|
|
| (۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) |
| خط ۱: |
خط ۱: |
|
| |
|
| <big>'''رفعت حسن زاده؛'''</big> فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا. | | <big>'''رفعت حسن؛'''</big> فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا. |
| | |
| | رفعت حسن، فمینیست اسلامی و استاد مطالعات دینی، با ارائه «الهیات فمینیستی در قرآن» استدلال میکند که متن قرآن ذاتاً با برابری جنسیتی در تضاد نیست بلکه این تفاسیر مردسالارانه و سنتهای فرهنگی هستند که موجب تبعیض علیه زنان شدهاند. او با نقد خوانشهای سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار احیای تفسیرهای عادلانه و مشارکت زنان در فرآیند تفسیر میشود. دیدگاه او با نقدهایی مواجه است؛ از جمله اینکه تساوی مطلق خواستهشده توسط فمینیسم با برخی تفاوتهای حقوقی مصرح در قرآن ناسازگار است و رویکرد او از سوی برخی متخصصان، تفسیر به رأی و غفلت از مبانی جامع اسلامی تلقی میشود. |
|
| |
|
| رفعت معتقد است قرآن، حقوق بشر و برابری را برای همه تجویز می کند؛ اعمال نابرابری نسبت به [[زنان]]، امروز، در بسیاری از جوامع مسلمان به دلیل تاثیرات فرهنگی است. رفعت حسن در فوریه 1999 شبکه بینالمللی برای [[حقوق زنان]] قربانی خشونت در پاکستان را بنیان گذارد، که در مقابل آنچه تحت عنوان قتل برای حفظ ناموس خوانده میشود، فعالیت می نماید. او قتلهای ناموسی را نوعی انحراف از ارزشهای اسلامی میداند و نیز عنوان می کند که ایده فرودستی زنان درنتیجه این تفکر غلط میان مسلمانان پدید آمده که حوا از پشت آدم خلق شده، درحالی که داستان خلقت آنگونه که در اسلام آمده اشاره دارد آدم و حوا در یک زمان خلق شدهاند.
| |
| ==زندگینامه== | | ==زندگینامه== |
| رفعت حسن درلاهور،پاکستان، در یک [[خانواده]] رده بالای سید مسلمان متولد شد. پدربزرگ مادری حسن، حکیم احمد شجاع، شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس پاکستانی بود. او کودکی راحتی را در اثر درگیری بین دیدگاههای سنتی پدر و مادرش تجربه نکرده بود. او بیشتر عمرش را به خاطر نظراتش درباره نقشهای جنسیتی ازپدرش متنفر بود، اما بعدها به خاطر مهربانی از آن قدردانی کرد. او درمدرسه عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان، و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دورهای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم درسال 1968 برای پایاننامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Riffat_Hassan ویکی پدیا انگلیسی صفحه ((Riffat Hassan))، تاریخ بازدید20 دسامبر 2022م]</ref> | | رفعت حسن در لاهور پاکستان، در یک [[خانواده|خانوادۀ]] ردهبالای سید مسلمان، متولد شد. پدربزرگ مادری حسن، حکیم احمد شجاع، شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس پاکستانی بود. او کودکی راحتی را در اثر درگیری بین دیدگاههای سنتی پدر و مادرش تجربه نکرده بود. او بیشتر عمرش را بهدلیل نظراتش دربارۀ نقشهای جنسیتی ازپدرش متنفر بود، اما بعدها به سبب مهربانی و دلسوزی پدر، از او قدردانی کرد. او درمدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان، و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دورهای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم درسال 1968م برای پایاننامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref> |
| | |
| رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس نمود. در وزارت اطلاع رسانی و صداو سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. در 1972م با دخترش به ایالات متحده مهاجرت کرد. در دانشگاههایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرده است، اخیرا مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس میکند. خانم حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب «فمینیست اسلامی» را پذیرفت. و در حال حاضر وی استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Riffat_Hassan ویکی پدیا انگلیسی صفحه ((Riffat Hassan))، تاریخ بازدید20 دسامبر 2022م]</ref>
| |
| | |
| ==دیدگاه==
| |
| الهیات فمینیستی جنبشی فکری در میان مذاهب و ادیان مختلف به ویژه مسیحیت بوده که با بازخوانی سنتها، اعمال، متون مقدس و مبانی الهیاتی مذاهب گوناگون در صدد یافتن وجوه فمینیستی در آن است. مهمترین ویژگی اینگونه الهیات، تفسیر مجدد متونی است که در آنها ویژگیهای [[مردان]] غالب هستند تا اینکه عناصر [[زنان]] نیز در آن ها یافت شود.
