بی‌رویهٔ دام‌های کوچی‌ها، محیط زیست کشور افغانستان را با آسیب‌های فراوانی روبرو کرده است؛ نابودی پوشش گیاهی مراتع، زمینهٔ خشکسالی‌های متوالی، انقراض نسل‌هایی از حیات وحش، خیزش گرد و خاک‌های موسمی و جریان سیلاب‌های مخرب را در نقاط مختلف افغانستان فراهم آورده است.<ref>«کوچی‌ها و مضرات آنها در چراگاه‌ها»، شبکهٔ اطلاع‌رسانی افغانستان.</ref>

* '''فرهنگی:''' برخی، کوچی‌ها را ابزار مافیای اقتصادی، قومی و سیاسی بزرگان پشتون در مناطق اعیان‌نشین پاکستان می‌دانند که نبض اقتصاد ترانزیتی [[پاکستان]] و [[افغانستان]] را در دست دارند.<ref>بخشی، «کوچی در افغانستان انگیزهٔ اقتصادی یا قومیتی؟»، وب‌سایت خبرگزاری جمهور.</ref> در دورهٔ جمهوری اسلامی افغانستان، حتی سیاستمدارانی مانند محمداشرف غنی خود را کوچی می‌نامیدند.<ref>اسکندری، «نگاهی به ساختار قومی و احصائیه‌گیری کوچی‌های افغانستان»، وب‌سایت خراسان زمین.</ref>

پشتونستان یا پختونستان، اصطلاحی است که در مناطق پشتون‌نشین جنوب و شرق افغانستان، مناطق قبایلی، ایالت‌های شمال‌غربی و بلوچستان پاکستان رایج است و پشتون‌ها که صدها قبیله کوچک و برزگ را تکشیل می‌دهند، از آن برداشت آرمانی دارند. بخش پاکستانی این منطقه که در دوران استعمار [[بریتانیا]] به‌عنوان مناطق قبیله‌ای فدرال شناخته می‌شد، از چترال در شمال تا سیبی در جنوب غربی امتداد دارد و امروزه با عنوان استان خیبر پختونخوا در تقسیمات اداری پاکستان جای گرفته است. با این حال، این ناحیه میان مردم محلی همچنان با نام تاریخی «افغانیه» شناخته می‌شود که نشان‌دهندهٔ پیوندهای عمیق قومی و فرهنگی ساکنان آن با پشتون‌های افغانستان است. زبان غالب در این منطقه پشتو است، اگرچه گویش‌های محلی دیگری نیز در برخی نواحی رواج دارد. این سرزمین به‌دلیل موقعیت حساس مرزی و ویژگی‌های قومی-فرهنگی خاص، همواره در مطالعات جغرافیای سیاسی و قوم‌نگاری مورد توجه پژوهشگران بوده است.<ref>ملازهی، «پشتونستان بزرگ»، 1385ش، ص161.</ref>

منطقهٔ پشتونستان و مسئلهٔ خط دیورند همچون زخمی کهنه در روابط افغانستان و پاکستان خودنمایی می‌کند، زخمی که زندگی روزمرهٔ مردم دو سوی مرز را تحت تأثیر قرار داده است. برای بسیاری از خانواده‌های پشتون در مناطق مرزی، خط دیورند، خط مصنوعی استعماری شناخته می‌شود که باعث جدایی خویشاوندان شده و شیوهٔ معیشت سنتی مبتنی بر [[کوچ]] و [[تجارت مرزی]] را دچار اختلال کرده است. در طول سال‌ها، مردم این نواحی با وجود تقسیم‌بندی‌های سیاسی، پیوندهای فرهنگی و خویشاوندی خود را حفظ کرده‌اند؛ از [[مراسم عروسی]] که گاه میهمانانش از دو سوی مرز می‌آیند تا [[بازار هفتگی|بازارهای هفتگی]] که کالاها و گویش‌های محلی در آن بی‌توجه به خطوط مرزی رد و بدل می‌شود. با این حال، محدودیت‌های مرزی موجب شده بسیاری از خانواده‌ها نتوانند به‌راحتی به دیدار بستگان خود بروند یا دامداران مانند گذشته به چراگاه‌های سنتی خود دسترسی داشته باشند. این شرایط موجب شکل‌گیری سبک زندگی خاصی در مناطق مرزی شده که در آن مردم به شیوه‌های مختلف (گاه قانونی و گاه غیررسمی) با این محدودیت‌ها کنار می‌آیند. تجارت مرزی غیررسمی، بخش جدایی‌ناپذیر از معیشت بسیاری از خانوارها است. زنان با مهارت در [[صنایع دستی]] مختلف، محصولات خود را از مسیرهای کم‌کنترل مرزی به آن‌سو می‌برند. مردان جوان بسیاری نیز به کار در بخش حمل‌ونقل کالاهای مرزی مشغول‌اند، شغلی پرخطر که گاه با درگیری با مرزبانان همراه است. این شرایط زندگی، حس تعلق دوگانه‌ای میان ساکنان ایجاد کرده است؛ از یک سو وفاداری به کشور متبوع خود و از سوی دیگر پیوندهای عمیق فرهنگی با هم‌تباران آن‌سوی مرز.<ref>[https://8am.media/fa/fate-of-free-pashtunistan/ منصف، «سرنوشت «پشتونستان آزاد»، وب‌سایت روزنامۀ ۸صبح.]</ref>