پیش‌نویس:هجرت: تفاوت میان نسخه‌ها

هجرت به‌عنوان یک پدیده انسانی و تاریخی، در طول اعصار و در میان جوامع مختلف مشاهده شده است. این حرکت، اغلب در پاسخ به عوامل متعددی نظیر تغییرات محیطی، محدودیت‌های معیشتی، تنش‌های سیاسی یا تعقیب فرصت‌های جدید صورت گرفته است. از جوامع اولیه بشری تا تمدن‌های پیشرفته‌تر، جابه‌جایی جمعیت‌ها به شکل‌های فردی، خانوادگی یا گروهی، در تحولات اجتماعی و شکل‌گیری سکونتگاه‌های جدید نقش داشته است. در بستر ادیان و مکاتب فکری نیز، هجرت گاه به‌عنوان اقدامی در جهت حفظ باورها یا گسترش آموزه‌ها مطرح شده است. این پدیده، به‌عنوان یک واقعیت تاریخی پیوسته، به ایجاد و توسعه شبکه‌های ارتباطی، تبادلات فرهنگی و اقتصادی بین مناطق مختلف منجر شده و در پیکره‌بندی جوامع کنونی نیز اثرات خود را بر جای گذاشته است. مطالعۀ تاریخچه هجرت، چگونگی واکنش انسان‌ها به چالش‌ها و تحولات محیط پیرامون خود را نشان می‌دهد.<ref>جلالی و هاشمی،  «تحلیل و بررسی موانع و راهکارهای هجرت در آموزه‌های دینی»، 1402ش، ص830. </ref>

در فرهنگ اسلامی-ایرانی، بر اساس متون دینی و سیرۀ عملی، می‌توان گونه‌های اصلی هجرت را به شرح ذیل دسته‌بندی کرد:

# '''هجرت مکانی (ظاهری):''' هجرت مکانی به جابه‌جایی فیزیکی از یک سرزمین به سرزمین دیگر اشاره دارد که به‌طور معمول با اهداف خاصی انجام می‌شود. هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه به‌عنوان یک نمونۀ مهم از هجرت مکانی شناخته می‌شود. این رویداد به‌عنوان نقطه شروع تاریخ اسلام تلقی شده و از نظر تاریخی، نقش مهمی در شکل‌گیری تمدن اسلامی داشته است و منجر به تشکیل یک جامعۀ جدید و تقویت ساختارهای حکومتی در آن دوره شد.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>

مهاجر در فرهنگ اسلامی-ایرانی ویژگی‌های دارد که او را به عاملی اثرگذار تبدیل می‌کند:

* ایمان و اخلاص: نیت الهی و انگیزۀ خالصانه، سنگ بنای هر هجرت پذیرفته‌ای است. در فرهنگ اسلامی هجرت باید «فی سبیل الله» و برای جلب رضایت خدا باشد.

* پاکیزگی درونی و هجرت از گناه: مهاجر پیش از هر کوچ بیرونی، باید از آلودگی‌های درونی هجرت کند. دوری از گناه و شهوات، از او شخصیتی تاثیرگذار می‌سازد.

* امام‌شناسی و ولایت‌مداری: بر اساس روایات، مهاجر واقعی کسی است که حجت زمان خود را بشناسد و پیروی از رهبری الهی را چراغ راه حرکت خود قرار دهد.

* انتخاب آگاهانه مکان: هجرت، انتخابی آگاهانه برای انتقال به محیطی است که امکان رشد دینی، علمی و اجتماعی را بهتر فراهم کند.

* صبر و بردباری: مهاجر، سختی‌های غربت و مشقت‌های راه را با صبر تحمل می‌کند و این صبر، عامل تکامل روحی او محسوب می‌شود.

* توکل و امیدواری: اعتماد به خداوند، پشتوانۀ روانی مهاجر در مواجهه با ناشناخته‌ها و مشکلات است.

* صداقت در گفتار و کردار: راستی و درستکاری، سرمایۀ اجتماعی مهاجر است و موجب نفوذ کلام و تاثیرگذاری او در محیط جدید می‌شود.<ref>غضنفری، ره رستگاری، 1382ش، ج1، ص357-365.</ref>