جز ویکی سازی |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۴ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{جعبه اطلاعات مفهوم | |||
| تصویر =قوم پشتون.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =گروهی از مردان پشتون در شهر پیشاور | |||
|image_alt=گروهی از مردان پشتون در شهر پیشاور | |||
| فایل پادکست =قوم پشتون.ogg | |||
| حجم فایلپادکست =2/22 | |||
| تاریخ پادکست =19-11-1404 | |||
| زیرنویس عنوان = | |||
| عنوان اصلی = | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = | |||
| نوع مفهوم = | |||
| معنای اصطلاحی = | |||
| حوزه کاربرد = | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
| نخستین کاربرد = | |||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
{{درشت|'''قوم پشتون؛'''}} قومی بزرگ با پیشینۀ تاریخی و فرهنگی غنی در نواحی جنوب و شرق افغانستان و مناطق مرزی پاکستان. | {{درشت|'''قوم پشتون؛'''}} قومی بزرگ با پیشینۀ تاریخی و فرهنگی غنی در نواحی جنوب و شرق افغانستان و مناطق مرزی پاکستان. | ||
| خط ۳۹: | خط ۶۷: | ||
محل سکونت اصلی قوم پشتون، در افغانستان در دو سوی خط دِیورَند<ref>. [https://books.google.com/books?id=fOQkpcVcd9AC&pg=PT318#v=onepage&q&f=false "Pashtuns"books.google].</ref> بین مرز افغانستان و پاکستان و بخش باختری رود سند (پاکستان) است که شامل «خَیبرپَختُونخوا» و بخش شمالی بلوچستان است.<ref>ارزگانی، افغانستان رنگینکمان اقوام، 1390ش، ص71-72.</ref> در واقع ضلع جنوبی افغانستان (در همسایگی پاکستان کنونی) در اختیار «قوم پشتون» است.<ref>محمدی اشتهاردی، حکومت افغانستان و قوم پشتون، 1377ش، 36-37.</ref> پشتونها در شمال افغانستان در سالهای اخیر جابهجا شده و در هرات، قندهار و غزنی نیز چندین قرن پس از سایر اقوام، در دوران صفوی و بابری حضور یافتهاند.<ref>[https://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=159158 «چه کسی بومیتر است؟»، وبسایت شبکه اطلاعرسانی افغانستان].</ref> | محل سکونت اصلی قوم پشتون، در افغانستان در دو سوی خط دِیورَند<ref>. [https://books.google.com/books?id=fOQkpcVcd9AC&pg=PT318#v=onepage&q&f=false "Pashtuns"books.google].</ref> بین مرز افغانستان و پاکستان و بخش باختری رود سند (پاکستان) است که شامل «خَیبرپَختُونخوا» و بخش شمالی بلوچستان است.<ref>ارزگانی، افغانستان رنگینکمان اقوام، 1390ش، ص71-72.</ref> در واقع ضلع جنوبی افغانستان (در همسایگی پاکستان کنونی) در اختیار «قوم پشتون» است.<ref>محمدی اشتهاردی، حکومت افغانستان و قوم پشتون، 1377ش، 36-37.</ref> پشتونها در شمال افغانستان در سالهای اخیر جابهجا شده و در هرات، قندهار و غزنی نیز چندین قرن پس از سایر اقوام، در دوران صفوی و بابری حضور یافتهاند.<ref>[https://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=159158 «چه کسی بومیتر است؟»، وبسایت شبکه اطلاعرسانی افغانستان].</ref> | ||
همچنین قبایل مهم و تاریخی از پشتونهای دیاسپورا در ایالتهای پنجاب و سند پاکستان (بیشتر در شهرهای کراچی و لاهور) و در مناطق روهیله خند ایالت اُوتار پَرادِش هند (در شهرهای بزرگ مانند بمبئی و دهلی) حضور دارند.<ref>[https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA27#v=onepage&q&f=false .Jaffrelot, Pakistan: nationalism without a nation?2004, Zed Books, p 27].