| |
| تحت تأثیر نظریه الهیات فمینیستی در غرب و مسیحیت، رفعت حسن_ متفکر و اندیشمند پاکستانی آمریکایی و رهبر جنبش فمینیست های اسلامی_ نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» را مطرح می کند تا اثبات شود که قرآن با فمینیسم تعارضی ندارد زیرا قرآن منشور کبیر حقوق بشر است که قسمت های بسیاری از آن در صدد آزادسازی انسان از قیود مختلف از جمله سنت گرایی، قبیله گرایی، نژاد پرستی، برتری جویی و … است که مانع دستیابی انسان به هدف غایی اوست.<ref>حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات،1398ش، ص 1</ref>
| |
| | |
| رفعت حسن معتقد است قرآن، حقوق بشر و برابری را برای همه تجویز می کند؛ این در حالی است که اعمال نابرابری نسبت به [[زنان]]، امروز، در بسیاری از جوامع مسلمان به دلیل تاثیرات فرهنگی است. حسن مدعی است قرآن حق زندگی، احترام، عدالت، آزادی، دانستن، تغذیه، کار، حیطه خصوصی را در میان حقوق دیگر حفظ می کند و برپا میدارد. قرآن متنی مساوات طلبانه است اما به دلیل غیبت تاریخی زنان در تفسیر قرآن، تفاسیر همه بر طبق نظر و سلیقه [[مردان]] بوده و بدین سان زنان را مورد تبعیض قرار دادهاند. اگر به زنان فرصت مشارکت در تفسیر آیات قرآن داده شده بود آنگاه با تفاسیری سراسر مردسالارانه و یکسویه روبرو نبودیم.<ref>حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات،1398ش، ص 5-15</ref>
| |
| | |
| رفعت حسن در نوشته خود تحت عنوان «زنان مسلمان و اسلام پس از مردسالاری»، توضیح میدهد که غیبت تاریخی [[زنان]] در تفسیر قرآن و جلوگیری از ورود و رشد آنان در این عرصه٬ زمینه را برای تفاسیر مردسالارانه فرآهم کرده است. میزان بالای بیسوادی زنان مسلمان کشورهای مسلماننشین و نادیده گرفته شدن حقوق آنان در جوامع مردسالار باعث شده آنان نتوانند نقش کنشگرانه خود را به عنوان زن مسلمان ایفا کنند و در نتیجه زنان مسلمان، ناآگاه به حقوق خود باقی ماندهاند.
