حسین صبوری (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲۸: | خط ۲۸: | ||
}} | }} | ||
'''تأدیب؛''' فرایند قاعدهمندکردن رفتار انسان بر اساس آموزههای دینی. | |||
تأدیب، بهمعنای ادبآموختن و در اصطلاح، فرایند پیراستن رفتار و خودسازی درونی است که در متون دینی با [[تربیت]] و [[تزکیه نفس]] پیوند دارد و هدف آن ایجاد خصلتهای نیکو و دگرگونی مثبت در وجود انسان است. این مفهوم با | تأدیب، بهمعنای ادبآموختن و در اصطلاح، فرایند پیراستن رفتار و خودسازی درونی است که در متون دینی با [[تربیت]] و [[تزکیه نفس]] پیوند دارد و هدف آن ایجاد خصلتهای نیکو و دگرگونی مثبت در وجود انسان است. این مفهوم با واژگان [[ادب]]، ادبآموزی، [[تعزیر]]، [[تنبیه]] و تربیت، نزدیکی معنایی دارد؛ بهگونهای که تأدیب وسیلهای برای رسیدن به ادب و زیرمجموعهای از تربیت عام محسوب میشود و در عین حال با تعزیر (مجازات) و تنبیه (واکنش منفی) تفاوت ماهوی دارد. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
تأدیب در لغت از ماده «ادب» مشتق شده و بهمعنای ادبآموختن و ادبدادن است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref> ادب در لغت بهمعنای دعوت به صرف غذا است و | تأدیب در لغت از ماده «ادب» مشتق شده و بهمعنای ادبآموختن و ادبدادن است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref> ادب در لغت بهمعنای دعوت به صرف غذا است و در فرهنگ اسلامی به مجموعهای از آداب، رسوم و رفتارهای پسندیده اطلاق میشود که زمینهساز تربیت اخلاقی و قاعدهمند کردن رفتار فرد در حوزههای شناختی، عاطفی و رفتاری و نتیجه نهایی فرایند تربیت است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۵.]</ref> تأدیب در متون دینی، بهعنوان فرایند پیراستن رفتار و [[خودسازی]] درونی تعریف میشود و پیوندی نزدیک با مفاهیم تربیت و تزکیه نفس دارد. برخی پژوهشگران آن را فرآیندی برای ایجاد خصلتهای نیکو و دگرگونی مثبت در وجود انسان دانستهاند.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref><ref>باقری، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۶–۱۰۹.</ref> در دانش [[فقه اسلامی]] نیز این واژه کاربرد دوگانهای یافته است؛ گاه بهمعنای پرورش کودک همراه با اعمال [[تنبیه کودک|تنبیه]] که بر عهده والدین و معلمان است و گاه در معنایی همسان با تعزیر و مجازات بهکار میرود.<ref>طباطبایی، العروه الوثقی، 1409ق، ص310.</ref><ref>طباطبایی، ریاض المسائل فی تحقیق االحکام بالدالئل، 1423ق، ج10؛ [https://feqh.semnan.ac.ir/article_3868.html صانعی، «بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک»، 1397ش، ص38.]</ref> | ||
== نسبت با مفاهیم مرتبط == | == نسبت با مفاهیم مرتبط == | ||
تأدیب در آثار پژوهشگران با چند اصطلاح دیگر ارتباط | تأدیب در آثار پژوهشگران با چند اصطلاح دیگر ارتباط دارد: | ||
* '''نسبت با ادب:''' تأدیب وسیلهٔ رسیدن به ادب و ادب نتیجه تأدیب است؛ تأدیب از طریق آموزش آداب و اصلاح رفتار، زمینه ایجاد و نهادینهسازی ادب را در فرد فراهم میآورد.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۵.]</ref> | * '''نسبت با ادب:''' تأدیب وسیلهٔ رسیدن به ادب و ادب نتیجه تأدیب است؛ تأدیب از طریق آموزش [[آداب]] و اصلاح رفتار، زمینه ایجاد و نهادینهسازی ادب را در فرد فراهم میآورد.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۵.]</ref> | ||
* '''نسبت با ادبآموزی:''' تأدیب و ادبآموزی دو مفهوم مرتبطاند که در آنها تأدیب بهعنوان فرایند فعال ادبآموختن، وسیلهای برای ایجاد و نهادینهسازی ادب در فرد است؛ یعنی از طریق تأدیب، ادب به فرد آموخته میشود و ادبآموزی بهعنوان پیامد آن محقق میشود. | * '''نسبت با ادبآموزی:''' تأدیب و ادبآموزی دو مفهوم مرتبطاند که در آنها تأدیب بهعنوان فرایند فعال ادبآموختن، وسیلهای برای ایجاد و نهادینهسازی ادب در فرد است؛ یعنی از طریق تأدیب، ادب به فرد آموخته میشود و ادبآموزی بهعنوان پیامد آن محقق میشود. | ||
