برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۸ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
قدمت این شهر به ۵۰۰۰ سال پیش و تمدن آن در ردیف تمدن جیرفت است. این شهر، پایتخت منطقه در دوران مفرغه (دورهای در تاریخ پیشرفت بشری است که در روند آنها انسانها بیشتر به فلزکاری میپرداختند) بوده است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/194481 «هزارهها معماران اولین شهر جهان (شهر سوخته سیستان)»، سایت شقفنا.] </ref> شهر سوخته میان سالهای ۲۵۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد برای حدود ۳۰۰ سال در اوج شکوفایی بوده و مردم باستان، حدود ۱۴۰۰ سال در این منطقه زندگی کردهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> که جمعیت آن به | قدمت این شهر به ۵۰۰۰ سال پیش و تمدن آن در ردیف تمدن جیرفت است. این شهر، پایتخت منطقه در دوران مفرغه (دورهای در تاریخ پیشرفت بشری است که در روند آنها انسانها بیشتر به فلزکاری میپرداختند) بوده است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/194481 «هزارهها معماران اولین شهر جهان (شهر سوخته سیستان)»، سایت شقفنا.] </ref> شهر سوخته میان سالهای ۲۵۰۰ تا ۲۲۰۰ پیش از میلاد برای حدود ۳۰۰ سال در اوج شکوفایی بوده و مردم باستان، حدود ۱۴۰۰ سال در این منطقه زندگی کردهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> که جمعیت آن به ۵۵،۰۰۰نفر تخمین زده شدهاند. از نظر کارشناسان این شهر حدود ۱۸۰۰ ق.م، متروک شده است.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/6004-burnt-city «شهر سوخته زابل میراث چند هزار ساله»، وبسایت لستسکند.]</ref> این شهر در دوۀ [[قاجار]] کشف و پس از سالها کاوش باستانشناسی و انسانشناسی، در ۱۳۹۳ش، در فهرست میراث جهانی [[یونسکو]] ثبت شد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/800060/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87 «موزهی شهر سوخته»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
==کاوشهای باستانشناسی== | ==کاوشهای باستانشناسی== | ||
وجود این شهر برای نخستین بار در دورۀ قاجار توسط یک مستشار نظامی بریتانیایی (کُلنلبیتس) گزارش شد. در | وجود این شهر برای نخستین بار در دورۀ [[قاجار]] توسط یک مستشار نظامی بریتانیایی (کُلنلبیتس) گزارش شد. در ۱۹۳۷م، کاوشهای دقیق توسط باستانشناس معروف مجارستانی بریتانیایی (اورل اشتاین) انجام شد و از وجود شهر باستانی بزرگی خبر داد. در ۱۹۶۷م، تحقیقات گسترده توسط باستانشناسان ایتالیایی آغاز شد که با پیوستن گروهی از باستانشناسان ژاپنی، ابعاد گستردهای پیدا کرد و برای مدت یک دهه ادامه یافت. در اواسط دهۀ ۱۳۷۰ش، کاوش در این شهر زیر نظارت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از سر گرفته شد که تا امروز، دستآوردهای بسیاری داشتهاند.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/82492/%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%A2%D9%86 «شهر سوخته و تاریخچۀ آن»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
==موقعیت جغرافیایی== | ==موقعیت جغرافیایی== | ||
شهر سوخته در | شهر سوخته در ۵۰ کیلومتری جنوب [[زابل]] و ۱۷۵ کیلومتری شمال [[زاهدان]]، مرکز استان سیستان و بلوچستان در حاشیۀ شاهراه زابل به زاهدان و نزدیک مرز [[افغانستان]] واقع شده است.<ref> [https://www.eligasht.com/Blog/tourism/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%9F/ «آشنایی با شگفتیهای شهر سوخته سیستان»، وبسایت مجلۀ گردشگری اِلیگشت.]</ref> این شهر و پیرامون آن از برکت رود هرمند و دریاچۀ [[هامون]]، بسیار سرسبز، دارای آب و هوای مناسب و دارای زمینهای حاصلخیز بوده است. موقعیت استراتژیک، آن را به چهارراه اقتصادی و فرهنگی آن دوران تبدیل کرده بود. کارشناسان، آن را مسیر ارتباطی تمدنهای آن عصر مانند هاراپا، موهنجودارو، موندیکا، بمپور، تپۀ یحی، ملیان تپه، شوش و اور و بابل میدانند؛<ref>[http://ensani.ir/fa/article/414598/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%A حجازی، «بازخوانی مداخلات و ملاحظات معمارانۀ ساکنان شهر سوخته در چهارمین دورۀ استقرار بر اساس حفاریهای باستانشناسی»، 1398ش، ص62.]