برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
==تاریخچه نشریههای افغانستان== | ==تاریخچه نشریههای افغانستان== | ||
شمسالنهار بهعنوان نخستین نشریهٔ رسمی افغانستان، در دوران شیرعلیخان با نگارش مولوی عبدالقادر پیشاوری به زبان فارسی منتشر شد. این نشریه هفتگی که با حمایت مالی دولت در چاپخانه دولتی چاپ میشد، نقش مهمی در اطلاعرسانی و آشنایی نخبگان با تحولات جهانی ایفا کرد. فعالیت آن تا زمان حملهٔ دوم انگلیس در ۱۸۷۹م ادامه یافت و پس از درگذشت شیرعلیخان متوقف شد. شمسالنهار بهعنوان «مادر مطبوعات افغانستان» شناخته میشود. با روی کار آمدن امیر حبیبالله، پس از ۲۸ سال وقفه، نشریه سراجالاخبار در ۱۹۰۶ مجوز انتشار یافت. این نشریه که ابتدا توقیف شد، با تلاشهای محمود طرزی احیا شد و به مدت ۸ سال به فعالیت ادامه داد. در همین دوره، سراجالاطفال بهعنوان نخستین نشریهٔ ویژه کودکان توسط طرزی منتشر شد که هر ۱۵ روز یکبار انتشار مییافت و پس از ۱۶ شماره تعطیل شد.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص359-370.</ref> | شمسالنهار بهعنوان نخستین نشریهٔ رسمی افغانستان، در دوران شیرعلیخان با نگارش مولوی عبدالقادر پیشاوری به زبان فارسی منتشر شد. این نشریه هفتگی که با حمایت مالی دولت در چاپخانه دولتی چاپ میشد، نقش مهمی در اطلاعرسانی و آشنایی نخبگان با تحولات جهانی ایفا کرد. فعالیت آن تا زمان حملهٔ دوم انگلیس در ۱۸۷۹م ادامه یافت و پس از درگذشت شیرعلیخان متوقف شد. شمسالنهار بهعنوان «مادر مطبوعات افغانستان» شناخته میشود. با روی کار آمدن امیر حبیبالله، پس از ۲۸ سال وقفه، نشریه سراجالاخبار در ۱۹۰۶ مجوز انتشار یافت. این نشریه که ابتدا توقیف شد، با تلاشهای [[محمود طرزی]] احیا شد و به مدت ۸ سال به فعالیت ادامه داد. در همین دوره، سراجالاطفال بهعنوان نخستین نشریهٔ ویژه کودکان توسط طرزی منتشر شد که هر ۱۵ روز یکبار انتشار مییافت و پس از ۱۶ شماره تعطیل شد.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص359-370.</ref> | ||
دوران [[امانالله]] خان شاهد گسترش کمّی و کیفی مطبوعات بود. سراجالاخبار با نام جدید «امان افغان» به فعالیت ادامه داد و تعداد نشریات به ۲۳ عنوان در قالب روزنامه، مجله هفتگی، ماهنامه، فصلنامه و سالنامه رسید. این نشریات بهطور عموم به زبان فارسی منتشر میشد. اولین نشریهٔ غیردولتی بهنام «انیس» بود که در ۱۹۲۷م به [[قوم پشتون|زبان پشتو]] منتشر شد و نیز نشریه «افغان» به دو زبان فارسی و پشتو تأسیس شد. همچنین این دوره زمینهساز رشد مطبوعات مستقل و تنوع ژانرهای انتشاراتی از روزنامه تا سالنامه بود. دورهٔ محمدنادرشاه با حاکمیت نظام آمرانه بر مطبوعات همراه بود. در زمان محمدظاهر | دوران [[امانالله]] خان شاهد گسترش کمّی و کیفی مطبوعات بود. سراجالاخبار با نام جدید «امان افغان» به فعالیت ادامه داد و تعداد نشریات به ۲۳ عنوان در قالب روزنامه، مجله هفتگی، ماهنامه، فصلنامه و سالنامه رسید. این نشریات بهطور عموم به زبان فارسی منتشر میشد. اولین نشریهٔ غیردولتی بهنام «انیس» بود که در ۱۹۲۷م به [[قوم پشتون|زبان پشتو]] منتشر شد و نیز نشریه «افغان» به دو زبان فارسی و پشتو تأسیس شد. همچنین این دوره زمینهساز رشد مطبوعات مستقل و تنوع ژانرهای انتشاراتی از روزنامه تا سالنامه بود. دورهٔ محمدنادرشاه با حاکمیت نظام آمرانه بر مطبوعات همراه بود. در زمان [[محمدظاهر شاه]]، ابتدا فضای مطبوعاتی محدود شد، اما با صدارت شاه محمود خان، نشریات مستقل مانند ندای خلق، وطن و آیینه امکان انتشار یافتند. دهه دموکراسی (۱۹۶۳–۱۹۷۳) اوج آزادی مطبوعات بود که با تصویب قوانین جدید، نشریات حزبی و مستقل بهطور گسترده فعالیت کردند.<ref>علیآبادی، جامعه و فرهنگ افغانستان، ۱۳۹۵ش، ص359-370.</ref> | ||
