حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
| کشور = [[ایران]] | | کشور = [[ایران]] | ||
| استان = [[استان البرز]] | | استان = [[استان البرز]] | ||
| شهرستان = کرج | | شهرستان = شهرستان کرج | ||
| بخش = آسارا{{سخ}}اشتهارد{{سخ}}مرکزی | | بخش = آسارا{{سخ}}اشتهارد{{سخ}}مرکزی | ||
| منطقه = ۱۰ منطقه شهری | | منطقه = ۱۰ منطقه شهری | ||
| مختصات = | | مختصات = {{coord|35|48|N|51|00|E|display=inline}} | ||
| ارتفاع = ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا | | ارتفاع = ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا | ||
| مساحت = ۱۶۰ کیلومتر | | مساحت = ۱۶۰ کیلومتر | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
| نامهای دیگر = ایران کوچک | | نامهای دیگر = ایران کوچک | ||
| نام بومی = | | نام بومی = | ||
| نام انگلیسی = | | نام انگلیسی = | ||
| نام رسمی = | | نام رسمی = | ||
| سال سرشماری = | | سال سرشماری = ۱۳۹۵ش | ||
| جمعیت = | | جمعیت = ۱۵۹۲۴۹۲ تن | ||
| تاریخ تأسیس = | | تاریخ تأسیس = | ||
| نام بنیانگذار = | | نام بنیانگذار = | ||
| پیشینه = | | پیشینه = | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
| کد تلفن = | | کد تلفن = | ||
| وبگاه رسمی = | | وبگاه رسمی = | ||
| آبوهوا = در مناطق شمالی معتدل | | آبوهوا = معتدل متمایل به سرد در مناطق شمالی{{سخ}}معتدل در مناطق جنوبی | ||
| رودخانه = کرج | | رودخانه = [[رودخانه کرج]] | ||
| کوه = | | کوه = پالونگردن{{سخ}}کهار بزرگ{{سخ}}آسارا{{سخ}}صندوقچال | ||
| دریا = | | دریا = | ||
| پوشش گیاهی = | | پوشش گیاهی = | ||
| محصولات = | | محصولات = | ||
| سوغات = | | سوغات = | ||
| دانشگاهها = پردیس کشاورزی و منابع طبیعی [[دانشگاه تهران]]{{سخ}}دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج{{سخ}} | | دانشگاهها = پردیس کشاورزی و منابع طبیعی [[دانشگاه تهران]]{{سخ}}دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج{{سخ}}دانشگاه هنر{{سخ}}دانشگاه خوارزمی{{سخ}}دانشگاه محیط زیست{{سخ}}دانشگاه جامع علمی-کاربردی{{سخ}}دانشگاه پیام نور{{سخ}}دانشگاه علوم پزشکی البرز | ||
| بیمارستانها = | | بیمارستانها = | ||
| فرودگاه = فرودگاه بینالمللی پیام | | فرودگاه = فرودگاه بینالمللی پیام | ||
| آثار تاریخی = کاخ سلیمانیه{{سخ}}کاروانسرای شاهعباسی{{سخ}}کاخ مروارید{{سخ}} | | آثار تاریخی = کاخ سلیمانیه{{سخ}}کاروانسرای شاهعباسی{{سخ}}کاخ مروارید{{سخ}}روستای تاریخی آتشگاه{{سخ}}کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک{{سخ}}پل تاریخی کرج{{سخ}}قلعه دختر شهرستانک{{سخ}}قلعه اشتهارد | ||
| جاذبههای گردشگری = [[جاده چالوس]] | | جاذبههای گردشگری = [[جاده چالوس]]{{سخ}}باغ سیب مهرشهر{{سخ}}کاخ مروارید{{سخ}}روستای تاریخی آتشگاه{{سخ}}باغ لالههای گچسر{{سخ}}کاروانسرای شاهعباسی{{سخ}}کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک{{سخ}}پل تاریخی کرج{{سخ}}امامزاده طاهر{{سخ}}کاخ سلیمانیه{{سخ}}دره پلخواب{{سخ}}[[سد امیرکبیر (کرج)|سد امیرکبیر]]{{سخ}}پیست اسکی دیزین{{سخ}}پیست اسکی خور{{سخ}}دره ارنگه{{سخ}}[[موزه]] تاریخی طبیعی کرج{{سخ}}[[روستای برغان|برغان]]{{سخ}}آبشار آدران{{سخ}}دهکده آبی پارس{{سخ}}باغ جهانشر{{سخ}}کوه نور عظیمیه{{سخ}}غار یخمراد | ||
| خواهرخواندهها = | | خواهرخواندهها = | ||
}} | }} | ||
{{درشت|'''کرج'''}}؛ کلانشهری در کوهپایههای البرز و مرکزیت استان البرز | {{درشت|'''کرج'''}}؛ کلانشهری در کوهپایههای البرز و مرکزیت استان البرز | ||
