گردشگری: تفاوت میان نسخه‌ها

گردشگری، امروزه به یک صنعت جهانی مهم تبدیل شده که فراتر از سفرهای تفریحی است و شامل انواع گوناگونی مانند گردشگری مجازی، سلامت، فرهنگی و گردشگری حلال می‌شود. سفر در [[تمدن اسلامی]]، برای کسب علم و دانش نقشی کلیدی داشته و جهانگردان مسلمانی چون [[ابن‌بطوطه]] و [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، سفرنامه‌هایی از خود به جای گذاشته‌اند. [[قرآن]] کریم نیز انسان‌ها را به [[سفر]] و گردش در زمین تشویق می‌کند تا از سرنوشت گذشتگان عبرت گرفته و در نشانه‌های قدرت خداوند تفکر کنند. توسعه صنعت گردشگری هرچند مزایایی چون بهبود زیرساخت‌ها و ثروت‌آفرینی دارد، اما در برخی موارد با چالش‌هایی مانند نارضایتی محلی و از بین رفتن اصالت فرهنگی همراه است.

در نگاه قرآن گردشگری و سیاحت و مسائل مرتبط با آن مانند نزدیکی مسیرها، امنیت راه‌ها و امکانات موجود در آن‌ها از نعمت‌های خداوند شمرده شده که بندگان باید خداوند را به‌خاطر وجود آن سپاسگزاری کنند و از نبود آن به‌عنوان عذابی سخت نام برده شده است.<ref>[https://tanzil.ir/#34:15 سوره سبأ، آیه 15-20.]</ref> از سوی دیگر نگاه خاص قرآن به مسئله هدایت و [[تربیت]] انسان‌ها سبب شده تا نقش تربیتی مسائلی مانند آثار بر جای مانده از گذشتگان که عینی و محسوس هستند، در آیات قرآن برجسته شود و مسلمانان تشویق شوند تا برای دیدن و تفکر دربارهٔ آن‌ها به سیر و سیاحت در جهان پیرامون خود بپردازند.<ref>[http://www.hajij.com/fa/articles/religious-articles-viewpoints/item/1798-1393-02-21-09-48-39 «گردشگری از دیدگاه قرآن و سنت»، سایت رواق الحجاج، تاریخ بازدید: 8 آذر 1400ش.]</ref>

یکی از اهداف سفر در قرآن، «تجارت» و «کسب سود» است.<ref>[https://tanzil.ir/#106:1 سوره قریش، آیه 1-2.]</ref> تبادلات تجاری و استفاده از کالای سایر مناطق، از جمله اموری است که در سفر و گردشگری به دست می‌آید.<ref>[https://www.isna.ir/news/99122619740/گردشگری-خرید-و-سهم-آن-در-توسعه-اقتصادی-مقصد «گردشگری خرید و سهم آن در توسعه اقتصادی مقصد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

یکی از مهم‌ترین اهداف گردشگری در قرآن «عبرت گرفتن» است. هدف نهایی بیشتر آیاتی که خداوند در آن‌ها امر به سفر و گردش در زمین کرده، عبرت گرفتن از عاقبت کسانی است که در زمان‌های گذشته زندگی می‌کردند. تکذیب‌کنندگان فرستادگان الهی،<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/سیروا سوره آل عمران، آیه 137؛ سوره انعام، آیه 11؛ سوره نحل، آیه36.]</ref> مشرکین<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/سیروا سوره روم، آیه42.]</ref> و مجرمین<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/سیروا سوره نمل، آیه 69.]</ref> از جمله گروه‌هایی هستند که خداوند از مردم می‌خواهد هنگام سفر و گردشگری به آثار برجای مانده از آن‌ها نگاه کرده و دربارهٔ کارهایی که انجام دادند و سرانجامی که به آن گرفتار شدند، تفکر کنند. قرآن تأکید خاصی بر بحث «دیدن آثار گذشتگان» دارد؛ لذا در بیشتر آیاتی که به بحث سفر اشاره کرده، از عبارت «فانظروا» به‌معنای «نگاه کنید» استفاده کرده است.<ref>آیه 42 سوره روم؛ آیه 137 سوره آل‌عمران؛ آیه 69 سوره نمل؛ آیه 21 سوره غافر؛ آیه 44 سوره فاطر.</ref>

