برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
سنگنگارههای کشفشده در سواحل [[خلیج فارس]]، قدمت دریانوردی تمدنهای مختلف در این آبراه را روایت میکند. در منطقهٔ خصب در شمال [[عمان]]، سنگنگارهای به [[زبان سومری]] یافت شده که به هزارهٔ سوم قبل از میلاد تعلق دارد و به تبادل دریایی میان تمدن سند در [[پاکستان]] فعلی و [[بینالنهرین]] در [[عراق]] اشاره دارد. استفاده از این حوزهٔ آبی باعث شد تا [[ایلامیان]] در هزاره سوم قبل از میلاد، برای اولین بار اقدام به مدیریت دریانوردی و امنیت دریایی این منطقه کنند و بنادر و پایگاههای نظامی مانند [[بندر سیراف|سیراف]]، [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]] را تأسیس کنند.<ref>[https://www.sornakhabar.com/بخش-عمومی-4/389265-قدمت-تنگه-هرمز-را-در-سنگ-نگاره-ها-بیابید «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر.]</ref> تنگه هرمز در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد و در دوران حکومتهای بینالنهرینی مانند سومر، اکد، بابل، ایلام و آشور، بهمنظور حفظ حاکمیت بر آبراه و دسترسی به راه تجاری بین دریای مدیترانه و خلیج | سنگنگارههای کشفشده در سواحل [[خلیج فارس]]، قدمت دریانوردی تمدنهای مختلف در این آبراه را روایت میکند. در منطقهٔ خصب در شمال [[عمان]]، سنگنگارهای به [[زبان سومری]] یافت شده که به هزارهٔ سوم قبل از میلاد تعلق دارد و به تبادل دریایی میان تمدن سند در [[پاکستان]] فعلی و [[بینالنهرین]] در [[عراق]] اشاره دارد. استفاده از این حوزهٔ آبی باعث شد تا [[ایلامیان]] در هزاره سوم قبل از میلاد، برای اولین بار اقدام به مدیریت دریانوردی و امنیت دریایی این منطقه کنند و بنادر و پایگاههای نظامی مانند [[بندر سیراف|سیراف]]، [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]] را تأسیس کنند.<ref>[https://www.sornakhabar.com/بخش-عمومی-4/389265-قدمت-تنگه-هرمز-را-در-سنگ-نگاره-ها-بیابید «قدمت تنگه هرمز را در سنگنگارهها بیابید»، وبسایت سرنا خبر.]</ref> تنگه هرمز در حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد و در دوران حکومتهای بینالنهرینی مانند سومر، اکد، بابل، ایلام و آشور، بهمنظور حفظ حاکمیت بر آبراه و دسترسی به راه تجاری بین [[دریای مدیترانه]] و [[خلیج فارس]]، اهمیت ویژهای داشت. تا پیش از سالهای ۳۳۰ تا ۶۴۰ قبل از میلاد، خلیج فارس محل فعالیت فینیقیها بود که ایرانیان در این دوره به سلطهٔ آنها پایان دادند. در دوران [[هخامنشیان]]، چندین پایگاه دریایی در دهانهٔ تنگه هرمز تأسیس شد و سواحل جنوبی آن در [[عمان]] امروزی نیز به تصرف درآمد. در دورهٔ اسلامی، حاکمیت بر تنگه هرمز به خلافتهای اموی، [[بنیعباس]]، [[آلبویه]]، [[غزنویان]]، [[سلجوقیان]] و اتابکان فارس منتقل شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص151-156.]</ref> | ||
در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالیها بر تنگه هرمز مسلط شدند و با اشغال [[جزیره هرمز]]، حاکم محلی را تحت فرمان خود درآوردند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/درباره-تنگه-هرمز «درباره تنگه هرمز»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> آنها در سال ۱۵۰۷م با ساخت قلعهای مستحکم با استفاده از آبانبارها و مخازن اسلحه راههای دریایی را کنترل کردند و به کشتیها بدون پرداخت باج به دولت [[پرتغال]]، اجازه عبور از تنگه هرمز ندادند. پس از ۱۱۷ سال، [[شاهعباس صفوی]] به کمک امامقلیخان و اتحاد با انگلیسیها، در سال ۱۶۲۱م پرتغالیها را از هرمز بیرون راند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783832/تنگه-هرمز-روایت-هزاران-سال-ایستادگی-در-گلوگاه-طلای-سیاه «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه»، خبرگزاری مهر.]</ref> به همین مناسبت، [[۱۰ اردیبهشت]] در تقویم رسمی ایران بهعنوان [[روز ملی خلیج فارس]] نامگذاری شده است.<ref>[https://7sobh.com/بخش-اجتماعی-35/590439-دلیل-نامگذاری-اردیبهشت-به-روز-ملی-خلیج-فارس-چیست «دلیل نامگذاری 10 اردیبهشت به روز ملی خلیجفارس چیست؟»، وبسایت هفت صبح.]