ذکر: تفاوت میان نسخه‌ها

(۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)

خط ۵:

==مفهوم‌شناسی==

ذکر در فرهنگ مسلمانان به‌معنای یادکردن زبانی و قلبی خداوند با تکبیر (الله اکبر)، تحمید (الحمد لله)، تحلیل (لا اله الا الله) و حوقله (لا حول و لا قوة الا بالله) است.<ref>. ربانی، «خرافه به‌دور از ساحت دین»، 1388ش، ج152، ص5.</ref> در قرآن واژه ذکر برای معانی مختلفی مانند یادکردن با زبان<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 200.</ref> و قلب، <ref>. سورۀ آل‌عمران، آیۀ 135.</ref> حفظ‌کردن، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 63.</ref> طاعت و پاداش، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> نمازهای پنجگانه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 239.</ref> موعظه، <ref>. سورۀ ذاریات، آیۀ 55.</ref> بیان، <ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 69.</ref> تعریف‌کردن، <ref>. سورۀ یوسف، آیۀ 42.</ref> قرآن، <ref>. سورۀ طه، آیۀ 124.</ref> تورات، <ref>. سورۀ نحل، آیۀ 43.</ref> خبر، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 83.</ref> شرف، <ref>. سورۀ زخرف، آیۀ 44.</ref> مسخره‌کردن، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 36.</ref> لوح‌ محفوظ، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 105.</ref> ثناگویی، <ref>. سورۀ احزاب، آیۀ 21.</ref> وحی، <ref>. سورۀ صافات، آیۀ 3.</ref>رسول، <ref>. سورۀ طلاق، آیۀ 10-11.</ref> نمازجمعه<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> و نماز<ref>. سورۀ عنکبوت، آیۀ 45.</ref> به‌کار رفته است. ذکر با دعا متفاوت است. دعا به‌معنای درخواست و طلب است، مانند صلوات که از بهترین دعاها به شمار می‌رود؛ اما ذکر درخواست ندارد، مانند آیات قرآن که از برترین اذکار محسوب می‌شود.<ref>[http://pmbo.ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%C2%AB%D8%AF%D8%B9%D8%A7%C2%BB%D8%8C-%C2%AB%D8%B0%DA%A9%D8%B1%C2%BB-%D9%88-%C2%AB%D9%88%D8%B1%D8%AF%C2%BB__a-442.aspx «معانی و اهمیت «دعا»، «ذکر» و «ورد»»، وب‌سایت پژوهش‌های معنوی.]</ref> در آموزه‌های دینی به سه گونه از ذکر شامل ذکر زبانی، قلبی و عملی، اشاره شده است که از میان آنها، ذکر عملی از نظر ارزش و اثرگذاری، مرتبۀ بالاتری دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/45487/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA- ایرجی، «ذکر چیست و ذاکر کیست»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>

ذکر در فرهنگ [[مسلمانان]] به‌معنای یادکردن زبانی و قلبی [[خداوند]] با تکبیر (الله اکبر)، تحمید (الحمد لله)، تحلیل (لا اله الا الله) و حوقله (لا حول و لا قوة الا بالله) است.<ref>. ربانی، «خرافه به‌دور از ساحت دین»، 1388ش، ج152، ص5.</ref> در [[قرآن]] واژه ذکر برای معانی مختلفی مانند یادکردن با زبان<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 200.</ref> و قلب، <ref>. سورۀ آل‌عمران، آیۀ 135.</ref> حفظ‌کردن، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 63.</ref> طاعت و پاداش، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> نمازهای پنجگانه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 239.</ref> موعظه، <ref>. سورۀ ذاریات، آیۀ 55.</ref> بیان، <ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 69.</ref> تعریف‌کردن، <ref>. سورۀ یوسف، آیۀ 42.</ref> قرآن، <ref>. سورۀ طه، آیۀ 124.</ref> تورات، <ref>. سورۀ نحل، آیۀ 43.</ref> خبر، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 83.</ref> شرف، <ref>. سورۀ زخرف، آیۀ 44.</ref> مسخره‌کردن، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 36.</ref> لوح‌ محفوظ، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 105.</ref> ثناگویی، <ref>. سورۀ احزاب، آیۀ 21.</ref> وحی، <ref>. سورۀ صافات، آیۀ 3.</ref>رسول، <ref>. سورۀ طلاق، آیۀ 10-11.</ref> نمازجمعه<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> و نماز<ref>. سورۀ عنکبوت، آیۀ 45.</ref> به‌کار رفته است. ذکر با [[دعا]] متفاوت است. دعا به‌معنای درخواست و طلب است، مانند [[صلوات]] که از بهترین دعاها به شمار می‌رود؛ اما ذکر درخواست ندارد، مانند آیات قرآن که از برترین اذکار محسوب می‌شود.<ref>[http://pmbo.ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%C2%AB%D8%AF%D8%B9%D8%A7%C2%BB%D8%8C-%C2%AB%D8%B0%DA%A9%D8%B1%C2%BB-%D9%88-%C2%AB%D9%88%D8%B1%D8%AF%C2%BB__a-442.aspx «معانی و اهمیت «دعا»، «ذکر» و «ورد»»، وب‌سایت پژوهش‌های معنوی.]</ref> در آموزه‌های دینی به سه گونه از ذکر شامل ذکر زبانی، قلبی و عملی، اشاره شده است که از میان آنها، ذکر عملی از نظر ارزش و اثرگذاری، مرتبۀ بالاتری دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/45487/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA- ایرجی، «ذکر چیست و ذاکر کیست»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>