| |
|
| |
|
| به همین دلیل برای مبارزه با این موضوع نه تنها لازم است که به [[زنان]] فرصت برابر در اشتغال و حقوق اجتماعی و سیاسی داده شود بلکه ضروری است که آنان تحصیل کنند تا بتوانند برداشتهای غلط مربوط به زنان را تشخیص دهند٬ وظایف خود را شناسایی کنند، از دیدگاه مساوی خداوند نسبت به زنان در قرآن آگاه شوند٬ و وارد عرصه تفسیر قرآن شوند تا از ورود و گسترش بیشتر تفاسیر مردسالارانه جلوگیری کنند.<ref>[https://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-50661471 خسروی، ساناز ، ((قرآن کتابی زنستیز یا رهاییبخش؟))، بی بی سی فارسی ، 13 آذر 1398]</ref>
| | رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاعرسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاههایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سالاخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس میکند. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب «فمینیست اسلامی» را پذیرفت و در حالحاضر وی استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref> |
|
| |
|
| در نظر رفعت حسن گرچه قرآن با برتری داشتن مردان نسبت به [[زنان]] مخالف است ولی سه عامل الهیاتی سبب پیدایش و گسترش نگرش نادرست برتری [[مردان]] بر زنان در میان جوامع مسلمانان شده اند: تابعیت زن نسبت به مرد در آفرینش، فریفته شدن آدم توسط حوا در هبوط از بهشت عدن و آفریده شدن زن به جهت مرد. بدین جهت سه سوال مهم الهیاتی در مورد این مسائل مطرح می شود: زن چگونه خلق شدهاست؟
| | == دیدگاههای رفعت حسن == |
| | رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به «الهیات فمینیستی در قرآن» را ارائه میدهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ادعاست که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را «منشور کبیر حقوق بشر» میخواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسانها، فارغ از جنسیت، تضمین میکند.<ref>حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref> |
|
| |
|
| آیا [[زن]] مسئول اخراج [[مرد]] از بهشت بوده است؟ چرا زن خلق شده است؟ پاسخ به این سه پرسش اهمیت زیادی در نگرش تاریخی مسلمانان، یهودیان و مسیحیان به زن داشته است به گونهای که سبب پیدایش نگرش مردسالارانه و انقیاد زنان نسبت به مردان شده است. از این جنبه رفعت حسن بر آن است که با وجود شیوع چنین نگرش نادرستی میان مسلمانان، این سه خوانش الهیاتی در میان مسلمانان را نقادی و اثبات کند که اسلام و به ویژه قرآن هیچ گونه برتری برای مردان نسبت به زنان قائل نیست.<ref>حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات، 1398ش، ص1 </ref>
| | حسن باورمند است که نابرابریهای کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگها و تفاسیر مردسالارانه دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیدۀ او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و علوم دینی، منجر به حاکمیت خوانشهای یکسویه و تبعیضآمیز شده است. راه حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه تفسیر قرآن است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانبدارانه بایستند و قرائتهای اصیل مساواتطلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.</ref> |
|
| |
|
| اگرچه رفعت حسن به دنبال اثبات نظریه «فمنیست اسلامی» و تطبیق این نظریه با قرآن است اما مبانی و عوامل مذکور، نتیجه مورد نظر او یعنی فمنیسم قرآنی را اثبات نمیکند. زیرا مهم ترین هدف این نظریه اثبات برابری و برتری نداشتن مرد نسبت به [[زن]] است یا همان تساوی مردان و زنان در همهی امور از جمله مسائل حقوقی است. حال آنکه قرآن احکام شرعی متفاوتی را میان زن و [[مرد]] تشریع میکند.<ref>حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات، 1398ش، ص20 </ref>
| | او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودستانگاری زنان شده، به چالش میکشد: تابعیت زن در آفرینش، مسئولیت حوا در هبوط آدم، و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگارهها، استدلال میکند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref> |