</ref> | در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالیها بر تنگه هرمز مسلط شدند و با اشغال [[جزیره هرمز]]، حاکم محلی را تحت فرمان خود درآوردند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/درباره-تنگه-هرمز «درباره تنگه هرمز»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> آنها در سال ۱۵۰۷م با ساخت قلعهای مستحکم با استفاده از آبانبارها و مخازن اسلحه راههای دریایی را کنترل کردند و به کشتیها بدون پرداخت باج به دولت [[پرتغال]]، اجازه عبور از تنگه هرمز ندادند. پس از ۱۱۷ سال، [[شاهعباس صفوی]] به کمک امامقلیخان و اتحاد با انگلیسیها، در سال ۱۶۲۱م پرتغالیها را از هرمز بیرون راند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783832/تنگه-هرمز-روایت-هزاران-سال-ایستادگی-در-گلوگاه-طلای-سیاه «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه»، خبرگزاری مهر.]</ref> به همین مناسبت، [[۱۰ اردیبهشت]] در تقویم رسمی ایران بهعنوان [[روز ملی خلیج فارس]] نامگذاری شده است.<ref>[https://7sobh.com/بخش-اجتماعی-35/590439-دلیل-نامگذاری-اردیبهشت-به-روز-ملی-خلیج-فارس-چیست «دلیل نامگذاری 10 اردیبهشت به روز ملی خلیجفارس چیست؟»، وبسایت هفت صبح.]</ref> | ||
با سقوط حکومت صفویه و نبود قدرت قوی در منطقه، پدیدهٔ دزدی دریایی در سواحل جنوبی تنگه هرمز به وجود آمد. انگلیس به بهانهٔ سرکوب [[دزدی دریایی]] و مبارزه با [[تجارت برده]]، به مدت تقریبی دو قرن در خلیج فارس حضور داشت. با کشف نفت در ایران و فوران اولین چاه نفتی در سال ۱۹۰۸م، توجه انگلیس و سایر قدرتهای رقیب به منطقه افزایش یافت و این امر موجب تقویت حضور انگلیس در تنگه هرمز و خلیج فارس شد. پس از [[جنگ جهانی دوم]] و بهدلیل مشکلات اقتصادی، انگلیس در سال ۱۹۷۱م این منطقه را ترک کرد و آمریکا جایگزین آن شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص161-163.]</ref> | با سقوط حکومت [[صفویه]] و نبود قدرت قوی در منطقه، پدیدهٔ دزدی دریایی در سواحل جنوبی تنگه هرمز به وجود آمد. انگلیس به بهانهٔ سرکوب [[دزدی دریایی]] و مبارزه با [[تجارت برده]]، به مدت تقریبی دو قرن در خلیج فارس حضور داشت. با کشف نفت در ایران و فوران اولین چاه نفتی در سال ۱۹۰۸م، توجه انگلیس و سایر قدرتهای رقیب به منطقه افزایش یافت و این امر موجب تقویت حضور انگلیس در تنگه هرمز و خلیج فارس شد. پس از [[جنگ جهانی دوم]] و بهدلیل مشکلات اقتصادی، انگلیس در سال ۱۹۷۱م این منطقه را ترک کرد و آمریکا جایگزین آن شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص161-163.]</ref> | ||
پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، حاکمیت بر تنگه هرمز از سلطهٔ قدرتهای خارجی خارج شد و بر پایه یک موافقتنامهٔ بینالمللی، اداره و نظارت بر این تنگه بهطور مشترک به [[ایران]] و [[عمان]] سپرده شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص164.]</ref> | پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، حاکمیت بر تنگه هرمز از سلطهٔ قدرتهای خارجی خارج شد و بر پایه یک موافقتنامهٔ بینالمللی، اداره و نظارت بر این تنگه بهطور مشترک به [[ایران]] و [[عمان]] سپرده شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/تاریخچه-سیاسی-تنگه-ی-هرمز معصومیزاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص164.]</ref> | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
در تنگه هرمز جزایر متعددی واقع شدهاند که متعلق به دو کشور ایران و عمان هستند. | در تنگه هرمز جزایر متعددی واقع شدهاند که متعلق به دو کشور ایران و عمان هستند. | ||
* '''جزایر ایران:''' مهمترین جزایر ایرانی در منطقه عبارتند از: [[جزیره قشم|قشم]]، [[جزیره هرمز|هرمز]]، [[جزیره لارک|لارک]]، [[جزیره هنگام|هنگام]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]]. این جزایر در دهانه خلیج فارس و در فاصلهای اندک از تنگه هرمز قرار دارند و از اهمیت استراتژیکی بالایی برخوردارند. تنب کوچک در مجاورت تنب بزرگ واقع شده و اهمیت سیاسی نیز دارد. ساکنان این جزایر را ایرانیها و عربها تشکیل میدهند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3965 مجتهدزاده، «تنگه هرمز»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | * '''جزایر ایران:''' مهمترین جزایر ایرانی در منطقه عبارتند از: [[جزیره قشم|قشم]]، [[جزیره هرمز|هرمز]]، [[جزیره لارک|لارک]]، [[جزیره هنگام|هنگام]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]]. این جزایر در دهانه خلیج فارس و در فاصلهای اندک از تنگه هرمز قرار دارند و از اهمیت استراتژیکی بالایی برخوردارند. تنب کوچک در مجاورت تنب بزرگ واقع شده و اهمیت سیاسی نیز دارد. ساکنان این جزایر را ایرانیها و عربها تشکیل میدهند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3965 مجتهدزاده، «تنگه هرمز»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