==پیشینۀ ذکر==

در نظام آفرینش، خداوند همواره به شیوه‌های مختلف یاد شده است؛ از منظر آموزه‌های ~~اسلام،~~ تمام مخلوقات در یاد خدا به‌سر می‌برند، که از میان آنها در متون دینی به ذکر خدا از سوی فرشتگان و انسان‌ها و نقش و پیامد آن در سبک زندگی، توجه بیشتری شده است؛ <ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/111187/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%85 «ذکر عام»، وب‌سایت آیین رحمت.]</ref> به‌عنوان مثال پس از رانده‌شدن آدم از ~~بهشت،~~ اذکاری توسط جبرئیل برای رفع غم و وسوسه به او آموخته شد.<ref>[https://old.montazeranmonji.ir/content/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%BA%D9%85-%D9%88-%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%C2%AB%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%C2%BB-%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%B4%D8%AF «راه‌های مبارزه با غم»، وب‌سایت منتظران منجی.]</ref> در ~~کتاب~~ عهد ~~عتیق،~~ ذکرهای حضرت داوود دلالت بر اهمیت یاد خدا در آیین یهود دارد. در انجیل نیز مسیحیان به ذکر و یاد خدا سفارش شده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6023/6737/80397/%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4_%D9%85%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%AF_%D8%B0%DA%A9%D8%B1 «ذاکر خودش می‌شود ذکر»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

در نظام آفرینش، خداوند همواره به شیوه‌های مختلف یاد شده است؛ از منظر آموزه‌های [[اسلام]]، تمام مخلوقات در یاد [[خدا]] به‌سر می‌برند، که از میان آنها در متون دینی به ذکر خدا از سوی [[فرشتگان]] و انسان‌ها و نقش و پیامد آن در سبک زندگی، توجه بیشتری شده است؛ <ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/111187/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%85 «ذکر عام»، وب‌سایت آیین رحمت.]</ref> به‌عنوان مثال پس از رانده‌شدن [[آدم]] از [[بهشت]]، اذکاری توسط [[جبرئیل]] برای رفع غم و [[وسوسه]] به او آموخته شد.<ref>[https://old.montazeranmonji.ir/content/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%BA%D9%85-%D9%88-%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%C2%AB%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%C2%BB-%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%B4%D8%AF «راه‌های مبارزه با غم»، وب‌سایت منتظران منجی.]</ref> در [[عهد عتیق]]، ذکرهای [[حضرت داوود]] دلالت بر اهمیت یاد خدا در آیین یهود دارد. در انجیل نیز مسیحیان به ذکر و یاد خدا سفارش شده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6023/6737/80397/%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4_%D9%85%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%AF_%D8%B0%DA%A9%D8%B1 «ذاکر خودش می‌شود ذکر»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==جایگاه ذکر در اسلام==

خط ۲۳:

==جایگاه ذکر در سبک زندگی مؤمنانه==

از جمله نشانه‌های دینداری ملتزم‌بودن افراد به ذکر است. در سبک زندگی اسلامی، یاد خدا با رفتارها روزمره افراد آمیخته می‌شود. ذکر به‌عنوان [[عبادت]] و رفتار آیینی از نظر محتوا، اجرا و کارکردهای فردی و اجتماعی نقش بسزایی در دوری انسان از وسوسه‌های [[شیطان]]، سلامتی روان و کامیابی در زندگی دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_516921.html خانی، «آیین‌های ذکر در روایات اسلامی و کارکرد اجتماعی آنها»، 1392ش، ص71.]</ref>

از جمله نشانه‌های دینداری ملتزم‌بودن افراد به ذکر است. در سبک زندگی اسلامی، یاد خدا با رفتارها روزمره افراد آمیخته می‌شود. ذکر به‌عنوان عبادت و رفتار آیینی از نظر محتوا، اجرا و کارکردهای فردی و اجتماعی نقش بسزایی در دوری انسان از وسوسه‌های ~~شیطان،~~ سلامتی روان و کامیابی در زندگی دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_516921.html خانی، «آیین‌های ذکر در روایات اسلامی و کارکرد اجتماعی آنها»، 1392ش، ص71.]</ref>

==شرایط و آداب ذکر==

در آموزه‌های دینی برای دریافت اثرات ذکر به رعایت شرایط و آدابی سفارش شده است، از جمله خلوت، آرامش، حضور ~~قلب، اخلاص،~~<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/75/39/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%8A%D9%8E%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8E%D9%8A%D8%A7%D8%A9%D9%90_%D9%88%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%AC%D8%A7%D8%A9%D9%90 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج75، ص39.]</ref> استقامت در ذکر، <ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> ~~طهارت،~~ <ref>. سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> ~~خشوع،~~ <ref>. سورۀ حدید، آیۀ 16.</ref> نشاط، <ref>[https://lib.eshia.ir/11695/3/440/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A7_%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%85%D9%8E%D8%B1%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B1%D8%B6%D9%90%D9%83%D9%8E محمدی ری‌شهری، کنز الدعا، 1434ق، ج3، ص440.]</ref> فراغت<ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> و پرهیز از گناه.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/158/%D9%84%D8%A7_%D9%8A%D9%8E%D9%82%D8%A8%D9%8E%D9%84%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8F_%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F_%D8%A5%D9%84%D9%91%D8%A7_%D9%85%D9%90%D9%85%D9%91%D9%8E%D9%86%D9%90_%D8%A7%D8%AA%D9%91%D9%8E%D9%82%D9%89_%D9%88%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%8E_%D9%82%D9%8E%D9%84%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص158.]</ref>