==زمینههای فرهنگی و اجتماعی نشریههای قدیمی افغانستان== | ==زمینههای فرهنگی و اجتماعی نشریههای قدیمی افغانستان== | ||
| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
=={{درشت|سراجالاخبار}}== | =={{درشت|سراجالاخبار}}== | ||
سراجالاخبار بعد از شمسالنهار دومین روزنامهای بود که به [[زبان فارسی]] در [[افغانستان]] چاپ و منتشر شد. محمود طرزی با انتشار این روزنامه، کانون تازهٔ فکری در افغانستان به وجود آورد. از جمله موضوعات این روزنامه میتوان به موضوعات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد که در قالب نثری خاص و محتوایی غنی تولید میشدند. سراجالاخبار بهعنوان یک روزنامهٔ دولتی در دو دوره منتشر شد و فرازوفرودهایی را طی کرد: دورهٔ اول: اولینبار این روزنامه تحت نظر عبدالرئوف، مدرس مدرسهٔ شاهی افغانستان در ۲۲ عقرب (دی) ۱۲۸۴ش، بهصورت رسمی منتشر شد. این روزنامه در دورهٔ اول بهنام سراجالاخبار افغانستان معروف بود که پانزده روز یکبار منتشر میشد.<ref>جعغری خانقاه، دو قرن با مطبوعات فارسیزبان خارج از کشور در قاره آسیا (1780-1999م)، 1383ش، ص139.</ref> عبدالرئوف در مقدمهٔ اولین شماره به ضرورت نشر اخبار اشاره کرده و از آیات قرآن و گفتههای پیامبر استفاده کرد.<ref>آهنگ، سیر ژورنالیزم در افغانستان، 1349ش، ص41.</ref> در صفحهٔ اخبار آن «سراجالاخبار افغانستان» به خط ثلث عربی نگارش شده و در بالای صفحه این دو بیت نوشته شده بود:<ref>آهنگ، سیر ژورنالیزم در افغانستان، 1349ش، ص38.</ref>{{آغاز نستعلیق}} | سراجالاخبار بعد از شمسالنهار دومین روزنامهای بود که به [[زبان فارسی]] در [[افغانستان]] چاپ و منتشر شد. [[محمود طرزی]] با انتشار این روزنامه، کانون تازهٔ فکری در افغانستان به وجود آورد. از جمله موضوعات این روزنامه میتوان به موضوعات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اشاره کرد که در قالب نثری خاص و محتوایی غنی تولید میشدند. سراجالاخبار بهعنوان یک روزنامهٔ دولتی در دو دوره منتشر شد و فرازوفرودهایی را طی کرد: دورهٔ اول: اولینبار این روزنامه تحت نظر عبدالرئوف، مدرس مدرسهٔ شاهی افغانستان در ۲۲ عقرب (دی) ۱۲۸۴ش، بهصورت رسمی منتشر شد. این روزنامه در دورهٔ اول بهنام سراجالاخبار افغانستان معروف بود که پانزده روز یکبار منتشر میشد.<ref>جعغری خانقاه، دو قرن با مطبوعات فارسیزبان خارج از کشور در قاره آسیا (1780-1999م)، 1383ش، ص139.</ref> عبدالرئوف در مقدمهٔ اولین شماره به ضرورت نشر اخبار اشاره کرده و از آیات قرآن و گفتههای پیامبر استفاده کرد.<ref>آهنگ، سیر ژورنالیزم در افغانستان، 1349ش، ص41.</ref> در صفحهٔ اخبار آن «سراجالاخبار افغانستان» به خط ثلث عربی نگارش شده و در بالای صفحه این دو بیت نوشته شده بود:<ref>آهنگ، سیر ژورنالیزم در افغانستان، 1349ش، ص38.</ref>{{آغاز نستعلیق}} | ||
{{شعر|نستعلیق}} | {{شعر|نستعلیق}} | ||
{{ب|این لوح مقدس بدل آگه بین|از نقطه زبان قلمم کوته بین}} | {{ب|این لوح مقدس بدل آگه بین|از نقطه زبان قلمم کوته بین}} | ||
| خط ۷۶: | خط ۷۶: | ||