</ref> اما امروزه شهر سوخته در کویر خشک واقع شده که نزدیکترین روستا به آن، روستای رامشار در ۸ کیلومتری شمال آن موقعیت دارد.<ref>[https://safarmarket.com/blog/attractions/iran/zabol/shahr-e-sukhteh «درباره شهر سوخته»، وبسایت سفر مارکیت.]</ref> این شهر از سطح زمین ۱۲ متر ارتفاع دارد و بلندترین نقطۀ آن دارای ۱۸ متر ارتفاع است.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/6004-burnt-city «شهر سوخته زابل میراث چند هزار ساله»، وبسایت لستسکند.]</ref> | ||
==معماری== | ==معماری== | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۹: | ||
از نظر کارشناسان داشتن مهر، نشان مالکیت و قدرت اجتماعی دارندۀ آن است. در کاوشهای باستانشناسی در قبرستان شهر سوخته، مهرهای به دستآمده، بیشتر در کنار جسد زنان بوده است. همچنین در دوران باستان، مالکیت ظرف مرمری، نشان شأن اجتماعی بوده است. در گورهای شهر سوخته که ظروف مرمری یافت شده، دیگر اشیای قیمتی نیز وجود داشته است. این قبرها میان مردان و زنان برابرند. تعدد و کیفیت گورآوندها نیز نشان شأن اجتماعی و اقتصادی صاحب آن است که در این بخش نیز زنان شهرسوخته سهم قابل توجهی دارند. پیدا شدن چند پیکرک زنانه در این شهر، نشان جایگاه خاص زنان در این جامعه است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64b7d87b2badb-10700-1400-285.pdf طاهری، «جایگاه اجتماعی زنان در تمدن باستانی شهر سوخته»، 1398ش، ص397-406.] </ref> | از نظر کارشناسان داشتن مهر، نشان مالکیت و قدرت اجتماعی دارندۀ آن است. در کاوشهای باستانشناسی در قبرستان شهر سوخته، مهرهای به دستآمده، بیشتر در کنار جسد زنان بوده است. همچنین در دوران باستان، مالکیت ظرف مرمری، نشان شأن اجتماعی بوده است. در گورهای شهر سوخته که ظروف مرمری یافت شده، دیگر اشیای قیمتی نیز وجود داشته است. این قبرها میان مردان و زنان برابرند. تعدد و کیفیت گورآوندها نیز نشان شأن اجتماعی و اقتصادی صاحب آن است که در این بخش نیز زنان شهرسوخته سهم قابل توجهی دارند. پیدا شدن چند پیکرک زنانه در این شهر، نشان جایگاه خاص زنان در این جامعه است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64b7d87b2badb-10700-1400-285.pdf طاهری، «جایگاه اجتماعی زنان در تمدن باستانی شهر سوخته»، 1398ش، ص397-406.] </ref> | ||
==اشتغال و صنعت در شهر سوخته== | ==اشتغال و صنعت در شهر سوخته== | ||
یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که اکثریت ساکنین شهر سوخته را صنعتگران و کشاورزان تشکیل میدادند. ساکنین شهر سوخته از طریق سنگتراشی، بافندگی (پارچهبافی و حصیربافی)، تیغهتراشی، ساخت ابزارهای فلزی و ساخت زیورآلات امرار معاش داشتهاند. تجارت، دامداری، کشاورزی، شکار و ماهیگیری نیز میان این مردم رایج بوده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2049045/%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%DA%AF%D9%86%D8%AC-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3 رحیمبان، «گورستان شهر سوخته؛ گنج پنهان تمدن ایرانی است / پیشرفتهترین شهر عاری از سلاح جنگی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | یافتههای باستانشناسی نشان میدهد که اکثریت ساکنین شهر سوخته را صنعتگران و کشاورزان تشکیل میدادند. ساکنین شهر سوخته از طریق سنگتراشی، بافندگی ([[پارچهبافی]] و [[حصیربافی]])، تیغهتراشی، ساخت ابزارهای فلزی و ساخت زیورآلات امرار معاش داشتهاند. تجارت، دامداری، کشاورزی، شکار و [[ماهیگیری]] نیز میان این مردم رایج بوده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2049045/%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%DA%AF%D9%86%D8%AC-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3 رحیمبان، «گورستان شهر سوخته؛ گنج پنهان تمدن ایرانی است / پیشرفتهترین شهر عاری از سلاح جنگی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==خوراکیها در شهر سوخته== | ==خوراکیها در شهر سوخته== | ||
