علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''اژدها'''</big>؛ جانور افسانهای بهشکل خزندهای با توانایی پرواز. | <big>'''اژدها'''</big>؛ جانور افسانهای بهشکل خزندهای با توانایی پرواز. | ||
اژدها، موجودی افسانهای با بال، چنگال و آتشافشانی، نماد باستانی قدرت و گاهی شر، در فرهنگهای مختلف از جمله ایران و | اژدها، موجودی افسانهای با بال، چنگال و آتشافشانی، نماد باستانی قدرت و گاهی شر، در فرهنگهای مختلف از جمله [[ایران]] و [[چین]]، حضوری پررنگ دارد. این موجود، در نگارگری ایرانی با اشکال متنوعی چون مار، چهارپا، دوپا، بالدار و حتی چندسر به تصویر کشیده شده و در چین، نماد خوشبختی، ثروت و استقامت است. | ||
==معرفی اژدها== | ==معرفی اژدها== | ||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
اژدها معمولا بهعنوان نماد شر و بدی و بهشکل مار غولپیکری ترسیم میشود.<ref>طاهری، «سیر تحول و طبقهبندی اژدها در نگارگری ایرانی»، ۱۳۸۸ش، ص۷.</ref> بسیاری از افسانهها و ادبیات عامه، اژدها را با مار، یکی دانستهاند. در اساطیر، مار بهصورت اژدهای غولپیکر و عجیبالخلقه توصیف شده است.<ref>دوبوکور، رمزهای زنده جان، ۱۳۷۳ش، ص۴۱. </ref> | اژدها معمولا بهعنوان نماد شر و بدی و بهشکل مار غولپیکری ترسیم میشود.<ref>طاهری، «سیر تحول و طبقهبندی اژدها در نگارگری ایرانی»، ۱۳۸۸ش، ص۷.</ref> بسیاری از افسانهها و ادبیات عامه، اژدها را با مار، یکی دانستهاند. در اساطیر، مار بهصورت اژدهای غولپیکر و عجیبالخلقه توصیف شده است.<ref>دوبوکور، رمزهای زنده جان، ۱۳۷۳ش، ص۴۱. </ref> | ||
==اژدها در فرهنگ ایرانی== | ==اژدها در فرهنگ ایرانی== | ||
در اساطیر | در اساطیر [[هند]] و[[ایران]]، اژدها عامل خشکسالی انگاشته میشد و بارش ابرها زمانی آغاز میشد که قهرمان، اژدها را میکشت. نام دیو خشکسالی در اوستا، «اپَوشه» و «ورثه» است. در اوستا، اژدها موجودی غولآسا، انسانخوار و دشمن خوبی و آیین زرتشت است. دربارهی این اژدها در ادبیات زرتشتی و مانوی بیشتر از اوستا داستان بیان شده است. تصویر اژدها در باورهای مانوی، متأثر از باورهای مردم بینالنهرین بوده و به شکل یک موجود آبزی ترسیم شده است. معروفترین واژهی هندوایرانی برای اژدها، «اَهی» در هند (بهمعنی مار) و «اَژی» در [[اوستا]] (بهمعنی مار و اژدها) است.<ref> Encyclopaedia Iranic, 2012, III, P191.</ref> | ||
==اژدها در نگارگری ایرانی== | ==اژدها در نگارگری ایرانی== | ||
شکل اژدها در گذر زمان از طرحهای ساده مانند مار، شروع شده و به شکلهای پیچیدهتر، ارتقا یافته است. | شکل اژدها در گذر زمان از طرحهای ساده مانند مار، شروع شده و به شکلهای پیچیدهتر، ارتقا یافته است. | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