علاوهبر [[کتابخانه|کتابخانهٔ]] عامهٔ افغانستان، مجموعهٔ کامل سراجالاخبار در پژوهشکدهٔ بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام نگهداری شده و برای پژوهشگران و علاقهمندان قابل دسترس است.<ref>[https://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=756 کاویانی، «طرزی و سراجالاخبار»، وبسایت جدید آنلاین.]</ref> همچنین، مجموعههای ناقص سراجالاخبار در کتابخانههای مرکزی دانشگاه [[تهران]]، ابنمسکویه ([[اصفهان]])، حقی اوز تاریخ کتبخانه سی (اسلامبول)، ایندیا آفیس (لندن)، بودلیان (آکسفورد)، کنگرهٔ [[آمریکا]] و دانشگاه پرینستون وجود دارد.<ref>پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1378ش، ص562.</ref> | علاوهبر [[کتابخانه|کتابخانهٔ]] عامهٔ افغانستان، مجموعهٔ کامل سراجالاخبار در پژوهشکدهٔ بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام نگهداری شده و برای پژوهشگران و علاقهمندان قابل دسترس است.<ref>[https://www.khorasanzameen.net/php/read.php?id=756 کاویانی، «طرزی و سراجالاخبار»، وبسایت جدید آنلاین.]</ref> همچنین، مجموعههای ناقص سراجالاخبار در کتابخانههای مرکزی دانشگاه [[تهران]]، ابنمسکویه ([[اصفهان]])، حقی اوز تاریخ کتبخانه سی (اسلامبول)، ایندیا آفیس (لندن)، بودلیان (آکسفورد)، کنگرهٔ [[آمریکا]] و دانشگاه پرینستون وجود دارد.<ref>پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1378ش، ص562.</ref> | ||
== | ==سراجالاطفال== | ||
سراجالاطفال، نشریهای است که در سال آخر سلطنت امیر حبیباللهخان و به سردبیری محمود طرزی در [[کابل]]، آغاز به کار کرد. هدف از چاپ این نشریه، ارتقاء سطح فکری کودکان [[افغانستان]] با بیان مطالب علمی و تربیتی به زبان ساده بود. با گذشت ۴۵ سال از آغاز نخستین نشریهٔ افغانستان تا سال ۱۲۹۷ش، هیچ نشریهای برای [[نوجوانی|نوجوانان]] و جوانان وجود نداشت.<ref>جعفری خانقاه، مطبوعات افغانستان در گذر تاریخ، 1388ش، ص9.</ref> این در حالی است که ۷ سال پیش از انتشار سراجالاطفال، محمود طرزی در ۱۶ شهریور ۱۲۹۰ش اولین شمارهٔ نشریهٔ «سراجالاخبار» را منتشر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13951028001105/-سراج-الاطفال-نخستین-نشریه-کودکان-افغانستان-در-یک-قرن-پیش «سراج الاطفال نخستین نشریه کودکان افغانستان در یک قرن پیش»، خبرگزاری فارس.]</ref> | سراجالاطفال، نشریهای است که در سال آخر سلطنت امیر حبیباللهخان و به سردبیری [[محمود طرزی]] در [[کابل]]، آغاز به کار کرد. هدف از چاپ این نشریه، ارتقاء سطح فکری کودکان [[افغانستان]] با بیان مطالب علمی و تربیتی به زبان ساده بود. با گذشت ۴۵ سال از آغاز نخستین نشریهٔ افغانستان تا سال ۱۲۹۷ش، هیچ نشریهای برای [[نوجوانی|نوجوانان]] و جوانان وجود نداشت.<ref>جعفری خانقاه، مطبوعات افغانستان در گذر تاریخ، 1388ش، ص9.</ref> این در حالی است که ۷ سال پیش از انتشار سراجالاطفال، محمود طرزی در ۱۶ شهریور ۱۲۹۰ش اولین شمارهٔ نشریهٔ «سراجالاخبار» را منتشر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13951028001105/-سراج-الاطفال-نخستین-نشریه-کودکان-افغانستان-در-یک-قرن-پیش «سراج الاطفال نخستین نشریه کودکان افغانستان در یک قرن پیش»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
محمود طرزی از آغاز انتشار سراجالاخبار به خوانندگان خود وعده داد که بعد از پایان هر سال کاری، یک هدیه به خوانندگان و مشترکان خود خواهد داد. او [[کتاب|کتابهای]] مختلفی تا سال ششم انتشار نشریه به مشترکان هدیه داد اما در سال ۱۲۹۷ش که سال هشتم انتشار سراجالاخبار در پیش بود، محمود طرزی به خوانندگان خود وعده داد که در این سال نشریهٔ مخصوص [[کودک|کودکان]] افغانستان را منتشر خواهد کرد. در | محمود طرزی از آغاز انتشار سراجالاخبار به خوانندگان خود وعده داد که بعد از پایان هر سال کاری، یک هدیه به خوانندگان و مشترکان خود خواهد داد. او [[کتاب|کتابهای]] مختلفی تا سال ششم انتشار نشریه به مشترکان هدیه داد اما در سال ۱۲۹۷ش که سال هشتم انتشار سراجالاخبار در پیش بود، محمود طرزی به خوانندگان خود وعده داد که در این سال نشریهٔ مخصوص [[کودک|کودکان]] افغانستان را منتشر خواهد کرد. در [[۱۵ مهر]] ۱۲۹۷ش اولین شمارهٔ سراجالاطفال که با سراجالاخبار ضمیمه بود در ۴ صفحه در کابل منتشر شد.