جز ویکی سازی و تمیزکاری |
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
||
| (۱۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
دلبستگی پدر و جد بابر به فرهنگ ایرانی و رواج شاهنامهخوانی در دربار آنها، در کنار حضور دبیران اخلاقگرای ایران مانند «خواندمیر» و «یوسف هروی» در دربار بابر، زمینهای را فراهم کرده بود که رواداری و تسامح آموزههای صوفیانه را با اخلاقیات ایرانی در آمیزد و شناخت متفاوتی از حکمرانی را ارائه کند. بابر با دبیران و متفکران آشنا با سنت اندرزنامهنگاری ایرانی، همنشین بود و از این طریق با میراث فرهنگی و اخلاقی ایران آشنا شد.<ref>کریمی زنجانی اصل، «بابر و استعارۀ بابری: مدنیت و اخلاقیات ایرانی در برنامه و اخلاق همایونی»، 1394ش، ص61.</ref> بابر در فرهنگ ایرانی تربیت شده بود و بههمین دلیل، وقتی پادشاهان هندی را شکست داد امپراطوری بزرگ او با هنر و هنرمندان ایرانی عجین شده بود.<ref>رخشان و بوشاسب گوشه، «تأثیر فرهنگ ایرانی بر خاندان بابر»، 1397ش، ص6.</ref> | دلبستگی پدر و جد بابر به فرهنگ ایرانی و رواج شاهنامهخوانی در دربار آنها، در کنار حضور دبیران اخلاقگرای ایران مانند «خواندمیر» و «یوسف هروی» در دربار بابر، زمینهای را فراهم کرده بود که رواداری و تسامح آموزههای صوفیانه را با اخلاقیات ایرانی در آمیزد و شناخت متفاوتی از حکمرانی را ارائه کند. بابر با دبیران و متفکران آشنا با سنت اندرزنامهنگاری ایرانی، همنشین بود و از این طریق با میراث فرهنگی و اخلاقی ایران آشنا شد.<ref>کریمی زنجانی اصل، «بابر و استعارۀ بابری: مدنیت و اخلاقیات ایرانی در برنامه و اخلاق همایونی»، 1394ش، ص61.</ref> بابر در فرهنگ ایرانی تربیت شده بود و بههمین دلیل، وقتی پادشاهان هندی را شکست داد امپراطوری بزرگ او با هنر و هنرمندان ایرانی عجین شده بود.<ref>رخشان و بوشاسب گوشه، «تأثیر فرهنگ ایرانی بر خاندان بابر»، 1397ش، ص6.</ref> | ||
==زندگی سیاسی== | ==زندگی سیاسی== | ||
بابر ابتدا مانند پدر برای تصرف شهرها و مناطق حاصلخیز آسیای | بابر ابتدا مانند پدر برای تصرف شهرها و مناطق حاصلخیز [[آسیای مرکزی]]، با خویشاوندان خود جنگید. او از سال ۹۰۳ق بارها به مناطقی مانند [[سمرقند]]، اَنْدیجان، [[سرپل]]، [[کابل]]، [[هرات]] و [[قندهار]]، لشکر کشید، اما در ماندگاری سلطۀ خود بر این مناطق ناکام ماند. در جنگ شدید که [[شاه اسماعیل صفوی]] برای تصرف [[آسیای میانه]] بهراه انداخته بود، بابر در ۹۱۷ق برای بار سوم، سمرقند را بهتصرف درآورد و بهعنوان دستنشاندة شاه اسماعیل در آنجا حکومت میکرد و بهنام پادشاه صفوی سکه میزد. تظاهر او به مذهب [[شیعه]] باعث شد که عامة مردم سمرقند از وی دوری کنند. بابر و [[صفویه|صفویان]] برای حفظ سمرقند تلاش زیادی کردند اما در [[رمضان]] ۹۱۸ق با شکست از [[قوم ازبک|ازبکها]] این شهر را برای همیشه از دست دادند. بابر پس از دو سال آوارگی در ناحیة «[[قندوز|قُنْدُز]]» (در شمال افغانستان)، به کابل بازگشت و از این شهر پایگاهی برای لشکرکشیهای پسینی ساخت. او با تلاشهای مکرر، قندهار را تصرف کرد. بابر پس از فتح قندهار، به [[هند]] رفت و [[دهلی]] را تصرف کرد. وی قلمرو حکومت خود را در هندوستان، تا [[بنگال]] توسعه داد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5459?%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF هریسن و کوپریلی، «بابر ظهیرالدین محمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
