پرش به محتوا

پیش‌نویس:صدام حسین: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۳٬۰۳۰ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''صدام حسین؛'''</big> سیاست‌مدار، دبیر کل حزب بعث و پنجمین رئیس‌جمهوری عراق.<ref group="دیدگاه">تقریبا تمام مطالب از منابع فارسی و ایرانی گزارش شده است. بهتر نیست از منابع عربی هم استفاده شود تا باورپذیری مقاله بیشتر شود؟</ref><ref group="دیدگاه">دیدگاه مردم عراق نسبت به صدام چه بود و الآن چیست؟ تماما منفور بوده؟ یا به هر حال محبوبیت هم داشته است؟</ref>
<big>'''صدام حسین؛'''</big> سیاست‌مدار، دبیر کل حزب بعث و پنجمین رئیس‌جمهوری عراق.<ref group="دیدگاه">یک نکته به نظرم جامانده است که میشود آن را خیلی دقیق جایابی کرد. و آن بررسی بازی صدام در زمین آمریکا و شکست خودرن از همین منظر هم است. مقاله از منظر یک ایرانی که از سوی صدام آسیب دیده است، نگارش شده است. کوشش کنید که به نحوی بنویسید که برای همه قابل پذیرش باشد تا از منظر یک قربانی. برای مثال به جنایات صدام در جنگ از منظر حقوق بشر نگاه شود و در خود جنگ از منظر حقوق بین الملل  و یا در بحث اخراج اجبارهای ایرانی ها و اتباع از عراق عدم پایبندی به قواعد مهاجرت  و امثال آن. خیلی ریزکاری های خوبی را می شود در مقاله تعبیه کرد و یک مقاله ای با معیارهای بسیار بالا نگارش نمود که برای همه زبان مشترک داشته باشد؛ حتی طرفداران صدام </ref>


صدام حسین، رئیس‌جمهور سابق عراق، در دوران حکمرانی خود ساختاری مبتنی بر تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان پیاده کرد و با بهره‌گیری از دستگاه‌های امنیتی و نظامی، اقلیت‌های قومی و مذهبی را با عملیات‌های گسترده مواجه ساخت. در عرصه خارجی، جنگ با ایران و اشغال کویت از اقدامات وی بود که به تحریم‌های بین‌المللی و انزوای دیپلماتیک عراق انجامید. به باور پژوهشگران، اندیشه پان‌عربیستی وی در سیاست‌های داخلی و خارجی، از جمله طرد شیعیان، اخراج ایرانیان و سرکوب کردها تأثیرگذار بود و این رویکرد با جلب حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران همراه شد. میراث حکمرانی وی، شامل چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای و تخریب زیرساخت‌های اقتصادی، همچنان بر پویایی‌های سیاسی و اجتماعی عراق تأثیرگذار است.
صدام حسین، رئیس‌جمهور سابق عراق، در دوران حکمرانی خود ساختاری مبتنی بر تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان پیاده کرد و با بهره‌گیری از دستگاه‌های امنیتی و نظامی، اقلیت‌های قومی و مذهبی را با عملیات‌های گسترده مواجه ساخت. در عرصه خارجی، جنگ با ایران و اشغال کویت از اقدامات وی بود که به تحریم‌های بین‌المللی و انزوای دیپلماتیک عراق انجامید. به باور پژوهشگران، اندیشه پان‌عربیستی وی در سیاست‌های داخلی و خارجی، از جمله طرد شیعیان، اخراج ایرانیان و سرکوب کردها تأثیرگذار بود و این رویکرد با جلب حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران همراه شد. میراث حکمرانی وی، شامل چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای و تخریب زیرساخت‌های اقتصادی، همچنان بر پویایی‌های سیاسی و اجتماعی عراق تأثیرگذار است.
خط ۶: خط ۶:


=== تولد و کودکی ===
=== تولد و کودکی ===
صدام حسین در ۲۸ آوریل ۱۹۳۷ در روستای العوجه در استان صلاح‌الدین، در خانواده‌ای از اهل سنت عرب به دنیا آمد.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک|خلیل|۱۳۷۰|ک=جمهوری وحشت، سیاست عراق امروز|ص=۷|ج=}}</ref> او در سال‌های اولیه زندگی به مدرسه نرفت و در ۱۱ سالگی برای زندگی با دایی‌اش نقل مکان کرد.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> پدرش، حسین عبدالمجید، پیش از تولد وی درگذشت<ref>{{پک|پارسادوست|۱۳۶۹|ک=ما و عراق، از گذشته دور تا امروز|ص=۱۲۷|ج=}}</ref> و مادرش، صبغه، پنج سال پس از آن با ابراهیم حسن ازدواج کرد.<ref>{{پک|امامی|۱۳۷۵|ک=، صدام: بازی نفت و بحران خلیج فارس|ص=۴۱–۴۲|ج=}}</ref>  
صدام حسین در ۲۸ آوریل ۱۹۳۷م در روستای العوجه در استان صلاح‌الدین، در خانواده‌ای از اهل سنت عرب به دنیا آمد.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک|خلیل|۱۳۷۰|ک=جمهوری وحشت، سیاست عراق امروز|ص=۷|ج=}}</ref> او در سال‌های اولیه زندگی به مدرسه نرفت و در ۱۱ سالگی برای زندگی با دایی‌اش نقل مکان کرد.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> پدرش، حسین عبدالمجید، پیش از تولد وی درگذشت<ref>{{پک|پارسادوست|۱۳۶۹|ک=ما و عراق، از گذشته دور تا امروز|ص=۱۲۷|ج=}}</ref> و مادرش، صبغه، پنج سال پس از آن با ابراهیم حسن ازدواج کرد.<ref>{{پک|امامی|۱۳۷۵|ک=، صدام: بازی نفت و بحران خلیج فارس|ص=۴۱–۴۲|ج=}}</ref>  


=== تحصیلات ===
=== تحصیلات ===
تحصیلات ابتدایی خود را ابتدا در تکریت و سپس در بغداد به پایان رساند<ref>{{پک|پارسادوست|۱۳۶۹|ک=ما و عراق|ص=۱۲۷|ج=}}</ref> و وارد دبیرستان الکرخ شد تا تحصیلات متوسطه را در آنجا ادامه دهد. او به دلیل فعالیت‌های سیاسی، پیش از دریافت دیپلم دبیرستان، تحصیل را رها کرد، اما زمانی که پس از تلاش برای ترور عبدالکریم قاسم، رئیس‌جمهور وقت عراق، به مصر پناهنده شد، به مدرسه بازگشت و به مدرسه قصر النیل در قاهره رفت تا دیپلم دبیرستان را بگیرد. او در  ۱۹۶۱م در دانشکده حقوق دانشگاه قاهره ثبت‌نام کرد، اما تحصیلات خود را کامل نکرد و پس از سرنگونی قاسم در سال ۱۹۶۳ به عراق بازگشت.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۷|ک=وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی|ف=از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا}}</ref>
تحصیلات ابتدایی خود را ابتدا در تکریت و سپس در بغداد به پایان رساند<ref>{{پک|پارسادوست|۱۳۶۹|ک=ما و عراق|ص=۱۲۷|ج=}}</ref> و وارد دبیرستان الکرخ شد تا تحصیلات متوسطه را در آنجا ادامه دهد. او به دلیل فعالیت‌های سیاسی، پیش از دریافت دیپلم دبیرستان، تحصیل را رها کرد، اما زمانی که پس از تلاش برای ترور عبدالکریم قاسم، رئیس‌جمهور وقت عراق، به مصر پناهنده شد، به مدرسه بازگشت و به مدرسه قصر النیل در قاهره رفت تا دیپلم دبیرستان را بگیرد. او در  ۱۹۶۱م در دانشکده حقوق دانشگاه قاهره ثبت‌نام کرد، اما تحصیلات خود را کامل نکرد و پس از سرنگونی قاسم در سال ۱۹۶۳م به عراق بازگشت.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۷|ک=وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی|ف=از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا}}</ref>


=== ازدواج و فرزندان ===
=== ازدواج و فرزندان ===
صدام حسین اولین‌بار در  ۱۹۶۳م با ساجده طلفاح، دختر دایی بزرگش که معلم بود، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو پسر به نام‌های عدی و قصی و سه دختر به نام‌های رنا، رغد و حلا بود.<ref>{{پک|تبرائیان|۱۳۹۱|ک=انتفاضه شعبانیه|ص=۷۸|ج=}}</ref> وی همچنین دو بار دیگر ازدواج کرد؛ همسر دوم وی، سمیره شهبندر بود که در ۱۹۸۶م و پس از طلاق اجباری از شوهرش به عقد صدام درآمد و از او پسری به‌نام علی داشت. همسر سوم صدام ندال الحمدانی، مدیرکل مرکز تحقیقات انرژی خورشیدی در شورای تحقیقات علمی عراق بود که او نیز مانند سمیره مجبور به ترک شوهرش شده بود.<ref>{{پک/بن|ص۲|ک=وب‌سایت تابناک|ف=سرنوشت زنان و دختران صدام چه شد؟}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref>''' عدی و قصی در جریان اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی در ۲۰۰۳م کشته شدند و سه دختر صدام به همراه مادرشان به اردن پناهنده شدند.<ref>{{پک/بن|ص۱|ک=وب‌سایت روزنامه ایران|ف=صدام از تولد تا چوبه دار}}</ref>  سرنوشت دامادهای صدام نیز با فرازونشیب‌هایی همراه بود؛ حسین کامل که با رغد ازدواج کرده بود و از فرماندهان نظامی و مسئول کشتار حلبچه به شمار می‌رفت، در سال ۱۹۹۶م به همراه برادرش صدام کامل و همسرانشان به اردن گریخت، اما پس از دریافت امان‌نامه از صدام به عراق بازگشت و در همان سال به دست اعضای خانواده خود کشته شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۹|ک=وب‌سایت مشرق|ف=رجزخوانی «حسین کامل» ذلیلش کرد + عکس}}</ref>
صدام حسین اولین‌بار در  ۱۹۶۳م با ساجده طلفاح، دختر دایی بزرگش که معلم بود، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو پسر به نام‌های عدی و قصی و سه دختر به نام‌های رنا، رغد و حلا بود.<ref>{{پک|تبرائیان|۱۳۹۱|ک=انتفاضه شعبانیه|ص=۷۸|ج=}}</ref> وی همچنین دو بار دیگر ازدواج کرد؛ همسر دوم وی، سمیره شهبندر بود که در ۱۹۸۶م و پس از طلاق اجباری از شوهرش به عقد صدام درآمد و از او پسری به‌نام علی داشت. همسر سوم صدام ندال الحمدانی، مدیرکل مرکز تحقیقات انرژی خورشیدی در شورای تحقیقات علمی عراق بود که او نیز مانند سمیره مجبور به ترک شوهرش شده بود.<ref>{{پک/بن|ص۲|ک=وب‌سایت تابناک|ف=سرنوشت زنان و دختران صدام چه شد؟}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref>''' عدی و قصی در جریان اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی در ۲۰۰۳م کشته شدند و سه دختر صدام به همراه مادرشان به اردن پناهنده شدند.<ref>{{پک/بن|ص۱|ک=وب‌سایت روزنامه ایران|ف=صدام از تولد تا چوبه دار}}</ref>  سرنوشت دامادهای صدام نیز با فرازونشیب‌هایی همراه بود؛ حسین کامل که با رغد ازدواج کرده بود و از فرماندهان نظامی و مسئول کشتار حلبچه به شمار می‌رفت، در سال ۱۹۹۶م به همراه برادرش صدام کامل و همسرانشان به اردن گریخت، اما پس از دریافت امان‌نامه از صدام به عراق بازگشت و در همان سال به دست اعضای خانواده خود کشته شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۹|ک=وب‌سایت مشرق|ف=رجزخوانی «حسین کامل» ذلیلش کرد + عکس}}</ref>
=== زمینه‌های تربیتی ===
به نظر پژوهشگران شخصیت صدام حسین در دوران کودکی تحت تأثیر عوامل متعددی شکل گرفت که مهم‌ترین آنها، زندگی در خانواده‌ای فقیر در روستای العوجه، فقدان پدر پیش از تولد و سرپرستی ناپدری خشن و پدربزرگی نامهربان بود که وی را به فروشندگی در ایستگاه قطار وادار می‌کردند. انتقال وی در سن ده سالگی به نزد دایی خود که افسر ارتش و دارای گرایش‌های ضداستعماری بود، نقطه عطفی در تکوین شخصیت او محسوب می‌شود؛ چراکه وی را با فضای سیاسی و ایدئولوژیک ملی‌گرایانه و ضدبریتانیایی آشنا ساخت. تجربۀ زیسته در محیطی سرشار از خشونت، فقر و ناامنی، همراه با تأثیرپذیری از گفتمان‌های پان‌عربیستی و ضداستعماری رایج در دهه‌های ۱۹۵۰م و ۱۹۶۰م زمینه‌ساز شکل‌گیری رویکردی شد که در آن بقا، قدرت‌طلبی و مقابله با مخالفان به‌عنوان اصول راهنمای رفتاری تثبیت شد.<ref>{{پک/بن|ص۷|ک=وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی|ف=از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref><ref group="دیدگاه">این انگاره کاشته نمیشه که فقر باعث شکلگیری این شخصیت در صدام بوده؟
همچنین اینکه ضداستعمار بودن لازمه اش خشونت است؟
این دو مورد اگر جدای از زمینه های تربیتی او گزارش شود مناسبتر نیست؟</ref>