'''اژدها-مار چندسر'''؛ در سیر تکاملی اژدها، اژدها-مارهایی ترسیم شدهاند که چند سر و ظاهری ترسناک دارند. در نگارهای از پنج گنج نظامی، ماهان سوار بر اژدهای هفت سر بالدار، نشان داده شده که چهار پا دارد. در این تصویر، اژدها رام ماهان شده است.<ref>طاهری، «سیر تحول و طبقهبندی اژدها در نگارگری ایرانی»، ۱۳۸۸ش، ص۷.</ref> | '''اژدها-مار چندسر'''؛ در سیر تکاملی اژدها، اژدها-مارهایی ترسیم شدهاند که چند سر و ظاهری ترسناک دارند. در نگارهای از پنج گنج نظامی، ماهان سوار بر اژدهای هفت سر بالدار، نشان داده شده که چهار پا دارد. در این تصویر، اژدها رام ماهان شده است.<ref>طاهری، «سیر تحول و طبقهبندی اژدها در نگارگری ایرانی»، ۱۳۸۸ش، ص۷.</ref> | ||
==مفهوم اژدها در چین== | ==مفهوم اژدها در چین== | ||
[[چین]] به سرزمین اژدها معروف است و اژدها و تصویر آن در تمام هنرهای سنتی چین، حضور پررنگی دارد.<ref>رستگارفسائی، اژدها در اساطیر ایران، ۱۳۷۹ش، ص۱۶.</ref> برای مردم چین، اژدهای امپراطوری، اولین حیوان نیکخواه در میان چهار حیوان مقدس (اژدها، ققنوس، اسب تکشاخ و لاکپشت) است. اژدها، نمادی از استقامت، قدرت آسمانی و خردمندی است. اژدهای چینی ۱۱۷ فلس دارد که ۸۱ فلس از یانگ و ۳۶ فلس از یین انرژی میگیرند. تنها، اژدهای آسمانی بزرگ دارای تمام انرژی یانگ است.<ref> Hann, Dragons Unicorns and Phoenixes-Origin and Continuity of Technique and Motif, 2004, P34.</ref> | |||
اژدهای چینی با خود ثروت، خوشبختی و باران به ارمغان میآورد. اژدهای چینی، نماد قدرت، شجاعت و قهرمانی است. او بر تمام مشکلات و سختیها فائق آمده و پرانرژی، خوشبین، زیرک، جاهطلب و زیبا است. مردم چین او را دوست داشته و برای بارش باران نزد او دعا میکنند.<ref>Werner, Myths and Legends of China, 2005, P301-302. </ref> اژدهای چینی، بیآزار و مقدس بوده و از شرق محافظت میکند. در چین، باران شدید به باران اژدها معروف است.<ref>رادفر، تعامل ادبیات و هنر در مکتب اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۳۴.</ref> | اژدهای چینی با خود ثروت، خوشبختی و باران به ارمغان میآورد. اژدهای چینی، نماد قدرت، شجاعت و قهرمانی است. او بر تمام مشکلات و سختیها فائق آمده و پرانرژی، خوشبین، زیرک، جاهطلب و زیبا است. مردم چین او را دوست داشته و برای بارش باران نزد او دعا میکنند.<ref>Werner, Myths and Legends of China, 2005, P301-302. </ref> اژدهای چینی، بیآزار و مقدس بوده و از شرق محافظت میکند. در چین، باران شدید به باران اژدها معروف است.<ref>رادفر، تعامل ادبیات و هنر در مکتب اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص۳۴.</ref> | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