* '''نسبت با تعزیر:''' [[تعزیر]] و تأدیب دو مفهوم مرتبط اما متمایزند. تعزیر مجازاتی است که نوع و میزان آن در شرع تعیین نشده و به صلاحدید حاکم واگذار شده و هدف آن مجازات و بازداشتن خطاکار است. رابطه این دو از نوع عموم و خصوص است؛<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک|ص=۹۷–۹۸}}</ref><ref>دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژهٔ تأدیب، وبسایت واژهیاب.</ref> یعنی هر تعزیری ممکن است جنبه تأدیبی داشته باشد، اما هر تأدیبی لزوماً تعزیر نیست، چرا که تأدیب میتواند صرفاً از طریق پند و موعظه و بدون مجازات رسمی محقق شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87292/روانشناسی_و_علوم_تربیتی حسینی، «بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روانشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | * '''نسبت با تعزیر:''' [[تعزیر]] و تأدیب دو مفهوم مرتبط اما متمایزند. تعزیر مجازاتی است که نوع و میزان آن در شرع تعیین نشده و به صلاحدید حاکم واگذار شده و هدف آن مجازات و بازداشتن خطاکار است. رابطه این دو از نوع عموم و خصوص است؛<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک|ص=۹۷–۹۸}}</ref><ref>دهخدا، فرهنگ فارسی دهخدا، ذیل واژهٔ تأدیب، وبسایت واژهیاب.</ref> یعنی هر تعزیری ممکن است جنبه تأدیبی داشته باشد، اما هر تأدیبی لزوماً تعزیر نیست، چرا که تأدیب میتواند صرفاً از طریق پند و موعظه و بدون مجازات رسمی محقق شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87292/روانشناسی_و_علوم_تربیتی حسینی، «بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روانشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
* '''نسبت با تنبیه:''' [[تنبیه کودک|تنبیه]] رویکردی واکنشی است که در آن، پس از بروز رفتار نامطلوب، پیامدهای ناخوشایندی | * '''نسبت با تنبیه:''' [[تنبیه کودک|تنبیه]] رویکردی واکنشی است که در آن، پس از بروز رفتار نامطلوب، پیامدهای ناخوشایندی مانند محرومیت یا درد، اعمال میشود تا احتمال تکرار آن رفتار کاهش یابد. این روش بهطور معمول با ترس و فشار همراه است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87292/روانشناسی_و_علوم_تربیتی حسینی، «بررسی تحلیلی تنبیه از منظر روایی، فقهی و روانشناسی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در حالی که تأدیب از روشهای ملایمتری مانند گفتگو، تذکر و تعیین مرزهای روشن برای اصلاح رفتار بهره میگیرد.<ref>{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک|ص=۹۷–۹۸}}</ref> در برخی از منابع تأدیب بهمعنای تنبیه نیز به کار رفته است.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تعزیر و گستره آن، ۱۳۸۳ش، ص۱۴۱–۱۶۰.</ref> | ||
* '''نسبت با تربیت:''' [[تربیت]] مفهومی عام و گسترده است که شامل آموزش علوم، تربیت اجتماعی، تهذیب اخلاق و فراگیری رسوم و رفتارهای پسندیده میشود. تأدیب بهعنوان یکی از راهکارهای تربیت اخلاقی در نظر گرفته میشود که جنبه ایجابی دارد و ناظر به قاعدهمندکردن رفتارها و حالات درونی، طبق قواعدی معین است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref><ref name=":0">{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک|ص=۹۷–۹۸}}</ref><ref>باقری، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۶–۱۰۹.</ref> | * '''نسبت با تربیت:''' [[تربیت]] مفهومی عام و گسترده است که شامل آموزش علوم، تربیت اجتماعی، تهذیب اخلاق و فراگیری رسوم و رفتارهای پسندیده میشود. تأدیب بهعنوان یکی از راهکارهای تربیت اخلاقی در نظر گرفته میشود که جنبه ایجابی دارد و ناظر به قاعدهمندکردن رفتارها و حالات درونی، طبق قواعدی معین است.<ref>[https://sid.ir/paper/509671/fa امامیراد و محامی، «بررسی مفهوم ادب و تأدیب و نسبت آنها با تربیت و واژههای مرتبط دیگر»، 1393ش، ص۴۱-۴۲.]</ref><ref name=":0">{{پک|صانعی|۱۳۹۸|ک=مطالعات فقه و حقوق اسلامی|ف=بررسی فقهی قلمرو اجرای تعزیر و تأدیب کودک|ص=۹۷–۹۸}}</ref><ref>باقری، درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۹ش، ج۱، ص۱۰۶–۱۰۹.</ref> | ||