در آموزه‌های دینی برای دریافت اثرات ذکر به رعایت شرایط و آدابی سفارش شده است، از جمله خلوت، آرامش، [[حضور قلب]]، [[اخلاص]]،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/75/39/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%8A%D9%8E%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8E%D9%8A%D8%A7%D8%A9%D9%90_%D9%88%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%AC%D8%A7%D8%A9%D9%90 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج75، ص39.]</ref> استقامت در ذکر، <ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> [[طهارت]]، <ref>. سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> [[خشوع]]، <ref>. سورۀ حدید، آیۀ 16.</ref> نشاط، <ref>[https://lib.eshia.ir/11695/3/440/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A7_%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%85%D9%8E%D8%B1%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B1%D8%B6%D9%90%D9%83%D9%8E محمدی ری‌شهری، کنز الدعا، 1434ق، ج3، ص440.]</ref> فراغت<ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> و پرهیز از گناه.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/158/%D9%84%D8%A7_%D9%8A%D9%8E%D9%82%D8%A8%D9%8E%D9%84%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8F_%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F_%D8%A5%D9%84%D9%91%D8%A7_%D9%85%D9%90%D9%85%D9%91%D9%8E%D9%86%D9%90_%D8%A7%D8%AA%D9%91%D9%8E%D9%82%D9%89_%D9%88%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%8E_%D9%82%D9%8E%D9%84%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص158.]</ref>

==بهترین اوقات ذکر==

در سبک زندگی مؤمنانه برخی اوقات برای ذکر و یاد خدا به‌دلیل اثربخشی بیشتر، مورد تاکید واقع شده است، مانند بامدادان و شامگاهان، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 28.</ref> یکم تا سیزدهم ماه ذی‌الحجه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 203.</ref> روز ~~جمعه،~~ <ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> ماه ~~رمضان،~~ <ref>[https://lib.eshia.ir/27281/1/719/%D8%B0%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%90_%D9%81%D9%8A_%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B6%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%81%D9%88%D8%B1%D9%8C_%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، گزیده حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم، 1385ش، ج1، ص719.]</ref> هنگام جنگ، <ref>. سورۀ انفال، آیۀ 45.</ref> در شروع هر کار، تقسیم هر چیزی و داوری‌کردن، <ref>[https://lib.eshia.ir/27250/13/268/%D8%A7%D9%8F%D8%B0%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8E_%D8%B9%D9%90%D9%86%D8%AF%D9%8E_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%91%D9%90%D9%83%D9%8E_%D8%A5%D8%B0%D8%A7_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%85%D8%AA%D9%8E محمدی ری‌شهری، دانشنامۀ امیرالمؤمنین بر پایۀ قرآن، حدیث و تاریخ، 1382ش، ج13، ص268.]</ref> هنگام رعد و برق، زمان غافل‌بودن مردم، در تنهایی، در شروع سخن‌گفتن، هنگام خوردن، هنگام خواب، هنگام برخاستن، در ~~مسجد، مکه، خانه، بازار،~~ سفر و با هر کسی که یاد خدا می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/171 محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص171-211.]</ref>

در سبک زندگی مؤمنانه برخی اوقات برای ذکر و یاد خدا به‌دلیل اثربخشی بیشتر، مورد تاکید واقع شده است، مانند بامدادان و شامگاهان، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 28.</ref> یکم تا سیزدهم ماه ذی‌الحجه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 203.</ref> روز [[جمعه]]، <ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> [[ماه رمضان]]، <ref>[https://lib.eshia.ir/27281/1/719/%D8%B0%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%90_%D9%81%D9%8A_%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B6%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%81%D9%88%D8%B1%D9%8C_%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، گزیده حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم، 1385ش، ج1، ص719.]</ref> هنگام جنگ، <ref>. سورۀ انفال، آیۀ 45.</ref> در شروع هر کار، تقسیم هر چیزی و داوری‌کردن، <ref>[https://lib.eshia.ir/27250/13/268/%D8%A7%D9%8F%D8%B0%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8E_%D8%B9%D9%90%D9%86%D8%AF%D9%8E_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%91%D9%90%D9%83%D9%8E_%D8%A5%D8%B0%D8%A7_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%85%D8%AA%D9%8E محمدی ری‌شهری، دانشنامۀ امیرالمؤمنین بر پایۀ قرآن، حدیث و تاریخ، 1382ش، ج13، ص268.]</ref> هنگام رعد و برق، زمان غافل‌بودن مردم، در تنهایی، در شروع سخن‌گفتن، هنگام خوردن، هنگام خواب، هنگام برخاستن، در [[مسجد]]، [[مکه]]، [[خانه]]، [[بازار]]، [[سفر]] و با هر کسی که یاد خدا می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/171 محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص171-211.]</ref>

==مواضع ذکر==

یکی از ویژگی‌های تربیتی ذکر، ایجاد حرکت و پویایی در انسان است. یاد خد ا در سبک زندگی مؤمنانه به‌ویژه در موقعیت‌های حساس مورد تاکید قرار گرفته است، مانند زمان رویارویی با دشمن (دشمن درونی مانند نفس اماره و دشمن بیرونی مثل شیطان)، هنگام غم و‌اندوه، هنگام داوری و تقسیم، هنگام ~~خشم،~~<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج110، ص384.</ref> هنگام شادی، هنگام تنهایی، هنگام ورود به بازار (بازار به‌دلیل مشغولیت‌های آن ممکن است انسان را به ~~غفلت‌اندازد~~).<ref>[https://erfan.ir/farsi/24895.html «ذکر و نقش آن در تربیت اخلاقی»، وب‌سایت عرفان.]</ref>