=== ویژگی‌های شخصیتی ===
=== ویژگی‌های شخصیتی ===
تحلیلگران حوزه روان‌شناسی سیاسی، شخصیت صدام حسین را در چارچوب سندرم خودشیفتگی بدخیم توصیف کرده‌اند که مؤلفه‌های آن شامل بزرگ‌بینی مفرط، فقدان همدلی، بی‌تفاوتی نسبت به رنج دیگران و تمایل به بهره‌کشی از باورهای جمعی برای تثبیت قدرت می‌شود. به گزارش پژوهشگران، وی با تکیه بر وجدان اجتماعی سست و رویکردی ضداجتماعی، روابط خود را بر اساس منافع شخصی تعریف می‌کرد و در مواجهه با تهدید یا مجازات، رفتاری مقاوم و بی‌بازدارنده از خود نشان می‌داد. از دیدگاه منابع دانشگاهی، نگرش پارانوئیدی وی با بدگمانی نسبت به دیگران، فرافکنی خصومت‌ها و درک مخالفان به‌عنوان تهدیدی برای خودمختاری همراه بود که توجیه‌کننده اقدامات تهاجمی وی در عرصه داخلی و خارجی محسوب می‌شد. این ترکیب شخصیتی، مبتنی بر خودبزرگ‌بینی و نیاز به بقای قدرت، تعیین‌کننده اصلی کنش‌های سیاسی و نظامی وی در طول دوران حاکمیت بود.<ref>{{پک/بن|ص۱۰|ک=Unit for the Study of Personality in Politics|ف=The Psychological Profile of Saddam Hussein|زبان=en}}</ref><ref group="دیدگاه">این قسمت خیلی سخت و نامفهوم نوشته شده. روان بنویسید مردم بفهمن چی میگیم</ref>
به گفته تحلیلگران روان‌شناسی سیاسی، شخصیت صدام حسین دارای ویژگی‌هایی بود که در مجموع با عنوان «خودشیفتگی بدخیم» شناخته می‌شود. این ویژگی‌ها شامل خودبزرگ‌بینی، ناتوانی در درک احساسات دیگران، بی‌توجهی به رنج دیگران و تمایل به استفاده از باورهای جمعی برای حفظ قدرت خود بود. پژوهشگران بر این باورند که او در روابط خود با دیگران، بیشتر به منافع شخصی خود فکر می‌کرد و در برابر تهدید یا مجازات، رفتاری مقاوم و بدون بازدارندگی نشان می‌داد. از دیدگاه برخی منابع دانشگاهی، او همچنین دارای نگرش بدگمانانه نسبت به دیگران بود و به همین دلیل، دیگران را تهدیدی برای خود می‌دانست و خصومت‌های خود را به دیگران نسبت می‌داد. این ویژگی‌ها، اقدامات تهاجمی او را در داخل و خارج از عراق توجیه می‌کرد.<ref>{{پک/بن|ص۱۰|ک=Unit for the Study of Personality in Politics|ف=The Psychological Profile of Saddam Hussein|زبان=en}}</ref>


== دیدگاه‌ها<ref group="دیدگاه">دیدگاه وی درباره فلسطین را گزارش نمیکنید؟ همچنین رویکردش نسبت به اسرائیل</ref> ==
== دیدگاه‌ها ==
به نظر پژوهشگران، صدام حسین دارای اندیشه پان‌عربیستی بود و این دیدگاه بر سیاست‌های او در قبال گروه‌های غیرعرب تأثیر مستقیم نهاد؛ به‌گونه‌ای که این تفکر به اخراج گسترده ایرانیان‌الاصل،<ref group="دیدگاه">ایرانیان‌الاصل تعبیر درستی است؟</ref> اعمال فشار بر عراقی‌های دارای همسر ایرانی، سرکوب نظامی کردها و طرد شیعیان<ref group="دیدگاه">طرد شیعیان به دلیل رویکرد پان عربی بود؟</ref> به‌دلیل پیوندهای مذهبی و فکری با ایران انجامید. همچنین این رویکرد، در جریان جنگ علیه ایران، موفق به جلب حمایت‌های مالی و نظامی از کشورهای عربی از جمله عربستان و کویت شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=صدام حسین و میراث پان عربیسم}}</ref> این ایدئولوژی پان‌عربیستی، بر برداشت صدام از اسلام نیز تأثیر گذاشت؛ به‌گونه‌ای که وی اسلام را دینی عربی و میراث ملی اعراب می‌دانست که پیامبر آن، پیامبری عرب برای پیروان عرب خود بوده است. از دیدگاه وی، تأکید بر عرب‌بودن اسلام، مناقشات کلامی و تقوای فردی را در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار می‌داد و اسلام به‌عنوان عامل وحدت‌بخش جهان عرب و میراثی فرهنگی تلقی می‌شد و اسلام‌گرایان شیعه به‌ویژه پس از انقلاب ایران، با معرفی بدعت‌های فارسی در صدد تضعیف اسلام ناب عربی برآمده بودند. میراث این رویکرد، به باور تحلیلگران، چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای در عراق بود که همچنان بر پویایی‌های سیاسی این کشور تأثیرگذار<ref group="دیدگاه">این جمله ضدشناختی نیست؟
به نظر پژوهشگران، صدام حسین دارای اندیشه پان‌عربیستی بود و این دیدگاه بر سیاست‌های او در قبال گروه‌های غیرعرب تأثیر مستقیم نهاد؛ به‌گونه‌ای که این تفکر به اخراج گستردۀ ایرانیان‌<ref group="دیدگاه">ظاهرا صرفا ایرانی ها نبوده است. بلکه تمام غیر عراقی به شمول افغانستانی ها را اخراج کرد. </ref>، اعمال فشار بر عراقی‌های دارای همسر ایرانی، سرکوب نظامی کردها و طرد شیعیان به‌دلیل پیوندهای مذهبی و فکری با ایران انجامید<ref group="دیدگاه">این کار صدام و متربط کردن آن با دشمنی با ایران یک جوری تقلیل گرایانه نیست؟</ref>. همچنین این رویکرد، در جریان جنگ علیه ایران، موفق به جلب حمایت‌های مالی و نظامی از کشورهای عربی از جمله عربستان و کویت شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۶|ک=خبرگزاری فارس|ف=صدام حسین و میراث پان عربیسم}}</ref> این ایدئولوژی پان‌عربیستی، بر برداشت صدام از اسلام نیز تأثیر گذاشت؛ به‌گونه‌ای که وی اسلام را دینی عربی و میراث ملی اعراب می‌دانست که پیامبر آن، پیامبری عرب برای پیروان عرب خود بوده است. از دیدگاه وی، تأکید بر عرب‌بودن اسلام، مناقشات کلامی و تقوای فردی را در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار می‌داد و اسلام به‌عنوان عامل وحدت‌بخش جهان عرب و میراثی فرهنگی تلقی می‌شد و اسلام‌گرایان شیعه به‌ویژه پس از انقلاب ایران، با معرفی بدعت‌های فارسی در صدد تضعیف اسلام ناب عربی برآمده بودند. میراث این رویکرد، به باور تحلیلگران<ref group="دیدگاه">از این عناوین کلی بدون ادرس داردن استفاده نشود چون ب اعتبار علمی ضربه می زند</ref>، چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای در عراق بود که همچنان بر حوادث سیاسی این کشور تأثیرگذار است.<ref>{{پک/بن|ص۱۴|ک=hoover|ف=The Legacy Of Saddam’s Islam|زبان=en}}</ref> در ادامه همین رویکرد، صدام حسین حمایت از آرمان فلسطین را بخشی از مسئولیت ملی اعراب می‌دانست<ref>{{پک/بن|ث۲|ک=وب‌سایت بی بی سی|ف=مرگ صدام، سوگواری فلسطينیان، محبوبيت ديکتاتور ضد اسراييلی}}</ref> و معتقد بود فلسطین سرزمین عرب، قبله اول مسلمانان و سومین مکان مقدس برای مسلمانان بوده است.<ref>{{پک/بن|ث۵|ک=الجزیره|ف=قبل 30 عاما.. العراق يقصف إسرائيل ردا على عاصفة الصحراء|زبان=ar}}</ref> او در طول جنگ خلیج فارس در ۱۹۹۱م ده‌ها موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد که ستایش شماری از مردم جهان عرب را به دنبال داشت. همچنین این اقدام، واکنش فلسطینی‌ها به اعدام صدام حسین را نیز تحت تأثیر قرار داد؛ به‌گونه‌ای که پس از اعدام او در ۲۰۰۶م گروه‌هایی از فلسطینیان در شهرهایی مانند جنین و بیت‌لحم به سوگواری پرداختند و نسبت به او ابراز همدردی کردند.<ref>{{پک/بن|ث۲|ک=وب‌سایت بی بی سی|ف=مرگ صدام، سوگواری فلسطينیان، محبوبيت ديکتاتور ضد اسراييلی}}</ref><ref group="دیدگاه">این پاراگراف نیازمند تحلیل عمیق‌تر است. حمله موشکی صدام به اسرائیل در سال ۱۹۹۱ صرفاً یک اقدام از روی عقیده نبود، بلکه یک تاکتیک سیاسی برای ایجاد شکاف در ائتلاف بین‌المللی که کشورهای عربی هم عضو آن بودند، بود تا جنگ آزادسازی کویت را به یک جنگ عربی-اسرائیلی تبدیل کند. همچنین باید اشاره شود که صدام از مسأله فلسطین به عنوان ابزاری برای کسب مشروعیت پان‌عربیسم استفاده می‌کرد.</ref>
 
تنش هایی که بر پویایی سیاسی اثرگذار است؟ </ref> است.<ref>{{پک/بن|ص۱۴|ک=hoover|ف=The Legacy Of Saddam’s Islam|زبان=en}}</ref><ref group="دیدگاه">این بند به عنوان اصلی ترین دیدگاه صدام گزارش خوبی است اما رهاکردنش به همین سطح درسته؟ مخاطب عمومی فارسی زبان با خواندن این متن همان انگاره در ذهنش ثبت میشود که « ما آریایی هستیم عرب نمیپرستیم».</ref>


== فعالیت‌های نظامی و سیاسی ==
== فعالیت‌های نظامی و سیاسی ==
فعالیت سیاسی و نظامی صدام حسین از عضویت در [[حزب بعث]] در دوران جوانی آغاز شد. او در ۱۹۵۹م در عملیات نافرجام ترور عبدالکریم قاسم، نخست‌وزیر وقت عراق، شرکت داشت که طی آن مجروح و به سوریه و سپس مصر گریخت. وی در ۱۹۶۳م به عراق بازگشت و در ۱۹۶۴م به‌دلیل مشارکت در کودتای ناموفق علیه عبدالسلام عارف، زندانی شد، اما دو سال بعد از زندان گریخت و زندگی مخفیانه را آغاز کرد.<ref>{{پک/بن|ص۴|ک=همشهری آنلاین|ف=زندگینامه: صدام حسین (۱۹۳۷-۲۰۰۶)}}</ref> صدام در کودتای ۱۹۶۸م که حزب بعث را به قدرت رساند، نقش داشت و در همان سال به معاونت رئیس‌جمهور (احمد حسن البکر) منصوب شد.<ref>{{پک|ویلی|۱۳۷۳|ک=نهضت اسلامی شیعیان عراق|ص=۷۰|ج=}}</ref> او در این جایگاه، با تشکیل نهادهای امنیتی، به‌تدریج قدرت را در دست گرفت و در ۱۹۷۹م البکر را به استعفا واداشت و به ریاست‌جمهوری عراق، فرماندهی کل نیروهای مسلح و دبیرکلی حزب بعث رسید.<ref>{{پک|تبرائیان|۱۳۹۱|ک=انتفاضه شعبانیه|ص=۷۶|ج=}}</ref>
فعالیت سیاسی و نظامی صدام حسین از عضویت در [[حزب بعث]] در دوران جوانی آغاز شد. او در ۱۹۵۹م در عملیات نافرجام ترور عبدالکریم قاسم، نخست‌وزیر وقت عراق، شرکت داشت که طی آن مجروح و به سوریه و سپس مصر گریخت. وی در ۱۹۶۳م به عراق بازگشت و در ۱۹۶۴م به‌دلیل مشارکت در کودتای ناموفق علیه عبدالسلام عارف، زندانی شد، اما دو سال بعد از زندان گریخت و زندگی مخفیانه را آغاز کرد.<ref>{{پک/بن|ص۴|ک=همشهری آنلاین|ف=زندگینامه: صدام حسین (۱۹۳۷-۲۰۰۶)}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> صدام در کودتای ۱۹۶۸م که حزب بعث را به قدرت رساند، نقش داشت و در همان سال به معاونت رئیس‌جمهور (احمد حسن البکر) منصوب شد.<ref>{{پک|ویلی|۱۳۷۳|ک=نهضت اسلامی شیعیان عراق|ص=۷۰|ج=}}</ref> او در این جایگاه، با تشکیل نهادهای امنیتی، به‌تدریج قدرت را در دست گرفت و در ۱۹۷۹م البکر را به استعفا واداشت و به ریاست‌جمهوری عراق، فرماندهی کل نیروهای مسلح و دبیرکلی حزب بعث رسید.<ref>{{پک|تبرائیان|۱۳۹۱|ک=انتفاضه شعبانیه|ص=۷۶|ج=}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref>
 
== دوران ریاست‌جمهوری<ref group="دیدگاه">شما در این قسمت مطالب خوبی آورده اید ولی من وقتی به عنوان خواننده این مطالب را میخوانم بیشتر ذهنم سراغ عراق یا حرب بعث میرود. نقش صدام را باید گزارش کنید.
 
