حوزه‌های علمیه لبنان: تفاوت میان نسخه‌ها

حوزه‌های علمیه لبنان، به‌صورت تاریخی در حیات و استمرار تمدن اسلامی تأثیر به‌سزایی داشته و بستر تربیت فقها و عالمان  مشهور از جمله شهید اول، شهید ثانی، محقق کرکی و [[شیخ بهایی]] بوده است. حوزه‌های علمیه لبنان با نظام‌سازی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و ایجاد ساختارهای مذهبی، نقش مهمی در مدیریت سبک زندگی دینی به‌ویژه زیست سیاسی تشیع داشته است.  

 

کهن‌ترین حوزۀ علمیۀ [[شیعه|شیعیان]] جهان حوزه علمیه نجف در عراق است که شیخ طوسى در کنار مرقد [[امام علی]] برپا کرد؛<ref>شمس‌الدين، بهجةالراغبين، 1424ق، ج۱، ص۶۷ـ۶۸.</ref> اما پس از حملۀ مغول و فاجعۀ بزرگ بغداد در ۵۶۵ق [[مهاجرت]] به نجف با مشکلات فراوان مواجه شد و دانشمندان علوم دینی به منطقۀ [[جبل عامل|جبل‌عامل]] در [[لبنان]] هجرت کردند و این کشور به مهد معارف دینی و مرکز حوزه‌هاى علمیه جهان تشیع تبدیل شد. بزرگ‌ترین حوزۀ علمیۀ قرن هشتم هجری قمری را شهید اول در ۷۷۱ق در منطقۀ «جزین» لبنان تأسیس کرد و این منطقه خاستگاه صدها فقیه پرآوازه در تاریخ تشیع بود.<ref>مهدى‌پور، «نقش جبل‌عامل در گسترش فرهنگ اهل بیت (قسمت اول)»، 1389-1390ش، ص24-25.</ref> پژوهشگران ایجاد این حوزه را اساس تشکیل دیگر حوزه‌های علمیه در سایر مناطق لبنان می‌دانند. ‌البته قبل از آن فعالیت علمی و فرهنگی برای گسترش دانش دینی و فرهنگ [[اهل‌بیت]] در لبنان به‌ویژه جبل‌عامل، با فعالیت‌های تبلیغی و آموزشی ابوذرغفاری در قرن اول هجری آغاز شده و با پیدایش دانشمندان شیعه تا قرن هفتم هجری قمری ادامه یافته بود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/5958/%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%A8%D9%84-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84?SID=141505 «حوزه علمیه جبل‌عامل»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛] «اسوه‌های اخلاق و عرفان الگوهای عملی تشیع در طول تاریخ»، 1387ش، ص22-25. </ref> برای مثال در طرابلس از شهرهاى لبنان کنونى در اواخر سدۀ پنجم هجرى، دارالعلمى با ۱٫۶ میلیون جلد کتاب وجود داشت.<ref>رفیعى، درآمدى بر دایرةالمعارف کتابخانه‌هاى جهان، ۱۳۷۴، ص۴۳-۴۲.</ref> در حال‌حاضر شیعیان لبنان، اکثریت نسبی جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند و در سطوح علمی و دینی و فرهنگی، همگام با شیعیان ایران و عراق به فعالیت‌های مؤثر و مفید اشتغال دارند. حوزه‌های علمیه لبنان امروزه هر چند فعالیت مستمر چشم‌گیری مانند [[حوزه علمیه قم|حوزۀ علمیه قم]] و نجف ندارد، اما همواره در مناطق مختلف لبنان فعال بوده و به تربیت عالمان دینی پرداخته است.<ref>شاکر سلماسی، «معرفی حوزه‌های علمیه معاصر شیعه لبنان»، 1392ش، ص18.</ref>  

 

حوزه‌های علمیه لبنان در طول تاریخ به‌ویژه از قرن هشتم تا قرن یازدهم هجری قمری از مهم‌ترین مراکز علمی [[شیعه]] و محل ظهور و پرورش بسیاری از عالمان جهان تشیع بوده که نقش مهمی در احیا و گسترش فرهنگ اهل‌بیت در جهان داشته است.<ref>«اسوه‌های اخلاق و عرفان الگوهای عملی تشیع در طول تاریخ»، 1387ش، ص22-25.</ref> عالمانی همچون محقق کرکی، شیخ لطف‌الله میسی، [[شیخ بهایی]]، شهید اول، شهید ثانی، علامه سید محسن امین و سید عبدالحسین از جملۀ این اندیشمندان شیعی هستند که با نگارش آثار ماندگار در علوم مختلف اسلامی، در ترویج و توسعۀ سبک زندگی شیعی نقش داشته‌اند. شیخ حرّ عاملی از بعضی استادان خود نقل کرده است که تنها در یکی از روستاهای جبل‌عامل در زمان شهید اول، هفتاد مجتهد در تشییع جنازه‌ای شرکت داشتند. شمار دانشمندان این منطقه حدود یک‌پنجم دانشمندان و نویسندگان سایر مناطق اسلامی بوده است؛ در صورتی که این منطقه از نظر وسعت، یک صدم دیگر کشور‌ها را تشکیل می‌دهد.<ref>حر عاملی، أمل الآمل في علماء جبل‌عامل، بی‌تا، ج1، ص15.</ref> آثار فعالیت‌های این حوزه‌ها امروزه نیز در مقاومت اسلامی به‌ویژه مبارزات حزب‌الله لبنان در مقابل تهاجم نظامی و فرهنگی غرب و اشغال‌گری رژیم [[صهیونیسم|صهیونی]] دیده می‌شود.<ref>«اسوه‌های اخلاق و عرفان الگوهای عملی تشیع در طول تاریخ»، 1387ش، ص22-25.</ref>

حوزه‌های علمیه لبنان به دو دستۀ قدیم و معاصر تقسیم می‌شود. مهم‌ترین حوزه‌های علمیۀ قدیمی لبنان در منطقۀ جبل عامل و در روستای میس و شهرهای جِزّین، عَیناتا، جُبَع، مَشْغَرَه و کَرَک پایه‌گذاری شده است. علامۀ حلی، شهید اول، شهید ثانی، شیخ حر عاملی و محقق کرکی از علمای مشهور حوزه‌های علمیه قدیم لبنان محسوب می‌شوند. دانش‌آموختگان این حوزه‌ها و آثار تألیف‌شدۀ آنها بیشترین تأثیر را در شکل‌گیری حوزه‌های علمیۀ شیعه و حتی حوزۀ نجفِ متأخر داشته است.<ref>مهاجر، «حوزه علمیه (جبل‌عامل)»، 1389ش، ص400-405. </ref>