براساس یافتههای باستانشناسی، گوشت در سیستم غذایی این شهر اهمیت زیاد داشته که از گوسفند، بز و گاو تهیه میکردهاند. گوشت پرندگان و ماهیها در رتبۀ بعد از چهارپایان بوده است.<ref>[https://sid.ir/paper/856654/fa سروانی، «بررسی نقوش حیوانی سفالینههای شهر سوخته»، 1394ش، ص7.]</ref> کاوشها نشان میدهد که پختوپز در این شهر رایج بوده و در سیستم غذایی ساکنین آن، تنوع وجود داشته است. این مردم از 25 نوع دانۀ خوراکی و گیاهی استفاده میکردهاند. ساکنین این شهر از [[انگور]]، [[خربزه]]، هندوانه، پستۀ وحشی، [[زیره]]، گشنیز و [[سیر]] استفادۀ فراوان داشتهاند. [[دوغ]]، ماست، آب جو تخمیرنشده و آب انگور، نوشیدنی این مردم بوده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/54362/منوی-غذای-شهر-سوخته-دلمه-ماهی-با-تخم-غاز-و-نان-کنجدی-همراه-ماءالشعیر «منوی غذایی شهر سوخته: دلمهماهی با تخم غاز و نان کنجدی همراه ماءالشعیر و خربزه»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> | براساس یافتههای باستانشناسی، گوشت در سیستم غذایی این شهر اهمیت زیاد داشته که از گوسفند، بز و گاو تهیه میکردهاند. گوشت پرندگان و ماهیها در رتبۀ بعد از چهارپایان بوده است.<ref>[https://sid.ir/paper/856654/fa سروانی، «بررسی نقوش حیوانی سفالینههای شهر سوخته»، 1394ش، ص7.]</ref> کاوشها نشان میدهد که پختوپز در این شهر رایج بوده و در سیستم غذایی ساکنین آن، تنوع وجود داشته است. این مردم از 25 نوع دانۀ خوراکی و گیاهی استفاده میکردهاند. ساکنین این شهر از [[انگور]]، [[خربزه]]، هندوانه، پستۀ وحشی، [[زیره]]، گشنیز و [[سیر]] استفادۀ فراوان داشتهاند. [[دوغ]]، ماست، آب جو تخمیرنشده و آب انگور، نوشیدنی این مردم بوده است.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/54362/منوی-غذای-شهر-سوخته-دلمه-ماهی-با-تخم-غاز-و-نان-کنجدی-همراه-ماءالشعیر «منوی غذایی شهر سوخته: دلمهماهی با تخم غاز و نان کنجدی همراه ماءالشعیر و خربزه»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> | ||
==گورستان شهرسوخته== | ==گورستان شهرسوخته== | ||
این گورستان در خارج از محل مسکونی با وسعت | این گورستان در خارج از محل مسکونی با وسعت ۲۵ هکتار زمین موقعیت دارد که تا ۱۳۹۲ش، هشت گونه قبر شامل گودال ساده و دوقسمتی، شبه سردابهای، دودیواری، دایرهای، خشتی مستطیل، خشتی مربع و گورهای سردابهای، کشف شده است. گورهای سردابهای با دیگر گورها متفاوت است که از چالۀ ورودی و محل دفن تشکیل میشود. صاحبان آنها افراد متمول جامعه بوده و تعداد اشیای کنار جسد آنها ۲۰ الی ۱۲۰ در نوسان است. این مردم، مردهها را در پارچه پیچانده و در جهات مختلف جغرافیایی و شکلهای مختلف، اما بهطور معمول به حالت جنینی و چمباتمه خاکسپاری کردهاند. در کنار جسد تمام لوازم شخصی متوفی، ابزار کار و مقداری غذا و نوشیدنی میگذاشتهاند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2049045/%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87-%DA%AF%D9%86%D8%AC-%D9%BE%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3 رحیمبان، «گورستان شهر سوخته؛ گنج پنهان تمدن ایرانی است / پیشرفتهترین شهر عاری از سلاح جنگی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
==یافتههای تمدنی در کاوشهای شهر سوخته== | ==یافتههای تمدنی در کاوشهای شهر سوخته== | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۷: | ||
از دیگر اشیای کشفشده در این شهر میتوان به کوزه سفالی با امضای سازنده آن، سوزن، چکش، کورههای سفالگری، کورههای ذوب فلزات، بذر حبوبات، [[برنج]] و زیره اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> | از دیگر اشیای کشفشده در این شهر میتوان به کوزه سفالی با امضای سازنده آن، سوزن، چکش، کورههای سفالگری، کورههای ذوب فلزات، بذر حبوبات، [[برنج]] و زیره اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> | ||
