| (یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۸۵: | خط ۸۵: | ||
== روابط با ایران == | == روابط با ایران == | ||
ایران در ۱۹۵۷م به عضویت آژانس بینالمللی انرژی اتمی درآمد و در سال ۱۹۶۸م پیمان عدم تکثیر سلاحهای هستهای (NPT) را امضا کرد. این پیمان در سال ۱۹۷۰م در مجلس شورای ملی ایران به تصویب رسید.<ref>{{پک/بن|آ۶|ک=خبر آنلاین|ف=عضویت درآژانس چه سودی دارد؟}}</ref>ایران از جمله کشورهایی است که در میان دولتهای جهان سوم، حق عضویت بالایی به آژانس پرداخت میکند و از خدمات آموزشی و همکاریهای فنی آن در اجرای طرحهای خود بهره برده است. در جریان جنگ تحمیلی، ایران موضوع حملات مکرر عراق به تأسیسات هستهای غیرنظامی بوشهر را به آژانس ارجاع داد. آژانس پس از بررسی و تشکیل جلسات، در سپتامبر ۱۹۸۴ حملات به تأسیسات هستهای غیرنظامی را تخلف از اساسنامه، منشور سازمان ملل و قوانین بینالمللی تلقی کرد و از عراق خواست به آن توجه کند. ایران در پی حملات بعدی، موارد متعددی از جمله محکومیت عراق و اعزام گروه کارشناسی برای بررسی خسارات را از آژانس درخواست کرد.<ref>{{پک|مصفا|۱۳۷۴|ک=راهنمای سازمان ملل متحد|ص=347|ج=۲}}</ref> در حوزه انرژی هستهای و اتهامات آمریکا، ایران تمام تعهدات بینالمللی پادمانی را پذیرفته و تمامی اسناد الزامآور در زمینه عدم اشاعه سلاح هستهای را امضا و تصویب کرده است. با وجود این، آمریکا با استناد به برنامههای هستهای ایران، از آن بهعنوان اهرمی برای فشار بر تهران استفاده کرده و در این مسیر از حمایت اسرائیل برخوردار بوده است؛ رژیمی که خود هیچیک از پیمانهای بینالمللی عدم اشاعه را امضا نکرده است. این رویکرد از سوی تحلیلگران، جلوهای از سیاست دوگانه آمریکا در قبال مسئله هستهای دانسته شده است.<ref>{{پک|شیرودی|۱۳۸۲|ک=رواق اندیشه|ف=آژانس بین المللی انرژی اتمی (زمینه ها، ساختارها و عملکردها)|ص=۵۴}}</ref> | ایران در ۱۹۵۷م به عضویت آژانس بینالمللی انرژی اتمی درآمد و در سال ۱۹۶۸م پیمان عدم تکثیر سلاحهای هستهای (NPT) را امضا کرد. این پیمان در سال ۱۹۷۰م در مجلس شورای ملی ایران به تصویب رسید.<ref>{{پک/بن|آ۶|ک=خبر آنلاین|ف=عضویت درآژانس چه سودی دارد؟}}</ref>ایران از جمله کشورهایی است که در میان دولتهای جهان سوم، حق عضویت بالایی به آژانس پرداخت میکند و از خدمات آموزشی و همکاریهای فنی آن در اجرای طرحهای خود بهره برده است. در جریان جنگ تحمیلی، ایران موضوع حملات مکرر عراق به تأسیسات هستهای غیرنظامی بوشهر را به آژانس ارجاع داد. آژانس پس از بررسی و تشکیل جلسات، در سپتامبر ۱۹۸۴ حملات به تأسیسات هستهای غیرنظامی را تخلف از اساسنامه، منشور سازمان ملل و قوانین بینالمللی تلقی کرد و از عراق خواست به آن توجه کند. ایران در پی حملات بعدی، موارد متعددی از جمله محکومیت عراق و اعزام گروه کارشناسی برای بررسی خسارات را از آژانس درخواست کرد.<ref>{{پک|مصفا|۱۳۷۴|ک=راهنمای سازمان ملل متحد|ص=347|ج=۲}}</ref> در حوزه انرژی هستهای و اتهامات آمریکا، ایران تمام تعهدات بینالمللی پادمانی را پذیرفته و تمامی اسناد الزامآور در زمینه عدم اشاعه سلاح هستهای را امضا و تصویب کرده است. با وجود این، آمریکا با استناد به برنامههای هستهای ایران، از آن بهعنوان اهرمی برای فشار بر تهران استفاده کرده و در این مسیر از حمایت اسرائیل برخوردار بوده است؛ رژیمی که خود هیچیک از پیمانهای بینالمللی عدم اشاعه را امضا نکرده است. این رویکرد از سوی تحلیلگران، جلوهای از سیاست دوگانه آمریکا در قبال مسئله هستهای دانسته شده است.<ref>{{پک|شیرودی|۱۳۸۲|ک=رواق اندیشه|ف=آژانس بین المللی انرژی اتمی (زمینه ها، ساختارها و عملکردها)|ص=۵۴}}</ref> | ||