شهر کرج، مرکز شهرستان کرج و از کلانشهرهای [[ایران]] محسوب میشود. این شهر امروزه مرکز [[استان البرز]] است. کرج، با وسعت ۱۶۰ کیلومتر در کوهپایههای البرز مرکزی واقع شده و بهدلیل داشتن موقعیت جغرافیایی و اقتصادی | شهر کرج، مرکز شهرستان کرج و از کلانشهرهای [[ایران]] محسوب میشود. این شهر امروزه مرکز [[استان البرز]] است. کرج، با وسعت ۱۶۰ کیلومتر در کوهپایههای البرز مرکزی واقع شده و بهدلیل داشتن موقعیت جغرافیایی و اقتصادی مناسب، داشتن شهرکهای صنعتی بسیار و نزدیکی با پایتخت ایران، بسیار مهاجرپذیر است. شهر کرج پس از [[تهران]]، رتبه دوم مهاجرپذیری در ایران را کسب کرده و بههمین دلیل، این شهر را «ایران کوچک» نامیدهاند. شهرستان کرج، بهدلیل [[جوانی]] [[جمعیت]]، نسبت به سایر شهرهای ایران، دارای بالاترین میزان نرخ زاد و ولد در ایران است. | ||
== پیشینه کرج == | == پیشینه کرج == | ||
=== کرج در دوران باستان: نشانههای تمدن کهن === | === کرج در دوران باستان: نشانههای تمدن کهن === | ||
در مناطق مختلف شهرستان کرج، آثاری از دوران [[ایران]] | در مناطق مختلف شهرستان کرج، آثاری از دوران [[ایران باستان]] و مرتبط با دورههای هخامنشیان، [[اشکانیان]] و [[ساسانیان]] کشف شده، که همین نشان از وجود تمدن پیشرفته، در روزگاران کهن، در این منطقه دارد.<ref>بختیاری، «اطلس گردشگری استان البرز و کلانشهر کرج»، 1392ش.</ref> | ||
=== کرج در قرون اولیه اسلامی: روستایی در مسیر ری === | === کرج در قرون اولیه اسلامی: روستایی در مسیر ری === | ||
در گذشته، کرج بهعنوان بخشی از [[مازندران]]، و زمانی بهعنوان بخشی از ری قدیم محسوب میشد. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری، از کرج بهعنوان روستایی در ری یاد کرده است. همچنین، یاقوت حموی نیز در کتاب خود، کرج را تابع ری معرفی کرده است. حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هجری قمری، کرج را از توابع [[طالقان]] برشمرده و رودخانهای پرآب را تشریح کرده که ویژگیهای آن کاملاً با رودخانه کرج مطابقت دارد. پیش از حمله مغول به | در گذشته، کرج بهعنوان بخشی از [[مازندران]]، و زمانی بهعنوان بخشی از ری قدیم محسوب میشد. مقدسی در سدهٔ چهارم هجری، از کرج بهعنوان روستایی در ری یاد کرده است. همچنین، یاقوت حموی نیز در کتاب خود، کرج را تابع ری معرفی کرده است. حمدالله مستوفی، در سدهٔ هشتم هجری قمری، کرج را از توابع [[طالقان]] برشمرده و رودخانهای پرآب را تشریح کرده که ویژگیهای آن کاملاً با رودخانه کرج مطابقت دارد. پیش از حمله مغول به [[ایران]]، بیشتر کاروانهای تجاری از مسیر کرج خود را به ری میرسانند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروانسرای شاهعباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== دوران صفویه و قاجار: اهمیت استراتژیک و ساختوساز === | === دوران صفویه و قاجار: اهمیت استراتژیک و ساختوساز === | ||
در دوره [[صفویه|صفویان]]، مسیر قزوین_کرج_ری از اهمیت بیشتری برخودار شد و کاروانسراها، پلها و قلعههای بسیاری در این منطقه احداث گردید.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروانسرای شاهعباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | در دوره [[صفویه|صفویان]]، مسیر قزوین_کرج_ری از اهمیت بیشتری برخودار شد و کاروانسراها، پلها و قلعههای بسیاری در این منطقه احداث گردید.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3580269/فیلم-کاروانسرای-شاه-عباسی-کرج-یادگاری-از-دوره-صفوی «فیلم/ کاروانسرای شاهعباسی کرج یادگاری از دوره صفوی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
در دوران حکومت [[قاجاریه|قاجاریان]]، بهویژه دوران سلطنت فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه قاجار، کرج بهدلیل نزدیکی به پایتخت، تهران، و نیز قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی [[گنبد سلطانیه|سلطانیه]] و [[تبریز]] بسیار مورد توجه قرار گرفته و کاخ سلیمانیه در آن ساخته شد. در همین دوره، از شهر کرج، بهعنوان قسمتی از راه اصلی تهران_قزوین، در سفرنامههای ایرانی و غربی بارها یاد شده است.<ref>[https://iranicaonline.org/articles/karaj-city-modern-city “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica.]