اقداماتی که به خود او منتسب است باید گزارش شود</ref> ==
صدام حسین در سال ۱۹۷۹ با اتخاذ تدابیر امنیتی گسترده، از جمله حذف فیزیکی شماری از رقبا و هم‌پیمانان پیشین، زمام امور اجرایی کشور را به دست گرفت. در طول دوران ریاست‌جمهوری وی، ساختار قدرت بر پایه تمرکز اختیارات در دفتر ریاست‌جمهوری و شبکه‌های امنیتی و نظامی وفادار به او استوار بود و وی شخصاً بر انتصابات و پیشرفت شغلی در بدنه حکومت نظارت داشت. صدام حسین در سال ۱۹۸۲ در شهرک الدجیل مورد سوءقصد قرار گرفت و در پی آن، به نیروهای امنیتی دستور حمله به شهر را صادر کرد که منجر به کشته یا اعدام دست‌کم ۱۶۰ نفر از ساکنان، انتقال حدود ۱,۵۰۰ نفر به زندان و تخریب زمین‌های کشاورزی منطقه شد. پس از اشغال کویت در سال ۱۹۹۰، وی با عدم درک صحیح از تحولات بین‌المللی، به‌ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، عملاً خود را در برابر واکنش بین‌المللی منزوی کرد. همچنین پس از جنگ اول خلیج فارس، با وجود نابودی تسلیحات دوربرد و شیمیایی عراق تحت نظارت بین‌المللی، او همچنان به کتمان این موضوع ادامه داد و عمداً جامعه جهانی را متقاعد می‌ساخت که عراق دارای سلاح هسته‌ای است؛ این اقدام از سوی وی با هدف مرعوب‌سازی ایران ارزیابی شده است. در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، صدام حسین دایره مشاوران ارشد خود را کاهش داد و اداره امور نظامی و امنیتی را به پسر دوم خود قصی واگذار کرد. در سال‌های پایانی حکومت، او نتوانست در برابر هجمه تبلیغاتی آمریکا و متحدانش مقابله مؤثری انجام دهد و به‌تدریج از حمایت اطرافیان خود محروم شد؛ این انزوا، ناشی از رفتار و تصمیم‌گیری‌های شخصی او دانسته شده است. 
 
دوران ریاست‌جمهوری صدام حسین (۲۰۰۳-۱۹۷۹م) با ویژگی‌ها و رویدادهای همراه بود که مهم‌ترین آنها در ذیل آمده است: 
 
'''تمرکز قدرت و سرکوب داخلی:''' صدام حسین در ۱۹۷۹م با اتخاذ تدابیر امنیتی گسترده، از جمله حذف فیزیکی شماری از رقبا و همپیمانان پیشین، زمام امور اجرایی کشور را به دست گرفت. در طول این دوره، ساختار قدرت در عراق بر پایه تمرکز بی‌سابقه اختیارات در دفتر ریاست‌جمهوری و شبکه‌های موازی امنیتی و نظامی استوار بود که وفاداری شخصی به رئیس‌جمهور، مبنای اصلی انتصابات و پیشرفت شغلی در بدنۀ حکومت محسوب می‌شد.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>
 
'''سیاست‌های داخلی و ساختار حکمرانی:''' در حوزه داخلی، صدام حسین با بهره‌گیری از دستگاه‌های اطلاعاتی و نیروهای مسلح، هرگونه ابراز مخالفت آشکار را کنترل و محدود کرد. اقلیت کرد در مناطق شمالی با عملیات‌های نظامی گسترده، از جمله کاربرد تسلیحات شیمیایی در برخی موارد، مواجه شد. همچنین در پی قیام‌های ۱۹۹۱م در مناطق شیعه‌نشین جنوب، صدام حسین با اعزام نیرو، اقدام به تخریب بخش‌هایی از شهرها و تغییر اکوسیستم نیزارها کرد که به دگرگونی الگوی سکونت و معیشت ساکنان انجامید.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>
 
'''تغییرات در ساختار جانشینی و فرماندهی:''' در اواخر دهه ۱۹۹۰م و اوایل دهه ۲۰۰۰م صدام حسین با کاهش دایره مشاوران ارشد، اداره امور نظامی و امنیتی را به پسر دوم خود، قصی، واگذار کرد و وی را مسئول گارد ریاست‌جمهوری و نیروهای ویژه ساخت. پسر ارشد، عدی، نیز تا پیش از حادثه ترور نافرجام در سال ۱۹۹۶م نقش غیررسمی در برخی حوزه‌های رسانه‌ای و ورزشی ایفا می‌کرد.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>
 
'''رویداد الدجیل:''' صدام حسین در ۱۹۸۲م در شهرک شیعه‌نشین الدجیل در ۴۰ کیلومتری شمال بغداد، مورد سوءقصد قرار گرفت. در پی این رویداد، نیروهای امنیتی عراق به شهر حمله کرده و دست‌کم ۱۶۰ نفر از ساکنان، از جمله چند کودک، کشته یا اعدام شدند. حدود ۱٬۵۰۰ تن دیگر از اهالی به زندان منتقل شدند و تحت بازجویی قرار گرفتند. همچنین، زمین‌های کشاورزی منطقه به وسعت حدود ۱٬۰۰۰ کیلومتر مربع تخریب شد و تا ده سال پس از آن، کاشت مجدد در آنها ممنوع اعلام گردید.<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref>
 
'''تحولات اقتصادی در دوران تحریم:'''  پس از اشغال کویت در اوت۱۹۹۰م و به دنبال آن وضع تحریم‌های جامع اقتصادی توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد، ساختار تولید و تجارت عراق دچار اختلال شدید ش. دولت با اتکا به برنامه «نفت در برابر غذا» که از سال ۱۹۹۶م به اجرا درآمد، کوشید تا نیازهای اولیه جمعیت شهری و روستایی را از طریق سهمیه‌بندی کالاهای اساسی تأمین کند. با این حال، زیرساخت‌های نفت و صنایع وابسته، علاوه‌بر شبکه‌های برق و آب و راه‌ها، در نتیجه تحریم‌ها و نیز حملات هوایی  ۱۹۹۱م با آسیب‌های بلندمدتی مواجه شد که روند بازسازی را با دشواری‌های فنی و مالی همراه ساخت.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref><ref group="دیدگاه">خلط با گزارش کشور عراق شده است</ref>
 
'''انتفاضه شعبان (۱۹۹۱م):''' پس از شکست عراق در جنگ کویت و با تشدید بحران اقتصادی و تخریب زیرساخت‌ها، در شعبان ۱۴۱۱ق قیام گسترده‌ای از بصره آغاز شد و به سرعت به ۱۴ استان از ۱۸ استان کشور سرایت کرد. این قیام ۱۵ روز به طول انجامید و طی آن، نیروهای دولتی با اقدامات نظامی، ده‌ها هزار نفر را کشته و حدود دو میلیون نفر را آواره کردند. در جریان سرکوب، حرم‌های امام علی و امام حسین آسیب دید و شش ماه درهای آنها بسته ماند. همچنین ده‌ها مسجد، مدرسه دینی و حسینیه در کربلا و نجف تخریب شد و این رویداد به‌عنوان یکی از خونین‌ترین سرکوب‌های دوران حاکمیت بعث ثبت شد.<ref>{{پک/بن|ص۹|ک=دین آنلاین|ف=انتفاضه شعبانیه و آن جنایت کم سابقه در تاریخ ثبت شود}}</ref><ref group="دیدگاه">نقش صدام این وسط چیه؟</ref>
 
در ماجرای اشغال کویت در سال ۱۹۹۰، عدم درک صحیح وی از تحولات بین‌المللی، به‌ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، از عوامل انزوای او در برابر واکنش بین‌المللی به شمار می‌رود. افزون بر این، صدام حسین پس از جنگ اول خلیج فارس، با وجود نابودی سلاح‌های شیمیایی و دوربرد عراق تحت نظارت بین‌المللی، همچنان به کتمان این موضوع ادامه داد و عمداً جامعه جهانی را متقاعد می‌ساخت که عراق دارای سلاح هسته‌ای است؛ این اقدام با هدف مرعوب‌سازی ایران ارزیابی شده است. در سال‌های پایانی حکومت، او نتوانست در برابر هجمه تبلیغاتی آمریکا و متحدانش مقابله مؤثری انجام دهد و همچنین به‌تدریج از حمایت اطرافیان و سران حزب بعث محروم شد. در جبهه اعراب نیز کسی از او حمایت نکرد و این انزوا، ناشی از رفتار و تصمیم‌گیری‌های شخصی او دانسته شده است.


== روابط با ایران<ref group="دیدگاه">اشکال قبلی در این مورد نیز وجود دارد.  
== دوران ریاست‌جمهوری ==
صدام حسین در ۱۹۷۹م با اتخاذ تدابیر امنیتی گسترده، از جمله حذف فیزیکی شماری از رقبا و هم‌پیمانان پیشین، زمام امور اجرایی کشور را به دست گرفت. در طول دوران ریاست‌جمهوری وی، ساختار قدرت بر پایه تمرکز اختیارات در دفتر ریاست‌جمهوری و شبکه‌های امنیتی و نظامی وفادار به او استوار بود و وی  به‌صورت شخصی بر انتصابات و پیشرفت شغلی در بدنۀ حکومت نظارت داشت.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref> وی در ۱۹۸۲م در شهرک الدجیل مورد سوءقصد قرار گرفت و در پی آن، به نیروهای امنیتی دستور حمله به شهر را صادر کرد که منجر به کشته یا اعدام دست‌کم ۱۶۰ نفر از ساکنان، انتقال حدود ۱,۵۰۰ نفر به زندان و تخریب زمین‌های کشاورزی منطقه شد.<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> پس از اشغال کویت در ۱۹۹۰م به نظر تحلیلگران وی با نادیده‌گرفتن تحولات بین‌المللی، به‌ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خود را در برابر واکنش بین‌المللی منزوی کرد. همچنین پس از جنگ اول خلیج فارس، با وجود نابودی تسلیحات دوربرد و شیمیایی عراق تحت نظارت بین‌المللی، او همچنان به کتمان این موضوع ادامه داد و به‌صورت عمدی جامعۀ جهانی را متقاعد می‌ساخت که عراق دارای سلاح هسته‌ای است؛ تحلیلگران این اقدام وی را مرعوب‌سازی ایران ارزیابی کرده‌اند. در اواخر دهه ۱۹۹۰م و اوایل دهه ۲۰۰۰م صدام حسین دایره مشاوران ارشد خود را کاهش داد و اداره امور نظامی و امنیتی را به پسر دوم خود قصی واگذار کرد. در سال‌های پایانی حکومت، او نتوانست در برابر هجمه تبلیغاتی آمریکا و متحدانش مقابله مؤثری انجام دهد و به‌تدریج از حمایت اطرافیان خود محروم شد؛ این انزوا، ناشی از رفتار و تصمیم‌گیری‌های شخصی او دانسته شده است.<ref>{{پک/بن|ث۱|ک=وب‌سایت دیپلماسی ایرانی|ف=واکاوی سقوط صدام حسین و تحولات 25 ساله حکومتش}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۹|ک=دین آنلاین|ف=انتفاضه شعبانیه و آن جنایت کم سابقه در تاریخ ثبت شود}}</ref> 


شما در مقاله ترامپ و نتانیاهو فعالیت های شخص را فارغ از کشور و دولت با محوریت گزارش عملکرد یا دیدگاه های فرد گزارش کرده اید. اینجا نیز به همان ترتیب عمل کنید</ref> ==
== روابط با ایران ==


=== '''قرارداد الجزایر''' ===
=== '''قرارداد الجزایر''' ===
صدام حسین در جایگاه معاون رئیس‌جمهور عراق، در ۱۳۵۳ش با میانجی‌گری هواری بومدین، رئیس‌جمهور الجزایر، مذاکراتی را با محمدرضا پهلوی در حاشیه اجلاس اوپک انجام داد که منجر به امضای قرارداد الجزایر شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref> وی سپس در اردیبهشت ۱۳۵۴ش به تهران سفر کرد و در دیدار با مقامات عالی‌رتبه ایران، بر تحکیم روابط دوجانبه بر اساس این قرارداد تأکید نمود و ضمن اشاره به پیوندهای تاریخی و مذهبی دو ملت، بر ضرورت هوشیاری در برابر آنچه «توطئه‌های استعماری» خواند، تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|ص۱۲|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=گزارشی از سفر صدام حسین به ایران}}</ref> در فاصله سال‌های ۱۳۵۴ش تا ۱۳۵۷ش دولت عراق با توجه به هماهنگی با متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی رژیم پهلوی، اقدام به محدودسازی فعالیت‌های [[سید روح‌الله خمینی]] در عراق کرد و با محاصرۀ منزل مسکونی وی، تلاش کرد تا از فعالیت‌های ایشان جلوگیری نماید. این اقدامات در نهایت به درخواست خروج ایشان از عراق در مهرماه ۱۳۵۷ش انجامید که با استناد به تعهدات بین‌المللی از سوی دولت عراق توجیه شد و امام خمینی  ناچار به ترک عراق شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref>
صدام حسین در ۱۳۵۳ش با میانجی‌گری هواری بومدین، رئیس‌جمهور الجزایر، مذاکراتی را با محمدرضا پهلوی در حاشیۀ اجلاس اوپک انجام داد که منجر به امضای قرارداد الجزایر شد.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref> وی سپس در اردیبهشت ۱۳۵۴ش به تهران سفر کرد و در دیدار با مقامات عالی‌رتبه ایران، بر تحکیم روابط دوجانبه بر اساس این قرارداد تأکید کرد و ضمن اشاره به پیوندهای تاریخی و مذهبی دو ملت، بر ضرورت هوشیاری در برابر آنچه «توطئه‌های استعماری» خواند، تأکید ورزید.<ref>{{پک/بن|ص۱۲|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=گزارشی از سفر صدام حسین به ایران}}</ref> در فاصله سال‌های ۱۳۵۴ش تا ۱۳۵۷ش صدام حسین با توجه به هماهنگی با متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی رژیم پهلوی، اقدام به محدودسازی فعالیت‌های [[سید روح‌الله خمینی]] در عراق کرد و با محاصرۀ منزل مسکونی وی، تلاش کرد تا از فعالیت‌های ایشان جلوگیری کند. این اقدامات در نهایت به درخواست خروج ایشان از عراق در مهرماه ۱۳۵۷ش انجامید.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref>