یکی از ویژگی‌های تربیتی ذکر، ایجاد حرکت و پویایی در انسان است. یاد خد ا در سبک زندگی مؤمنانه به‌ویژه در موقعیت‌های حساس مورد تاکید قرار گرفته است، مانند زمان رویارویی با دشمن (دشمن درونی مانند [[نفس اماره]] و دشمن بیرونی مثل [[شیطان]])، هنگام غم و‌اندوه، هنگام داوری و تقسیم، هنگام [[خشم]]،<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج110، ص384.</ref> هنگام شادی، هنگام تنهایی، هنگام ورود به [[بازار]] (بازار به‌دلیل مشغولیت‌های آن ممکن است انسان را به [[غفلت‌]] اندازد).<ref>[https://erfan.ir/farsi/24895.html «ذکر و نقش آن در تربیت اخلاقی»، وب‌سایت عرفان.]</ref>

==آثار ذکر==

براساس منابع دینی، یاد خدا در سبک زندگی اسلامی با آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی گوناگون، همراه است. کسی که در طول زندگی همواره خدا را یاد کند، خدا نیز هنگام سختی‌ها او را یاری خواهد کرد؛<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> همنشینی با خدا در طول زندگی،<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/7/149/%D9%85%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%A8_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%91%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%91%D8%AA%D9%8A_%D9%84%D9%85_%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%91%D8%B1_%D8%A3%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89 حر عاملی، وسائل الشیعه، بی‌تا، ج7، ص149.]</ref> جلب محبت خدا،<ref>[https://lib.eshia.ir/71832/3/181/%D9%85%D9%86_%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8E%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%92%D9%87 نراقی، جامع السعادة، بی‌تا، ج3، ص181.]</ref> رستگاری،<ref>. سورۀ انفال، آیۀ 36.</ref> آرامش،<ref>. سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> غذای روحانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/26352/1/28/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%89_%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%89_%D8%B1%D9%88%D8%AD_%D9%88_%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%AF_%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B3%D8%AA نگارش، راههای تقویت باورهای دینی، بی‌تا، ج1، ص28.]</ref> دوری از شیطان<ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 201.</ref> و دستیابی به کمال،<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 10.</ref> از آثار فردی یاد خدا است. همچنین امنیت ~~اجتماعی،~~ کاهش آسیب‌های اجتماعی، رونق‌یافتن مناسک دینی، گسترش وفاق اجتماعی و افزایش رفاه در جامعه<ref>[https://www.samamos.com/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B0%DA%A9%D8%B1/ منصوری، «آثار معنوی و اجتماعی ذکر»، وب‌سایت سماموس.]</ref> از پیامدهای اجتماعی یاد خدا است.

براساس منابع دینی، یاد خدا در سبک زندگی اسلامی با آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی گوناگون، همراه است. کسی که در طول زندگی همواره خدا را یاد کند، خدا نیز هنگام سختی‌ها او را یاری خواهد کرد؛<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> همنشینی با خدا در طول زندگی،<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/7/149/%D9%85%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%A8_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%91%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%91%D8%AA%D9%8A_%D9%84%D9%85_%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%91%D8%B1_%D8%A3%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89 حر عاملی، وسائل الشیعه، بی‌تا، ج7، ص149.]</ref> جلب محبت خدا،<ref>[https://lib.eshia.ir/71832/3/181/%D9%85%D9%86_%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8E%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%92%D9%87 نراقی، جامع السعادة، بی‌تا، ج3، ص181.]</ref> رستگاری،<ref>. سورۀ انفال، آیۀ 36.</ref> آرامش،<ref>. سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> غذای روحانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/26352/1/28/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%89_%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%89_%D8%B1%D9%88%D8%AD_%D9%88_%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%AF_%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B3%D8%AA نگارش، راههای تقویت باورهای دینی، بی‌تا، ج1، ص28.]</ref> دوری از شیطان<ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 201.</ref> و دستیابی به کمال،<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 10.</ref> از آثار فردی یاد خدا است. همچنین [[امنیت اجتماعی]]، کاهش آسیب‌های اجتماعی، رونق‌یافتن مناسک دینی، گسترش وفاق اجتماعی و افزایش رفاه در جامعه<ref>[https://www.samamos.com/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B0%DA%A9%D8%B1/ منصوری، «آثار معنوی و اجتماعی ذکر»، وب‌سایت سماموس.]</ref> از پیامدهای اجتماعی یاد خدا است.