</ref> | در دوران حکومت [[قاجاریه|قاجاریان]]، بهویژه دوران سلطنت فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه قاجار، کرج بهدلیل نزدیکی به پایتخت، تهران، و نیز قرار گرفتن بر سر راه ارتباطی [[گنبد سلطانیه|سلطانیه]] و [[تبریز]] بسیار مورد توجه قرار گرفته و کاخ سلیمانیه در آن ساخته شد. در همین دوره، از شهر کرج، بهعنوان قسمتی از راه اصلی تهران_قزوین، در سفرنامههای ایرانی و غربی بارها یاد شده است.<ref>[https://iranicaonline.org/articles/karaj-city-modern-city “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica.]</ref> | ||
=== آغاز مدرنیزاسیون و تبدیل شدن به گلوگاه ارتباطی === | === آغاز مدرنیزاسیون و تبدیل شدن به گلوگاه ارتباطی === | ||
در ۱۳۱۲ش، جادهٔ آسفالت | در ۱۳۱۲ش، جادهٔ آسفالت تهران ـ کرج بهسمت سواحل [[دریای خزر]] و نیز جادههای غرب کشور احداث شد که در نتیجهٔ آن، کرج بهعنوان گلوگاه مهم ارتباطی ایران در بخش مرکزی قرار گرفت. همچنین، احداث کارخانهها و تأسیسات فراوان در حد فاصل تهران و کرج، بر شکوفایی و رونق این منطقه افزود تا جاییکه در ۱۳۲۰ش در تمام ساعات روز، اتوبوس تهران به سمت کرج رفتوآمد میکرد.<ref>رزمآرا، فرهنگ جغرافیایی ایران، استان مرکزی، ج1، بیتا، صفحه ۱۷۵–۱۷۶.</ref> | ||
=== پس از انقلاب اسلامی: توسعه سریع و تبدیل به کلانشهر === | === پس از انقلاب اسلامی: توسعه سریع و تبدیل به کلانشهر === | ||
سرعت گسترش و توسعه این | سرعت گسترش و توسعه این شهر، پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، شتاب بیشتری گرفت و بر امکانات آموزشی، علمی، بهداشتی، [[تفریح|تفریحی]] و صنعتی در این شهر بسیار افزوده شد. این گسترش سریع منجر شد تا کرج، به چندین شهرستان و منطقه تبدیل شود و امروزه، هرکدام از بخشهای پیشین آن به یک شهرستان و بسیاری از روستاهای اطراف آن به شهر و شهرکهایی جدید تبدیل شدهاند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/photo/122916/آشنایی-با-استان-البرز «آشنایی با استان البرز»، همشهری آنلاین.]</ref> | ||
== جمعیت کرج == | == جمعیت کرج == | ||
شهر کرج که در زمانی نه چندان دور، تنها یک روستای زیبا و سرسبز در نزدیکیهای تهران محسوب میشد و بهعنوان منطقهٔ ییلاقی مناسبی در دسترس مردم تهران قرار داشت، با توسعهٔ روزافزون خود، در ابتدا، بهعنوان یک «شهر خوابگاهی» در نظر گرفته شد. رشد و توسعه شهر کرج، در مجموع با شتاب بسیاری همراه شد که این شتاب، در [[جمعیت]] این منطقه نیز دیده میشود. بر اساس سرشماری، تعداد ساکنان شهر کرج در ۱۳۳۵ش حدود ۱۴۵۲۶ نفر بود. جمعیت کرج با رشد فوقالعاده، در ۱۳۷۵ش به ۹۴۰۹۶۸ تن<ref>نورالهی، توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335، 1382ش، ص 110 و 188.</ref> و در ۱۳۸۴ش به ۱۲۱۲۲۲۰ تن رسید.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور، 1382ش، ص81.</ref> | شهر کرج که در زمانی نه چندان دور، تنها یک روستای زیبا و سرسبز در نزدیکیهای تهران محسوب میشد و بهعنوان منطقهٔ ییلاقی مناسبی در دسترس مردم تهران قرار داشت، با توسعهٔ روزافزون خود، در ابتدا، بهعنوان یک «شهر خوابگاهی» در نظر گرفته شد. رشد و توسعه شهر کرج، در مجموع با شتاب بسیاری همراه شد که این شتاب، در [[جمعیت]] این منطقه نیز دیده میشود. بر اساس سرشماری، تعداد ساکنان شهر کرج در ۱۳۳۵ش حدود ۱۴۵۲۶ نفر بود. جمعیت کرج با رشد فوقالعاده، در ۱۳۷۵ش به ۹۴۰۹۶۸ تن<ref>نورالهی، توزیع و طبقهبندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماریهای 75-1335، 1382ش، ص 110 و 188.</ref> و در ۱۳۸۴ش به ۱۲۱۲۲۲۰ تن رسید.<ref>مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستانهای کشور، 1382ش، ص81.</ref> | ||