=== '''اخراج ایرانیان''' ===
=== '''اخراج ایرانیان''' ===
در ۱۳۵۰ش دولت عراق با پیروی از سیاست‌های عرب‌گرایانه، اقدام به اخراج گسترده اتباع ایرانی ساکن عراق نمود که بخش عمده‌ای از آنان را طلاب و روحانیون تشکیل می‌دادند. این روند در ۱۳۵۴ش که صدام حسین معاون اول ریاست‌جمهوری بود<ref>{{پک/بن|ص۸|ک=وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر|ف=صدام علیه معاودین}}</ref> و دوباره در ۱۳۵۸ش در زمان ریاست‌جمهوری وی، با اخراج گروه دیگری از ایرانیان‌الاصل، به‌طور عمده تاجران و ثروتمندان، ادامه یافت. در پی این اخراج‌ها، دولت عراق اموال آنان را مصادره کرد که حاصل آن بالغ بر سه میلیارد دلار برآورد شده است. پژوهشگران این اقدامات را از جمله رفتارهای سخت‌گیرانۀ صدام حسین با جمعیتی دانسته‌اند که چندین نسل در عراق ساکن بودند و در توسعۀ آن نقش داشته‌اند.<ref>{{پک|حائری|۱۳۶۸|ک=روزشمار شمسی|ص=۴۶|ج=}}</ref>
در ۱۳۵۰ش صدام حسین به‌دلیل دیدگاه عرب‌گرایانه، اقدام به اخراج گسترده اتباع ایرانی ساکن عراق کرد که بخش عمده‌ای از آنان را طلاب و روحانیون تشکیل می‌دادند. این روند در ۱۳۵۴ش که صدام حسین معاون اول ریاست‌جمهوری بود<ref>{{پک/بن|ص۸|ک=وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر|ف=صدام علیه معاودین}}</ref> و دوباره در ۱۳۵۸ش در زمان ریاست‌جمهوری وی، با اخراج گروه دیگری از ایرانیان‌الاصل، به‌طور عمده تاجران و ثروتمندان، ادامه یافت. در پی این اخراج‌ها، اموال اتباع ایرانی نیز مصادره شد که حاصل آن بالغ بر سه میلیارد دلار برآورد شده است. پژوهشگران این اقدامات را از جمله رفتارهای سخت‌گیرانۀ صدام حسین با جمعیتی دانسته‌اند که چندین نسل در عراق ساکن بودند و در توسعۀ آن نقش داشته‌اند.<ref>{{پک|حائری|۱۳۶۸|ک=روزشمار شمسی|ص=۴۶|ج=}}</ref>


=== تنش‌های مرزی با ایران ===
=== تنش‌های مرزی با ایران ===
بر اثر یک سری زمینه‌های منطقه‌ای و جهانی از جمله تشدید خصومت ایالات متحده با جمهوری اسلامی ایران در پی تسخیر سفارت آمریکا و شکست عملیات طبس و نیز حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی، صدام حسین تنش‌های مرزی با ایران را به‌تدریج افزایش داد. یکی از مهم‌ترین بهانه‌های وی برای تشدید مناقشه، مسئله تعیین خط مرزی در آبراه اروندرود بود که بر اساس قرارداد الجزایر تعیین شده بود. وی در فروردین ۱۳۵۹ش نیز با مطرح ساختن ادعای حاکمیت بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، خواستار خروج ایران از این جزایر شد. سپس در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ش صدام حسین در سخنانی در مجمع ملی عراق، قرارداد الجزایر را یک‌جانبه لغو و حاکمیت کامل عراق بر اروندرود را اعلام کرد و از تمامی کشتی‌ها خواست با پرچم عراق در این آبراه تردد کنند.<ref>{{پک/بن|ص۱۷|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=واکاوی زمینه‌ها و اهداف تهاجم صدام به ایران}}</ref> <ref>{{پک/بن|ص۱۸|ک=وب‌سایت تابناک|ف=بهانه صدام برای حمله به خاک ایران چه بود؟}}</ref>
بر اثر یک سری زمینه‌های منطقه‌ای و جهانی از جمله تشدید خصومت ایالات متحده با جمهوری اسلامی ایران در پی تسخیر سفارت آمریکا و شکست عملیات طبس و نیز حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی، صدام حسین تنش‌های مرزی با ایران را به‌تدریج افزایش داد. یکی از مهم‌ترین بهانه‌های وی برای تشدید مناقشه، مسئله تعیین خط مرزی در آبراه اروندرود بود که بر اساس قرارداد الجزایر تعیین شده بود. وی در فروردین ۱۳۵۹ش نیز با مطرح ساختن ادعای حاکمیت بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، خواستار خروج ایران از این جزایر شد. سپس در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ش صدام حسین در سخنانی در مجمع ملی عراق، قرارداد الجزایر را یک‌جانبه لغو و حاکمیت کامل عراق بر اروندرود را اعلام کرد و از تمامی کشتی‌ها خواست با پرچم عراق در این آبراه تردد کنند.<ref>{{پک/بن|ص۱۷|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=واکاوی زمینه‌ها و اهداف تهاجم صدام به ایران}}</ref> <ref>{{پک/بن|ص۱۸|ک=وب‌سایت تابناک|ف=بهانه صدام برای حمله به خاک ایران چه بود؟}}</ref>


=== حمله علیه جمهوری اسلامی ایران ===
=== حمله علیه جمهوری اسلامی ایران<ref group="دیدگاه">برای ارتقای سطح شناختی کار در نگارش بخش جنگ ایران و عراق، از ادبیات صرفاً نظامی یا روایت‌های داخلی ایران فاصله گرفت و آن را از منظر حقوق بین‌الملل بررسی کرد.  به جای تمرکز بر تنش‌های مرزی، صراحتاً به گزارش رسمی خاویر پرز دکوئیار (دبیرکل وقت سازمان ملل در سال ۱۹۹۱) اشاره شود که در آن رسماً عراق به عنوان آغازگر جنگ و متجاوز بر اساس حقوق بین‌الملل معرفی شده است.</ref> ===
صدام حسین در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ش، با استناد به ادعای مداخله ایران در امور داخلی عراق و حمایت از کردهای مخالف، عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرد. این جنگ تا مرداد ۱۳۶۷ش به مدت ۸ سال ادامه یافت و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت پایان پذیرفت. تلفات انسانی و هزینه‌های مالی این جنگ، تأثیر عمیقی بر ترکیب جمعیتی و بودجه عمومی عراق بر جای نهاد. در ۱۳۶۹ش صدام حسین در نامه‌ای به رئیس‌جمهور وقت ایران، ضمن اعلام پذیرش مجدد قرارداد الجزایر و تعهد به عقب‌نشینی از مناطق مورد مناقشه و آزادی اسرای جنگی، زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط را فراهم کرد. سپس دو کشور فرایند تبادل اسرا، تفحص پیکرهای کشته‌شدگان و تسهیل سفرهای زیارتی را به‌عنوان گام‌های آغازین در جهت کاهش تنش‌ها و بازسازی مناسبات دوجانبه دنبال کردند.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>
صدام حسین در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ش، با استناد به ادعای مداخله ایران در امور داخلی عراق و حمایت از کردهای مخالف، عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرد. این جنگ تا مرداد ۱۳۶۷ش به مدت ۸ سال ادامه یافت و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت پایان پذیرفت. تلفات انسانی و هزینه‌های مالی این جنگ، تأثیر عمیقی بر ترکیب جمعیتی و بودجه عمومی عراق بر جای نهاد. در ۱۳۶۹ش صدام حسین در نامه‌ای به رئیس‌جمهور وقت ایران، ضمن اعلام پذیرش مجدد قرارداد الجزایر و تعهد به عقب‌نشینی از مناطق مورد مناقشه و آزادی اسرای جنگی، زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط را فراهم کرد.<ref>{{پک/بن|ص۱۱|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟}}</ref><ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>


=== '''کاربرد سلاح‌های شیمیایی''' ===
=== '''کاربرد سلاح‌های شیمیایی''' <ref group="دیدگاه">یکی از رویکردهای متفاوتی که شما می توانید در این مقاله در پیش بگیرد بررسی کارهای صدام از منظر حقوق بشری است. جنایاتی که صدام در جنگ انجام داد ذیل این عنوان لیست شود. در حقیقت دو رویکرد را شما می توانید خیلی برجسته کنید. یکی رویکرد حقوق بشری در جنایات جنگی و دیگری رویکرد حقوق بین المللی در اغاز جنگ علیه ایران که هر دو اسناد زیادی هم دارد. </ref> ===
در جریان جنگ ایران و عراق نیروهای عراقی با بهره‌گیری از توانمندی‌های صنایع شیمیایی که از دهه ۱۹۷۰م با همکاری شوروی سابق و آلمان توسعه یافته بود، از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی و مناطق مسکونی استفاده نمودند. نخستین حملات شیمیایی در آبان ۱۳۵۹م علیه شهر سوسنگرد گزارش شد و متعاقباً در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۶۲، تیم اعزامی سازمان ملل استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در منطقه هورالهویزه را تأیید نمود. حملات شیمیایی طی سال‌های ۱۳۶۲ش تا ۱۳۶۷ش با استفاده از گازهای خردل، اعصاب و سیانور در جبهه‌های مختلف از جمله فاو، جزایر مجنون، سومار و مناطق غربی کشور ادامه یافت و علاوه بر بیمارستان‌های صحرایی، مناطق مسکونی نظیر سردشت (تیر ۱۳۶۶ش) را نیز دربرگرفت. بر اساس گزارش‌های موجود، این حملات تلفات انسانی قابل‌توجهی بر جای گذاشت و آثار آن بر سلامت بازماندگان و محیط زیست منطقه پایدار مانده است.<ref>{{پک/بن|ص۱۳|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=نگاهی اجمالی به جنگ شیمیایی عراق علیه ایران}}</ref>
در جریان جنگ ایران و عراق نیروهای عراقی تحت فرماندهی صدام حسین با بهره‌گیری از توانمندی‌های صنایع شیمیایی که از دهه ۱۹۷۰م با همکاری شوروی سابق و آلمان توسعه یافته بود، از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی و مناطق مسکونی استفاده کردند. نخستین حملات شیمیایی در آبان ۱۳۵۹م علیه شهر سوسنگرد گزارش شد و متعاقباً در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۶۲، تیم اعزامی سازمان ملل استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در منطقه هورالهویزه را تأیید نمود. حملات شیمیایی طی سال‌های ۱۳۶۲ش تا ۱۳۶۷ش با استفاده از گازهای خردل، اعصاب و سیانور در جبهه‌های مختلف از جمله فاو، جزایر مجنون، سومار و مناطق غربی کشور ادامه یافت و علاوه‌بر بیمارستان‌های صحرایی، مناطق مسکونی نظیر سردشت (تیر ۱۳۶۶ش) را نیز دربرگرفت..<ref>{{پک/بن|ص۱۳|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=نگاهی اجمالی به جنگ شیمیایی عراق علیه ایران}}</ref>