==تداوم ذکر==

@@ خط ۵: / خط ۵: @@
 ==مفهوم‌شناسی==
-ذکر در فرهنگ مسلمانان به‌معنای یادکردن زبانی و قلبی خداوند با تکبیر (الله اکبر)،  تحمید (الحمد لله)،  تحلیل (لا اله الا الله) و حوقله (لا حول و لا قوة الا بالله) است.<ref>. ربانی، «خرافه به‌دور از ساحت دین»،  1388ش، ج152، ص5.</ref> در قرآن واژه ذکر برای معانی مختلفی مانند یادکردن با زبان<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 200.</ref> و قلب، <ref>. سورۀ آل‌عمران، آیۀ 135.</ref> حفظ‌کردن، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 63.</ref> طاعت و پاداش، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> نمازهای پنجگانه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 239.</ref> موعظه، <ref>. سورۀ ذاریات، آیۀ 55.</ref> بیان، <ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 69.</ref> تعریف‌کردن، <ref>. سورۀ یوسف، آیۀ 42.</ref> قرآن، <ref>. سورۀ طه، آیۀ 124.</ref> تورات، <ref>. سورۀ نحل، آیۀ 43.</ref> خبر، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 83.</ref> شرف، <ref>. سورۀ زخرف، آیۀ 44.</ref> مسخره‌کردن، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 36.</ref> لوح‌ محفوظ، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 105.</ref> ثناگویی، <ref>. سورۀ احزاب، آیۀ 21.</ref> وحی، <ref>. سورۀ صافات، آیۀ 3.</ref>رسول، <ref>. سورۀ طلاق، آیۀ 10-11.</ref> نمازجمعه<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> و نماز<ref>. سورۀ عنکبوت، آیۀ 45.</ref> به‌کار رفته است. ذکر با دعا متفاوت است. دعا به‌معنای درخواست و طلب است، مانند صلوات که از بهترین دعاها به شمار می‌رود؛ اما ذکر درخواست ندارد، مانند آیات قرآن که از برترین اذکار محسوب می‌شود.<ref>[http://pmbo.ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%C2%AB%D8%AF%D8%B9%D8%A7%C2%BB%D8%8C-%C2%AB%D8%B0%DA%A9%D8%B1%C2%BB-%D9%88-%C2%AB%D9%88%D8%B1%D8%AF%C2%BB__a-442.aspx «معانی و اهمیت «دعا»،  «ذکر» و «ورد»»،  وب‌سایت پژوهش‌های معنوی.]</ref> در آموزه‌های دینی به سه گونه از ذکر شامل ذکر زبانی، قلبی و عملی، اشاره شده است که از میان آنها، ذکر عملی از نظر ارزش و اثرگذاری، مرتبۀ بالاتری دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/45487/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA- ایرجی، «ذکر چیست و ذاکر کیست»،  وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>
+ذکر در فرهنگ [[مسلمانان]] به‌معنای یادکردن زبانی و قلبی [[خداوند]] با تکبیر (الله اکبر)،  تحمید (الحمد لله)،  تحلیل (لا اله الا الله) و حوقله (لا حول و لا قوة الا بالله) است.<ref>. ربانی، «خرافه به‌دور از ساحت دین»،  1388ش، ج152، ص5.</ref> در [[قرآن]] واژه ذکر برای معانی مختلفی مانند یادکردن با زبان<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 200.</ref> و قلب، <ref>. سورۀ آل‌عمران، آیۀ 135.</ref> حفظ‌کردن، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 63.</ref> طاعت و پاداش، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> نمازهای پنجگانه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 239.</ref> موعظه، <ref>. سورۀ ذاریات، آیۀ 55.</ref> بیان، <ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 69.</ref> تعریف‌کردن، <ref>. سورۀ یوسف، آیۀ 42.</ref> قرآن، <ref>. سورۀ طه، آیۀ 124.</ref> تورات، <ref>. سورۀ نحل، آیۀ 43.</ref> خبر، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 83.</ref> شرف، <ref>. سورۀ زخرف، آیۀ 44.</ref> مسخره‌کردن، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 36.</ref> لوح‌ محفوظ، <ref>. سورۀ انبیاء، آیۀ 105.</ref> ثناگویی، <ref>. سورۀ احزاب، آیۀ 21.</ref> وحی، <ref>. سورۀ صافات، آیۀ 3.</ref>رسول، <ref>. سورۀ طلاق، آیۀ 10-11.</ref> نمازجمعه<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> و نماز<ref>. سورۀ عنکبوت، آیۀ 45.</ref> به‌کار رفته است. ذکر با [[دعا]] متفاوت است. دعا به‌معنای درخواست و طلب است، مانند [[صلوات]] که از بهترین دعاها به شمار می‌رود؛ اما ذکر درخواست ندارد، مانند آیات قرآن که از برترین اذکار محسوب می‌شود.<ref>[http://pmbo.ir/%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%C2%AB%D8%AF%D8%B9%D8%A7%C2%BB%D8%8C-%C2%AB%D8%B0%DA%A9%D8%B1%C2%BB-%D9%88-%C2%AB%D9%88%D8%B1%D8%AF%C2%BB__a-442.aspx «معانی و اهمیت «دعا»،  «ذکر» و «ورد»»،  وب‌سایت پژوهش‌های معنوی.]</ref> در آموزه‌های دینی به سه گونه از ذکر شامل ذکر زبانی، قلبی و عملی، اشاره شده است که از میان آنها، ذکر عملی از نظر ارزش و اثرگذاری، مرتبۀ بالاتری دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/45487/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA- ایرجی، «ذکر چیست و ذاکر کیست»،  وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref>
 ==پیشینۀ ذکر==