بر اساس اسناد و اظهارات مقامات ایرانی، آژانس بینالمللی انرژی اتمی در موارد متعددی نتوانسته است تعهد خود به حفاظت از اطلاعات محرمانه هستهای ایران را بهطور کامل رعایت کند. ایران بارها نسبت به درز اطلاعات محرمانهای که در اختیار بازرسان آژانس قرار داده بود اعتراض کرده و مدعی است که این افشای اطلاعات به ترور دانشمندان هستهای این کشور منجر شده است. همچنین، ایران به درج جزئیات فنی گسترده، از جمله تعداد سانتریفیوژها و میزان مواد هستهای، در گزارشهای مدیرکل اعتراض کرده و این اقدام را مغایر با اصل محرمانگی دانسته است. در مقابل، آژانس با استناد به اصل شفافیت و قطعنامههای الزامآور شورای امنیت، بر ارائه اطلاعات بیشتر از سوی ایران اصرار داشته و این امر زمینهساز اختلافات مستمر بوده است. با این حال، اعتراضات پیوسته ایران و همراهی برخی دولتها، سبب شده تا مدیرکل در گزارشهای متأخر خود از درج بخشی از جزئیات حساس خودداری کند و کنفرانس عمومی آژانس نیز بر اتخاذ تدابیر جدی برای حفاظت از اطلاعات هستهای تأکید نماید.<ref name=":02">{{پک|رنجبریان|کمالینژاد|۱۳۹۲|ک=حقوق بینالملل|ف=تعهد آژانس بينالمللي انرژي اتمي به حفاظت از اطلاعات محرمانه هستهاي ايران|ص=۲۷-۲۸}}</ref> | |||
=== اختلاف با ایران === | |||
۱. اختلاف درباره مفهوم عدم پایبندی به تعهدات پادمانی | |||
ایران و آژانس در مورد اینکه چه زمانی یک کشور «عدم پایبندی» به تعهدات پادمانی خود داشته است، دیدگاه متفاوتی دارند. ایران معتقد است که عدم پایبندی تنها زمانی مطرح میشود که انحراف مواد هستهای به سمت مقاصد نظامی اثبات شده باشد. در مقابل، آژانس و برخی کشورهای غربی با رویکرد ذهنیتری معتقدند که صرف وجود «قصور» یا ناتوانی آژانس در راستیآزمایی کامل، میتواند عدم پایبندی تلقی شود. | |||
۲. اختلاف درباره نحوه ارجاع پرونده به شورای امنیت | |||
ایران معتقد است که ارجاع پرونده هستهای به شورای امنیت در سال ۲۰۰۶ غیرقانونی بوده است؛ زیرا آیین مقرر در اساسنامه آژانس طی نشده و ایران در حال همکاری و انجام اقدامات اصلاحی بود. همچنین، ایران به عملکرد تبعیضآمیز آژانس اشاره میکند که موارد مشابه قصور پادمانی در کشورهای دیگر را به شورای امنیت گزارش نکرد. آژانس نیز با استناد به ماده ۱۲ اساسنامه معتقد است که شورای حکام در این زمینه اختیار تصمیمگیری دارد و باید بر اساس اوضاع و احوال هر پرونده عمل کند. از دیگر ایرادات ایران، عدم گزارشدهی به مجمع عمومی همزمان با شورای امنیت بوده است. | |||
۳. اختلاف درباره تعلیق اجرای «کد ۳.۱ اصلاحی» | |||
ایران در سال ۲۰۰۳ با اجرای کد ۳.۱ اصلاحی موافقت کرد، اما در سال ۲۰۰۷ در واکنش به قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت، اجرای آن را «به حالت تعلیق» درآورد. این کد، ایران را ملزم میکرد که تصمیم ساخت تأسیسات هستهای را زودتر از موعد مقرر به آژانس اعلام کند. ایران استدلال میکند که اجرای این کد داوطلبانه بوده و با توجه به قطعنامههای شورای امنیت و عدم تصویب آن در مجلس، تعلیق آن مشروع است. در مقابل، آژانس و شورای امنیت معتقدند که این کد را نمیتوان بهصورت یکجانبه تعلیق کرد و بر اساس حقوق بینالملل، ایران نمیتواند برای توجیه عدم اجرای تعهدات بینالمللی خود به قوانین داخلی استناد کند. | |||
== نشریات == | == نشریات == | ||
| خط ۹۳: | خط ۱۰۸: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=رنجبريان|نام۱=اميرحسين|تاریخ=۱۳۹۲|عنوان=تعهد آژانس بينالمللي انرژي اتمي به حفاظت از اطلاعات محرمانه هستهاي ايران|پیوند=https://www.cilamag.ir/article_15821.html|ژورنال=حقوق بينالمللی|دوره=|شماره=۴۹|صفحات=۹-۳۴|نام۲=حسن|نام خانوادگی۲=کمالینژاد|نام۳=|نام خانوادگی۳=}} | |||
{{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=۱۳۸۲|عنوان=آژانس بین المللی انرژی اتمی (زمینه ها، ساختارها و عملکردها)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/24803/%D8%A7%DA%98%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7|ژورنال=رواق اندیشه|دوره=هفدهم|شماره=۲۳|صفحات=۴۲-۵۹}} | {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شیرودی|نام۱=مرتضی|تاریخ=۱۳۸۲|عنوان=آژانس بین المللی انرژی اتمی (زمینه ها، ساختارها و عملکردها)|پیوند=https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/24803/%D8%A7%DA%98%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B1%DA%98%DB%8C-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7|ژورنال=رواق اندیشه|دوره=هفدهم|شماره=۲۳|صفحات=۴۲-۵۹}} | ||