== '''اشغال کویت و جنگ خلیج فارس''' <ref group="دیدگاه">همچنین این بخش</ref> ==
== '''اشغال کویت و جنگ خلیج فارس''' <ref group="دیدگاه">این بخش بسیار ناقص است و باید گسترش یابد. دلایل اصلی حمله بدهی‌های کلان عراق به کویت پس از جنگ با ایران و ادعای ارضی ذکر نشده است. از منظر حقوق بین‌الملل، باید به قطعنامه‌های فصل هفتم شورای امنیت که منجر به تحریم‌های فلج‌کننده عراق شد اشاره کنی. از منظر حقوق بشری نیز، آتش زدن چاه‌های نفت کویت  و غارت اموال عمومی کویت توسط ارتش بعث باید اضافه شود. یکی از جاهای که خوب می شود رابطه صدام و کویت را نشان داد که امریکا صدام را بازی داد همین جنگ بود. </ref> ==
در دوم اوت ۱۹۹۰م عراق با طرح ادعاهای تاریخی و اقتصادی، تمامیت ارضی کویت را اشغال کرد. شش ماه بعد، ائتلافی بین‌المللی با مجوز شورای امنیت، عملیات نظامی موسوم به «طوفان صحرا» را علیه مواضع عراق در کویت و خاک عراق اجرا کرد که به عقب‌نشینی نیروهای عراقی و پذیرش آتش‌بس انجامید. متعاقب آن، عراق ملزم به خلع سلاح از سلاح‌های کشتار جمعی و پذیرش بازرسی‌های سازمان ملل شد.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>
در دوم اوت ۱۹۹۰م، صدام حسین با طرح ادعاهای تاریخی و اقتصادی دستور حمله به کویت را صادر کرد و نیروهای نظامی عراق به فرماندهی وی، این کشور را اشغال کردند. شش ماه بعد، در واکنش به این اشغال، ائتلافی بین‌المللی با مجوز شورای امنیت، عملیات نظامی موسوم به «طوفان صحرا» را علیه مواضع نظامی و زیرساخت‌های عراق اجرا کرد. در پی این عملیات، نیروهای عراقی به فرمان صدام حسین از کویت عقب‌نشینی کردند و آتش‌بس پذیرفته شد. متعاقب آن، عراق به‌دنبال تصمیم صدام حسین برای همکاری یا عدم همکاری با بازرسان، ملزم به خلع سلاح از سلاح‌های کشتار جمعی و پذیرش بازرسی‌های سازمان ملل شد.<ref>{{پک/بن|ص۵|ک=bbc|ف=Saddam Hussein profile|زبان=en}}</ref>


== بازداشت و زندان ==
== بازداشت و زندان ==
پس از سرنگونی حکومت عراق و حزب بعث در آوریل ۲۰۰۳م، صدام حسین به مدت ۲۳۵ روز از دسترسی نیروهای نظامی حاضر در عراق دور ماند. او در یک حفرۀ زیرزمینی که در زیر بستر کاشت گل در مزرعه‌ای در نزدیکی شهر تکریت تعبیه شده بود، اقامت گزید. این مکان توسط یک کشاورز محلی به نام علا نمیق، که پیش از آن ارتباطی با صدام نداشت، آماده شده بود و وی در این مدت مسئولیت تأمین نیازهای اولیه و پنهان‌سازی محل اختفا را بر عهده داشت. سرانجام در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۳م صدام حسین در همان حفره توسط نیروهای آمریکایی بازداشت شد. پس از آن، او تحت بازداشت نیروهای ائتلاف قرار گرفت و پرونده او برای رسیدگی به اتهامات متعدد به دادگاه عالی کیفری عراق ارجاع شد. روند دادرسی او از اکتبر ۲۰۰۵م آغاز شد.'''<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|صد۵|ک=cnn|ف=Saddam Hussein Trial Fast Facts|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|س۱|ک=خبرگزاری فرارو|ف=داستان کشاورزی که صدام حسین را ۲۳۵ روز در حفره مخفی کرده بود}}</ref>
پس از سرنگونی حکومت عراق و حزب بعث در آوریل ۲۰۰۳م، صدام حسین به مدت ۲۳۵ روز از دسترسی نیروهای نظامی حاضر در عراق دور ماند.<ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> او در یک حفرۀ زیرزمینی که در زیر بستر کاشت گل در مزرعه‌ای در نزدیکی شهر تکریت تعبیه شده بود، اقامت گزید. این مکان توسط یک کشاورز محلی به نام علا نمیق، که پیش از آن ارتباطی با صدام نداشت، آماده شده بود و وی در این مدت مسئولیت تأمین نیازهای اولیه و پنهان‌سازی محل اختفا را بر عهده داشت. سرانجام در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۳م صدام حسین در همان حفره توسط نیروهای آمریکایی بازداشت شد. پس از آن، او تحت بازداشت نیروهای ائتلاف قرار گرفت و پرونده او برای رسیدگی به اتهامات متعدد به دادگاه عالی کیفری عراق ارجاع شد. روند دادرسی او از اکتبر ۲۰۰۵م آغاز شد.'''<ref>{{پک/بن|ص۳|ک=خبرگزاری ایمنا|ف=بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران}}</ref>'''<ref>{{پک/بن|صد۵|ک=cnn|ف=Saddam Hussein Trial Fast Facts|زبان=en}}</ref><ref>{{پک/بن|س۱|ک=خبرگزاری فرارو|ف=داستان کشاورزی که صدام حسین را ۲۳۵ روز در حفره مخفی کرده بود}}</ref>


== اتهامات مطرح‌شده علیه صدام ==
== اتهامات<ref group="دیدگاه">در حد اتهام باقی ماند یا اینکه ثابت هم شد؟ </ref> مطرح‌شده علیه صدام ==
صدام حسین پس از دستگیری با انبوهی از اتهامات مرتبط با جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت مواجه شد. این اتهامات به‌طور عمده ناظر بر رویدادهای دوران حاکمیت وی از جمله سرکوب گروه‌های قومی و مذهبی، کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان و نقض گستردۀ حقوق شهروندان بود که مهم‌ترین آنها در ذیل آمده است:<ref>{{پک/بن|صد۴|ک=الجزیره|ف=الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۵|ک=cnn|ف=Saddam Hussein Trial Fast Facts|زبان=en}}</ref>  
صدام حسین پس از دستگیری با انبوهی از اتهامات مرتبط با جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت مواجه شد. این اتهامات به‌طور عمده ناظر بر رویدادهای دوران حاکمیت وی از جمله سرکوب گروه‌های قومی و مذهبی، کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان و نقض گستردۀ حقوق شهروندان بود که مهم‌ترین آنها در ذیل آمده است:<ref>{{پک/بن|صد۴|ک=الجزیره|ف=الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين|زبان=ar}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۵|ک=cnn|ف=Saddam Hussein Trial Fast Facts|زبان=en}}</ref>  


خط ۸۸: خط ۵۹:


=== محاکمه و اعدام ===
=== محاکمه و اعدام ===
دادگاه عالی کیفری عراق با استناد به اتهامات مطروحه، صدام حسین را به‌عنوان مقام مسئول در صدور احکام کیفری و نیز نظارت بر عملیات نظامی و از جمله کاربرد سلاح‌های شیمیایی، در پرونده الدجیل به جرم جنایت علیه بشریت محکوم کرد. دادگاه در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۰۶م حکم اعدام وی را صادر کرد که در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۶م در مقر نظامی سابق در بغداد به اجرا درآمد.<ref>{{پک/بن|ص۷|ک=وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی|ف=از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> بر اساس اظهارات رئیس تیم وکلای دفاع از صدام، در هنگام بالا رفتن صدام از پله‌ها برای اعدام، افسران اطلاعاتی ایرانی به زبان فارسی صحبت می‌کردند. به گفته وکیل، هدف از این اقدام، القای این موضوع به صدام بود که محاکمه و مجازات وی توسط ایران و به‌دلیل جنگ هشت‌ساله ایران و عراق صورت گرفته است، نه توسط آمریکایی‌ها.<ref>{{پک/بن|صد۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=افسران اطلاعاتی ایران هنگام اعدام صدام عمداً فارسی صحبت می‌کردند}}</ref> پس از اعدام، پیکر صدام حسین به روستای العوجه در تکریت، زادگاه او، منتقل شد. در مراسم خاکسپاری که در این روستا برگزار شد، حدود هفتصد نفر از افراد قبیله ابوناصر و شماری از وابستگان او حضور داشتند. صدام حسین در العوجه به خاک سپرده شد.<ref>{{پک/بن|صد۳|ک=وب‌سایت بی بی سی|ف=صدام حسين در زادگاهش به خاک سپرده شد}}</ref>
دادگاه عالی کیفری عراق با استناد به اتهامات مطروحه، صدام حسین را به‌عنوان مقام مسئول در صدور احکام کیفری و نیز نظارت بر عملیات نظامی و از جمله کاربرد سلاح‌های شیمیایی، در پرونده الدجیل به جرم جنایت علیه بشریت محکوم کرد. دادگاه در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۰۶م حکم اعدام وی را صادر کرد که در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۶م در مقر نظامی سابق در بغداد به اجرا درآمد.<ref>{{پک/بن|ص۷|ک=وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی|ف=از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا}}</ref><ref>{{پک/بن|صد۱|ک=الجزیره|ف=صدام حسين|زبان=ar}}</ref> بر اساس اظهارات رئیس تیم وکلای دفاع از صدام، در هنگام بالا رفتن صدام از پله‌ها برای اعدام، افسران اطلاعاتی ایرانی به زبان فارسی صحبت می‌کردند. به گفته وکیل، هدف از این اقدام، القای این موضوع به صدام بود که محاکمه و مجازات وی توسط ایران و به‌دلیل جنگ هشت‌ساله ایران و عراق صورت گرفته است، نه توسط آمریکایی‌ها<ref group="دیدگاه">''«بر اساس اظهارات رئیس تیم وکلای دفاع از صدام، در هنگام بالا رفتن صدام از پله‌ها... افسران اطلاعاتی ایرانی به زبان فارسی صحبت می‌کردند.»'' این ادعا کاملاً یک‌طرفه و فاقد ارزش دانشنامه‌ای مستقل است. اگر قرار است این ادعای وکیل صدام آورده شود، باید در کنار آن قید شود که این موضوع از سوی هیچ دادگاه یا منبع مستقل بین‌المللی تأیید نشده و صرفاً خط تبلیغاتی بازماندگان حزب بعث برای زیر سؤال بردن مشروعیت دادگاه عراقی بوده است. بهتر است این جمله حذف یا با رویکرد انتقادی نوشته شود.</ref>.<ref>{{پک/بن|صد۲|ک=خبرگزاری مهر|ف=افسران اطلاعاتی ایران هنگام اعدام صدام عمداً فارسی صحبت می‌کردند}}</ref> پس از اعدام، پیکر صدام حسین به روستای العوجه در تکریت، زادگاه او، منتقل شد. در مراسم خاکسپاری که در این روستا برگزار شد، حدود هفتصد نفر از افراد قبیله ابوناصر و شماری از وابستگان او حضور داشتند. صدام حسین در العوجه به خاک سپرده شد.<ref>{{پک/بن|صد۳|ک=وب‌سایت بی بی سی|ف=صدام حسين در زادگاهش به خاک سپرده شد}}</ref>


== آثار صدام حسین ==
== آثار صدام حسین ==
خط ۱۳۰: خط ۱۰۱:
* {{یادکرد وب|عنوان=صدام علیه معاودین|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/article/24583/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86|تاریخ=۱۲ اسفند ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۹ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۸}}|وبگاه=وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر}}
* {{یادکرد وب|عنوان=صدام علیه معاودین|نشانی=https://www.iichs.ir/fa/article/24583/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D8%AF%DB%8C%D9%86|تاریخ=۱۲ اسفند ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۱۹ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۸}}|وبگاه=وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر}}
* {{یادکرد وب|عنوان=فهرست اتهامات "صدام حسین" در خبرگزاری فرانسه|نشانی=https://www.irna.ir/news/8306169/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87|تاریخ=۶ آذر ۱۳۸۴|تاریخ بازبینی=۱۹ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=فهرست اتهامات "صدام حسین" در خبرگزاری فرانسه|نشانی=https://www.irna.ir/news/8306169/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87|تاریخ=۶ آذر ۱۳۸۴|تاریخ بازبینی=۱۹ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۶}}|وبگاه=خبرگزاری ایرنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=قبل 30 عاما.. العراق يقصف إسرائيل ردا على عاصفة الصحراء|نشانی=https://www.aljazeera.net/politics/2021/1/18/%D9%82%D8%A8%D9%84-30-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%A5%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%D9%8A%D9%84-%D8%B1%D8%AF%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D9%89|تاریخ=February 18, 2021|تاریخ بازبینی=۳۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ث۵}}|کد زبان=|وبگاه=الجزیره}}
* {{یادکرد وب|عنوان=قرآن با خون صدام، جنجالی تازه در عراق|نشانی=https://fararu.com/fa/news/64217/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|تاریخ=۱ دی ۱۳۸۹|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۲۲}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=قرآن با خون صدام، جنجالی تازه در عراق|نشانی=https://fararu.com/fa/news/64217/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82|تاریخ=۱ دی ۱۳۸۹|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۲۲}}|وبگاه=خبرگزاری فرارو}}
* {{یادکرد وب|عنوان=کتاب‌هایی برای شناخت بهتر شخصیت صدام حسین|نشانی=https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-5/814450-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C|تاریخ=۱۰ دی ۱۳۸۹|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۲۳}}|وبگاه=پایگاه خبری راه برترین‌ها}}
* {{یادکرد وب|عنوان=کتاب‌هایی برای شناخت بهتر شخصیت صدام حسین|نشانی=https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-5/814450-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C|تاریخ=۱۰ دی ۱۳۸۹|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۲۳}}|وبگاه=پایگاه خبری راه برترین‌ها}}
* {{یادکرد وب|عنوان=گزارشی از سفر صدام حسین به ایران|نشانی=https://psri.ir/?id=beqcsp9g|تاریخ=۹ اردیبهشت 1403|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۲}}|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=گزارشی از سفر صدام حسین به ایران|نشانی=https://psri.ir/?id=beqcsp9g|تاریخ=۹ اردیبهشت 1403|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۲}}|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مرگ صدام، سوگواری فلسطينیان، محبوبيت ديکتاتور ضد اسراييلی|نشانی=https://www.bbc.com/persian/worldnews/story/2007/01/printable/070101_mv-az-palestinians-saddam|تاریخ=۱۱ دی ۱۳۸۵|تاریخ بازبینی=۲۸ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ث۲}}|وبگاه=وب‌سایت bbc}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی اجمالی به جنگ شیمیایی عراق علیه ایران|نشانی=https://www.irna.ir/news/8306169/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۳}}|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=نگاهی اجمالی به جنگ شیمیایی عراق علیه ایران|نشانی=https://www.irna.ir/news/8306169/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AA%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۳}}|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکاوی زمینه‌ها و اهداف تهاجم صدام به ایران|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404061508839/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC%D9%85-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۱۵ شهریور ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۷}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکاوی زمینه‌ها و اهداف تهاجم صدام به ایران|نشانی=https://www.isna.ir/news/1404061508839/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC%D9%85-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86|تاریخ=۱۵ شهریور ۱۴۰۴|تاریخ بازبینی=۲۰ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۱۷}}|وبگاه=خبرگزاری ایسنا}}
* {{یادکرد وب|عنوان=واکاوی سقوط صدام حسین و تحولات 25 ساله حکومتش|نشانی=http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/4325/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-25-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%D8%B4|تاریخ=۲۳ فروردین ۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۲۸ مرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|ث۱}}|وبگاه=وب‌سایت دیپلماسی ایرانی}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ویلی|نام=جویس ان|عنوان=نهضت اسلامی شیعیان عراق|سال=۱۳۷۳|مکان=تهران|ناشر=موسسه اطلاعات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=مهوش غلامی|شابک=|دوره=}}
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ویلی|نام=جویس ان|عنوان=نهضت اسلامی شیعیان عراق|سال=۱۳۷۳|مکان=تهران|ناشر=موسسه اطلاعات|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=مهوش غلامی|شابک=|دوره=}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Saddam Hussein profile|نشانی=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1100529.stm|تاریخ=۴ January 2001|تاریخ بازبینی=۷ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۵}}|کد زبان=en|وبگاه=bbc}}
* {{یادکرد وب|عنوان=Saddam Hussein profile|نشانی=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1100529.stm|تاریخ=۴ January 2001|تاریخ بازبینی=۷ اوت ۲۰۲۶|شناسه={{شناسه یادکرد|ص۵}}|کد زبان=en|وبگاه=bbc}}