==درگذشت== | ==درگذشت== | ||
بابر در [[۶ جمادیالاولی]] ۹۳۷ق در آگره درگذشت. چند سال بعد جسد وی را از آگره به [[کابل]] منتقل کردند و در باغی به [[خاکسپاری|خاک سپردند]].<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5459?%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF هریسن و کوپریلی، «بابر ظهیرالدین محمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | بابر در [[۶ جمادیالاولی]] ۹۳۷ق در آگره درگذشت. چند سال بعد جسد وی را از آگره به [[کابل]] منتقل کردند و در باغی به [[خاکسپاری|خاک سپردند]].<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5459?%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF هریسن و کوپریلی، «بابر ظهیرالدین محمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | ||
==یادبود== | ==یادبود== | ||
=== | ===آرامگاه=== | ||
بر مقبرۀ بابر در | بر مقبرۀ بابر در [[کابل]]، آرامگاه مجللی ساختهاند<ref>[https://tarikhema.org/contemporary/mongols/60131/%D8%B8%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%8F%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85%D9%88%D8%B1/ کاظمی، «ظهیرالدین محمد بابُر از نوادگان تیمور گورکانی»، وبسایت تاریخ ما.]</ref> و نمای مقبرۀ وی از سنگ مرمر سفید کار شده و سقف آرامگاه باز است. در اطراف آرامگاه چند پنجره وجود دارد تا بر اساس وصیت خود وی آفتاب کابل بر قبر او بتابد. درختان ارغوان در چهار گوشۀ مقبره، زیبایی وصفناپذیری را ایجاد کرده است.<ref>[https://www.ecieco.org/fa/news/2234/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «نگاهی به باغ تاریخی بابرشاه در کابل»، وبسایت مؤسسۀ فرهنگی اکو.]</ref> | ||
=== | |||
در هندوستان سریال بابر (امپراتور) در | ===سریال بابر=== | ||
در [[هندوستان]] سریال بابر (امپراتور) در ۲۰۲۱م در هشت قسمت ساخته شده است که ظهور و سقوط امپراتوری مغول در طول نسلها از زمان بابر تا [[اورنگ زیب]] را بازنمایی میکند. <ref>[https://www.plaza.ir/140111/438039/best-indian-historical-series/ علیزاده، «معرفی 34 عنوان از بهترین سریالهای تاریخی هندی، تاریخ تماشایی هند از مغول تا گاندی»، وبسایت پلازا.]</ref> | |||
==آثار== | ==آثار== | ||
=== | ===بابُرنامه=== | ||
بابرنامه کتابی است که توسط بابر به زبان ترکی جغتایی نوشته شده و سرگذشت وی را از | بابرنامه کتابی است که توسط بابر به زبان ترکی جغتایی نوشته شده و سرگذشت وی را از [[جوانی]] تا آخرین سالهای عمر شامل میشود. این کتاب بهدلیل زبان ساده و لحن طبیعی و وصفهای متنوع و زنده، از شیواترین آثار منثور [[زبان ترکی]] است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
=== | |||
بابر این رساله را حدود سالهای ۹۳۲ق تا ۹۳۴ق تألیف کرد و موضوع آن قالبهای عروضی در شعر شاعران ترکزبان است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ===رساله عروض=== | ||
=== | بابر این رساله را حدود سالهای ۹۳۲ق تا ۹۳۴ق تألیف کرد و موضوع آن قالبهای عروضی در شعر شاعران ترکزبان است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
کتاب مبین در قالب | |||
=== | ===مُبَیَّن=== | ||