بزرگداشت کسانی که درگذشته برای گسترش اهداف فرهنگی و دینی تلاش کرده‌اند، از دیگر اهداف گردشگری در قرآن است. دعوت از مردم برای سفر به [[مسجد الحرام]] و دیدن آثاری که از حضرت ابراهیم<ref>[https://tanzil.ir/#3:97 سوره آل عمران، آیه 97.]</ref> و سایر بزرگان [[دین]] به‌جا مانده هم تجلیل از مقام و منزلت آنها است و هم باعث ایجاد انگیزه برای ادامه دادن راه آن‌ها است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/113138/قرآن-و-گردشگری منصوری، «قرآن و گردشگری»، سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1387ش.]</ref>

با ظهور اسلام و گسترش آن در سرزمین‌های مختلف، اصول و مبانی، آداب‌ورسوم و [[علوم اسلامی]] به‌صورت گسترده‌ای در سرزمین‌های اسلامی گسترش یافت و موجبات تشکیل تمدن اسلامی را فراهم ساخت. این تمدن عظیم تا قرن دوازده هجری ادامه داشت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87577/نگاهی-به-جهانگردی-در-تمدن-اسلامی ذاکری، «نگاهی به جهانگردی در تمدن اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1389ش.]</ref> سفرهایی که برای فراگیری علم و دانش انجام می‌شد، یکی از علل اصلی گسترش تمدن اسلامی بود. این سفرها به توسعه دانش در سرزمین اسلامی کمک کرد و موجب گسترش ویژگی‌های خاص تمدن اسلامی در سرزمین‌های مختلف شد.<ref>[http://journals.miu.ac.ir/article_4112_078d9255447586105ed647f3759c1992.pdf ریاحی، «عوامل مؤثر گردشگری و سیاحت در تاریخ، تمدن و فقه اسلامی»،  1398ش، ص5.]</ref>

[[گردشگری معناگرا]] از آن‌رو که در پی فهم اندیشهٔ پیشینیان و کشف زنجیرهٔ زندگانی آنان است، «گردشگری مفهومی» نیز نامیده می‌شود. در گردشگری معناگرا، جامعهٔ بشری و جغرافیای مسکون بشر به‌مثابه یک کل، مورد توجه قرار می‌گیرد؛ جامعه، شامل تمام افراد بشر می‌شود که هدف مشترک آنها، حفظ میراث معنوی، فرهنگی و طبیعی انسان‌ها است. در این رویکرد، جدایی‌طلبی و برتری‌جویی جای خود را به یگانگی و پیوستگی می‌دهد و سفر برای آشنایی با میراث مشترک معنوی، فرهنگی و طبیعی بشر، به‌مثابه تلاش برای درک [[معنای زندگی]]، به هدف مهم انسان‌ها تبدیل می‌شود. به باور اندیشمندان، هر گونه‌ای از گردشگری می‌تواند سویه‌هایی از معناگرایی را به‌همراه داشته باشد؛ زیرا هر سفری از این ظرفیت بهره‌مند است که معناها و مفاهیم ژرفی را به گردشگر بشناساند تا از آن برای ساختن دنیایی بهتر، بهره بگیرد.<ref>[http://nooraghayee.com/گردشگري-معناگرا/ نورآقایی، «گردشگری معناگرا»، وب‌سایت شخصی آرش نورآقایی].</ref> برخی پژوهشگران، رسیدن به تعالی، رسیدن به معنا و رسیدن به درک متقابل را سویه‌های اصلی گردشگری معناگرا دانسته‌اند.<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_7082.html شفیعا و صباغ‌پور آذریان، «تبیین مفهوم معنویت در گردشگری با استفاده از تحلیل محتوا»، 1395ش، ص124].</ref>