==موزۀ شهر سوخته== | ==موزۀ شهر سوخته== | ||
برای نمایش و امور تحقیقی و باستانشناسی دربارۀ تمدن شهر سوخته، موزه و پژوهشکدهای مجهز و تخصصی در زمینی به مساحت | برای نمایش و امور تحقیقی و باستانشناسی دربارۀ تمدن شهر سوخته، [[موزه]] و پژوهشکدهای مجهز و تخصصی در زمینی به مساحت ۲۰ هکتار در مقابل شهرسوخته در ۱۳۸۲ش گشایش یافته است. بسیاری از اشیای پیدا شده از این شهر و نمونۀ بازسازیشدۀ گورها، در این موزه به نمایش گذاشته شده است.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/800060/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B3%D9%88%D8%AE%D8%AA%D9%87 «موزهی شهر سوخته»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
==دلایل انحطاط شهر سوخته== | ==دلایل انحطاط شهر سوخته== | ||
پژوهشگران هنوز موفق به کشف دلیل قطعی انحطاط این شهر نشدهاند، در ارزیابی کارشناسان، لایههای خاکستر وسیعی در این شهر دیده شده و آثار سوختگی در بناهای آن مشهود است. در توجیه این مشاهدات، برخی بر این باورند که این شهر یکبار در دوران رشد و شکوفایی و بار دیگر در زمان نابودی سوخته است. اما برخی کارشناسان، خشکسالی را عامل نابودی شهر میدانند و معتقدند که در شهر سوخته آتشسوزی رخ نداده است. همچنین تغییرات اقلیمی و ازمیان رفتن رونق صنعت و تجارت دلیل اصلی زوال شهر بود.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref>. برخی معتقدند که شهر سوخته با آتشسوزی ناشی از جنگ با آریاییها نابود شده است؛ اما هریک از فرضیههای فوق با ارائه دلایلی توسط دانشمندان مورد تردید قرار گرفته است.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/414598/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%A حجازی، «بازخوانی مداخلات و ملاحظات معمارانۀ ساکنان شهر سوخته در چهارمین دورۀ استقرار بر اساس حفاریهای باستانشناسی»، 1398ش، ص57-58.]</ref> | پژوهشگران هنوز موفق به کشف دلیل قطعی انحطاط این شهر نشدهاند، در ارزیابی کارشناسان، لایههای خاکستر وسیعی در این شهر دیده شده و آثار سوختگی در بناهای آن مشهود است. در توجیه این مشاهدات، برخی بر این باورند که این شهر یکبار در دوران رشد و شکوفایی و بار دیگر در زمان نابودی سوخته است. اما برخی کارشناسان، خشکسالی را عامل نابودی شهر میدانند و معتقدند که در شهر سوخته آتشسوزی رخ نداده است. همچنین تغییرات اقلیمی و ازمیان رفتن رونق صنعت و تجارت دلیل اصلی زوال شهر بود.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref>. برخی معتقدند که شهر سوخته با آتشسوزی ناشی از جنگ با آریاییها نابود شده است؛ اما هریک از فرضیههای فوق با ارائه دلایلی توسط دانشمندان مورد تردید قرار گرفته است.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/414598/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%A حجازی، «بازخوانی مداخلات و ملاحظات معمارانۀ ساکنان شهر سوخته در چهارمین دورۀ استقرار بر اساس حفاریهای باستانشناسی»، 1398ش، ص57-58.]</ref> | ||
==راههای دسترسی== | ==راههای دسترسی== | ||
شهر سوخته در مرز ایران و | شهر سوخته در مرز [[ایران]] و [[افغانستان]]، در ۵۰ کیلومتری جنوب [[زابل]] در میان تپههای بلند با ارتفاع حدود ۱۷ متر و میان رودهای هامون و هیرمند واقع شده است.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> | ||
==امکانات رفاهی== | ==امکانات رفاهی== | ||
[[زابل]] یک هتل با نام هتل آرام زابل دارد که تا شهر سوخته ۱۴ دقیقه با ماشین فاصله دارد و گردشگران میتوانند در این هتل استراحت کنند. در شهر زهک نیز [[اقامتگاه بومگردی]] کلبه آرامش وجود دارد که تا شهر سوخته ۵۰ کیلومتر فاصله دارد.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/8121-شهر-سوخته-زابل/ «شهر سوخته»، سایت کجارو.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