</ref> در اوخر قرن ۱۹ میلادی تعدادی از ساربانان قوم پشتون به استرالیا [[مهاجرت]] کردند<ref>[https://radioneshat.com/fa/تاریخچه-مهاجرت-افغانستانی-ها-به-استرالیا «تاریخچه مهاجرت افغانستانیها به استرالیا»، وبسایت رادیو نشاط.]</ref> و در سالهای اخیر جمعیتی از پشتونها در کشورهای پیرامون [[خلیج فارس|خلیجفارس]] (بهخصوص در امارات) زندگی میکنند.<ref>[https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA27#v=onepage&q&f=false .Jaffrelot, Pakistan: nationalism without a nation?2004, Zed Books, p 27].</ref> | همچنین قبایل مهم و تاریخی از پشتونهای دیاسپورا در ایالتهای پنجاب و سند پاکستان (بیشتر در شهرهای کراچی و لاهور) و در مناطق روهیله خند ایالت اُوتار پَرادِش هند (در شهرهای بزرگ مانند بمبئی و دهلی) حضور دارند.<ref>[https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA27#v=onepage&q&f=false .Jaffrelot, Pakistan: nationalism without a nation?2004, Zed Books, p 27].</ref> در اوخر قرن ۱۹ میلادی تعدادی از ساربانان قوم پشتون به استرالیا [[مهاجرت]] کردند<ref>[https://radioneshat.com/fa/تاریخچه-مهاجرت-افغانستانی-ها-به-استرالیا «تاریخچه مهاجرت افغانستانیها به استرالیا»، وبسایت رادیو نشاط.]</ref> و در سالهای اخیر جمعیتی از پشتونها در کشورهای پیرامون [[خلیج فارس|خلیجفارس]] (بهخصوص در [[امارات متحده عربی|امارات]]) زندگی میکنند.<ref>[https://books.google.com/books?id=I2avL3aZzSEC&pg=PA27#v=onepage&q&f=false .Jaffrelot, Pakistan: nationalism without a nation?2004, Zed Books, p 27].</ref> | ||
گسترش جغرافیایی این قوم از نظر تاریخی بهگونهای بود که درانیها در مناطق جنوبی، غلزاییها در نواحی مرکزی و قبایلی چون آفریدی، هوتک، مهمند و یوسفزی در شمالغرب پاکستان سکنی گزیدند، در حالی که منگلها و جاجیها در جنوبشرق افغانستان و صافیها در شمالشرق این کشور مستقر شدند. امروزه اگرچه نمیتوان مرزبندی دقیقی برای پراکندگی این اقوام قائل شد، اما حضور پشتونها در سراسر افغانستان و پاکستان به وضوح قابل مشاهده است. این گسترش تاریخی نه تنها بر ساختار اجتماعی و سیاسی منطقه تأثیر گذاشته، بلکه [[سبک زندگی]]، [[فرهنگ]] و روابط بینالقومی را نیز به گونهای شکل داده که تا به امروز تداوم یافته است.<ref>فرهنگ، افغانستان در پنج قرن اخیر، ۱۳۸۵ش، ج1، ص 36ـ39.</ref> در حالحاضر پشتونهای افغانستان در ۱۲ ولایت [[پکتیا]]، [[پکتیکا]]، [[خوست]]، زابل، غزنی، قندهار، نیمروز، [[ننگرهار]]، [[نورستان]]، هلمند، [[کنر]] و [[لغمان]] اکثریت را تشکیل میدهند.<ref>[https://ensafnews.com/443927/ترکیب-جمعیتی-و-قومی-افغانستان-چگونه-اس/ «ترکیب جمعیتی و قومی افغانستان چگونه است؟ + تاریخچه و چند تحقیق متفاوت»، وبسایت انصاف نیوز.]</ref> | گسترش جغرافیایی این قوم از نظر تاریخی بهگونهای بود که درانیها در مناطق جنوبی، غلزاییها در نواحی مرکزی و قبایلی چون آفریدی، هوتک، مهمند و یوسفزی در شمالغرب پاکستان سکنی گزیدند، در حالی که منگلها و جاجیها در جنوبشرق افغانستان و صافیها در شمالشرق این کشور مستقر شدند. امروزه اگرچه نمیتوان مرزبندی دقیقی برای پراکندگی این اقوام قائل شد، اما حضور پشتونها در سراسر افغانستان و پاکستان به وضوح قابل مشاهده است. این گسترش تاریخی نه تنها بر ساختار اجتماعی و سیاسی منطقه تأثیر گذاشته، بلکه [[سبک زندگی]]، [[فرهنگ]] و روابط بینالقومی را نیز به گونهای شکل داده که تا به امروز تداوم یافته است.<ref>فرهنگ، افغانستان در پنج قرن اخیر، ۱۳۸۵ش، ج1، ص 36ـ39.</ref> در حالحاضر پشتونهای افغانستان در ۱۲ ولایت [[پکتیا]]، [[پکتیکا]]، [[خوست]]، زابل، غزنی، قندهار، نیمروز، [[ننگرهار]]، [[نورستان]]، هلمند، [[کنر]] و [[لغمان]] اکثریت را تشکیل میدهند.<ref>[https://ensafnews.com/443927/ترکیب-جمعیتی-و-قومی-افغانستان-چگونه-اس/ «ترکیب جمعیتی و قومی افغانستان چگونه است؟ + تاریخچه و چند تحقیق متفاوت»، وبسایت انصاف نیوز.]</ref> | ||