در برخی از آثار کهن فارسی، مارهای بزرگ با طول ۳۰ گز و عمر ۱۰۰ سال، اژدها ناميده شدهاند. چشم تیزبین و بدون پلک این مار برای محافظت از گنج، مناسب است.<ref>قزوینی، عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات، ۱۳۶۱ش، ص۱۴۰.</ref> در شاهنامه، درفش پهلوانان و بهويژه رستم، اژدها پیکر است.<ref>هندرسن، اساطیر باستانی انسان و سمبولهایش، ۱۳۵۷ش، ص۱۰۸.</ref> در اوستا آمده است که گرشاسپ، اژدهای زهرآگین و زردفام با زهری بهبلندی یک نیزه و دندانهایی به بزرگی بازوهای یک انسان و شاخی به بلندی تنه درخت را کشته است.<ref>عناصری، شناخت اساطیر ایران بر اساس طومار نقالان، ۱۳۷۰ش، ص۴۵.</ref> | در برخی از آثار کهن فارسی، مارهای بزرگ با طول ۳۰ گز و عمر ۱۰۰ سال، اژدها ناميده شدهاند. چشم تیزبین و بدون پلک این مار برای محافظت از گنج، مناسب است.<ref>قزوینی، عجائب المخلوقات و غرائب الموجودات، ۱۳۶۱ش، ص۱۴۰.</ref> در شاهنامه، درفش پهلوانان و بهويژه رستم، اژدها پیکر است.<ref>هندرسن، اساطیر باستانی انسان و سمبولهایش، ۱۳۵۷ش، ص۱۰۸.</ref> در اوستا آمده است که گرشاسپ، اژدهای زهرآگین و زردفام با زهری بهبلندی یک نیزه و دندانهایی به بزرگی بازوهای یک انسان و شاخی به بلندی تنه درخت را کشته است.<ref>عناصری، شناخت اساطیر ایران بر اساس طومار نقالان، ۱۳۷۰ش، ص۴۵.</ref> | ||
در ایران باستان، بسیاری از | در ایران باستان، بسیاری از پهلوانان، صورت اژدها را بر سر نیزهی خود میکردند و رومیان آن را از ایرانیان تقلید کردند.<ref>درویش، گامی در اساطیر، ۱۳۵۵ش، ص۶۵.</ref> در اساطیر بینالنهرین نیز مظهر مزدوک، نقش اژدها است. اژدها در این داستانها نماد استبداد، خشکسالی و هرج و مرج است.<ref>جابز، کتاب اول جانوران، ۱۳۷۰ش، ص۱۴۰.</ref> در این داستانها، این موجود خیالی دو بال داشته و از دهانش آتش بیرون میآید.<ref>ساندرزمان، بهشت و دوزخ در اساطیر بینالنهرین، ۱۳۷۳ش، ص۸۷.</ref> | ||
در برخی از قصههای ایرانی، اژدها نرمخو بوده و غیر مستقیم راه نجات را به آدمیان نشان میداد.<ref>انجوی شیرازی، مردم و شاهنامه، ۱۳۵۴ش، ص۳۶۲. </ref> اژدها در بعضی از داستانها بهصورت شیر، ماهی یا غول است.<ref>انجوی شیرازی، قصههای ایرانی، ۱۳۵۲ش، ص۹۹و۱۸۰؛ انجوی شیرازی، گل به صنوبر چه کرد، ۱۳۵۷ش، ص۷-۲۳.</ref> پریان و دیوها نیز در داستانها، شکل اژدها دارند.<ref>طرسوسی، دارابنامه، ۱۳۴۴ش، ج۱، ص۱۹۱؛ خواجوی کرمانی، سامنامه، ۱۳۱۹ق، ج۲، ص۱۸۹.</ref> | در برخی از قصههای ایرانی، اژدها نرمخو بوده و غیر مستقیم راه نجات را به آدمیان نشان میداد.<ref>انجوی شیرازی، مردم و شاهنامه، ۱۳۵۴ش، ص۳۶۲. </ref> اژدها در بعضی از داستانها بهصورت شیر، ماهی یا غول است.<ref>انجوی شیرازی، قصههای ایرانی، ۱۳۵۲ش، ص۹۹و۱۸۰؛ انجوی شیرازی، گل به صنوبر چه کرد، ۱۳۵۷ش، ص۷-۲۳.</ref> پریان و دیوها نیز در داستانها، شکل اژدها دارند.<ref>طرسوسی، دارابنامه، ۱۳۴۴ش، ج۱، ص۱۹۱؛ خواجوی کرمانی، سامنامه، ۱۳۱۹ق، ج۲، ص۱۸۹.</ref> | ||