* '''جزایر عمان:''' این جزایر شامل مجموعهای از جزایر کوچک، آبسنگها و صخرههای بیرونآمده از آب در کرانههای جنوبی تنگه هرمز و آبهای ساحلی عمان است. مهمترین آنها عبارتند از جزیره السلامه که بزرگترین و مهمترین جزیره عمان در منطقه با وسعتی حدود چهار کیلومتر مربع است. قوئین کوچک، مسندم، الغَنَم و الفیارین نیز از دیگر جزایر آن هستند. برخی از این جزایر محل سکونت اعضای قبیله کُمازِره از کنفدراسیون شیحویه عمان شمالی است که اصالتی ایرانی دارند و تحت تابعیت دولت عمان زندگی میکنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3965 مجتهدزاده، «تنگه هرمز»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | * '''جزایر عمان:''' این جزایر شامل مجموعهای از جزایر کوچک، آبسنگها و صخرههای بیرونآمده از آب در کرانههای جنوبی تنگه هرمز و آبهای ساحلی [[عمان]] است. مهمترین آنها عبارتند از جزیره السلامه که بزرگترین و مهمترین جزیره عمان در منطقه با وسعتی حدود چهار کیلومتر مربع است. قوئین کوچک، مسندم، الغَنَم و الفیارین نیز از دیگر جزایر آن هستند. برخی از این جزایر محل سکونت اعضای قبیله کُمازِره از کنفدراسیون شیحویه عمان شمالی است که اصالتی ایرانی دارند و تحت تابعیت دولت عمان زندگی میکنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3965 مجتهدزاده، «تنگه هرمز»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
== ملاحظات زیستمحیطی تنگه هرمز == | == ملاحظات زیستمحیطی تنگه هرمز == | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
== حقوق ایران در تنگه هرمز == | == حقوق ایران در تنگه هرمز == | ||
بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق بینالملل دریاها، تنگه هرمز که منطقه انحصاری | بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق بینالملل دریاها، تنگه هرمز که منطقه انحصاری و اقتصادی [[خلیج فارس]] را به آبهای آزاد [[اقیانوس هند]] متصل میکند، بهعنوان یک تنگه بینالمللی شناخته شده است.<ref>حافظنیا، خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، 1388ش، ص403.</ref> مطابق قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] مصوب [[۳۱ فروردین]] ۱۳۷۲ش [[مجلس شورای اسلامی]]، عبور بیضرر در این مناطق اعمال میشود. بر این اساس، عبور شناورهای خارجی از دریای سرزمینی ایران به جز موارد ذکر شده در ماده ۹ مشروط به عدم اخلال در نظم، آرامش و امنیت کشور است و تابع اصل عبور بیضرر خواهد بود. همچنین عبور به جز در شرایط اضطراری باید با سرعت متعارف و پیوسته صورت گیرد.<ref>پیشگاهیفرد، «مقدمهای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آبهای ایران»، 1384ش، ص57.</ref> مطابق ماده ۹ قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب ۱۳۷۲ش، موارد مستثنی از عبور بیضرر عبارتند از شناورهای جنگی، زیردریاییها، شناورهای با سوخت هستهای و هرگونه وسایل غوطهور دیگر، شناورها و زیردریاییهای حامل مواد اتمی یا خطرناک یا زیانآور برای محیطزیست و شناورهای تحقیقاتی خارجی. عبور این موارد از دریای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران منوط به دریافت موافقت قبلی از مقامات صلاحیتدار کشور است. همچنین، زیردریاییها در هنگام عبور باید در سطح آب حرکت کنند و پرچم خود را برافراشته نگه دارند.<ref>پیشگاهیفرد، «مقدمهای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آبهای ایران»، 1384ش، ص58.</ref> بر اساس بند ۲ ماده ۱۹ کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، عبور یک شناور خارجی در دریای سرزمینی یک کشور، مخلّ صلح، نظم عمومی یا امنیت کشور ساحلی محسوب خواهد شد، اگر هر یک از فعالیتهای زیر را انجام دهد: | ||
# اعمال زور علیه حاکمیت، تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور ساحلی؛ | # اعمال زور علیه حاکمیت، تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشور ساحلی؛ | ||
# هرگونه استفاده یا تمرین با سلاح از هر نوع؛ | # هرگونه استفاده یا تمرین با سلاح از هر نوع؛ | ||