| خط ۱۹۴: | خط ۲۲۲: | ||
==== بازیهای سنتی ==== | ==== بازیهای سنتی ==== | ||
در میان قوم پشتون، بازیهای سنتی جایگاه ویژهای در زندگی اجتماعی دارد که گاه برای ناظران خارجی سادهلوحانه به نظر میرسد، اما در بافت فرهنگی این قوم از عمق و معنای خاصی برخوردار است. تیلهبازی که در میان مردان بالغ نیز رواج دارد، یکی از محبوبترین این بازیها است و در سراسر مناطق پشتوننشین طرفداران بسیاری دارد. بازی «خوبی و ناچیکان» از دیگر سرگرمیهای مرسوم است که در آن بازیکنان با گرفتن پای چپ توسط دست راست، سعی در سبقت گرفتن از یکدیگر دارند. این بازی که بهصورت گروهی و با تقسیم بازیکنان به دو تیم انجام میشود، اگرچه در نگاه اول ساده مینماید، اما از قواعد پیچیدهای برخوردار است. بازیهای دیگری مانند دزد و پادشاه، لیسبازی با سنگهای صیقلی و کلاهیاری نیز در میان پشتونها محبوبیت خاصی دارد. از سرگرمیهای خاص پشتونها میتوان به جنگاندازی حیوانات اشاره کرد که در آن جانورانی مانند سگ، خروس، قوچ و حتی [[شتر]] به مبارزه با یکدیگر میپردازند. این مسابقات که بهطور معمول در فصل جفتگیری حیوانات با شدت بیشتری برگزار میشود، تماشاگران بسیاری را به خود جلب میکند. در این میان، جنگ شتران صحنههای تماشایی خاصی ایجاد میکند که با فرار شتر مغلوب و تعقیب آن توسط شتر پیروز به اوج خود میرسد. شرطبندی بر روی نتایج این بازیها بهصورت جایزههای نمادین مانند مرغ یا حیوانات دیگر انجام میشود، اما رایجترین پاداش، برپایی سور و مهمانی توسط طرف بازنده است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۹–۲۳۰.</ref> | در میان قوم پشتون، بازیهای سنتی جایگاه ویژهای در زندگی اجتماعی دارد که گاه برای ناظران خارجی سادهلوحانه به نظر میرسد، اما در بافت فرهنگی این قوم از عمق و معنای خاصی برخوردار است. [[تیلهبازی]] که در میان مردان بالغ نیز رواج دارد، یکی از محبوبترین این بازیها است و در سراسر مناطق پشتوننشین طرفداران بسیاری دارد. بازی «خوبی و ناچیکان» از دیگر سرگرمیهای مرسوم است که در آن بازیکنان با گرفتن پای چپ توسط دست راست، سعی در سبقت گرفتن از یکدیگر دارند. این بازی که بهصورت گروهی و با تقسیم بازیکنان به دو تیم انجام میشود، اگرچه در نگاه اول ساده مینماید، اما از قواعد پیچیدهای برخوردار است. بازیهای دیگری مانند دزد و پادشاه، لیسبازی با سنگهای صیقلی و کلاهیاری نیز در میان پشتونها محبوبیت خاصی دارد. از سرگرمیهای خاص پشتونها میتوان به جنگاندازی حیوانات اشاره کرد که در آن جانورانی مانند سگ، خروس، قوچ و حتی [[شتر]] به مبارزه با یکدیگر میپردازند. این مسابقات که بهطور معمول در فصل جفتگیری حیوانات با شدت بیشتری برگزار میشود، تماشاگران بسیاری را به خود جلب میکند. در این میان، جنگ شتران صحنههای تماشایی خاصی ایجاد میکند که با فرار شتر مغلوب و تعقیب آن توسط شتر پیروز به اوج خود میرسد. شرطبندی بر روی نتایج این بازیها بهصورت جایزههای نمادین مانند مرغ یا حیوانات دیگر انجام میشود، اما رایجترین پاداش، برپایی سور و مهمانی توسط طرف بازنده است.<ref>الفنستون، افغانان: جای، فرهنگ و نژاد (گزارش سلطنت کابل)، 1388ش، ص۲۲۹–۲۳۰.</ref> | ||
=== ازدواج در قوم پشتون === | === ازدواج در قوم پشتون === | ||