این کتاب تألیف «خواجه عُبیداللّه اَحرار»، | کتاب مبین در قالب [[مثنوی]] سروده شده و مباحثی در فقه حنفی و مطالبی دربارۀ لشکرکشی نیز در آن مطرح شده است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
=== | |||
قسمت اعظم اشعار دیوان بابر به ترکی است، اما چند شعر | ===ترجمه رسالةه والدیّه=== | ||
این کتاب تألیف «خواجه عُبیداللّه اَحرار»، صوفی [[آسیای مرکزی]] و مرشدِ روحانی [[تیموریان]] و موضوع آن اخلاق صوفیه است. بابر آن را در ۹۳۵ق به ترکی جغتایی ترجمه کرده است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
===دیوان=== | |||
قسمت اعظم اشعار دیوان بابر به ترکی است، اما چند [[شعر فارسی]] هم در آن آمده است. انواع شعر او عبارت است از: غزل، [[مثنوی]]، رباعی، قطعه، تیوغ (از قوالب شعری خاصِ زبان ترکی)، معما، و مفردات.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/5459?%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D9%87%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF هریسن و کوپریلی، «بابر ظهیرالدین محمد»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
==میراث ماندگار ظهیرالدین محمد بابر== | ==میراث ماندگار ظهیرالدین محمد بابر== | ||
===1. ایجاد امپراتوری بزرگ از خاندان مسلمان=== | ===1. ایجاد امپراتوری بزرگ از خاندان مسلمان=== | ||
بابر در | بابر در [[هند]]، امپراتوری بزرگی را ایجاد کرد که [[مسلمان]] بودند و بیش از دو قرن بر هند حکومت کردند.<ref>رخشان و بوشاسب گوشه، «تأثیر فرهنگ ایرانی بر خاندان بابر»، 1397ش، ص6.</ref> | ||
===2. توسعۀ فرهنگی و سرزمینی=== | ===2. توسعۀ فرهنگی و سرزمینی=== | ||
بابر زمانی ظهور کرد و به قدرت رسید که دوران روشنگری [[ابنسینا]]، [[خیام]] و سهرودی بهدلیل درگیریهای ازبکان، صفویان و عثمانیها از بین میرفت و آزاداندیشی نسبی روزگار مغولی و تیموری در سدههای هشتم و نهم هجری به فضای تنگ قشریگری و خشونت مذهبی تبدیل میشد؛ در این زمان بابر در هند به قدرت رسید و با استفاده از تجربیات سیاسی خود، توسعۀ فرهنگی و سرزمینی را همزمان در پیش گرفت.<ref>کریمی زنجانی اصل، «بابر و استعارۀ بابری: مدنیت و اخلاقیات ایرانی در برنامه و اخلاق همایونی»، 1394ش، ص60.</ref> | بابر زمانی ظهور کرد و به قدرت رسید که دوران روشنگری [[ابنسینا]]، [[خیام]] و سهرودی بهدلیل درگیریهای ازبکان، صفویان و عثمانیها از بین میرفت و آزاداندیشی نسبی روزگار مغولی و تیموری در سدههای هشتم و نهم هجری به فضای تنگ قشریگری و خشونت مذهبی تبدیل میشد؛ در این زمان بابر در هند به قدرت رسید و با استفاده از تجربیات سیاسی خود، توسعۀ فرهنگی و سرزمینی را همزمان در پیش گرفت.<ref>کریمی زنجانی اصل، «بابر و استعارۀ بابری: مدنیت و اخلاقیات ایرانی در برنامه و اخلاق همایونی»، 1394ش، ص60.</ref> | ||
| خط ۴۹: | خط ۵۸: | ||
بابر پس از تصرف شهر قندهار، خط ویژۀ بابری را اختراع کرد و با اين خط ابداعي يك نسخۀ قرآني نوشته شده است که در موزۀ آستان قدس رضوي (قرآن شماره 50) نگهداری میشود. <ref>[https://www.ibna.ir/fa/naghli/101985/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D8%B7-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A «نگارش قرآن بر اساس خط بابري»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | بابر پس از تصرف شهر قندهار، خط ویژۀ بابری را اختراع کرد و با اين خط ابداعي يك نسخۀ قرآني نوشته شده است که در موزۀ آستان قدس رضوي (قرآن شماره 50) نگهداری میشود. <ref>[https://www.ibna.ir/fa/naghli/101985/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%AE%D8%B7-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A «نگارش قرآن بر اساس خط بابري»، خبرگزاری ایبنا.]</ref> | ||