نسخهٔ کنونی تا ۳ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۳

صدام حسین؛ سیاست‌مدار، دبیر کل حزب بعث و پنجمین رئیس‌جمهوری عراق.[دیدگاه ۱]

صدام حسین، رئیس‌جمهور سابق عراق، در دوران حکمرانی خود ساختاری مبتنی بر تمرکز قدرت و سرکوب مخالفان پیاده کرد و با بهره‌گیری از دستگاه‌های امنیتی و نظامی، اقلیت‌های قومی و مذهبی را با عملیات‌های گسترده مواجه ساخت. در عرصه خارجی، جنگ با ایران و اشغال کویت از اقدامات وی بود که به تحریم‌های بین‌المللی و انزوای دیپلماتیک عراق انجامید. به باور پژوهشگران، اندیشه پان‌عربیستی وی در سیاست‌های داخلی و خارجی، از جمله طرد شیعیان، اخراج ایرانیان و سرکوب کردها تأثیرگذار بود و این رویکرد با جلب حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی در جنگ علیه ایران همراه شد. میراث حکمرانی وی، شامل چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای و تخریب زیرساخت‌های اقتصادی، همچنان بر پویایی‌های سیاسی و اجتماعی عراق تأثیرگذار است.

زندگی‌نامه

تولد و کودکی

صدام حسین در ۲۸ آوریل ۱۹۳۷م در روستای العوجه در استان صلاح‌الدین، در خانواده‌ای از اهل سنت عرب به دنیا آمد.[۱][۲] او در سال‌های اولیه زندگی به مدرسه نرفت و در ۱۱ سالگی برای زندگی با دایی‌اش نقل مکان کرد.[۳] پدرش، حسین عبدالمجید، پیش از تولد وی درگذشت[۴] و مادرش، صبغه، پنج سال پس از آن با ابراهیم حسن ازدواج کرد.[۵]

تحصیلات

تحصیلات ابتدایی خود را ابتدا در تکریت و سپس در بغداد به پایان رساند[۶] و وارد دبیرستان الکرخ شد تا تحصیلات متوسطه را در آنجا ادامه دهد. او به دلیل فعالیت‌های سیاسی، پیش از دریافت دیپلم دبیرستان، تحصیل را رها کرد، اما زمانی که پس از تلاش برای ترور عبدالکریم قاسم، رئیس‌جمهور وقت عراق، به مصر پناهنده شد، به مدرسه بازگشت و به مدرسه قصر النیل در قاهره رفت تا دیپلم دبیرستان را بگیرد. او در ۱۹۶۱م در دانشکده حقوق دانشگاه قاهره ثبت‌نام کرد، اما تحصیلات خود را کامل نکرد و پس از سرنگونی قاسم در سال ۱۹۶۳م به عراق بازگشت.[۷][۸]

ازدواج و فرزندان

صدام حسین اولین‌بار در ۱۹۶۳م با ساجده طلفاح، دختر دایی بزرگش که معلم بود، ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو پسر به نام‌های عدی و قصی و سه دختر به نام‌های رنا، رغد و حلا بود.[۹] وی همچنین دو بار دیگر ازدواج کرد؛ همسر دوم وی، سمیره شهبندر بود که در ۱۹۸۶م و پس از طلاق اجباری از شوهرش به عقد صدام درآمد و از او پسری به‌نام علی داشت. همسر سوم صدام ندال الحمدانی، مدیرکل مرکز تحقیقات انرژی خورشیدی در شورای تحقیقات علمی عراق بود که او نیز مانند سمیره مجبور به ترک شوهرش شده بود.[۱۰][۱۱] عدی و قصی در جریان اشغال عراق توسط نیروهای آمریکایی در ۲۰۰۳م کشته شدند و سه دختر صدام به همراه مادرشان به اردن پناهنده شدند.[۱۲] سرنوشت دامادهای صدام نیز با فرازونشیب‌هایی همراه بود؛ حسین کامل که با رغد ازدواج کرده بود و از فرماندهان نظامی و مسئول کشتار حلبچه به شمار می‌رفت، در سال ۱۹۹۶م به همراه برادرش صدام کامل و همسرانشان به اردن گریخت، اما پس از دریافت امان‌نامه از صدام به عراق بازگشت و در همان سال به دست اعضای خانواده خود کشته شد.[۱۳]

ویژگی‌های شخصیتی

به گفته تحلیلگران روان‌شناسی سیاسی، شخصیت صدام حسین دارای ویژگی‌هایی بود که در مجموع با عنوان «خودشیفتگی بدخیم» شناخته می‌شود. این ویژگی‌ها شامل خودبزرگ‌بینی، ناتوانی در درک احساسات دیگران، بی‌توجهی به رنج دیگران و تمایل به استفاده از باورهای جمعی برای حفظ قدرت خود بود. پژوهشگران بر این باورند که او در روابط خود با دیگران، بیشتر به منافع شخصی خود فکر می‌کرد و در برابر تهدید یا مجازات، رفتاری مقاوم و بدون بازدارندگی نشان می‌داد. از دیدگاه برخی منابع دانشگاهی، او همچنین دارای نگرش بدگمانانه نسبت به دیگران بود و به همین دلیل، دیگران را تهدیدی برای خود می‌دانست و خصومت‌های خود را به دیگران نسبت می‌داد. این ویژگی‌ها، اقدامات تهاجمی او را در داخل و خارج از عراق توجیه می‌کرد.[۱۴]

دیدگاه‌ها

به نظر پژوهشگران، صدام حسین دارای اندیشه پان‌عربیستی بود و این دیدگاه بر سیاست‌های او در قبال گروه‌های غیرعرب تأثیر مستقیم نهاد؛ به‌گونه‌ای که این تفکر به اخراج گستردۀ ایرانیان‌[دیدگاه ۲]، اعمال فشار بر عراقی‌های دارای همسر ایرانی، سرکوب نظامی کردها و طرد شیعیان به‌دلیل پیوندهای مذهبی و فکری با ایران انجامید[دیدگاه ۳]. همچنین این رویکرد، در جریان جنگ علیه ایران، موفق به جلب حمایت‌های مالی و نظامی از کشورهای عربی از جمله عربستان و کویت شد.[۱۵] این ایدئولوژی پان‌عربیستی، بر برداشت صدام از اسلام نیز تأثیر گذاشت؛ به‌گونه‌ای که وی اسلام را دینی عربی و میراث ملی اعراب می‌دانست که پیامبر آن، پیامبری عرب برای پیروان عرب خود بوده است. از دیدگاه وی، تأکید بر عرب‌بودن اسلام، مناقشات کلامی و تقوای فردی را در مرتبه‌ای پایین‌تر قرار می‌داد و اسلام به‌عنوان عامل وحدت‌بخش جهان عرب و میراثی فرهنگی تلقی می‌شد و اسلام‌گرایان شیعه به‌ویژه پس از انقلاب ایران، با معرفی بدعت‌های فارسی در صدد تضعیف اسلام ناب عربی برآمده بودند. میراث این رویکرد، به باور تحلیلگران[دیدگاه ۴]، چارچوب‌بندی قومی-ملی از تنش‌های فرقه‌ای در عراق بود که همچنان بر حوادث سیاسی این کشور تأثیرگذار است.[۱۶] در ادامه همین رویکرد، صدام حسین حمایت از آرمان فلسطین را بخشی از مسئولیت ملی اعراب می‌دانست[۱۷] و معتقد بود فلسطین سرزمین عرب، قبله اول مسلمانان و سومین مکان مقدس برای مسلمانان بوده است.[۱۸] او در طول جنگ خلیج فارس در ۱۹۹۱م ده‌ها موشک به سمت اسرائیل شلیک کرد که ستایش شماری از مردم جهان عرب را به دنبال داشت. همچنین این اقدام، واکنش فلسطینی‌ها به اعدام صدام حسین را نیز تحت تأثیر قرار داد؛ به‌گونه‌ای که پس از اعدام او در ۲۰۰۶م گروه‌هایی از فلسطینیان در شهرهایی مانند جنین و بیت‌لحم به سوگواری پرداختند و نسبت به او ابراز همدردی کردند.[۱۹][دیدگاه ۵]

فعالیت‌های نظامی و سیاسی

فعالیت سیاسی و نظامی صدام حسین از عضویت در حزب بعث در دوران جوانی آغاز شد. او در ۱۹۵۹م در عملیات نافرجام ترور عبدالکریم قاسم، نخست‌وزیر وقت عراق، شرکت داشت که طی آن مجروح و به سوریه و سپس مصر گریخت. وی در ۱۹۶۳م به عراق بازگشت و در ۱۹۶۴م به‌دلیل مشارکت در کودتای ناموفق علیه عبدالسلام عارف، زندانی شد، اما دو سال بعد از زندان گریخت و زندگی مخفیانه را آغاز کرد.[۲۰][۲۱] صدام در کودتای ۱۹۶۸م که حزب بعث را به قدرت رساند، نقش داشت و در همان سال به معاونت رئیس‌جمهور (احمد حسن البکر) منصوب شد.[۲۲] او در این جایگاه، با تشکیل نهادهای امنیتی، به‌تدریج قدرت را در دست گرفت و در ۱۹۷۹م البکر را به استعفا واداشت و به ریاست‌جمهوری عراق، فرماندهی کل نیروهای مسلح و دبیرکلی حزب بعث رسید.[۲۳][۲۴]

دوران ریاست‌جمهوری

صدام حسین در ۱۹۷۹م با اتخاذ تدابیر امنیتی گسترده، از جمله حذف فیزیکی شماری از رقبا و هم‌پیمانان پیشین، زمام امور اجرایی کشور را به دست گرفت. در طول دوران ریاست‌جمهوری وی، ساختار قدرت بر پایه تمرکز اختیارات در دفتر ریاست‌جمهوری و شبکه‌های امنیتی و نظامی وفادار به او استوار بود و وی به‌صورت شخصی بر انتصابات و پیشرفت شغلی در بدنۀ حکومت نظارت داشت.[۲۵] وی در ۱۹۸۲م در شهرک الدجیل مورد سوءقصد قرار گرفت و در پی آن، به نیروهای امنیتی دستور حمله به شهر را صادر کرد که منجر به کشته یا اعدام دست‌کم ۱۶۰ نفر از ساکنان، انتقال حدود ۱,۵۰۰ نفر به زندان و تخریب زمین‌های کشاورزی منطقه شد.[۲۶][۲۷] پس از اشغال کویت در ۱۹۹۰م به نظر تحلیلگران وی با نادیده‌گرفتن تحولات بین‌المللی، به‌ویژه فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، خود را در برابر واکنش بین‌المللی منزوی کرد. همچنین پس از جنگ اول خلیج فارس، با وجود نابودی تسلیحات دوربرد و شیمیایی عراق تحت نظارت بین‌المللی، او همچنان به کتمان این موضوع ادامه داد و به‌صورت عمدی جامعۀ جهانی را متقاعد می‌ساخت که عراق دارای سلاح هسته‌ای است؛ تحلیلگران این اقدام وی را مرعوب‌سازی ایران ارزیابی کرده‌اند. در اواخر دهه ۱۹۹۰م و اوایل دهه ۲۰۰۰م صدام حسین دایره مشاوران ارشد خود را کاهش داد و اداره امور نظامی و امنیتی را به پسر دوم خود قصی واگذار کرد. در سال‌های پایانی حکومت، او نتوانست در برابر هجمه تبلیغاتی آمریکا و متحدانش مقابله مؤثری انجام دهد و به‌تدریج از حمایت اطرافیان خود محروم شد؛ این انزوا، ناشی از رفتار و تصمیم‌گیری‌های شخصی او دانسته شده است.[۲۸][۲۹]