|
| |
|
| مبانی رفعت در این زمینه از تفاسیر و احادیث اهل سنت است در حالی که به اینگونه مبانی در احادیث شیعی نگرشی انتقادی شده است به گونه که این نگرش همراه با اکرام [[زنان]] در احادیث شیعی فراوان است.<ref>حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات، 1398ش، ص21 </ref>
| | == نقد دیدگاههای رفعت حسن == |
|
| |
|
| از طرفی آنچه رفعت حسن و فمینیستها تحت عنوان استنباطهای قرآنی بیان میکنند چیزی جز تفسیر به رأیهای شخصی آنها نیست و هدف اصلی آنها غیرقرآنی نشان دادن دین اسلام میباشد. برای دستیابی به مفاهیم قرآن و استنباط از نصوص دینی باید با علم کامل و تسلط بر یک سری علوم گفته شده بتوان مدعی مفاهیم قرآن شد. از طرفی دیدگاههای مفسران [[مرد]] را، مفسران [[زن]] نیز بیان کردهاند؛ برای نمونه، بانوی اصفهانی در تفسیر آیه 34 سورۀ نسا بیان میکند که: مردان از لحاظ قوای فیزیکی و جسمی از زنان برترند و زنان به لحاظ برخورد با مسائل زندگی، احساسی و عاطفی میباشند و این برتری را به مردان داده است، که آن ادای کلام الهی است نه صرفاً آن را تحمیل عقیده مردسالارانه مفسران مرد بدانیم.<ref>امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، ج4، ص: 63</ref> | | * چالش در تحقق «برابری مطلق»: مهمترین نقد پژوهشگران این است که مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه میگیرد، در حالی که قرآن در برخی احکام مانند ارث، شهادت یا قضاوت تفاوتهایی را میان آنان مقرر داشته است. بنابراین، هدف نهایی فمینیسم (برابری مطلق در همه شئون) با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref> |
| | * مبانی محدود تفسیری: نقد دیگر به منابع تفسیری او بازمیگردد. استدلالهای حسن بهطور عمده متکی بر سنت تفسیری اهل سنت است و از نقدهای درونمذهبی شیعه نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرامآمیز شیعه دربارۀ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یکسویه جلوه میدهد.<ref>حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص21.</ref> |
| | * تفسیر به رأی: منتقدان سنتیتر، رویکرد حسن و دیگر فمینیستهای اسلامی را مصداق «تفسیر به رأی»و تحمیل پیشفرضهای مدرن بر متن دینی میدانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمیتوان صرفاً با انگیزه برابریخواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره میکنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشتهایی متفاوت از فمینیستها داشتهاند و برخی تفاوتهای حقوقی در قرآن را نه ناشی از مردسالاری، بلکه مبتنی بر حکمتها و تفاوتهای طبیعی بین زن و مرد دانستهاند.<ref>امین، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، 1361ش، ج4، ص63.</ref> |
|
| |
|
| ==آثار==
| |
| برخی از آثار رفعت حسن:
| |
| *دیدگاه الهیات قرآن (۲۰۱۳)، الهیات : صداهای زنان مسلمان.
| |
| *آزادی انسان با قرآن مقدس ، 2007.
| |
| *حقوق زنان در اسلام: تعالیم هنجاری در برابر عرف (۲۰۰۵).
| |
| *مسلمان فمینیست (۲۰۰۴)ایمان پدران ما را تغییر داد: زنان که دین آمریکایی را تغییر دادند.
| |
| *حقوق زنان: اقدام اسلامی در مقابل اسلام هنجاری (۲۰۰۳).
| |
| ==پانویس== | | ==پانویس== |
| {{پانویس}} | | {{پانویس}} |
| ==منابع== | | ==منابع== |
| *ویکی پدیا انگلیسی صفحه ((Riffat Hassan)) | | *حسننیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش. |
| *خسروی، ساناز،((قرآن کتابی زنستیز یا رهاییبخش؟))،بی بی سی فارسی، 13 آذر 1398.
| | *امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش. |
| *حسن نیا، علی، موسوی مقدم سید محمد، صیدی محمود، نقد نظریه «الهیات فمینیستی در قرآن» از دیدگاه قرآن و روایات، فلسفه دین، دوره ی 16، شماره 4، زمستان 1398.
| | {{آغاز چپچین}} |
| *امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، ج4،جامع التفاسیر | | *Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q> |
| | *"Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''. Retrieved 16 November 2015. |
| | *"Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008. |
| | {{پایان چپچین}} |