-در نظام آفرینش، خداوند همواره به شیوه‌های مختلف یاد شده است؛ از منظر آموزه‌های اسلام، تمام مخلوقات در یاد خدا به‌سر می‌برند، که از میان آنها در متون دینی به ذکر خدا از سوی فرشتگان و انسان‌ها و نقش و پیامد آن در سبک زندگی، توجه بیشتری شده است؛ <ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/111187/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%85 «ذکر عام»،  وب‌سایت آیین رحمت.]</ref> به‌عنوان مثال پس از رانده‌شدن آدم از بهشت، اذکاری توسط جبرئیل برای رفع غم و وسوسه به او آموخته شد.<ref>[https://old.montazeranmonji.ir/content/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%BA%D9%85-%D9%88-%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%C2%AB%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%C2%BB-%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%B4%D8%AF «راه‌های مبارزه با غم»،  وب‌سایت منتظران منجی.]</ref> در کتاب عهد عتیق، ذکرهای حضرت داوود دلالت بر اهمیت یاد خدا در آیین یهود دارد. در انجیل نیز مسیحیان به ذکر و یاد خدا سفارش شده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6023/6737/80397/%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4_%D9%85%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%AF_%D8%B0%DA%A9%D8%B1 «ذاکر خودش می‌شود ذکر»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+در نظام آفرینش، خداوند همواره به شیوه‌های مختلف یاد شده است؛ از منظر آموزه‌های [[اسلام]]، تمام مخلوقات در یاد [[خدا]] به‌سر می‌برند، که از میان آنها در متون دینی به ذکر خدا از سوی [[فرشتگان]] و انسان‌ها و نقش و پیامد آن در سبک زندگی، توجه بیشتری شده است؛ <ref>[https://makarem.ir/maaref/fa/tag/index/111187/%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%D8%B9%D8%A7%D9%85 «ذکر عام»،  وب‌سایت آیین رحمت.]</ref> به‌عنوان مثال پس از رانده‌شدن [[آدم]] از [[بهشت]]، اذکاری توسط [[جبرئیل]] برای رفع غم و [[وسوسه]] به او آموخته شد.<ref>[https://old.montazeranmonji.ir/content/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%81%D8%B9-%D8%BA%D9%85-%D9%88-%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%B0%DA%A9%D8%B1-%C2%AB%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D9%88%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7-%D9%82%D9%88%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%C2%BB-%D9%85%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%B4%D8%AF «راه‌های مبارزه با غم»،  وب‌سایت منتظران منجی.]</ref> در [[عهد عتیق]]، ذکرهای [[حضرت داوود]] دلالت بر اهمیت یاد خدا در آیین یهود دارد. در انجیل نیز مسیحیان به ذکر و یاد خدا سفارش شده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6023/6737/80397/%D8%B0%D8%A7%DA%A9%D8%B1_%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4_%D9%85%DB%8C_%D8%B4%D9%88%D8%AF_%D8%B0%DA%A9%D8%B1 «ذاکر خودش می‌شود ذکر»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 ==جایگاه ذکر در اسلام==
@@ خط ۲۳: / خط ۲۳: @@
 ==جایگاه ذکر در سبک زندگی مؤمنانه==
+از جمله نشانه‌های دینداری ملتزم‌بودن افراد به ذکر است. در سبک زندگی اسلامی، یاد خدا با رفتارها روزمره افراد آمیخته می‌شود. ذکر به‌عنوان [[عبادت]] و رفتار آیینی از نظر محتوا، اجرا و کارکردهای فردی و اجتماعی نقش بسزایی در دوری انسان از وسوسه‌های [[شیطان]]، سلامتی روان و کامیابی در زندگی دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_516921.html خانی، «آیین‌های ذکر در روایات اسلامی و کارکرد اجتماعی آنها»،  1392ش، ص71.]</ref>
-از جمله نشانه‌های دینداری ملتزم‌بودن افراد به ذکر است. در سبک زندگی اسلامی، یاد خدا با رفتارها روزمره افراد آمیخته می‌شود. ذکر به‌عنوان عبادت و رفتار آیینی از نظر محتوا، اجرا و کارکردهای فردی و اجتماعی نقش بسزایی در دوری انسان از وسوسه‌های شیطان، سلامتی روان و کامیابی در زندگی دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_516921.html خانی، «آیین‌های ذکر در روایات اسلامی و کارکرد اجتماعی آنها»،  1392ش، ص71.]</ref>
 ==شرایط و آداب ذکر==
-در آموزه‌های دینی برای دریافت اثرات ذکر به رعایت شرایط و آدابی سفارش شده است، از جمله خلوت، آرامش، حضور قلب، اخلاص،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/75/39/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%8A%D9%8E%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8E%D9%8A%D8%A7%D8%A9%D9%90_%D9%88%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%AC%D8%A7%D8%A9%D9%90 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج75، ص39.]</ref> استقامت در ذکر، <ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»،  وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> طهارت، <ref>. سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> خشوع، <ref>. سورۀ حدید، آیۀ 16.</ref> نشاط، <ref>[https://lib.eshia.ir/11695/3/440/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A7_%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%85%D9%8E%D8%B1%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B1%D8%B6%D9%90%D9%83%D9%8E محمدی ری‌شهری، کنز الدعا، 1434ق، ج3، ص440.]</ref> فراغت<ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»،  وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> و پرهیز از گناه.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/158/%D9%84%D8%A7_%D9%8A%D9%8E%D9%82%D8%A8%D9%8E%D9%84%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8F_%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F_%D8%A5%D9%84%D9%91%D8%A7_%D9%85%D9%90%D9%85%D9%91%D9%8E%D9%86%D9%90_%D8%A7%D8%AA%D9%91%D9%8E%D9%82%D9%89_%D9%88%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%8E_%D9%82%D9%8E%D9%84%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص158.]</ref>