روابط با ایران

قرارداد الجزایر

صدام حسین در ۱۳۵۳ش با میانجی‌گری هواری بومدین، رئیس‌جمهور الجزایر، مذاکراتی را با محمدرضا پهلوی در حاشیۀ اجلاس اوپک انجام داد که منجر به امضای قرارداد الجزایر شد.[۳۰] وی سپس در اردیبهشت ۱۳۵۴ش به تهران سفر کرد و در دیدار با مقامات عالی‌رتبه ایران، بر تحکیم روابط دوجانبه بر اساس این قرارداد تأکید کرد و ضمن اشاره به پیوندهای تاریخی و مذهبی دو ملت، بر ضرورت هوشیاری در برابر آنچه «توطئه‌های استعماری» خواند، تأکید ورزید.[۳۱] در فاصله سال‌های ۱۳۵۴ش تا ۱۳۵۷ش صدام حسین با توجه به هماهنگی با متحدان منطقه‌ای و بین‌المللی رژیم پهلوی، اقدام به محدودسازی فعالیت‌های سید روح‌الله خمینی در عراق کرد و با محاصرۀ منزل مسکونی وی، تلاش کرد تا از فعالیت‌های ایشان جلوگیری کند. این اقدامات در نهایت به درخواست خروج ایشان از عراق در مهرماه ۱۳۵۷ش انجامید.[۳۲]

اخراج ایرانیان

در ۱۳۵۰ش صدام حسین به‌دلیل دیدگاه عرب‌گرایانه، اقدام به اخراج گسترده اتباع ایرانی ساکن عراق کرد که بخش عمده‌ای از آنان را طلاب و روحانیون تشکیل می‌دادند. این روند در ۱۳۵۴ش که صدام حسین معاون اول ریاست‌جمهوری بود[۳۳] و دوباره در ۱۳۵۸ش در زمان ریاست‌جمهوری وی، با اخراج گروه دیگری از ایرانیان‌الاصل، به‌طور عمده تاجران و ثروتمندان، ادامه یافت. در پی این اخراج‌ها، اموال اتباع ایرانی نیز مصادره شد که حاصل آن بالغ بر سه میلیارد دلار برآورد شده است. پژوهشگران این اقدامات را از جمله رفتارهای سخت‌گیرانۀ صدام حسین با جمعیتی دانسته‌اند که چندین نسل در عراق ساکن بودند و در توسعۀ آن نقش داشته‌اند.[۳۴]

تنش‌های مرزی با ایران

بر اثر یک سری زمینه‌های منطقه‌ای و جهانی از جمله تشدید خصومت ایالات متحده با جمهوری اسلامی ایران در پی تسخیر سفارت آمریکا و شکست عملیات طبس و نیز حمایت‌های مالی و نظامی برخی کشورهای عربی، صدام حسین تنش‌های مرزی با ایران را به‌تدریج افزایش داد. یکی از مهم‌ترین بهانه‌های وی برای تشدید مناقشه، مسئله تعیین خط مرزی در آبراه اروندرود بود که بر اساس قرارداد الجزایر تعیین شده بود. وی در فروردین ۱۳۵۹ش نیز با مطرح ساختن ادعای حاکمیت بر جزایر سه‌گانه تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، خواستار خروج ایران از این جزایر شد. سپس در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ش صدام حسین در سخنانی در مجمع ملی عراق، قرارداد الجزایر را یک‌جانبه لغو و حاکمیت کامل عراق بر اروندرود را اعلام کرد و از تمامی کشتی‌ها خواست با پرچم عراق در این آبراه تردد کنند.[۳۵] [۳۶]

حمله علیه جمهوری اسلامی ایران[دیدگاه ۶]

صدام حسین در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ش، با استناد به ادعای مداخله ایران در امور داخلی عراق و حمایت از کردهای مخالف، عملیات نظامی گسترده‌ای را علیه ایران آغاز کرد. این جنگ تا مرداد ۱۳۶۷ش به مدت ۸ سال ادامه یافت و با پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت پایان پذیرفت. تلفات انسانی و هزینه‌های مالی این جنگ، تأثیر عمیقی بر ترکیب جمعیتی و بودجه عمومی عراق بر جای نهاد. در ۱۳۶۹ش صدام حسین در نامه‌ای به رئیس‌جمهور وقت ایران، ضمن اعلام پذیرش مجدد قرارداد الجزایر و تعهد به عقب‌نشینی از مناطق مورد مناقشه و آزادی اسرای جنگی، زمینه‌سازی برای عادی‌سازی روابط را فراهم کرد.[۳۷][۳۸]

کاربرد سلاح‌های شیمیایی [دیدگاه ۷]

در جریان جنگ ایران و عراق نیروهای عراقی تحت فرماندهی صدام حسین با بهره‌گیری از توانمندی‌های صنایع شیمیایی که از دهه ۱۹۷۰م با همکاری شوروی سابق و آلمان توسعه یافته بود، از سلاح‌های شیمیایی علیه نیروهای ایرانی و مناطق مسکونی استفاده کردند. نخستین حملات شیمیایی در آبان ۱۳۵۹م علیه شهر سوسنگرد گزارش شد و متعاقباً در تاریخ ۶ اسفند ۱۳۶۲، تیم اعزامی سازمان ملل استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی در منطقه هورالهویزه را تأیید نمود. حملات شیمیایی طی سال‌های ۱۳۶۲ش تا ۱۳۶۷ش با استفاده از گازهای خردل، اعصاب و سیانور در جبهه‌های مختلف از جمله فاو، جزایر مجنون، سومار و مناطق غربی کشور ادامه یافت و علاوه‌بر بیمارستان‌های صحرایی، مناطق مسکونی نظیر سردشت (تیر ۱۳۶۶ش) را نیز دربرگرفت..[۳۹]

اشغال کویت و جنگ خلیج فارس [دیدگاه ۸]

در دوم اوت ۱۹۹۰م، صدام حسین با طرح ادعاهای تاریخی و اقتصادی دستور حمله به کویت را صادر کرد و نیروهای نظامی عراق به فرماندهی وی، این کشور را اشغال کردند. شش ماه بعد، در واکنش به این اشغال، ائتلافی بین‌المللی با مجوز شورای امنیت، عملیات نظامی موسوم به «طوفان صحرا» را علیه مواضع نظامی و زیرساخت‌های عراق اجرا کرد. در پی این عملیات، نیروهای عراقی به فرمان صدام حسین از کویت عقب‌نشینی کردند و آتش‌بس پذیرفته شد. متعاقب آن، عراق به‌دنبال تصمیم صدام حسین برای همکاری یا عدم همکاری با بازرسان، ملزم به خلع سلاح از سلاح‌های کشتار جمعی و پذیرش بازرسی‌های سازمان ملل شد.[۴۰]

بازداشت و زندان

پس از سرنگونی حکومت عراق و حزب بعث در آوریل ۲۰۰۳م، صدام حسین به مدت ۲۳۵ روز از دسترسی نیروهای نظامی حاضر در عراق دور ماند.[۴۱] او در یک حفرۀ زیرزمینی که در زیر بستر کاشت گل در مزرعه‌ای در نزدیکی شهر تکریت تعبیه شده بود، اقامت گزید. این مکان توسط یک کشاورز محلی به نام علا نمیق، که پیش از آن ارتباطی با صدام نداشت، آماده شده بود و وی در این مدت مسئولیت تأمین نیازهای اولیه و پنهان‌سازی محل اختفا را بر عهده داشت. سرانجام در ۱۳ دسامبر ۲۰۰۳م صدام حسین در همان حفره توسط نیروهای آمریکایی بازداشت شد. پس از آن، او تحت بازداشت نیروهای ائتلاف قرار گرفت و پرونده او برای رسیدگی به اتهامات متعدد به دادگاه عالی کیفری عراق ارجاع شد. روند دادرسی او از اکتبر ۲۰۰۵م آغاز شد.[۴۲][۴۳][۴۴]

اتهامات[دیدگاه ۹] مطرح‌شده علیه صدام

صدام حسین پس از دستگیری با انبوهی از اتهامات مرتبط با جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت مواجه شد. این اتهامات به‌طور عمده ناظر بر رویدادهای دوران حاکمیت وی از جمله سرکوب گروه‌های قومی و مذهبی، کاربرد سلاح‌های شیمیایی علیه غیرنظامیان و نقض گستردۀ حقوق شهروندان بود که مهم‌ترین آنها در ذیل آمده است:[۴۵][۴۶]

  • عملیات انفال و حمله به حلبچه (۱۹۸۸م): در جریان عملیات انفال که بین فوریه تا نوامبر ۱۹۸۸م به اجرا درآمد، نیروهای عراقی در منطقه حلبچه در شمال عراق، از گازهای شیمیایی استفاده کردند. بر اساس گزارش‌ها، در تاریخ ۱۶ مارس ۱۹۸۸، بیش از ۵ هزار نفر در این حمله جان باختند و بازماندگان همچنان از عوارض ناشی از آن رنج می‌برند. همچنین در چارچوب این عملیات، سیاست تخریب منازل، اخراج و تفکیک مردان از خانواده‌هایشان اجرا شد و ۹۵ درصد از مستغلات منطقه خارج از محدوده اعلام گردید. در این دوره، حدود ۱۸۰ هزار نفر ناپدید شدند و شبه‌نظامیان کرد در بیابان‌های غرب و جنوب‌غرب عراق اعدام شدند.[۴۷][۴۸]
  • خشکاندن نیزارهای جنوب: در ۱۹۹۱م دولت عراق طرح‌های مهندسی را با هدف خشکاندن نیزارهای جنوب عراق که محل سکونت جمعیتی از شیعیان بود، آغاز کرد. این اقدام موجب جابجایی ساکنان منطقه شد که قرن‌ها در آن زیست‌گاه سکونت داشتند و امکان ادامه معیشت پیشین برای آنان فراهم نبود.[۴۹][۵۰]
  • قتل‌عام قبیله بارزانی: نیروهای صدام به اعدام حدود ۸ هزار نفر از مردان قبیله کرد بارزانی در ۱۹۸۳م متهم شدند. همچنین در ۱۹۸۰م کردهای قبیله فیلی از عراق به ایران اخراج شدند و گزارش‌هایی از کشته‌شدن شماری از آنان در شمال عراق وجود دارد.[۵۱][۵۲]
  • سرکوب رهبران مذهبی شیعه و نقض حقوق شهروندان: صدام حسین به قتل شماری از رهبران مذهبی شیعه در بازه زمانی ۱۹۸۰م تا ۱۹۹۹م متهم شد. همچنین گزارش‌هایی مبنی بر شکنجه، اعدام و تهدید مخالفان رژیم از گروه‌های مختلف قومی و مذهبی شامل شیعیان، اعراب سنی، کردها و ترکمن‌ها مطرح شد.[۵۳]
  • حملات شیمیایی به مناطق کردستان عراق: در تاریخ ۱۵ مرداد ۱۳۶۷ش ارتش عراق شهر زاخو و روستاهای اطراف آن در کردستان عراق را با بمب‌های و راکت‌های شیمیایی حاوی عوامل سیانور و اعصاب هدف قرار داد که در نتیجه، ۴۱ نفر کشته و ۵۰۰ تن مصدوم شدند. همچنین در روزهای پایانی جنگ، حملات شیمیایی به مناطق اطراف هویزه و جفیر نیز انجام شد. این حملات در حالی صورت گرفت که عراق قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت را چند روز پیش از آن پذیرفته بود. آثار این حملات بر سلامت بازماندگان و نسل‌های بعدی آنان و نیز محیط زیست منطقه همچنان پایدار است.[۵۴][۵۵]

محاکمه و اعدام

دادگاه عالی کیفری عراق با استناد به اتهامات مطروحه، صدام حسین را به‌عنوان مقام مسئول در صدور احکام کیفری و نیز نظارت بر عملیات نظامی و از جمله کاربرد سلاح‌های شیمیایی، در پرونده الدجیل به جرم جنایت علیه بشریت محکوم کرد. دادگاه در تاریخ ۵ نوامبر ۲۰۰۶م حکم اعدام وی را صادر کرد که در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۶م در مقر نظامی سابق در بغداد به اجرا درآمد.[۵۶][۵۷] بر اساس اظهارات رئیس تیم وکلای دفاع از صدام، در هنگام بالا رفتن صدام از پله‌ها برای اعدام، افسران اطلاعاتی ایرانی به زبان فارسی صحبت می‌کردند. به گفته وکیل، هدف از این اقدام، القای این موضوع به صدام بود که محاکمه و مجازات وی توسط ایران و به‌دلیل جنگ هشت‌ساله ایران و عراق صورت گرفته است، نه توسط آمریکایی‌ها[دیدگاه ۱۰].[۵۸] پس از اعدام، پیکر صدام حسین به روستای العوجه در تکریت، زادگاه او، منتقل شد. در مراسم خاکسپاری که در این روستا برگزار شد، حدود هفتصد نفر از افراد قبیله ابوناصر و شماری از وابستگان او حضور داشتند. صدام حسین در العوجه به خاک سپرده شد.[۵۹]