==میراث بابری در افغانستان== | ==میراث بابری در افغانستان== | ||
=== | ===باغ بابر در کابل=== | ||
بابر علاقۀ زیادی به ساخت باغ و باغچه داشت و در دورۀ حکمرانی خود بر افغانستان هفت باغ در این کشور احداث کرد که باغهای «شهرآرا»، «وفا»، «استالف» و | {{اصلی|باغ بابر}} | ||
=== | بابر علاقۀ زیادی به ساخت باغ و باغچه داشت و در دورۀ حکمرانی خود بر [[افغانستان]] هفت باغ در این کشور احداث کرد که باغهای «شهرآرا»، «وفا»، «استالف» و «[[باغ بابر]]» در [[کابل]] واقع شده است.<ref>[https://www.ecieco.org/fa/news/2234/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84 «نگاهی به باغ تاریخی بابرشاه در کابل»، وبسایت مؤسسۀ فرهنگی اکو.]</ref> باغ بابر از زیباترین و مهمترین مکان های تاریخی و فرهنگی در کابل، است که بابر آن را بهسبک معماری اسلامی ساخته و اکنون در فهرست سازمان [[یونسکو]] ثبت شده است. <ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6514305/%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-500-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «باغ بابر، یادگار 500 سالۀ کابل»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
«چهل زینه» در غرب | |||
===بنای تاریخی چهل زینه در قندهار=== | |||
«چهل زینه» در غرب [[قندهار]] یکی از جاذبههای مهم تاریخی، [[گردشگری]] و فرهنگی افغانستان محسوب میشود که در دوران بابر احداث شده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940310000453/-%DA%86%D9%87%D9%84-%D8%B2%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%82%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1 «چهل زینۀ قندهار یادگار عصر بابر»، خبرگزاری فارس.]</ref> | |||
==بابر و سنت مسجدسازی== | ==بابر و سنت مسجدسازی== | ||
در عصر بابر، [[مساجد]] زیادی در سراسر هند ساخته شد که از میان آنها، «مسجد بابری»، از شهرت جهانی برخوردار است. این مسجد در «آیودهیا» واقع در ناحیۀ فیضآباد در شرق وتارپرادش مرکزی در شمال هند قرار دارد. این مسجد پر آوازه، ۳ کتیبۀ فارسی دارد که تاریخ ساخت بنا را نیز نشان میدهد. در هر ۳ کتیبه پس از ستایش خدا به فرمان بابر برای ساخت این مسجد اشاره شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | در عصر بابر، [[مساجد]] زیادی در سراسر [[هند]] ساخته شد که از میان آنها، «مسجد بابری»، از شهرت جهانی برخوردار است. این مسجد در «آیودهیا» واقع در ناحیۀ فیضآباد در شرق وتارپرادش مرکزی در شمال هند قرار دارد. این مسجد پر آوازه، ۳ کتیبۀ فارسی دارد که تاریخ ساخت بنا را نیز نشان میدهد. در هر ۳ کتیبه پس از ستایش خدا به فرمان بابر برای ساخت این مسجد اشاره شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/227014/%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%B1 سیدحسینزاده، «بابر»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