با تشکیل [[استان البرز]] در سال ۱۳۸۹ش، کرج بهعنوان مرکز این استان نوپا تعیین شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-خبر-64/611861-موافقت-مجلس-با-تشکیل-استان-البرز-به-مرکزیت-کرج «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج»، دنیای اقتصاد.]</ref> تعداد نفوس شهر کرج در سرشماری ۱۳۹۵ش، در حدود ۱۵۹۲۴۹۲ تن اعلام شد که بر همین اساس، این شهر بهعنوان چهارمین شهر پرجمعیت ایران شناخته شد. نرخ رشد جمعیت این شهر، ۴٫۷ درصد در سال است. | با تشکیل [[استان البرز]] در سال ۱۳۸۹ش، کرج بهعنوان مرکز این استان نوپا تعیین شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-خبر-64/611861-موافقت-مجلس-با-تشکیل-استان-البرز-به-مرکزیت-کرج «موافقت مجلس با تشکیل استان البرز به مرکزیت کرج»، دنیای اقتصاد.]</ref> تعداد نفوس شهر کرج در سرشماری ۱۳۹۵ش، در حدود ۱۵۹۲۴۹۲ تن اعلام شد که بر همین اساس، این شهر بهعنوان چهارمین شهر پرجمعیت ایران شناخته شد. نرخ رشد جمعیت این شهر، ۴٫۷ درصد در سال است. | ||
== پیشینه نام کرج == | == پیشینه نام کرج == | ||
برخی از مورخان معتقدند که براساس گویش کهن کرج، واژه کرج از کلمهٔ «کاوک» بهمعنی «میانتهی» گرفته شده است و فلسفهٔ این نام را واقع شدن کرج در میان دره میدانند. همچنین، پیشینه تاریخی کرج در تپهٔ «آتشگاه»، کوههای کلاک، قلعه [[دختر]] شهرستانک و قلعه اشتهارد، ارتباط این منطقه با واژه «کراج» یا «اکراج» و بهمعنی بانگ و فریاد را نشان میدهد،<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920430000069/ریشه-نام-کرج-از-کجا-آمده-است «ریشه نام کرج از کجا آمده است»، خبرگزاری فارس.]</ref> زیرا در گذشته از تپهها و کوههای مذکور، بهمنظور خبررسانی و دیدهبانی (آتشافروزی) استفاده میکردند و از این طریق از هجوم دشمنان بههنگام [[جنگ]] باخبر میشدند.<ref>[https://alborz.farhang.gov.ir/fa/moarefeyeostanalborz/shenasnamehostan استان البرز (ایران کوچک)، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز.]</ref>{{سخ}}در گزارشی دیگر، ریشه نام کرج را از واژه «کوه رج» و بهمعنی محلی کوهستانی با کوههای ردیفشده دانستهاند. فرهنگ نفیسی کرج را با معانی گوی، گریبان، چاک و شکاف آورده است و منظور از آن رودخانهای است که از کوههای شمال غربی در ری جاری شده و پس از گذر از شهریار و ساوجبلاغ به دهی بهنام کرج میرسد که پادشاهان قاجاری در آن کاخهایی عظیم بنا کردند. در کتبی دیگر نیز ریشه کلمه کرج را «کرژ» و بهمعنی «کوهپایه» دانستهاند.<ref>جنیدی، نامه پهلوانی، | برخی از مورخان معتقدند که براساس گویش کهن کرج، واژه کرج از کلمهٔ «کاوک» بهمعنی «میانتهی» گرفته شده است و فلسفهٔ این نام را واقع شدن کرج در میان دره میدانند. همچنین، پیشینه تاریخی کرج در تپهٔ «آتشگاه»، کوههای کلاک، قلعه [[دختر]] [[روستای شهرستانک|شهرستانک]] و قلعه اشتهارد، ارتباط این منطقه با واژه «کراج» یا «اکراج» و بهمعنی بانگ و فریاد را نشان میدهد،<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920430000069/ریشه-نام-کرج-از-کجا-آمده-است «ریشه نام کرج از کجا آمده است»، خبرگزاری فارس.]</ref> زیرا در گذشته از تپهها و کوههای مذکور، بهمنظور خبررسانی و دیدهبانی (آتشافروزی) استفاده میکردند و از این طریق از هجوم دشمنان بههنگام [[جنگ]] باخبر میشدند.<ref>[https://alborz.farhang.gov.ir/fa/moarefeyeostanalborz/shenasnamehostan استان البرز (ایران کوچک)، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی البرز.]</ref>{{سخ}}در گزارشی دیگر، ریشه نام کرج را از واژه «کوه رج» و بهمعنی محلی کوهستانی با کوههای ردیفشده دانستهاند. فرهنگ نفیسی کرج را با معانی گوی، گریبان، چاک و شکاف آورده است و منظور از آن رودخانهای است که از کوههای شمال غربی در ری جاری شده و پس از گذر از شهریار و ساوجبلاغ به دهی بهنام کرج میرسد که پادشاهان قاجاری در آن کاخهایی عظیم بنا کردند. در کتبی دیگر نیز ریشه کلمه کرج را «کرژ» و بهمعنی «کوهپایه» دانستهاند.<ref>جنیدی، نامه پهلوانی، ج2، 1386ش، ص98.</ref> | ||