آثار صدام حسین

از صدام حسین چهار رمان به جای مانده است که سه عنوان آن در دوران حیات وی و چهارمین اثر پس از سقوط رژیم در سال ۲۰۰۳م کشف شد. نخستین رمان وی با عنوان «زبیبه و پادشاه» در سال ۲۰۰۰م منتشر شد و دو اثر دیگر با عناوین «قلعه محکم» و «مردان و شهر» در سال‌های بعد به چاپ رسید. به گزارش برخی منابع، صدام شخصاً رمان‌ها را نمی‌نوشت، بلکه طرح داستان را ارائه می‌کرد و گروهی از نویسندگان به نگارش آن می‌پرداختند. در ۲۰۱۶م نسخه انگلیسی یکی از رمان‌های وی توسط انتشارات هسپروس در دهمین سالگرد اعدام او منتشر شد که به گفته سخنگوی این انتشارات، داستانی شبیه «بازی تاج و تخت» و «خانه پوشالی» توصیف گردید.[۶۰] همچنین نسخه‌ای از قرآن که ادعا می‌شود با خون صدام کتابت شده، در مسجد «ام المعارک» بغداد نگهداری می‌شود و به موضوعی جنجالی در عراق تبدیل شده است.[۶۱]

آثار پژوهشی درباره صدام حسین

درباره صدام حسین کتاب‌های متعددی نوشته شده است که از میان آنها، به نظر محققان چهار عنوان از اهمیت بیشتری برخوردارند: «خاطرات پزشک مخصوص صدام» نوشتهٔ علاء بشیر که روایتی از نزدیکی به صدام و تصمیم‌گیری‌های او در آستانه جنگ با ایران است، «بازجویی از صدام؛ تخلیه اطلاعاتی رئیس‌جمهور» اثر جان نیکسون که تصویری بی‌طرفانه از شخصیت وی در جلسات بازجویی ارائه می‌دهد،«شبیه صدام» خاطرات میخائیل رمضان که به عنوان بدل صدام، روایت‌هایی از زندگی مخفیانه و ارتباطات پنهان رژیم بعث فاش کرده است و کتاب «فرزند ناخلف رایش» نوشته فاروق صفی‌زاده به بررسی زندگی صدام از تولد تا اعدام می‌پردازد.[۶۲]

فیلم و مستند درباره صدام حسین

زندگی سیاسی و خانوادگی صدام حسین در چندین فیلم و مستند به تصویر کشیده شده است که از جمله آنها می‌توان به مجموعه چهارقسمتی «خانه صدام» محصول مشترک انگلیس و آمریکا اشاره کرد که با بازی ایگال نائور در نقش صدام، به دوره کودتای ۱۹۷۹ تا سرنگونی وی می‌پردازد.[۶۳] همچنین مستند «صدام؛ از تولد یک دیکتاتور تا لحظه اعدام» تولید توسط شبکه الکوثر، با نگاهی تحلیلی به ابعاد پنهان شخصیت و دوران حکمرانی او پرداخته است.[۶۴]

پانویس

  1. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  2. ↑ خلیل، جمهوری وحشت، سیاست عراق امروز، ۷.
  3. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  4. ↑ پارسادوست، ما و عراق، از گذشته دور تا امروز، ۱۲۷.
  5. ↑ امامی، ، صدام: بازی نفت و بحران خلیج فارس، ۴۱–۴۲.
  6. ↑ پارسادوست، ما و عراق، ۱۲۷.
  7. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  8. ↑ «از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  9. ↑ تبرائیان، انتفاضه شعبانیه، ۷۸.
  10. ↑ «سرنوشت زنان و دختران صدام چه شد؟»، وب‌سایت تابناک.
  11. ↑ «بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران»، خبرگزاری ایمنا.
  12. ↑ «صدام از تولد تا چوبه دار»، وب‌سایت روزنامه ایران.
  13. ↑ «رجزخوانی «حسین کامل» ذلیلش کرد + عکس»، وب‌سایت مشرق.
  14. ↑ “The Psychological Profile of Saddam Hussein”, Unit for the Study of Personality in Politics.
  15. ↑ «صدام حسین و میراث پان عربیسم»، خبرگزاری فارس.
  16. ↑ “The Legacy Of Saddam’s Islam”, hoover.
  17. ↑ «مرگ صدام، سوگواری فلسطينیان، محبوبيت ديکتاتور ضد اسراييلی»، وب‌سایت بی بی سی.
  18. ↑ "قبل 30 عاما.. العراق يقصف إسرائيل ردا على عاصفة الصحراء"، الجزیره.
  19. ↑ «مرگ صدام، سوگواری فلسطينیان، محبوبيت ديکتاتور ضد اسراييلی»، وب‌سایت بی بی سی.
  20. ↑ «زندگینامه: صدام حسین (۱۹۳۷-۲۰۰۶)»، همشهری آنلاین.
  21. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  22. ↑ ویلی، نهضت اسلامی شیعیان عراق، ۷۰.
  23. ↑ تبرائیان، انتفاضه شعبانیه، ۷۶.
  24. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  25. ↑ “Saddam Hussein profile”, bbc.
  26. ↑ «بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران»، خبرگزاری ایمنا.
  27. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  28. ↑ «واکاوی سقوط صدام حسین و تحولات 25 ساله حکومتش»، وب‌سایت دیپلماسی ایرانی.
  29. ↑ «انتفاضه شعبانیه و آن جنایت کم سابقه در تاریخ ثبت شود»، دین آنلاین.
  30. ↑ «توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟»، خبرگزاری ایسنا.
  31. ↑ «گزارشی از سفر صدام حسین به ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  32. ↑ «توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟»، خبرگزاری ایسنا.
  33. ↑ «صدام علیه معاودین»، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر.
  34. ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۴۶.
  35. ↑ «واکاوی زمینه‌ها و اهداف تهاجم صدام به ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  36. ↑ «بهانه صدام برای حمله به خاک ایران چه بود؟»، وب‌سایت تابناک.
  37. ↑ «توجیه صدام برای پاره کردن قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر چه بود؟»، خبرگزاری ایسنا.
  38. ↑ “Saddam Hussein profile”, bbc.
  39. ↑ «نگاهی اجمالی به جنگ شیمیایی عراق علیه ایران»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  40. ↑ “Saddam Hussein profile”, bbc.
  41. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  42. ↑ «بیوگرافی صدام حسین از جنگ خلیج فارس تا دستگیری + فرزند و همسران»، خبرگزاری ایمنا.
  43. ↑ “Saddam Hussein Trial Fast Facts”, cnn.
  44. ↑ «داستان کشاورزی که صدام حسین را ۲۳۵ روز در حفره مخفی کرده بود»، خبرگزاری فرارو.
  45. ↑ "الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين"، الجزیره.
  46. ↑ “Saddam Hussein Trial Fast Facts”, cnn.
  47. ↑ «فهرست اتهامات صدام حسین در خبرگزاری فرانسه»، خبرگزاری ایرنا.
  48. ↑ "الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين"، الجزیره.
  49. ↑ «فهرست اتهامات صدام حسین در خبرگزاری فرانسه»، خبرگزاری ایرنا.
  50. ↑ "الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين"، الجزیره.
  51. ↑ «فهرست اتهامات صدام حسین در خبرگزاری فرانسه»، خبرگزاری ایرنا.
  52. ↑ "الحكومة العراقية أعدت 12 تهمة ضد صدام حسين"، الجزیره.
  53. ↑ «فهرست اتهامات صدام حسین در خبرگزاری فرانسه»، خبرگزاری ایرنا.
  54. ↑ «فهرست اتهامات صدام حسین در خبرگزاری فرانسه»، خبرگزاری ایرنا.
  55. ↑ “Saddam Hussein Trial Fast Facts”, cnn.
  56. ↑ «از شخصیت تا اعدام صدام حسین به روایت اسناد سیا»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  57. ↑ "صدام حسين"، الجزیره.
  58. ↑ «افسران اطلاعاتی ایران هنگام اعدام صدام عمداً فارسی صحبت می‌کردند»، خبرگزاری مهر.
  59. ↑ «صدام حسين در زادگاهش به خاک سپرده شد»، وب‌سایت بی بی سی.
  60. ↑ «رمانی از صدام حسین به زبان انگلیسی ترجمه می‌شود»، خبرگزاری ایبنا.
  61. ↑ «قرآن با خون صدام، جنجالی تازه در عراق»، خبرگزاری فرارو.
  62. ↑ «کتاب‌هایی برای شناخت بهتر شخصیت صدام حسین»، پایگاه خبری راه برترین‌ها.
  63. ↑ «سریال صدام در تلویزیون انگلیس»، همشهری آنلاین.
  64. ↑ «صدام؛ از تولد یک دیکتاتور تا لحظه اعدام؛ تأملی بر مستند جدید شبکه الکوثر»، وب‌سایت شبکه الکوثر.

دیدگاه‌های ارزیابان

  1. ↑ یک نکته به نظرم جامانده است که میشود آن را خیلی دقیق جایابی کرد. و آن بررسی بازی صدام در زمین آمریکا و شکست خودرن از همین منظر هم است. مقاله از منظر یک ایرانی که از سوی صدام آسیب دیده است، نگارش شده است. کوشش کنید که به نحوی بنویسید که برای همه قابل پذیرش باشد تا از منظر یک قربانی. برای مثال به جنایات صدام در جنگ از منظر حقوق بشر نگاه شود و در خود جنگ از منظر حقوق بین الملل و یا در بحث اخراج اجبارهای ایرانی ها و اتباع از عراق عدم پایبندی به قواعد مهاجرت و امثال آن. خیلی ریزکاری های خوبی را می شود در مقاله تعبیه کرد و یک مقاله ای با معیارهای بسیار بالا نگارش نمود که برای همه زبان مشترک داشته باشد؛ حتی طرفداران صدام
  2. ↑ ظاهرا صرفا ایرانی ها نبوده است. بلکه تمام غیر عراقی به شمول افغانستانی ها را اخراج کرد.
  3. ↑ این کار صدام و متربط کردن آن با دشمنی با ایران یک جوری تقلیل گرایانه نیست؟
  4. ↑ از این عناوین کلی بدون ادرس داردن استفاده نشود چون ب اعتبار علمی ضربه می زند
  5. ↑ این پاراگراف نیازمند تحلیل عمیق‌تر است. حمله موشکی صدام به اسرائیل در سال ۱۹۹۱ صرفاً یک اقدام از روی عقیده نبود، بلکه یک تاکتیک سیاسی برای ایجاد شکاف در ائتلاف بین‌المللی که کشورهای عربی هم عضو آن بودند، بود تا جنگ آزادسازی کویت را به یک جنگ عربی-اسرائیلی تبدیل کند. همچنین باید اشاره شود که صدام از مسأله فلسطین به عنوان ابزاری برای کسب مشروعیت پان‌عربیسم استفاده می‌کرد.
  6. ↑ برای ارتقای سطح شناختی کار در نگارش بخش جنگ ایران و عراق، از ادبیات صرفاً نظامی یا روایت‌های داخلی ایران فاصله گرفت و آن را از منظر حقوق بین‌الملل بررسی کرد. به جای تمرکز بر تنش‌های مرزی، صراحتاً به گزارش رسمی خاویر پرز دکوئیار (دبیرکل وقت سازمان ملل در سال ۱۹۹۱) اشاره شود که در آن رسماً عراق به عنوان آغازگر جنگ و متجاوز بر اساس حقوق بین‌الملل معرفی شده است.
  7. ↑ یکی از رویکردهای متفاوتی که شما می توانید در این مقاله در پیش بگیرد بررسی کارهای صدام از منظر حقوق بشری است. جنایاتی که صدام در جنگ انجام داد ذیل این عنوان لیست شود. در حقیقت دو رویکرد را شما می توانید خیلی برجسته کنید. یکی رویکرد حقوق بشری در جنایات جنگی و دیگری رویکرد حقوق بین المللی در اغاز جنگ علیه ایران که هر دو اسناد زیادی هم دارد.
  8. ↑ این بخش بسیار ناقص است و باید گسترش یابد. دلایل اصلی حمله بدهی‌های کلان عراق به کویت پس از جنگ با ایران و ادعای ارضی ذکر نشده است. از منظر حقوق بین‌الملل، باید به قطعنامه‌های فصل هفتم شورای امنیت که منجر به تحریم‌های فلج‌کننده عراق شد اشاره کنی. از منظر حقوق بشری نیز، آتش زدن چاه‌های نفت کویت و غارت اموال عمومی کویت توسط ارتش بعث باید اضافه شود. یکی از جاهای که خوب می شود رابطه صدام و کویت را نشان داد که امریکا صدام را بازی داد همین جنگ بود.
  9. ↑ در حد اتهام باقی ماند یا اینکه ثابت هم شد؟
  10. ↑ «بر اساس اظهارات رئیس تیم وکلای دفاع از صدام، در هنگام بالا رفتن صدام از پله‌ها... افسران اطلاعاتی ایرانی به زبان فارسی صحبت می‌کردند.» این ادعا کاملاً یک‌طرفه و فاقد ارزش دانشنامه‌ای مستقل است. اگر قرار است این ادعای وکیل صدام آورده شود، باید در کنار آن قید شود که این موضوع از سوی هیچ دادگاه یا منبع مستقل بین‌المللی تأیید نشده و صرفاً خط تبلیغاتی بازماندگان حزب بعث برای زیر سؤال بردن مشروعیت دادگاه عراقی بوده است. بهتر است این جمله حذف یا با رویکرد انتقادی نوشته شود.

منابع

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=پیش‌نویس:صدام_حسین&oldid=81461»