+در آموزه‌های دینی برای دریافت اثرات ذکر به رعایت شرایط و آدابی سفارش شده است، از جمله خلوت، آرامش، [[حضور قلب]]، [[اخلاص]]،<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/75/39/%D8%AA%D9%8E%D8%AD%D9%8A%D9%8E%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%A3%D9%81%D8%B6%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D9%8E%D9%8A%D8%A7%D8%A9%D9%90_%D9%88%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%84%D9%8F%D9%83%D9%88%D8%A7_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8A%D9%82%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%91%D9%8E%D8%AC%D8%A7%D8%A9%D9%90 مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج75، ص39.]</ref> استقامت در ذکر، <ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»،  وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> [[طهارت]]، <ref>. سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> [[خشوع]]، <ref>. سورۀ حدید، آیۀ 16.</ref> نشاط، <ref>[https://lib.eshia.ir/11695/3/440/%D9%86%D9%8E%D8%B4%D8%A7%D8%B7%D8%A7_%D9%84%D9%90%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%8E%D8%B9%D9%85%D9%8E%D8%B1%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%8A_%D9%81%D9%8A_%D8%A3%D8%B1%D8%B6%D9%90%D9%83%D9%8E محمدی ری‌شهری، کنز الدعا، 1434ق، ج3، ص440.]</ref> فراغت<ref>[https://bonyadhad.ir/12257/ ناصری، «مقدمات و شرایط ذکر»،  وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی‌هاد.]</ref> و پرهیز از گناه.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/158/%D9%84%D8%A7_%D9%8A%D9%8E%D9%82%D8%A8%D9%8E%D9%84%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8F_%D8%B0%D9%90%D9%83%D8%B1%D9%8E%D9%87%D9%8F_%D8%A5%D9%84%D9%91%D8%A7_%D9%85%D9%90%D9%85%D9%91%D9%8E%D9%86%D9%90_%D8%A7%D8%AA%D9%91%D9%8E%D9%82%D9%89_%D9%88%D8%B7%D9%8E%D9%87%D9%91%D9%8E%D8%B1%D9%8E_%D9%82%D9%8E%D9%84%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص158.]</ref>
 ==بهترین اوقات ذکر==
-در سبک زندگی مؤمنانه برخی اوقات برای ذکر و یاد خدا به‌دلیل اثربخشی بیشتر، مورد تاکید واقع شده است، مانند بامدادان و شامگاهان، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 28.</ref> یکم تا سیزدهم ماه ذی‌الحجه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 203.</ref> روز جمعه، <ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> ماه رمضان، <ref>[https://lib.eshia.ir/27281/1/719/%D8%B0%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%90_%D9%81%D9%8A_%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B6%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%81%D9%88%D8%B1%D9%8C_%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، گزیده حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم، 1385ش، ج1، ص719.]</ref> هنگام جنگ، <ref>. سورۀ انفال، آیۀ 45.</ref> در شروع هر کار، تقسیم هر چیزی و داوری‌کردن، <ref>[https://lib.eshia.ir/27250/13/268/%D8%A7%D9%8F%D8%B0%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8E_%D8%B9%D9%90%D9%86%D8%AF%D9%8E_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%91%D9%90%D9%83%D9%8E_%D8%A5%D8%B0%D8%A7_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%85%D8%AA%D9%8E محمدی ری‌شهری، دانشنامۀ امیرالمؤمنین بر پایۀ قرآن، حدیث و تاریخ، 1382ش، ج13، ص268.]</ref> هنگام رعد و برق، زمان غافل‌بودن مردم، در تنهایی، در شروع سخن‌گفتن، هنگام خوردن، هنگام خواب، هنگام برخاستن، در مسجد، مکه، خانه، بازار، سفر و با هر کسی که یاد خدا می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/171 محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص171-211.]</ref>
+در سبک زندگی مؤمنانه برخی اوقات برای ذکر و یاد خدا به‌دلیل اثربخشی بیشتر، مورد تاکید واقع شده است، مانند بامدادان و شامگاهان، <ref>. سورۀ کهف، آیۀ 28.</ref> یکم تا سیزدهم ماه ذی‌الحجه، <ref>. سورۀ بقره، آیۀ 203.</ref> روز [[جمعه]]، <ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 9.</ref> [[ماه رمضان]]، <ref>[https://lib.eshia.ir/27281/1/719/%D8%B0%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%B1%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%90_%D9%81%D9%8A_%D8%B1%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B6%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%BA%D9%81%D9%88%D8%B1%D9%8C_%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F محمدی ری‌شهری، گزیده حکمت‌نامۀ پیامبر اعظم، 1385ش، ج1، ص719.]</ref> هنگام جنگ، <ref>. سورۀ انفال، آیۀ 45.</ref> در شروع هر کار، تقسیم هر چیزی و داوری‌کردن، <ref>[https://lib.eshia.ir/27250/13/268/%D8%A7%D9%8F%D8%B0%D9%83%D9%8F%D8%B1%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D9%8E_%D8%B9%D9%90%D9%86%D8%AF%D9%8E_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%91%D9%90%D9%83%D9%8E_%D8%A5%D8%B0%D8%A7_%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%85%D8%AA%D9%8E محمدی ری‌شهری، دانشنامۀ امیرالمؤمنین بر پایۀ قرآن، حدیث و تاریخ، 1382ش، ج13، ص268.]</ref> هنگام رعد و برق، زمان غافل‌بودن مردم، در تنهایی، در شروع سخن‌گفتن، هنگام خوردن، هنگام خواب، هنگام برخاستن، در [[مسجد]]، [[مکه]]، [[خانه]]، [[بازار]]، [[سفر]] و با هر کسی که یاد خدا می‌کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/27360/1/171 محمدی ری‌شهری، نهج الذکر، 1387ش، ج1، ص171-211.]</ref>
 ==مواضع ذکر==