== تقسیمات کرج == | == تقسیمات کرج == | ||
امروزه شهر کرج شامل ۱۰ منطقه شهری و سه بخش آسارا، اشتهارد و مرکزی است. | امروزه شهر کرج شامل ۱۰ منطقه شهری و سه بخش آسارا، اشتهارد و مرکزی است. | ||
== همسایگان کرج == | == همسایگان کرج == | ||
شهرستان کرج، از قسمت غربی با شهرستانهای ساوجبلاغ و اشتهارد،<ref>[https://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان «معرفی استان البرز»، اداره کل استاندارد استان البرز.]</ref> از سمت شرق با شهرستانهای [[تجریش]]، [[تهران]] و شهریار، از قسمت شمالی با شهرستانهای نور و [[چالوس]] (در استان [[مازندران]]) و از قسمت جنوبی با شهرستان زرندیه (در استان مرکزی) همسایگی دارد.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، نشریة عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، 1383ش.</ref> | شهرستان کرج، از قسمت غربی با شهرستانهای ساوجبلاغ و اشتهارد،<ref>[https://alborz.isiri.gov.ir/portal/home/?29078/معرفی-استان «معرفی استان البرز»، اداره کل استاندارد استان البرز.]</ref> از سمت شرق با شهرستانهای [[تجریش]]، [[تهران]] و شهریار، از قسمت شمالی با شهرستانهای نور و [[چالوس]] (در استان [[مازندران]]) و از قسمت جنوبی با شهرستان زرندیه (در استان مرکزی) همسایگی دارد.<ref>دفتر تقسیمات کشوری، نشریة عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، 1383ش.</ref> | ||
== موقعیت جغرافیایی کرج == | == موقعیت جغرافیایی کرج == | ||
کرج در فاصلهٔ حدود ۳۶ کیلومتری از پایتخت ایران، تهران، قرار گرفته و از طریق [[راهآهن ایران|راهآهن]]، [[مترو]] (خطوط راهآهن شهری)، آزادراه و بزرگراه به تهران متصل شده است. شهرستان کرج از سمت شمال با ارتفاعات متعددی در تماس است، مانند کوههای پالونگردن با ارتفاعی در حدود ۴۳۷۵ متر، کهار بزرگ با ارتفاع ۴۱۰۸ متر، کوه آسارا با ارتفاع ۳۹۴۱ متر و کوه صندوقچال که ارتفاعی در حدود ۳۷۱۸ متر دارد. از سمت جنوب نیز، این شهرستان، با دشت حاصلخیزی که حاصل رسوبات رودخانه کرج است، همسایگی دارد. | کرج در فاصلهٔ حدود ۳۶ کیلومتری از پایتخت ایران، تهران، قرار گرفته و از طریق [[راهآهن ایران|راهآهن]]، [[مترو]] (خطوط راهآهن شهری)، آزادراه و بزرگراه به تهران متصل شده است. شهرستان کرج از سمت شمال با ارتفاعات متعددی در تماس است، مانند کوههای پالونگردن با ارتفاعی در حدود ۴۳۷۵ متر، کهار بزرگ با ارتفاع ۴۱۰۸ متر، کوه آسارا با ارتفاع ۳۹۴۱ متر و کوه صندوقچال که ارتفاعی در حدود ۳۷۱۸ متر دارد. از سمت جنوب نیز، این شهرستان، با دشت حاصلخیزی که حاصل رسوبات رودخانه کرج است، همسایگی دارد. | ||
== مختصات جغرافیایی کرج == | == مختصات جغرافیایی کرج == | ||
مختصات جغرافیایی شهر کرج بهصورتً ۳۰ َ۰۰°۵۱ طول شرقی وً ۴۵ َ۴۸°۳۵ عرض شمالی است. | مختصات جغرافیایی شهر کرج بهصورتً ۳۰ َ۰۰°۵۱ طول شرقی وً ۴۵ َ۴۸°۳۵ عرض شمالی است. | ||
== آب و هوای کرج == | == آب و هوای کرج == | ||
ارتفاع این شهر، ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا است. [[آب]] و هوای کرج، در مناطق شمالی آن، معتدل متمایل به سرد و در مناطق جنوبی این شهرستان، معتدل است. شهرستان کرج، از نظر میزان بارندگی نیز، جزء نواحی خشک محسوب میشود.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص984 و 985.</ref> | ارتفاع این شهر، ۱۳۶۰ متر بالاتر از سطح دریا است. [[آب]] و هوای کرج، در مناطق شمالی آن، معتدل متمایل به سرد و در مناطق جنوبی این شهرستان، معتدل است. شهرستان کرج، از نظر میزان بارندگی نیز، جزء نواحی خشک محسوب میشود.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج3، دایرالمعارف جغرافیایی ایران، 1379ش، ص984 و 985.</ref> | ||
