عفت: تفاوت میان نسخه‌ها

عفاف و پاک‌دامنی، یک حالت نفسانی است؛ یعنی رام بودن قوه شهوانی تحت حکومت عقل و [[ایمان]]، تحت تأثیر قوه شهوانی نبودن، شَرَه نداشتن.<ref>مطهری، تعلیم و تربیت در اسلام، 1373ش، ص104.</ref> نراقی بیان داشته است که عفت یعنی قوه شهویه در خوردن و نکاح (امور جنسی) از حیث کم و کیف فرمان‌بردار عقل باشد و از آنچه عقل نهی می‌کند بپرهیزد و این همان حد اعتدال مورد پسند عقل و شرع است؛<ref>فاضل نراقی، جامع السعادات، بی‌تا، ص17.</ref> بنابراین عفت، یک مفهوم عام به معنای [[خویشتن‌داری جنسی|خویشتن‌داری]] در برابر هرگونه تمایل افراطی نفسانی و یک مفهوم خاص به معنای خودداری از تمایلات افراطی جنسی است.<ref>قاضی‌زاده و احمدی سلمانی، «عفاف در قرآن با نگاهی به روایات»، 1386ش، ص92.</ref> عفاف را به‌معنای خودداری و امتناع از سخن و عمل حرام و زشت دانسته‌اند<ref>قیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، 1414ق، ص418.</ref> عفت، حالتی را برای نفس ایجاد می‌کند که مانع از غلبهٔ شهوت می‌شود و اصل آن، به‌معنی کفایت کردن به بهره‌مندی کم از چیزی است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1412ق، ص573.</ref> در اصطلاح عفت، کنترل قوای شهوانی با استفاده از قوای عقلانی است که از دیدگاه شرع و عقل پسندیده و افراط و تفریط در آن ناپسند است.<ref>نراقی، معراج السعادة، 1385ش، ص284.</ref>

=== تمایز با حجاب و حیاء ===

عفت را به‌صورت [[فطرت|فطری]]، همهٔ انسان‌ها نیک می‌دانند و حتی انسان‌های آلوده تلاش می‌کنند که خود را عفیف و پاک قلمداد کنند. دانش‌مندان علم اخلاق، عفت را از امور زیربنایی اخلاق شمرده‌اند که زمینه‌ساز تحقق برخی صفات اخلاقی دیگر می‌شود و در سعادت و شقاوت انسان نقش مهمی ایفا می‌کند.<ref>سبحانی‌نیا، «عفّت مالی و اقتصادی و درآمد نامشروع»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.[https://hawzah.net/fa/Article/View/95845/عفّت-مالی-و-اقتصادی-و-درآمد-نامشروع]</ref> از نظر [[قرآن]]، نفس در حالت اعتدال ذاتی و ساختار الهی خویش<ref>سورهٔ شمس، آیهٔ 7؛ سورهٔ انفطار، آیهٔ 7</ref> از فجور اجتناب دارد.<ref>سورهٔ طه، آیهٔ 50.</ref> در روایات از عفت به برترین عبادت،<ref>کلینی، اصول کافی، 1375ش، ج4، ص241. ‏</ref> جمال مؤمن<ref>ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول عن آل‌الرسول، 1404ق، ص263. ‏</ref> و لباس تقوا یاد شده<ref>قمی، تفسیر القمی، 1404ق، ج1، ص226. ‏</ref> و امام علی، شخص عفیف را حبیب خدا نامیده است.<ref>ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول عن آل‌الرسول، 1404ق، ص300. ‏</ref>

اندیشمندان [[مسلمان]] با تکیه بر آموزه‌های [[اسلام]]، عفت را به انواع زیر تفکیک کرده‌اند:

از نظر [[روان‌شناسی]] یکی از علت‌های اصلی پریشانی، عقده‌های روانی و اخلاقی، ضعف‌های عصبی، فشارها و [[انحراف جنسی|انحرافات جنسی]] است و از راه‌های درمان این بیماری‌ها، [[ازدواج]] است.<ref>خیراندیش، «تأمین نیازهای جنسی»، وب‌سایت شورزندگی.[https://shoorezendegi-1.hozeh.org/niazhaye-jensi/]</ref> در فرهنگ غربی برخی به‌سبب مشترک بودن این نیاز بین انسان و حیوان، به آن نگرش منفی و تحقیرآمیز دارند و رهبانیت را تنها راه دینداری و کسب [[معنویت]] قلمداد می‌کنند. برخی دیگر، همهٔ تحولات شخصیت را به این [[غریزه]] مرتبط می‌کنند؛ این دیدگاه به‌زیاده‌روی و بی‌بندوباری در رفتار جنسی می‌انجامد.<ref>«تأمین نیازهای جنسی همسران»، وب‌سایت راسخون.[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1397118/تامین-نیازهای-جنسی-همسران]</ref>

=== عفت در نگاه ===

=== عفت در خوراک ===

این گونه از عفت، ناظر به آن است که انسان غذای حرام و شبهه‌ناک نخورد و در جهت تأمین غذا، مرتکب حرام نشود.<ref>پاک‌نژاد، «عفت شکم»، پایگاه اطلاع‌رسانی سیدمحسن پاک‌نژاد.[http://andishehbanan.ir/عفت-شکم/]</ref> در نگاه امام علی خداوند کم‌خوردن، کم‌خفتن و کم‌گفتن را دوست دارد و هرگاه خداوند خیر و صلاح بنده‌اش را بخواهد شکم او را از طعام حرام پاکیزه می‌کند.<ref>لیثی واسطی، عیون الحکم و المواعظ، 1376ش، ص132.</ref> حکما معتقدند کسی که شکمش را از غذا پر می‌کند، حکمت در قلبش داخل نشده و به ملکوت آسمان‌ها راهی ندارد.<ref>تویسرکانی، لئالی الأخبار، 1413ق، ج1، ص145.</ref> بر اساس روایات، [[روزه]] گرفتن، گرسنگی‌کشیدن و کم‌خوری‏، بدن را از بیماری‌ها و دل را از طغیان در امان می‌دارد.<ref>فیض کاشانی، راه روشن، 1372ش، ج5، ص220.</ref>

=== عفاف در معاشرت و رفتار ===

* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.

* طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات‏، چاپ دوم، ۱۳۹۰ق.

* طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، الشریف الرضی، بی‌تا.

* طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تهران، مکتبة المرتضویة، بی‌تا.

* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوارالجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.

* محقق، محمدباقر، نمونه بینات در شأن نزول آیات‏، تهران، اسلامی، چاپ چهارم، ۱۳۶۱ش.

* مصطفوی، حسن‏، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.

* مطهری، مرتضی، تعلیم و تربیت در اسلام، قم، انتشارات صدرا، ۱۳۷۳ش.

* مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، قم، صدرا، بی‌تا.

* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، قم، صدرا، بی‌تا.