-یکی از ویژگی‌های تربیتی ذکر، ایجاد حرکت و پویایی در انسان است. یاد خد ا در سبک زندگی مؤمنانه به‌ویژه در موقعیت‌های حساس مورد تاکید قرار گرفته است، مانند زمان رویارویی با دشمن (دشمن درونی مانند نفس اماره و دشمن بیرونی مثل شیطان)،  هنگام غم و‌اندوه، هنگام داوری و تقسیم، هنگام خشم،<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج110، ص384.</ref> هنگام شادی، هنگام تنهایی، هنگام ورود به بازار (بازار به‌دلیل مشغولیت‌های آن ممکن است انسان را به غفلت‌اندازد).<ref>[https://erfan.ir/farsi/24895.html «ذکر و نقش آن در تربیت اخلاقی»،  وب‌سایت عرفان.]</ref>
+یکی از ویژگی‌های تربیتی ذکر، ایجاد حرکت و پویایی در انسان است. یاد خد ا در سبک زندگی مؤمنانه به‌ویژه در موقعیت‌های حساس مورد تاکید قرار گرفته است، مانند زمان رویارویی با دشمن (دشمن درونی مانند [[نفس اماره]] و دشمن بیرونی مثل [[شیطان]])،  هنگام غم و‌اندوه، هنگام داوری و تقسیم، هنگام [[خشم]]،<ref>. مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج110، ص384.</ref> هنگام شادی، هنگام تنهایی، هنگام ورود به [[بازار]] (بازار به‌دلیل مشغولیت‌های آن ممکن است انسان را به [[غفلت‌]] اندازد).<ref>[https://erfan.ir/farsi/24895.html «ذکر و نقش آن در تربیت اخلاقی»،  وب‌سایت عرفان.]</ref>
 ==آثار ذکر==
-براساس منابع دینی، یاد خدا در سبک زندگی اسلامی با آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی گوناگون، همراه است. کسی که در طول زندگی همواره خدا را یاد کند، خدا نیز هنگام سختی‌ها او را یاری خواهد کرد؛<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> همنشینی با خدا در طول زندگی،<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/7/149/%D9%85%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%A8_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%91%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%91%D8%AA%D9%8A_%D9%84%D9%85_%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%91%D8%B1_%D8%A3%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89 حر عاملی، وسائل الشیعه، بی‌تا، ج7، ص149.]</ref> جلب محبت خدا،<ref>[https://lib.eshia.ir/71832/3/181/%D9%85%D9%86_%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8E%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%92%D9%87 نراقی، جامع السعادة، بی‌تا، ج3، ص181.]</ref> رستگاری،<ref>. سورۀ انفال، آیۀ 36.</ref> آرامش،<ref>. سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> غذای روحانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/26352/1/28/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%89_%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%89_%D8%B1%D9%88%D8%AD_%D9%88_%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%AF_%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B3%D8%AA نگارش، راههای تقویت باورهای دینی، بی‌تا، ج1، ص28.]</ref> دوری از شیطان<ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 201.</ref> و دستیابی به کمال،<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 10.</ref> از آثار فردی یاد خدا است. همچنین امنیت اجتماعی، کاهش آسیب‌های اجتماعی، رونق‌یافتن مناسک دینی، گسترش وفاق اجتماعی و افزایش رفاه در جامعه<ref>[https://www.samamos.com/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B0%DA%A9%D8%B1/ منصوری، «آثار معنوی و اجتماعی ذکر»،  وب‌سایت سماموس.]</ref> از پیامدهای اجتماعی یاد خدا است.
+براساس منابع دینی، یاد خدا در سبک زندگی اسلامی با آثار و پیامدهای فردی و اجتماعی گوناگون، همراه است. کسی که در طول زندگی همواره خدا را یاد کند، خدا نیز هنگام سختی‌ها او را یاری خواهد کرد؛<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 152.</ref> همنشینی با خدا در طول زندگی،<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/7/149/%D9%85%D9%83%D8%AA%D9%88%D8%A8_%D9%81%D9%8A_%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%91%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%87_%D8%A7%D9%84%D9%91%D8%AA%D9%8A_%D9%84%D9%85_%D8%AA%D8%BA%D9%8A%D9%91%D8%B1_%D8%A3%D9%86_%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%89 حر عاملی، وسائل الشیعه، بی‌تا، ج7، ص149.]</ref> جلب محبت خدا،<ref>[https://lib.eshia.ir/71832/3/181/%D9%85%D9%86_%D8%A7%D9%83%D9%92%D8%AB%D9%8E%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%A8%D9%92%D9%87 نراقی، جامع السعادة، بی‌تا، ج3، ص181.]</ref> رستگاری،<ref>. سورۀ انفال، آیۀ 36.</ref> آرامش،<ref>. سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> غذای روحانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/26352/1/28/%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA_%D8%A8%D8%B1_%D8%B0%D9%83%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%89_%D8%BA%D8%B0%D8%A7%D9%89_%D8%B1%D9%88%D8%AD_%D9%88_%D9%83%D9%84%D9%8A%D8%AF_%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D9%89_%D8%A7%D8%B3%D8%AA نگارش، راههای تقویت باورهای دینی، بی‌تا، ج1، ص28.]</ref> دوری از شیطان<ref>. سورۀ اعراف، آیۀ 201.</ref> و دستیابی به کمال،<ref>. سورۀ جمعه، آیۀ 10.</ref> از آثار فردی یاد خدا است. همچنین [[امنیت اجتماعی]]، کاهش آسیب‌های اجتماعی، رونق‌یافتن مناسک دینی، گسترش وفاق اجتماعی و افزایش رفاه در جامعه<ref>[https://www.samamos.com/%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%B0%DA%A9%D8%B1/ منصوری، «آثار معنوی و اجتماعی ذکر»،  وب‌سایت سماموس.]</ref> از پیامدهای اجتماعی یاد خدا است.
 ==تداوم ذکر==