بهطور کلی، منطقه کرج، مانند سایر مناطق استان البرز، در فصول سرد سال تحت تأثیر سیستمهای شمالی و شمالغربی و بهویژه جنوبغربی است. ریزشهای جوی در این منطقه نیز از اواسط فصل [[پاییز]] تا اواسط فصل [[بهار]] رخ میدهد. میانگین بارندگی در این منطقه را در حدود ۲۵۱ میلیمتر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد اعلام کردهاند. کرج، در مقایسه با تهران، از هوای سردتر و مرطوبتری برخوردار است، که این را بهدلیل پوشش کوهستانی آن میدانند. | بهطور کلی، منطقه کرج، مانند سایر مناطق استان البرز، در فصول سرد سال تحت تأثیر سیستمهای شمالی و شمالغربی و بهویژه جنوبغربی است. ریزشهای جوی در این منطقه نیز از اواسط فصل [[پاییز]] تا اواسط فصل [[بهار]] رخ میدهد. میانگین بارندگی در این منطقه را در حدود ۲۵۱ میلیمتر با ضریب تغییرات ۲۴٫۱ درصد اعلام کردهاند. کرج، در مقایسه با تهران، از هوای سردتر و مرطوبتری برخوردار است، که این را بهدلیل پوشش کوهستانی آن میدانند. | ||
حداقل و حداکثر دمای مطلق کرج بین ۲۰- و ۴۲ درجه سانتیگراد و میانگین سالانهٔ رطوبت دما در حدود ۵۲ درصد است. امروزه در شهر کرج بهدلیل گسترش صنایع و وسایل نقلیه، در فصول پاییز و [[زمستان]] پدیدهٔ وارونگی هوا کاملاً ملموس است. | حداقل و حداکثر دمای مطلق کرج بین ۲۰- و ۴۲ درجه سانتیگراد و میانگین سالانهٔ رطوبت دما در حدود ۵۲ درصد است. امروزه در شهر کرج بهدلیل گسترش صنایع و وسایل نقلیه، در فصول پاییز و [[زمستان]] پدیدهٔ وارونگی هوا کاملاً ملموس است. | ||
== رودخانه کرج == | == رودخانه کرج == | ||
این رودخانه که ۲۴۵ کیلومتر طول دارد، در حدود ۴۹۹میلیون مترمکعب در سال آبدهی دارد که همین سرمنشأ حیات و مدنیت در این منطقه بوده است.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج2، رودها و رودنامة ایران، 1379ش، ص388.</ref> این رودخانه، علاوه بر کرج، بخشی از آب مورد نیاز مردم تهران را نیز تأمین میکند. در زمان محمدشاه قاجار، کانالهایی را در راستای جریان آب این رودخانه بهسمت تهران حفر کردند که تا امروز، این شبکهٔ آبرسانی پابرجا است.<ref>تکمیلهمایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج1، از آغاز تا دارالخلافة ناصری، 1377ش، ص 76 و 89 و 188.</ref> | این رودخانه که ۲۴۵ کیلومتر طول دارد، در حدود ۴۹۹میلیون مترمکعب در سال آبدهی دارد که همین سرمنشأ حیات و مدنیت در این منطقه بوده است.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج2، رودها و رودنامة ایران، 1379ش، ص388.</ref> این رودخانه، علاوه بر کرج، بخشی از آب مورد نیاز مردم تهران را نیز تأمین میکند. در زمان محمدشاه قاجار، کانالهایی را در راستای جریان آب این رودخانه بهسمت تهران حفر کردند که تا امروز، این شبکهٔ آبرسانی پابرجا است.<ref>تکمیلهمایون، تاریخ اجتماعی و فرهنگی تهران، ج1، از آغاز تا دارالخلافة ناصری، 1377ش، ص 76 و 89 و 188.</ref> | ||
== اقوام کرج == | == اقوام کرج == | ||
در شهر کرج، براساس سرشماری که در سال ۱۳۹۹ش انجام شد، ۵۳ درصد از مردم فارسزبان بوده و باقی جمعیت آن را مردمانی از اقوام آذری، کرد، طبری، گیلکی، لر و عرب پوشش میدهند. | در شهر کرج، براساس سرشماری که در سال ۱۳۹۹ش انجام شد، ۵۳ درصد از مردم فارسزبان بوده و باقی جمعیت آن را مردمانی از اقوام آذری، کرد، طبری، گیلکی، لر و عرب پوشش میدهند. | ||
== زبان مردم کرج == | == زبان مردم کرج == | ||
مردم در کرج، فارسیزبان بوده و گویش کرجی دارند.<ref>آقازاده، «گویش کرجی»، 1389ش، ص88.</ref> | مردم در کرج، فارسیزبان بوده و گویش کرجی دارند.<ref>آقازاده، «گویش کرجی»، 1389ش، ص88.</ref> | ||
== امکانات کرج == | == امکانات کرج == | ||
=== عوامل طبیعی و زیرساختی بسترهای توسعه کرج === | === عوامل طبیعی و زیرساختی بسترهای توسعه کرج === | ||
| خط ۸۹: | خط ۱۰۲: | ||
این شهر در زمینههای علمی و صنعتی سابقهای درخشان دارد: | این شهر در زمینههای علمی و صنعتی سابقهای درخشان دارد: | ||
* تأسیس نخستین دانشکده منابع طبیعی ایران. | * تأسیس نخستین دانشکده منابع طبیعی ایران. | ||