<ref>[https://atlaspress.af/سراج-الاطفال-نخستین-نشریه-کودکان-اف/ «سراج الاطفال» نخستین نشریه کودکان افغانستان در یک قرن پیش»، خبرگزاری اطلس.]</ref> در زمان انتشار نخستین شمارهٔ سراج الاطفال، از عمر [[آموزش و پرورش در افغانستان]] بهشکل مدرن، چند سالی میگذشت.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13951028001105/-سراج-الاطفال-نخستین-نشریه-کودکان-افغانستان-در-یک-قرن-پیش «سراج الاطفال نخستین نشریه کودکان افغانستان در یک قرن پیش»، خبرگزاری فارس.]</ref> شش شماره از سراجالاطفال در دورهٔ حبیبالله و ده شماره در دوران [[امانالله خان]] منتشر شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1000038/تاریخ-مطبوعات-یکصدمین-سال-انتشار-سراج-الاخبار-روزنامه-پیشتاز-افغانستان?q=تاریخ%20مطبوعات%3A%20یکصدمین%20سال%20انتشار%20سراجالاخبار%20%2F%20روزنامه%20پیشتاز%20افغانستان&score=25.0&rownumber=1 یاوراکبری، «مدیریت و مالکیت مطبوعات در افغانستان»، 1386ش، ص2.]</ref> | ||
سراجالاطفال دارای دو دورهٔ انتشار است. نخست بهعنوان ضمیمهٔ سراجالاخبار افغانیه از ۱۵ مهر تا ۲۷ آذر ۱۲۹۷ش در ۵ شماره انتشار یافت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/311387/مدیریت-و-مالکیت-مطبوعات-در-افغانستان پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1390ش، ص550.]</ref> هرچند انتشار سراجالاخبار بهصورت جداگانه هم انجام میشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1000038/تاریخ-مطبوعات-یکصدمین-سال-انتشار-سراج-الاخبار-روزنامه-پیشتاز-افغانستان?q=تاریخ%20مطبوعات%3A%20یکصدمین%20سال%20انتشار%20سراجالاخبار%20%2F%20روزنامه%20پیشتاز%20افغانستان&score=25.0&rownumber=1 یاوراکبری، «مدیریت و مالکیت مطبوعات در افغانستان»، 1386ش، ص2.]</ref> در دورهٔ دوم نیز این نشریه بههمراه روزنامهٔ امانافغان توزیع شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/311387/مدیریت-و-مالکیت-مطبوعات-در-افغانستان پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1390ش، ص550.]</ref> | سراجالاطفال دارای دو دورهٔ انتشار است. نخست بهعنوان ضمیمهٔ سراجالاخبار افغانیه از ۱۵ مهر تا ۲۷ آذر ۱۲۹۷ش در ۵ شماره انتشار یافت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/311387/مدیریت-و-مالکیت-مطبوعات-در-افغانستان پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1390ش، ص550.]</ref> هرچند انتشار سراجالاخبار بهصورت جداگانه هم انجام میشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1000038/تاریخ-مطبوعات-یکصدمین-سال-انتشار-سراج-الاخبار-روزنامه-پیشتاز-افغانستان?q=تاریخ%20مطبوعات%3A%20یکصدمین%20سال%20انتشار%20سراجالاخبار%20%2F%20روزنامه%20پیشتاز%20افغانستان&score=25.0&rownumber=1 یاوراکبری، «مدیریت و مالکیت مطبوعات در افغانستان»، 1386ش، ص2.]</ref> در دورهٔ دوم نیز این نشریه بههمراه روزنامهٔ امانافغان توزیع شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/311387/مدیریت-و-مالکیت-مطبوعات-در-افغانستان پروین، «تاریخ مطبوعات: یکصدمین سال انتشار سراجالاخبار / روزنامه پیشتاز افغانستان»، 1390ش، ص550.]</ref> | ||