* تأسیس نخستین مدرسه تخصصی کشاورزی ایران (در محل کاخ تاریخی سلیمانیه). | * تأسیس نخستین [[مدرسه]] تخصصی کشاورزی ایران (در محل کاخ تاریخی سلیمانیه). | ||
* پایهگذاری نخستین کارخانه ذوب آهن ایران که البته به دلیل جنگ جهانی دوم ناتمام ماند. | * پایهگذاری نخستین کارخانه ذوب آهن ایران که البته به دلیل جنگ جهانی دوم ناتمام ماند. | ||
=== مرکز علمی، پژوهشی و دانشگاهی کشور === | === مرکز علمی، پژوهشی و دانشگاهی کشور === | ||
| خط ۱۰۶: | خط ۱۱۹: | ||
* '''پردیس کشاورزی و منابع طبیعی [[دانشگاه تهران]]''' | * '''پردیس کشاورزی و منابع طبیعی [[دانشگاه تهران]]''' | ||
* دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج | * دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج | ||
* | * دانشگاه هنر | ||
* دانشگاه خوارزمی (تربیت معلم سابق) | * دانشگاه خوارزمی (تربیت معلم سابق) | ||
* دانشگاه محیط زیست | * دانشگاه محیط زیست | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۲۷: | ||
* آموزشکدههای فنی متعدد | * آموزشکدههای فنی متعدد | ||
* '''دبیرستان ماندگار البرز (کالج البرز)''' {نیاز به منبع} | * '''دبیرستان ماندگار البرز (کالج البرز)''' {نیاز به منبع} | ||
== امکانات ترابری کرج == | == امکانات ترابری کرج == | ||
کلانشهر کرج، گلوگاهی مهم در حمل و نقل جادهای ایران است. مهمترین راههای ارتباطی کرج عبارتاند از: آزادراه تهران ـ کرج ـ قزوین؛ بزرگراه یادگار امام؛ بزرگراه شمالی کرج (شهید سلیمانی)؛ بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)؛ بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)؛ خیابان بهشتی و جاده ۳۲؛ راه آسفالت کرج ـ چالوس؛ راه آسفالت کرج ـ شهریار؛ راه آسفالت کرج ـ بوئین | کلانشهر کرج، گلوگاهی مهم در حمل و نقل جادهای ایران است. مهمترین راههای ارتباطی کرج عبارتاند از: آزادراه تهران ـ کرج ـ قزوین؛ بزرگراه یادگار امام؛ بزرگراه شمالی کرج (شهید سلیمانی)؛ بزرگراه فتح (جاده قدیم کرج)؛ بزرگراه لشکری (جاده مخصوص کرج)؛ خیابان بهشتی و جاده ۳۲؛ راه آسفالت کرج ـ چالوس؛ راه آسفالت کرج ـ شهریار؛ راه آسفالت کرج ـ بوئین زهرا； راه آسفالت کرج ـ رباط کریم؛ راه آسفالت کرج ـ گاجره ـ دیزین ـ شمشک. | ||
پایانههای شهیدکلانتری، البرز، شهید سلطانی و پایانهٔ گلشهر از جمله پایانههای مسافربری این شهر است که نقش عمدهای در زمینهٔ جابهجایی بار و مسافر دارند. فرودگاه بینالمللی پیام در کرج نیز بهعنوان یک فرودگاه مسافربری، پستی و تنها فرودگاه بینالمللی ـ هاب پستی در مرکز ایران بسیار قابل توجه است. نخستین پرواز مسافری این فرودگاه بهسمت مشهد در ۱۳۹۸ش انجام شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7064612/اولین-پرواز-مسافری-فرودگاه-پیام-فردا-به-صورت-رسمی-آغاز-می-شود «اولین پرواز مسافری فرودگاه پیام، فردا به صورت رسمی آغاز میشود»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | پایانههای شهیدکلانتری، البرز، شهید سلطانی و پایانهٔ گلشهر از جمله پایانههای مسافربری این شهر است که نقش عمدهای در زمینهٔ جابهجایی بار و مسافر دارند. فرودگاه بینالمللی پیام در کرج نیز بهعنوان یک فرودگاه مسافربری، پستی و تنها فرودگاه بینالمللی ـ هاب پستی در مرکز ایران بسیار قابل توجه است. نخستین پرواز مسافری این فرودگاه بهسمت [[مشهد]] در ۱۳۹۸ش انجام شد.<ref>[https://www.yjc.news/fa/news/7064612/اولین-پرواز-مسافری-فرودگاه-پیام-فردا-به-صورت-رسمی-آغاز-می-شود «اولین پرواز مسافری فرودگاه پیام، فردا به صورت رسمی آغاز میشود»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
همچنین، شهر کرج از امکان خطوط راهآهن شهری (مترو) نیز برخودار است. فعالیت روزانهٔ قطار سریعالسیر کرج ـ تهران در ۱۳۷۷ش آغاز شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/870725/چه-کسانی-متروی-تهران-را-ساختند «چه کسانی متروی تهران را ساختند»، مشرق نیوز.]</ref> در ۱۳۹۸ش نیز ایستگاه شهر جدید هشتگرد بهطول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا هشتگرد بهرهبرداری شد.<ref>[https://hashtgerd.ntdc.ir/آغاز-به-کار-رسمی-مترو-شهرجدید-هشتگرد-قط «آغاز به کار رسمی مترو شهر جدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد»، شرکت عمران شهر جدید هشتگرد.]</ref> | همچنین، شهر کرج از امکان خطوط راهآهن شهری (مترو) نیز برخودار است. فعالیت روزانهٔ قطار سریعالسیر کرج ـ تهران در ۱۳۷۷ش آغاز شد.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/870725/چه-کسانی-متروی-تهران-را-ساختند «چه کسانی متروی تهران را ساختند»، مشرق نیوز.]</ref> در ۱۳۹۸ش نیز ایستگاه شهر جدید هشتگرد بهطول ۴۳ کیلومتر از گلشهر تا هشتگرد بهرهبرداری شد.<ref>[https://hashtgerd.ntdc.ir/آغاز-به-کار-رسمی-مترو-شهرجدید-هشتگرد-قط «آغاز به کار رسمی مترو شهر جدید هشتگرد/ قطار برقی مسافرگیری کرد»، شرکت عمران شهر جدید هشتگرد.]</ref> | ||
ایستگاه راهآهن شهر کرج نیز، یکی دیگر از وسایل نقلیهٔ عمومی این شهر در قسمت جنوبی آزادراه تهران، کرج است. | ایستگاه راهآهن شهر کرج نیز، یکی دیگر از وسایل نقلیهٔ عمومی این شهر در قسمت جنوبی آزادراه تهران، کرج است. | ||
سامانه اتوبوسرانی و تاکسیرانی نیز یکی از بزرگترین زیرمجموعههای سازمان حمل و نقل بار و مسافر در شهرداری کرج بهحساب میآید که در ۱۳۷۰ش راهاندازی شد.<ref>[https://www.karaj.ir/portal/home/?news/529278/546236/800005/خرید-۸۱-دستگاه-اتوبوس-جدید-توسط-شهرداری-کرج «خرید 81 دستگاه اتوبوس جدید توسط شهرداری کرج»، شهرداری کرج.]</ref> | سامانه اتوبوسرانی و تاکسیرانی نیز یکی از بزرگترین زیرمجموعههای سازمان حمل و نقل بار و مسافر در شهرداری کرج بهحساب میآید که در ۱۳۷۰ش راهاندازی شد.<ref>[https://www.karaj.ir/portal/home/?news/529278/546236/800005/خرید-۸۱-دستگاه-اتوبوس-جدید-توسط-شهرداری-کرج «خرید 81 دستگاه اتوبوس جدید توسط شهرداری کرج»، شهرداری کرج.]</ref> | ||
== جاذبههای گردشگری کرج == | == جاذبههای گردشگری کرج == | ||
{{اصلی|جاده چالوس}} | {{اصلی|جاده چالوس}} | ||
[[جاده چالوس]] ـ کرج، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید، روستای تاریخی آتشگاه، باغ لالههای گچسر، کاروانسرای شاهعباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارکها و فضاهای سبز کرج و امامزاده طاهر در این شهر، از جمله اماکن [[گردشگری]] و جذاب برای گردشگران و مسافران ایرانی و خارجی محسوب میشود.<ref>موسوینژاد، جاذبههای گردشگری کرج، 1394ش.</ref> | [[جاده چالوس]] ـ کرج، باغ سیب مهرشهر، کاخ مروارید، روستای تاریخی آتشگاه، باغ لالههای گچسر، کاروانسرای شاهعباسی، کاخ ناصرالدین شاهی شهرستانک، پل تاریخی کرج، پارکها و فضاهای سبز کرج و امامزاده طاهر در این شهر، از جمله اماکن [[گردشگری]] و جذاب برای گردشگران و مسافران ایرانی و خارجی محسوب میشود.<ref>موسوینژاد، جاذبههای گردشگری کرج، 1394ش.</ref> | ||
از دیگر جاذبههای گردشگری این شهر میتوان به کاخ سلیمانیه، دره پلخواب، مجموعه سد امیرکبیر، پیست اسکی دیزین، پیست اسکی خور، دره ارنگه، [[موزه]] تاریخی طبیعی کرج، روستای [[برغان]]، آبشار آدران، دهکده آبی پارس، باغ جهانشر، کوه نور عظیمیه، رودخانه کرج و غار یخمراد اشاره کرد. | از دیگر جاذبههای گردشگری این شهر میتوان به کاخ سلیمانیه، دره پلخواب، مجموعه سد امیرکبیر، پیست اسکی دیزین، پیست اسکی خور، دره ارنگه، [[موزه]] تاریخی طبیعی کرج، روستای [[برغان]]، آبشار آدران، دهکده آبی پارس، باغ جهانشر، کوه نور عظیمیه، رودخانه کرج و غار یخمراد اشاره کرد. | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
| خط ۱۵۰: | خط ۱۶۷: | ||
* “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica. | * “Karaj i.Modern City”, Encyclopaedia Iranica. | ||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
